{"id":26658,"date":"2018-02-20T08:00:23","date_gmt":"2018-02-20T04:00:23","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=26658"},"modified":"2018-02-20T10:25:25","modified_gmt":"2018-02-20T06:25:25","slug":"rahil%c9%99-dovran-6","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=26658","title":{"rendered":"Rahil\u0259 D\u00d6VRAN.&#8221;NUH D\u0130YARI \u2013 \u201cNUH\u00c7IXAN\u201d&#8221; (M\u0259qal\u0259)"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/rahileanam.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/rahileanam-300x284.jpg\" alt=\"rahileanam\" width=\"300\" height=\"284\" class=\"aligncenter size-medium wp-image-21030\" srcset=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/rahileanam-300x284.jpg 300w, https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/rahileanam.jpg 600w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><\/p>\n<p><strong>\u015eair\u0259-jurnalist-publisist<br \/>\nAz\u0259rbaycan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar Birliyinin \u00fczv\u00fc,<br \/>\n\u201cQ\u0131z\u0131l q\u0259l\u0259m\u201d media m\u00fckafat\u0131 laureat\u0131,<\/strong><\/p>\n<p>\/D\u00dcNYA TUFANI \u018fFSAN\u018fS\u0130 V\u018f NAX\u00c7IVAN\/<\/p>\n<p>NAX\u00c7IVAN &#8211; 2018<\/p>\n<p>D\u00dcNYA TUFANI<br \/>\nTarix\u015f\u00fcnasl\u0131q elmind\u0259 antik-q\u0259dim d\u00f6vrl\u0259rin \u00f6yr\u0259nilm\u0259sind\u0259 arxeologiya il\u0259 yana\u015f\u0131, dig\u0259r elm sah\u0259l\u0259rinin, x\u00fcsusil\u0259 mifologiya v\u0259 toponimikan\u0131n da imkanlar\u0131na istinad kimi yana\u015f\u0131l\u0131r. Art\u0131q Q\u0259rb tarix\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131nda da bel\u0259 bir q\u0259na\u0259t formala\u015f\u0131bd\u0131r ki, tarixin d\u0259rinlikl\u0259rin\u0259 ba\u015f vurulduqda arxeologiyan\u0131n imkanlar\u0131n\u0131n bitdiyi yerd\u0259n mifologiya ba\u015flan\u0131r. Toponimika is\u0259 mifologiyan\u0131n izl\u0259rini qoruyub saxlay\u0131r, onu ya\u015fad\u0131r v\u0259 sonrak\u0131 n\u0259sill\u0259r\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fcr.<br \/>\nBu bax\u0131mdan son onillikl\u0259rd\u0259 Nax\u00e7\u0131van\u0131n tarixi il\u0259 \u0259laq\u0259dar Nax\u00e7\u0131vanda ilkin \u015f\u0259h\u0259rsalma tarixi il\u0259 ba\u011fl\u0131 apar\u0131lan kompleks t\u0259dqiqatlar b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb etm\u0259kd\u0259dir. Nax\u00e7\u0131vanla \u0259laq\u0259dar, D\u00fcnya tufan\u0131, Nuh \u0259fsan\u0259si, Nuh pey\u011f\u0259mb\u0259rin \u0259fsan\u0259vi g\u0259misi, bu g\u0259minin m\u0259hz Nax\u00e7\u0131van torpa\u011f\u0131nda quruya enm\u0259si kimi hadis\u0259l\u0259r \u0259traf\u0131nda mifologiya v\u0259 toponimika il\u0259 ba\u011fl\u0131 apar\u0131lm\u0131\u015f ara\u015fd\u0131rmalar indiy\u0259d\u0259k arxeoloji t\u0259dqiqatlar\u0131n n\u0259tic\u0259sind\u0259 formala\u015fm\u0131\u015f t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259rin daha da d\u0259rinl\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 v\u0259 geni\u015fl\u0259nm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olmu\u015fdur.