{"id":26164,"date":"2017-11-30T02:00:23","date_gmt":"2017-11-29T22:00:23","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=26164"},"modified":"2017-11-30T13:20:59","modified_gmt":"2017-11-30T09:20:59","slug":"%c9%99dal%c9%99t-r%c9%99sulova-ilyas-%c9%99f%c9%99ndiyevin-dramaturgiyasinda-qarabag-movzusu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=26164","title":{"rendered":"\u018fdal\u0259t R\u018fSULOVA.&#8221;\u0130lyas \u018ff\u0259ndiyevin dramaturgiyas\u0131nda Qaraba\u011f m\u00f6vzusu&#8221;"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2017\/11\/edebiyyat-az.com_.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2017\/11\/edebiyyat-az.com_-300x200.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"200\" class=\"aligncenter size-medium wp-image-26126\" srcset=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2017\/11\/edebiyyat-az.com_-300x200.jpg 300w, https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2017\/11\/edebiyyat-az.com_.jpg 600w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131 Nizami ad\u0131na \u018fd\u0259biyyat \u0130nstitutunun \u0259m\u0259kda\u015f\u0131<\/strong><\/p>\n<p>XX \u0259sr Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi b\u0259dii fikrinin v\u0259 ictimai m\u0259d\u0259ni h\u0259yat\u0131n\u0131n z\u0259nginl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259 diqq\u0259t\u0259 layiq xidm\u0259tl\u0259ri olan t\u0259krars\u0131z \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 Xalq yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131,<br \/>\n\u018fm\u0259kdar inc\u0259s\u0259n\u0259t xadimi, g\u00f6rk\u0259mli nasir v\u0259 dramaturq \u0130lyas \u018ff\u0259ndiyevdir.\u0130lyas \u018ff\u0259ndiyevin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 daim y\u00fcks\u0259l\u0259n x\u0259tt \u00fczr\u0259 inki\u015faf etmi\u015fdir.S\u0259ks\u0259ninci ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n ba\u015flayaraq onun b\u0259dii axtar\u0131\u015flar\u0131nda xalq\u0131m\u0131z\u0131n yax\u0131n tarixi ke\u00e7mi\u015fin\u0259,ziddiyy\u0259tli inki\u015faf yoluna,m\u0259d\u0259ni v\u0259 m\u0259n\u0259vi h\u0259yat\u0131n m\u00fcxt\u0259lif sah\u0259l\u0259rind\u0259 tapd\u0131qlar\u0131m\u0131za v\u0259 itirdikl\u0259rimiz\u0259 mara\u011f\u0131 daha da g\u00fccl\u0259nmi\u015fdir.Yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n yetmi\u015finci ill\u0259rin sonu s\u0259ks\u0259ninci ill\u0259rin \u0259vv\u0259l\u0259rind\u0259 bir-birinin ard\u0131nca tarixi m\u00f6vzuda yazd\u0131\u011f\u0131 &#8220;\u015eeyx M\u0259h\u0259mm\u0259d Xiyabani&#8221;,&#8221;Xur\u015fidbanu Natavan&#8221;,&#8221;Mahn\u0131 da\u011flarda qald\u0131&#8221;, &#8220;Bizim q\u0259rib\u0259 taleyimiz&#8221;v\u0259.s.pyesl\u0259ri onun yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda sosial-ictimai hadis\u0259l\u0259rin , daha da geni\u015fl\u0259ndiyini, xarakter v\u0259 obrazlar\u0131n z\u0259nginliyini g\u00f6st\u0259rirdi.\u0130lyas \u018ff\u0259ndiyev \u0259d\u0259biyyata g\u0259ldiyi ilk ill\u0259rd\u0259n q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 hekay\u0259,roman v\u0259 dram \u0259s\u0259rl\u0259rinin \u0259ks\u0259riyy\u0259tini Qaraba\u011f m\u00f6vzusuna h\u0259sr etmi\u015fdir.