<br \/>\nD\u00fcnya tufan\u0131, Nuh pey\u011f\u0259mb\u0259rin g\u0259misi, G\u0259miqaya, Nuh\u00e7\u0131xan \u2013 Nax\u00e7\u0131vanla s\u0259sl\u0259\u015f\u0259n yer adlar\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259yy\u0259n olunmas\u0131, bu adlar\u0131n xalq\u0131m\u0131z\u0131n fonetik deyiml\u0259rind\u0259 g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u0259d\u0259k g\u0259lib \u00e7\u0131xmas\u0131 v\u0259 \u0259ld\u0259 olunan materiallar Nax\u00e7\u0131vanda ilkin \u015f\u0259h\u0259rsalman\u0131n tarixin\u0259 d\u0259 Nuh pey\u011f\u0259mb\u0259r v\u0259 D\u00fcnya tufan\u0131 hadis\u0259sind\u0259n \u00fcz\u00fc bu t\u0259r\u0259f\u0259 baxma\u011fa geni\u015f imkanlar yaratm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nNax\u00e7\u0131vanda \u0259n q\u0259dim insanlar\u0131n ya\u015famas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 sonsuz sayda d\u0259lill\u0259r vard\u0131r. bel\u0259 \u00f6n\u0259mli faktlardan biri d\u0259 uzun ill\u0259rd\u0259n b\u0259ri b\u00fct\u00fcn t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 aliml\u0259rin diqq\u0259tini \u00e7\u0259k\u0259n Nuh pey\u011f\u0259mb\u0259rin ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 toponim v\u0259 abid\u0259l\u0259rdir. Ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131lar bu m\u0259s\u0259l\u0259ni ir\u0259li \u00e7\u0259k\u0259rk\u0259n olduqca unikal abid\u0259l\u0259ri n\u00fcmun\u0259 g\u0259tirirl\u0259r. H\u0259min abid\u0259l\u0259r\u0259 Ordubad rayonu \u0259razisind\u0259ki, eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l IV-I minilliy\u0259 aid G\u0259miqaya t\u0259svirl\u0259rini. N\u0259bi yurdunu, Nax\u00e7\u0131van, Nehr\u0259m, N\u0259h\u0259cir, Nuhdaban, Nuhg\u0259dik, Pey\u011f\u0259mb\u0259raya\u011f\u0131 kimi yer adlar\u0131n\u0131 misal \u00e7\u0259km\u0259k olar. Bundan ba\u015fqa, aliml\u0259r Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259rinin ya\u015f\u0131n\u0131n 5 min il olmas\u0131n\u0131 s\u00fcbut etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259kc\u0259 Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259rinin tarixini deyil, \u0259traf \u0259razil\u0259rd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n tarixi abid\u0259l\u0259rin d\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmas\u0131n\u0131 diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zin\u0259 \u00e7\u0259kirl\u0259r.<br \/>\nNuh pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259dar olan \u0259satirl\u0259r v\u0259 r\u0259vay\u0259tl\u0259r, eyni zamanda bu hadis\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 olan q\u0259dim toponiml\u0259r Nax\u00e7\u0131van\u0131n ilk insan m\u0259skunla\u015fmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar \u00e7ox q\u0259dim tarix\u0259 malik oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir. Art\u0131q bu fikir h\u0259m \u00f6lk\u0259mizin, h\u0259m d\u0259 dig\u0259r d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin tarix\u015f\u00fcnaslar\u0131n\u0131n yekdil fikrin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir ki, Nax\u00e7\u0131van \u2013 Nuh\u00e7\u0131xand\u0131r. Y\u0259ni, Nax\u00e7\u0131van torpa\u011f\u0131 Nuh pey\u011f\u0259mb\u0259rin g\u0259misinin g\u0259lib quruya \u00e7atd\u0131\u011f\u0131 son m\u0259nzildir. Nuh pey\u011f\u0259mb\u0259rd\u0259n sonrak\u0131 m\u00f6vcud h\u0259yat Nax\u00e7\u0131vandan ba\u015flan\u0131r.