\u00d6mr\u00fcn\u00fcn sonuna q\u0259d\u0259r d\u0259 bu m\u00f6vqeyini qoruyub saxlam\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nC\u0259f\u0259r Cabbarl\u0131dan sonra n\u0259cib t\u0259bi\u0259tli qad\u0131n obrazlar\u0131 yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n dramaturgiyas\u0131nda bir silsil\u0259 t\u0259\u015fkil edir v\u0259 onun pyesl\u0259rind\u0259 x\u00fcsusi cazib\u0259darl\u0131q v\u0259 maraq yarad\u0131r.<br \/>\nB\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n Qaraba\u011f m\u00f6vzusunda yazd\u0131\u011f\u0131 h\u0259m ki\u00e7ik h\u0259cimli h\u0259m d\u0259 nisb\u0259t\u0259n geni\u015f \u0259s\u0259rl\u0259rui epik janra ke\u00e7m\u0259k bax\u0131m\u0131ndan \u0259h\u0259miyy\u0259tlidir.\u0130lyas \u018ff\u0259ndiyev insan xarakterind\u0259 yeniliyi h\u0259ssasl\u0131qla ara\u015fd\u0131r\u0131rd\u0131. B\u0259dii ideya yeni m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 qar\u015f\u0131ya \u00e7\u0131xan probleml\u0259rin h\u0259lli, mane\u0259l\u0259rin l\u0259\u011fvi il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u00e7\u0259tinlik v\u0259 ziddiyy\u0259tl\u0259rin konflikti maraqla ifad\u0259 edilirdi. \u0130lyas \u018ff\u0259ndiyev \u0259s\u0259rd\u0259n-\u0259s\u0259r\u0259 p\u00fcxt\u0259l\u0259\u015fir, m\u0259nal\u0131 konfliktl\u0259r tapma\u011fa diqq\u0259tini art\u0131r\u0131rd\u0131. Bu bax\u0131mdan yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n axtar\u0131\u015flar\u0131 1964-c\u00fc ild\u0259 yeni bir \u0259s\u0259rin &#8220;S\u0259n h\u0259mi\u015f\u0259 m\u0259niml\u0259s\u0259n&#8221;lirik-psixoloji dram\u0131n\u0131 meydana g\u0259tirir.\u018fs\u0259rd\u0259ki sur\u0259tl\u0259rin daxili al\u0259mi maraql\u0131<br \/>\na\u00e7\u0131lsa da \u0259s\u0259rd\u0259 g\u0259rgin psixoloji situasiyalar yarad\u0131r.\u0130kinci bir dram \u0259s\u0259ri olan&#8221;Atayevl\u0259r ail\u0259si&#8221;b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 psixoloji dramdan \u00e7ox satirik, publisist dram janr\u0131n\u0131n yax\u015f\u0131 n\u00fcmun\u0259si kimi say\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r<br \/>\nYaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n b\u0259dii ustal\u0131qla m\u0259n\u0259vi-sosial probleml\u0259ri<br \/>\nqald\u0131ran dram \u0259s\u0259rl\u0259ri Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Akademik<br \/>\nDram Teat\u0131r\u0131nda u\u011fur qazanm\u0131\u015fd\u0131r.He\u00e7 t\u0259sad\u00fcfi deyil-<br \/>\ndir ki,\u0130lyas \u018ff\u0259ndiyevin dram \u0259s\u0259rl\u0259ri m\u00fcxt\u0259lif xalqlar\u0131n<br \/>\ndill\u0259rin\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 olunaraq b\u00f6y\u00fck m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259t qazan-<br \/>\nm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\n\u0130lyas \u018ff\u0259ndiyev &#8220;B\u00fcllur sarayda\u201d dram\u0131nda g\u00fccl\u00fc m\u00fcasir-<br \/>\nlik ruhu a\u015f\u0131lay\u0131r. Bu dram A\u011fa H\u00fcseyn N\u0259c\u0259fovun yaylaq<br \/>\nm\u00fclk\u00fcnd\u0259 c\u0259rayan edir.Min bir gec\u0259 na\u011f\u0131llar\u0131ndak\u0131<br \/>\nmalikan\u0259l\u0259ri xat\u0131rladan bu imar\u0259t halal z\u0259hm\u0259tl\u0259 yox,<br \/>\n\u0259yri yollarla m\u0259nims\u0259nil\u0259n s\u0259rv\u0259tin, r\u00fc\u015fv\u0259tin hesab\u0131na<br \/>\nucald\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nYaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n aktuall\u0131\u011f\u0131 &#8220;T\u0259nha iyd\u0259 a\u011fac\u0131&#8221;dram\u0131nda<br \/>\nhadis\u0259l\u0259rin T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 m\u00fchacir\u0259td\u0259 olan K\u0259rim b\u0259yin<br \/>\nmalikan\u0259sind\u0259 c\u0259rayan ets\u0259 d\u0259 \u0259sas ideya v\u0259 s\u00fcjet<br \/>\nAz\u0259rbaycan\u0131n t\u0259rkib hiss\u0259si olan Qaraba\u011fla s\u0131x<br \/>\n\u0259laq\u0259dard\u0131r.\u018fs\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n azadl\u0131\u011f\u0131,m\u00fcst\u0259qilliyi,<br \/>\nb\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc problemi \u00f6n plandad\u0131r.Diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259<br \/>\nolan iki n\u00fcfuzlu \u015f\u0259xsin -h\u0259kim K\u0259rim b\u0259yl\u0259,Professor<br \/>\nBehbud b\u0259yin obraz\u0131,n\u0259cib arzu v\u0259 x\u0259yallarla ya\u015fam\u0131\u015f<br \/>\niki s\u0259mimi dostun g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc v\u0259 s\u00f6hb\u0259tl\u0259ri bir \u00e7ox tarixi<br \/>\nv\u0259 hyati h\u0259qiq\u0259tl\u0259ri yaz\u0131\u00e7\u0131 k\u0259sgin drammatik m\u0259qamlar-<br \/>\nla a\u00e7\u0131qlay\u0131r.Biri v\u0259t\u0259ni t\u0259rk etm\u0259li,dig\u0259ri v\u0259t\u0259nd\u0259 qalmal\u0131<br \/>\noldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn xo\u015fb\u0259xtliyini itir\u0259n bu iki \u015f\u0259xsin taleyi sovet<br \/>\nrejiminin f\u0259lak\u0259tli n\u0259tic\u0259l\u0259rini real faktlarla \u0259yanil\u0259\u015fdirir<br \/>\nQaraba\u011fa ata-baba yurduna s\u0259yah\u0259t\u0259 getmi\u015f S\u00fcrayy\u0259 xan\u0131m da (K\u0259rim b\u0259yin b\u00f6y\u00fck q\u0131z\u0131) m\u00fclkl\u0259rind\u0259 salamat<br \/>\nqalm\u0131\u015f t\u0259nha iyd\u0259 a\u011fac\u0131n\u0131n do\u011furdu\u011fu hissl\u0259r, yaratd\u0131\u011f\u0131<br \/>\nt\u0259sirli v\u0259t\u0259n m\u0259h\u0259bb\u0259ti il\u0259 dolu motivl\u0259r \u0259s\u0259r\u0259 daha da<br \/>\nr\u0259ngar\u0259nglik vermi\u015fdir.<br \/>\nSovet imperiyas\u0131n\u0131n da\u011f\u0131lma \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n<br \/>\ntaleyin\u0259 i\u015f\u0131q salmaq,\u0259n ibr\u0259tli hadis\u0259l\u0259ri g\u0259nc n\u0259sl\u0259 \u00e7at-<br \/>\nd\u0131rmaq \u0259dibin \u00fcmd\u0259 v\u0259zif\u0259l\u0259rind\u0259n biri idi.<br \/>\n\u015eeyx M\u0259h\u0259mm\u0259d Xiyabani \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131zda Az\u0259r-<br \/>\nbaycan xalq\u0131n\u0131n birliyi problemin\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f ilk<br \/>\ndram \u0259s\u0259ri idi.Sovetl\u0259r d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u015eeyx M\u0259h\u0259mm\u0259d Xiya-<br \/>\nbani h\u0259r\u0259kat\u0131na milli deyil, dini h\u0259r\u0259kat kimi bax\u0131rd\u0131lar.