<br \/>\nNax\u00e7\u0131van ad\u0131n\u0131n v\u0259 Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259rinin Nuh pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 olmas\u0131 haqq\u0131nda y\u0259hudi alimi \u0130osif Flavi (e.\u0259. I \u0259sr), yunan alimi Klavdi Ptolomey (eram\u0131z\u0131n II \u0259sri), \u0259r\u0259b alimi \u018fl-\u018f\u015fr\u0259fi (XVI \u0259sr), frans\u0131z s\u0259yyahlar\u0131 Can Batist Tavernye v\u0259 Dy\u00fcb\u00fca De-Manpere (XVII \u0259sr), rus t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131 \u2013 V.Qriqoryev, \u0130.\u015eopen, K.A.Nikitin (XIX \u0259sr), V.M. Sisoyev, \u0130.M.Dyakonov (XX \u0259sr) v\u0259 ba\u015fqalar\u0131 m\u0259lumat vermi\u015fl\u0259r.<br \/>\nBunlar\u0131n aras\u0131nda daha \u00e7ox diqq\u0259ti c\u0259lb ed\u0259n rus maarif\u00e7isi Konstantin Nikitinin 1882-ci ild\u0259 \u201cQafqaz \u00f6lk\u0259si v\u0259 tayfalar\u0131n\u0131 \u00f6yr\u0259nm\u0259 materiallar\u0131\u201d m\u0259cmu\u0259sind\u0259 \u00e7ap olunmu\u015f \u201cNax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259ri v\u0259 Nax\u00e7\u0131van mahal\u0131\u201d adl\u0131 \u0259s\u0259ridir. K.Nikitin bu \u0259s\u0259rind\u0259 qeyd edir:<br \/>\n\u201cNax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259ri insanl\u0131q tarixinin \u0259n q\u0259dim d\u00f6vrl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 olan, b\u00f6y\u00fck d\u00fcny\u0259vi hadis\u0259l\u0259rl\u0259 s\u0259sl\u0259\u015f\u0259n bir m\u0259kanda yerl\u0259\u015fir&#8230;R\u0259vay\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259 Nuh pey\u011f\u0259mb\u0259r Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131r. O, ail\u0259 \u00fczvl\u0259ri il\u0259 bu yerd\u0259 m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015f, burada g\u0259l\u0259c\u0259k \u015f\u0259h\u0259rin \u0259sas\u0131n\u0131 qoymu\u015fdur. Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259rinin d\u0259 ilk m\u0259skunla\u015fma, yaxud birinci dayanacaq m\u0259nas\u0131n\u0131 bildir\u0259n ad\u0131 da buradan yaranm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\n&#8230; Bundan sonra Nuh v\u0259 onun ail\u0259si uzun m\u00fcdd\u0259t Nax\u00e7\u0131vanda ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131r. R\u0259vay\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259 insan n\u0259sill\u0259ri buradan yay\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Nuh \u00f6z\u00fc v\u0259 onun bac\u0131s\u0131, habel\u0259 ail\u0259sinin dig\u0259r \u00fczvl\u0259ri Nax\u00e7\u0131vanda v\u0259fat etmi\u015f, burada da d\u0259fn olunmu\u015flar. H\u0259l\u0259 indi d\u0259 onun buradak\u0131 m\u0259zar\u0131n\u0131n v\u0259 t\u00fcrb\u0259sinin yerini g\u00f6st\u0259rirl\u0259r&#8230;\u201d<br \/>\nKonstantin Nikitin Nuhun Nax\u00e7\u0131vandak\u0131 q\u0259brini d\u0259 g\u00f6rm\u00fc\u015f v\u0259 onu bel\u0259 