<br \/>\n\u018fslind\u0259 is\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n t\u0259birinc\u0259 des\u0259k,Xiyabani h\u0259r\u0259kat\u0131<br \/>\nbu taydak\u0131 Demokratik Respublikan\u0131n bilavasit\u0259 t\u0259siri<br \/>\nil\u0259 c\u0259nubda ya\u015fayan Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n h\u00fcquqlar\u0131 u\u011frun-<br \/>\nda m\u00fcbariz\u0259y\u0259 qalxm\u0131\u015fd\u0131r.Xiyabaninin pyesd\u0259 s\u0259sl\u0259n\u0259n<br \/>\nmonoloqlar\u0131 milli qeyr\u0259t v\u0259m\u00fcbariz\u0259,Az\u0259rbaycan sevgisi il\u0259 doludur.O,deyir :-&#8220;Ey q\u00fcdr\u0259tli Az\u0259rbaycan xalq\u0131! ey<br \/>\nazadl\u0131q u\u011frunda \u00e7arp\u0131\u015fan m\u00fccahidl\u0259r! Bu alq\u0131\u015flar verdi-<br \/>\nyin qurbanlar\u0131n s\u0259sidir.Qoy bu q\u00fcdr\u0259tli s\u0259sl\u0259r s\u0259nin \u00fcr\u0259-<br \/>\nyind\u0259 g\u00fccl\u00fc tufanlar qoparts\u0131n! M\u0259nim \u0259zablar,sit\u0259ml\u0259r<br \/>\n\u00e7\u0259kmi\u015f b\u00f6y\u00fck xalq\u0131m! And olsun s\u0259nin \u015f\u0259r\u0259fin\u0259,he\u00e7 bir<br \/>\nh\u0259d\u0259-qorxu bu qiyam\u0131 sars\u0131da bilm\u0259y\u0259c\u0259kdir! Biz \u015f\u0259hid<br \/>\nolaca\u011f\u0131q,lakin bu yoldan d\u00f6nm\u0259y\u0259c\u0259yik\u201d:<br \/>\n&#8211; &#8220;Alovlu s\u00f6zl\u0259rl\u0259 xalqa \u00fcz tutan Xiyabani oxucu v\u0259<br \/>\ntama\u015fa\u00e7\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259dsiz bir m\u0259h\u0259bb\u0259tl\u0259 qar\u015f\u0131lan\u0131rd\u0131.<br \/>\nBu qar\u015f\u0131lanma yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n q\u0259l\u0259b\u0259si v\u0259 uzaqg\u00f6r\u0259nliyi idi.<br \/>\nC\u0259mi iki il sonra Erm\u0259nistan\u0131n Qaraba\u011f torpa\u011f\u0131na i\u015f-<br \/>\n\u011fal\u00e7\u0131 h\u00fccumu ba\u015flananda Xiyabaninin bu s\u00f6zl\u0259ri g\u0259ncl\u0259-<br \/>\nri torpaq u\u011frunda d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r\u0259 s\u0259f\u0259rb\u0259r ed\u0259n \u00e7a\u011fr\u0131\u015f kimi<br \/>\ns\u0259sl\u0259nirdi.\u015eeyx M\u0259h\u0259mm\u0259d Xiyabani obraz\u0131 azadl\u0131q v\u0259<br \/>\nm\u00fcst\u0259qillik u\u011frunda \u015f\u0259hidliyi bel\u0259 \u015f\u0259r\u0259f kimi q\u0259bul ed\u0259n<br \/>\nmisilsiz bir v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259r obraz\u0131 idi.<br \/>\nBu m\u00f6vzunu yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n &#8220;Unuda bilmir\u0259m&#8221;,&#8221;M\u0259hv ol-<br \/>\nmu\u015f g\u00fcnd\u0259likl\u0259r&#8221;,&#8221;B\u00fcllur sarayda&#8221;pyesl\u0259rind\u0259 d\u0259 g\u00f6r-<br \/>\nm\u0259k olar.<br \/>\n\u0130lyas \u018ff\u0259ndiyevin xalq\u0131m\u0131z\u0131n taleyi v\u0259 birliyi poble-<br \/>\nmini \u0259ks etdir\u0259n \u0259n yax\u015f\u0131 tarixi \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259n biri d\u0259<br \/>\nQaraba\u011f xan\u0131n\u0131n q\u0131z\u0131 Xur\u015fidbanu Natavan\u0131n h\u0259yat\u0131na<br \/>\nh\u0259sr olunmu\u015fdur. Bu \u0259s\u0259r s\u0259ks\u0259ninci ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259<br \/>\nb\u00f6y\u00fck \u0259d\u0259bi hadis\u0259y\u0259 \u00e7evrilir.Geni\u015f aidatoriyas\u0131n\u0131n<br \/>\nr\u0259\u011fb\u0259tini qazan\u0131r.\u0130lyas \u018ff\u0259ndiyev ilk d\u0259f\u0259 olaraq qad\u0131n<br \/>\nsur\u0259tini tarixi dram\u0131n ba\u015f q\u0259hr\u0259man\u0131 kimi se\u00e7mi\u015fdir.<br \/>\nDram\u0131n u\u011fur qazanmas\u0131n\u0131n bir s\u0259b\u0259bi tarixi hadis\u0259l\u0259rin<br \/>\nm\u00fcasir s\u0259sl\u0259nm\u0259sidirs\u0259,dig\u0259ri yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n yetgin s\u0259n\u0259t-<br \/>\nkarl\u0131q m\u0259har\u0259ti olmu\u015fdur.<br \/>\nXur\u015fidbanu Natavan sonuncu Qaraba\u011f xan\u0131n\u0131n q\u0131z\u0131<br \/>\nh\u0259m d\u0259 t\u0259miz v\u0259 b\u0259\u015f\u0259ri hissl\u0259rin qad\u0131n duy\u011fular\u0131n\u0131n inc\u0259<br \/>\nn\u0259\u011fm\u0259kar\u0131 olan bir \u015fair\u0259dir.Onun h\u00fczn v\u0259 k\u0259d\u0259rl\u0259 yazd\u0131-<br \/>\n\u011f\u0131 q\u0259z\u0259ll\u0259ri \u00f6z a\u011f\u0131r taleyinin h\u0259m\u00e7inin Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n<br \/>\nXIX \u0259srin birinci yar\u0131s\u0131ndak\u0131 s\u00fcqutunun a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifad\u0259<br \/>\nedir.Onun \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259ki k\u0259d\u0259r sosial s\u0259ciyy\u0259 da\u015f\u0131y\u0131r.El\u0259<br \/>\nyaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131 da Natavan\u0131n taleyinin m\u0259hz bu t\u0259r\u0259fi daha \u00e7ox<br \/>\nc\u0259lb etmi\u015fdir.Dramaturqun \u0259sas niyy\u0259ti Natavan\u0131 h\u0259m<br \/>\ni\u00e7timai xadim h\u0259m d\u0259 elin\u0259 obas\u0131na ba\u011fl\u0131 \u015fair\u0259 kimi ro-<br \/>\nmantik obraz\u0131n\u0131 yaratm\u0131\u015fd\u0131r.\u018fs\u0259rd\u0259 dramatik konflikt \u0259n \u00e7ox Natavan\u0131n taleyi \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulur.<br \/>\nYaz\u0131\u00e7\u0131 \u0259s\u0259rd\u0259 Natavandan ba\u015fqa Knyaz Xasay,Seyid<br \/>\nH\u00fcseyn, \u015fair Mamay\u0131,N\u0259vvab,Qafqaz cani\u015fini v\u0259 ba\u015fqa<br \/>\nobrazlara da x\u00fcsusi yer vermi\u015fdir.Xur\u015fidbanu Natavan<br \/>\ndram\u0131nda yaz\u0131\u00e7\u0131 sovet d\u00f6vl\u0259tinin da\u011f\u0131lma \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259<br \/>\nc\u0259miyy\u0259ti narahat ed\u0259n \u0259sas m\u0259s\u0259l\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n azadl\u0131\u011f\u0131<br \/>\nv\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k taleyi bar\u0259d\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcrd\u00fc.M\u0259hs bu problemi xalq\u0131m\u0131z\u0131n tarixi ke\u00e7mi\u015fin\u0259 m\u00fcnasib\u0259t bax\u0131m\u0131ndan yenilik\u00e7i<br \/>\nv\u0259 c\u0259sar\u0259tli bir obraz kimi vermi\u015fdir.O,Natavan pyesind\u0259<br \/>\n\u00f6z\u00fcn\u0259 m\u0259xsus uzaqg\u00f6r\u0259nlikl\u0259 Qaraba\u011fda yuva salm\u0131\u015f<br \/>\nm\u0259nfur erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7iliyinin fitn\u0259kar t\u0259bi\u0259tini xalq\u0131m\u0131z<br \/>\n\u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259hl\u00fck\u0259 olmas\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259r\u0259 bilmi\u015fdir.