t\u0259svir etmi\u015fdir:<br \/>\n\u201cNuhun q\u0259bri \u015f\u0259h\u0259rin c\u0259nub t\u0259r\u0259find\u0259, q\u0259dim qalan\u0131n qal\u0131qlar\u0131n\u0131n yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda yerl\u0259\u015fir. M\u0259zar XVIII y\u00fczillikd\u0259 b\u0259rpa edilmi\u015fdir. \u0130ndiki g\u00f6rk\u0259md\u0259 o yerd\u0259n qalxan, \u00e7ox da b\u00f6y\u00fck olmayan t\u00fcrb\u0259ni xat\u0131rlad\u0131r. M\u0259b\u0259din pill\u0259k\u0259nl\u0259rl\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259k t\u0259l\u0259b olunan interyeri dair\u0259vi, \u00e7\u0259tinlikl\u0259 ke\u00e7m\u0259k m\u00fcmk\u00fcn olan, ortadan da\u015f dir\u0259kl\u0259rl\u0259 m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilmi\u015f ma\u011faraya b\u0259nz\u0259yir. H\u0259min dir\u0259yin alt\u0131nda Nuh pey\u011f\u0259mb\u0259rin c\u0259naz\u0259si yerl\u0259\u015fir\u201d.<br \/>\n\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, Nuh pey\u011f\u0259mb\u0259rin Nax\u00e7\u0131vanda ya\u015famas\u0131 v\u0259 burada v\u0259fat etm\u0259si bar\u0259d\u0259 y\u00fczl\u0259rl\u0259 elmi s\u00fcbut v\u0259 d\u0259lil var. Ancaq bu zaman bel\u0259 bir sual ortaya \u00e7\u0131x\u0131r: B\u0259s, son vaxtlara kimi bu abid\u0259 bar\u0259d\u0259 (Nuhun m\u0259zar\u0131) niy\u0259 s\u00f6hb\u0259t a\u00e7\u0131lmay\u0131b?<br \/>\n\u00c7\u00fcnki sovet hakimiyy\u0259tinin el\u0259 ilk ill\u0259rind\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n ideoloji siyas\u0259t n\u0259tic\u0259sind\u0259 Nax\u00e7\u0131van\u0131n \u0259n q\u0259dim d\u00f6vrl\u0259rind\u0259n Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rin\u0259 m\u0259xsuslu\u011funu s\u00fcbut ed\u0259n y\u00fczl\u0259rl\u0259 tarixi abid\u0259 kimi Nuh pey\u011f\u0259mb\u0259rin m\u0259zar\u00fcst\u00fc t\u00fcrb\u0259si d\u0259 m\u0259hv edilib. D\u00fczd\u00fcr, Nuh pey\u011f\u0259mb\u0259rin q\u0259bir\u00fcst\u00fc t\u00fcrb\u0259si Nax\u00e7\u0131vanda sovet hakimiyy\u0259ti qurulanad\u0259k b\u00fct\u00f6v bir panteon olmu\u015f, minl\u0259rl\u0259 insan\u0131n ziyar\u0259tgah\u0131na \u00e7evrilmi\u015fdir. Lakin sovetl\u0259r birliyi d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u201cNuh-Nax\u00e7\u0131van\u201d m\u00f6vzusu qada\u011fan olunmu\u015f, elmi \u0259d\u0259biyyatlarda i\u015fl\u0259dilm\u0259sin\u0259 icaz\u0259 verilm\u0259mi\u015fdir.<br \/>\nNuh pey\u011f\u0259mb\u0259r, D\u00fcnya tufan\u0131 v\u0259 G\u0259miqaya m\u00f6vzusuna ancaq Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyi qazand\u0131qdan sonra m\u00fcraci\u0259t olunma\u011fa ba\u015flan\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bel\u0259likl\u0259, XXI \u0259srin ilk ill\u0259rind\u0259n ba\u015flayaraq Nuh pey\u011f\u0259mb\u0259rin g\u0259misinin Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259n q\u0259dim m\u0259sk\u0259nl\u0259rind\u0259n biri hesab olunan Nax\u00e7\u0131van \u0259razisind\u0259ki G\u0259miqaya adlanan da\u011fl\u0131q \u0259razid\u0259 torpa\u011fa enm\u0259sin\u0259 dair olan ehtimallar daha \u00e7ox \u00fcst\u00fcnl\u00fck qazanma\u011fa ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nBu