<br \/>\nSovet ideyalogiyas\u0131 \u015f\u0259raitind\u0259 bu m\u00f6vzunun yaz\u0131\u00e7\u0131<br \/>\nt\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nmas\u0131 t\u0259qdir\u0259 layiq bir hal kimi<br \/>\nqiym\u0259tl\u0259ndirilmi\u015fdir.<br \/>\nTer-Vahan sur\u0259ti torpaqlar\u0131m\u0131za g\u00f6z dik\u0259n xristian<br \/>\nd\u00fcnyas\u0131na \u00f6z\u00fcn\u00fc qurban kimi q\u0259l\u0259m\u0259 ver\u0259n erm\u0259ni fit-<br \/>\nn\u0259karlar\u0131n\u0131n \u00fcmumil\u0259\u015fdirilmi\u015f obraz\u0131d\u0131r.Onun yaltaql\u0131\u011f\u0131,<br \/>\nh\u0259r d\u0259qiq\u0259 bir cild\u0259 girib a\u011f\u0131 qara kimi q\u0259l\u0259m\u0259 verm\u0259k<br \/>\nx\u00fcsusiyy\u0259ti erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7iliyinin \u0259sas obraz\u0131 kimi \u00fcmu-<br \/>\nmil\u0259\u015fir.<br \/>\n\u018fs\u0259rd\u0259 \u0130lyas \u018ff\u0259ndiyev Xan q\u0131z\u0131 Natavan\u0131n \u015f\u0259xsi tale-<br \/>\nyini \u00fcmumi Qaraba\u011f\u0131n taleyi il\u0259 eynil\u0259\u015fdirmi\u015fdir.Onun<br \/>\nyaratd\u0131\u011f\u0131 Natavan obraz\u0131 \u015fimali v\u0259 c\u0259nubi Az\u0259rbaycan\u0131n<br \/>\ntaleyi v\u0259 d\u0259rdi il\u0259 ya\u015fay\u0131r.\u0130mperiyalar\u0131n s\u00fcng\u00fcs\u00fc il\u0259 ikiy\u0259<br \/>\npar\u00e7alanm\u0131\u015f v\u0259t\u0259ni b\u00fct\u00f6v g\u00f6rm\u0259k ist\u0259yir.Bu motiv pyesd\u0259<br \/>\nNatavan\u0131n h\u0259m Rusiya imperiyas\u0131,h\u0259m d\u0259 \u0130ran d\u00f6vl\u0259-<br \/>\nti s\u0259firl\u0259ri il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rind\u0259 daha a\u00e7\u0131q v\u0259 q\u00fcvv\u0259tli s\u0259sl\u0259nir.<br \/>\nNatavan bu iki qon\u015fu d\u00f6vl\u0259ti Az\u0259rbaycan\u0131n azadl\u0131\u011f\u0131 v\u0259<br \/>\nm\u00fcst\u0259qilliyi \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259hl\u00fck\u0259 say\u0131r v\u0259 bu t\u0259hl\u00fck\u0259nin d\u0259f edil-<br \/>\nm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck diplomatik m\u0259har\u0259t g\u00f6st\u0259rir. O, \u00f6z<br \/>\nxalq\u0131na d\u0259rin tell\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 sad\u0259 k\u0259ndlil\u0259rin probleml\u0259ri<br \/>\nona rahatl\u0131q vermir.O, Qafqaz cani\u015fini il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcb Qara-<br \/>\nba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn torpaqlar\u0131n\u0131 v\u0259 m\u00fclk\u00fcn\u00fc t\u0259l\u0259b<br \/>\ned\u0259nd\u0259 cani\u015fin soru\u015fur: -Bu q\u0259d\u0259r torpaq s\u0259nin n\u0259yin\u0259<br \/>\nlaz\u0131md\u0131r?<br \/>\nNatavan ona bel\u0259 cavab verir:-&#8220;M\u0259nim xalq\u0131m var&#8221;<br \/>\nBu ideyya \u0259s\u0259r boyu Natavan\u0131n f\u0259aliyy\u0259tinin qay\u0259si<br \/>\nkimi diqq\u0259ti c\u0259lb edir.<br \/>\nNatavan xalq \u00fc\u00e7\u00fcn \u015eu\u015faya su \u00e7\u0259kdirir,k\u0259ndli balalar\u0131<br \/>\n\u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259kt\u0259b a\u00e7d\u0131r\u0131r,yollar \u00e7\u0259kdirir.