zamanad\u0259k Nuhun g\u0259misin\u0259 dair m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 bu hadis\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 ad\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n A\u011fr\u0131 da\u011f v\u0259 C\u00fcdi da\u011f\u0131 T\u00fcrkiy\u0259 d\u00f6vl\u0259ti \u0259razisind\u0259, G\u0259miqaya is\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n ulu Nax\u00e7\u0131van \u0259razisind\u0259 olsalar da, uzaq m\u0259saf\u0259l\u0259rd\u0259 yerl\u0259\u015fmirl\u0259r. Y\u0259ni, Nuhun g\u0259misi il\u0259 ba\u011fl\u0131 hadis\u0259 \u015e\u0259rqi Anadoludak\u0131 A\u011fr\u0131da\u011f il\u0259 Nax\u00e7\u0131van diyar\u0131ndak\u0131 G\u0259miqaya aras\u0131nda olan \u0259razil\u0259rd\u0259 ba\u015f vermi\u015fdir. A\u011fr\u0131 da\u011f\u0131 v\u0259 C\u00fcdi da\u011f\u0131 il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 D\u00fcnya tufan\u0131, Nuh pey\u011f\u0259mb\u0259rin \u0259fsan\u0259vi g\u0259misi il\u0259 ba\u011fl\u0131 toponiml\u0259r, adlar v\u0259 r\u0259vay\u0259tl\u0259r Nax\u00e7\u0131vanda daha \u00e7oxdur.<br \/>\nNax\u00e7\u0131van \u0259razisind\u0259ki G\u0259miqaya, Ha\u00e7ada\u011f, Nuhdaban, Nuh\u0259cir, Nuhram, N\u00fcrg\u00fct, N\u0259sirvaz, N\u0259bi yurdu, Nuhg\u0259dik, Qap\u0131c\u0131q, Baca bula\u011f\u0131, Qaranqu\u015f yayla\u011f\u0131, Pey\u011f\u0259mb\u0259r aya\u011f\u0131, Dor g\u0259diyi, Nuh\u00e7\u0131xan v\u0259 s. kimi \u00e7oxsayl\u0131 yer adlar\u0131 yuxar\u0131da s\u00f6yl\u0259dikl\u0259rimiz\u0259 \u0259sas verir.<br \/>\nG\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, \u00f6z\u00fcnd\u0259 q\u0259dim tarixin izl\u0259rini \u0259ks etdir\u0259n \u00e7oxsayl\u0131 toponiml\u0259r Nax\u00e7\u0131van diyar\u0131n\u0131n D\u00fcnya tufan\u0131, Nuh hadis\u0259si il\u0259 \u0259laq\u0259dar oldu\u011funu a\u00e7\u0131q-a\u015fkar \u015f\u0259kild\u0259 dikt\u0259 edir. Nax\u00e7\u0131van s\u00f6z\u00fcn\u00fcn etimologiyas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 apar\u0131lan elmi ara\u015fd\u0131rmalar da bir daha s\u00fcbut edir ki, \u201cNax\u00e7\u0131van\u201d s\u00f6z\u00fc \u201cNuh\u201d ifad\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r v\u0259 \u201cNax\u00e7\u0131van\u201d \u201cNuh\u00e7ular\u201d\u0131n, \u201cNuh t\u0259r\u0259fdarlar\u0131n\u0131n m\u0259sk\u0259ni\u201d dem\u0259kdir.<br \/>\nH\u0259m d\u0259 Nax\u00e7\u0131vandak\u0131 folklor materiallar\u0131nda v\u0259 toponiml\u0259rd\u0259 t\u0259kc\u0259 g\u0259minin yer\u0259 enm\u0259si deyil, bu prosesin ham\u0131s\u0131 \u2013 Qaranqu\u015fla ba\u011fl\u0131 \u0259hvalat, da\u011f\u0131n ha\u00e7alanmas\u0131 \u2013 Ha\u00e7ada\u011f\u0131n b\u00f6l\u00fcnm\u0259si \u0259fsan\u0259si, G\u0259miqaya, Nuhdaban, N\u0259bi yurdu, bir s\u00f6zl\u0259 h\u0259yat \u00fcmidinin ba\u015fland\u0131\u011f\u0131 andan yer\u0259 enm\u0259 v\u0259 m\u0259skunla\u015fma prosesin\u0259 kimi olan gedi\u015fat \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nNuh pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259 v\u0259 D\u00fcnya tufan\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u0259satir v\u0259 \u0259fsan\u0259l\u0259rd\u0259 d\u0259 Nax\u00e7\u0131vandak\u0131 yer adlar\u0131 geni\u015f yer tutur. M\u0259s\u0259l\u0259n, r\u0259vay\u0259tl\u0259rd\u0259n birind\u0259 deyilir ki, \u201cNuhun g\u0259misi G\u0259miqayada quruya oturmu\u015fdu. O\u011flanlar\u0131 bir g\u00fcn g\u00f6rd\u00fcl\u0259r ki, uca da\u011flar od tutub yan\u0131r&#8230; Bu n\u0259 sirdir dedil\u0259r, da\u011f da yanar?