<br \/>\nPyesin \u0259vv\u0259lind\u0259ki monoloqunda Natavan deyir: &#8211; \u018fg\u0259r<br \/>\nbu d\u00fcnyada xo\u015fb\u0259xtlik deyil\u0259n bir h\u0259qiq\u0259t varsa o da<br \/>\nyaln\u0131z insan\u0131n \u00f6z v\u0259t\u0259nin\u0259,\u00f6z l\u0259yaq\u0259tin\u0259 sahib \u00e7\u0131xma-<br \/>\ns\u0131ndad\u0131r.M\u0259n azadl\u0131\u011f\u0131n q\u00fcdr\u0259tin\u0259 inan\u0131ram.\u0130nsan l\u0259ya-<br \/>\nq\u0259tinin y\u00fcks\u0259li\u015fi \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259qiqi vicdan azadl\u0131\u011f\u0131 laz\u0131md\u0131r&#8221;.<br \/>\nBu s\u00f6zl\u0259r \u201cXur\u015fidbanu Natavan\u201d tarixi dram\u0131ndak\u0131<br \/>\nm\u00fc\u0259llif fikrini y\u0131\u011fcam \u015f\u0259kild\u0259 \u0259ks etdirir.<br \/>\n\u0130lyas \u018ff\u0259ndiyevin sonuncu dram \u0259s\u0259ri olan &#8220;H\u00f6km-<br \/>\ndar v\u0259 q\u0131z\u0131&#8221; onun Qaraba\u011fa sonsuz m\u0259h\u0259bb\u0259tind\u0259n,<br \/>\ndramaturgiyaya t\u00fck\u0259nm\u0259z s\u0259daq\u0259tind\u0259n x\u0259b\u0259r verir:<br \/>\nYaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n \u0130brahim xan\u0131n h\u0259yat\u0131na h\u0259sr etdiyi faci\u0259<br \/>\ndram\u0131 Milli Akademik Dram Teatr\u0131n\u0131n s\u0259hn\u0259sind\u0259 u\u011fur-<br \/>\nla tama\u015faya qoyulmu\u015fdur. \u018fs\u0259rd\u0259 c\u0259r\u0259yan ed\u0259n hadis\u0259-<br \/>\nl\u0259r XVIII \u0259srin ictimai-siyasi m\u00fchitini \u0259ks etdirir.<br \/>\nDramaturq Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qil xanl\u0131qlardan<br \/>\nibar\u0259t oldu\u011fu bir zaman\u0131 t\u0259svir etmi\u015fdir.<br \/>\nAz\u0259rbaycan\u0131 \u00f6z dair\u0259sin\u0259 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn Rusiya il\u0259 \u0130ran<br \/>\naras\u0131nda amans\u0131z m\u00fcharib\u0259 gedir.Rusiya-\u0130ran m\u00fcharib\u0259-<br \/>\nsi Rusiyan\u0131n xeyrin\u0259 bitir.Rusiya Az\u0259rbaycan\u0131 \u00f6z himay\u0259-<br \/>\nsin\u0259 ke\u00e7irm\u0259k ad\u0131 alt\u0131nda xanl\u0131qlar\u0131n torpaqlar\u0131n\u0131 bir-bir<br \/>\nz\u0259pt edir.Milli b\u00fct\u00f6vl\u00fck u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259, xanl\u0131qlar\u0131n<br \/>\nbirl\u0259\u015fm\u0259si ideyas\u0131 ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015f\u0259 bilmir.<br \/>\nDramaturq Cavad xanla \u0130brahim xan\u0131n qar\u015f\u0131durmas\u0131n-<br \/>\nda milli m\u00fcst\u0259qillik, milli birlik ideal\u0131 il\u0259 m\u00f6vqeyini qar\u015f\u0131-qar\u015f\u0131ya g\u0259tirir.\u018fs\u0259rin \u0259sas ideyas\u0131 Cavad xan\u0131n m\u00fcst\u0259ml\u0259-<br \/>\nk\u0259 \u0259leyhin\u0259 apard\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nm\u0259z m\u00fcbariz\u0259l\u0259rin \u0259leyhin\u0259 a\u00e7\u0131-<br \/>\nl\u0131r.&#8221;H\u00f6kmdar v\u0259 q\u0131z\u0131&#8221;\u0259s\u0259ri dramaturqun tarixi m\u00f6vzuda<br \/>\nyaz\u0131lm\u0131\u015f sonuncu kamil s\u0259hn\u0259 \u0259s\u0259ridir.\u018fs\u0259r &#8220;Qaraba\u011f-<br \/>\nnam\u0259&#8221;ad\u0131 alt\u0131nda \u015f\u00f6hr\u0259t qazanm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nAz\u0259rbaycan torpa\u011f\u0131n\u0131n g\u00f6z\u0259lliyi, Az\u0259rbaycan dilinin<br \/>\n\u015firinliyi V\u0259t\u0259n adl\u0131 nem\u0259tin m\u00fcq\u0259dd\u0259sliyi v\u0259 toxunulmaz<br \/>\nl\u0131\u011f\u0131 \u00fcr\u0259yind\u0259 yurd m\u0259h\u0259bb\u0259ti,v\u0259t\u0259n qeyr\u0259ti da\u015f\u0131yanlar\u0131n<br \/>\nq\u00fcrur m\u0259nb\u0259yin\u0259 \u00e7evril\u0259c\u0259k.<br \/>\nYaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n h\u0259qiq\u0259tin geni\u015f meydan a\u00e7d\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6vrd\u0259 \u00f6z g\u0259nclik t\u0259rav\u0259tini v\u0259 romantikas\u0131n\u0131 qoruyub saxlayan \u0259s\u0259r-<br \/>\nl\u0259ri ill\u0259r ke\u00e7dikc\u0259 daha da \u00f6z aktuall\u0131\u011f\u0131n\u0131 qoruyub saxlay\u0131r.<br \/>\nDramaturgiyan\u0131n m\u00fcbariz\u0259 \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rin\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n<br \/>\nke\u00e7mi\u015fd\u0259 \u00f6z istiqlaliyy\u0259ti u\u011frunda apard\u0131\u011f\u0131 m\u00fcbariz\u0259y\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f \u201cQaraba\u011f\u201d m\u00f6vzusu s\u0259hn\u0259d\u0259 v\u0259 dramaturgi-<br \/>\nyada n\u0259cib v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik ideyalar\u0131n\u0131n t\u0259c\u0259ss\u00fcm\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn<br \/>\n\u0259v\u0259z olunmaz yarad\u0131c\u0131l\u0131q t\u0259cr\u00fcb\u0259si idi.<br \/>\n\u0130lyas \u018ff\u0259ndiyev \u015f\u0259xsiyy\u0259ti zaman ke\u00e7dikc\u0259 p\u0259r\u0259sti\u015fkarla-<br \/>\nr\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n oxunacaq v\u0259 yad edil\u0259c\u0259kdir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131 Nizami ad\u0131na \u018fd\u0259biyyat \u0130nstitutunun \u0259m\u0259kda\u015f\u0131 XX \u0259sr Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi b\u0259dii fikrinin v\u0259 ictimai m\u0259d\u0259ni h\u0259yat\u0131n\u0131n z\u0259nginl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259 diqq\u0259t\u0259 layiq xidm\u0259tl\u0259ri olan t\u0259krars\u0131z \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 Xalq yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131, \u018fm\u0259kdar inc\u0259s\u0259n\u0259t xadimi, g\u00f6rk\u0259mli nasir v\u0259 dramaturq \u0130lyas \u018ff\u0259ndiyevdir.\u0130lyas \u018ff\u0259ndiyevin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 daim y\u00fcks\u0259l\u0259n x\u0259tt \u00fczr\u0259 inki\u015faf etmi\u015fdir.S\u0259ks\u0259ninci ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n ba\u015flayaraq onun b\u0259dii axtar\u0131\u015flar\u0131nda xalq\u0131m\u0131z\u0131n yax\u0131n [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-26164","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26164","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26164"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26164\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26166,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26164\/revisions\/26166"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26164"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26164"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26164"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}