<br \/>\n&#8230; Nuh N\u0259bi dedi: &#8211; G\u00f6rd\u00fcy\u00fcn\u00fcz el\u0259-bel\u0259 od deyil&#8230; Bu torpa\u011f\u0131n mayas\u0131 oddan yo\u011frulub&#8230; Yanan da\u011flardan biri G\u0259miqaya, biri \u0130lan da\u011f\u0131, biri A\u011fr\u0131 da\u011f\u0131d\u0131r.<br \/>\nNuh N\u0259bi s\u00f6z\u00fcn\u00fc qurtard\u0131. Dayand\u0131\u011f\u0131 yerd\u0259n bir add\u0131m ir\u0259li atd\u0131. O\u011flanlar\u0131 h\u0259min yerd\u0259 yurd sald\u0131lar, ad\u0131na da Nuhdaban dedil\u0259r\u201d.<br \/>\nBundan ba\u015fqa, dig\u0259r bir q\u0259dim \u0259fsan\u0259d\u0259, h\u0259tta Nax\u00e7\u0131van \u0259razisind\u0259ki G\u0259miqaya ad\u0131n\u0131n yaranmas\u0131 hadis\u0259si a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 \u0259ks olunmu\u015fdur:<br \/>\n\u201cG\u0259mi bir da\u011fa yan al\u0131b, ehmalca qayaya toxundu. Nuh buna G\u0259miqaya ad\u0131 verdi. G\u0259mid\u0259kil\u0259r quruya \u00e7\u0131xd\u0131lar\u201d.<br \/>\nOlduqca maraql\u0131d\u0131r ki, Nuh pey\u011f\u0259mb\u0259r hekay\u0259ti il\u0259 s\u0259sl\u0259\u015f\u0259n toponiml\u0259rin b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259ti \u0259fsan\u0259vi g\u0259minin yer\u0259 endiyi ehtimal edil\u0259n G\u0259miqaya-Qap\u0131c\u0131q \u0259razisind\u0259dir.<br \/>\nN\u0259bi yurdu.<br \/>\nToponim v\u0259 \u0259fsan\u0259l\u0259rd\u0259 ad\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n N\u0259bi yurdu, y\u0259ni Nuh pey\u011f\u0259mb\u0259rin yurdu il\u0259 \u0259laq\u0259dar ya\u015fayan toponimdir. Bu yer ilin b\u00fct\u00fcn f\u0259sill\u0259rind\u0259 ba\u015f\u0131 qarla \u00f6rt\u00fcl\u00fc olan G\u0259miqaya \u2013 Qap\u0131c\u0131q zirv\u0259sind\u0259n bir q\u0259d\u0259r a\u015fa\u011f\u0131da yerl\u0259\u015fir. N\u0259bi yurdu buzla\u015fman\u0131n qurtar\u0131b h\u0259yat\u0131n, insan m\u0259skunla\u015fmas\u0131n\u0131n ba\u015fland\u0131\u011f\u0131 m\u0259kan anlam\u0131 da\u015f\u0131maqdad\u0131r. H\u0259tta burada q\u0259dim q\u0259birl\u0259r\u0259 d\u0259 rast g\u0259lm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. G\u0259miqaya qaya\u00fcst\u00fc r\u0259sml\u0259rinin bir \u00e7oxu N\u0259bi yurdu \u0259razisind\u0259dir.<br \/>\nQaranqu\u015f yayla\u011f\u0131.<br \/>\nBu \u0259fsan\u0259vi yaylaq yeri N\u0259bi yurduna biti\u015fik \u0259razil\u0259rd\u0259dir. G\u0259miqayadak\u0131 iki min\u0259 yax\u0131n say\u0131 olan qaya\u00fcst\u00fc t\u0259svirl\u0259rin b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259ti Qaranqu\u015f yayla\u011f\u0131ndad\u0131r.<br \/>\nNax\u00e7\u0131vandan toplanm\u0131\u015f folklor materiallar\u0131na istinad ed\u0259n Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n m\u00fcxbir \u00fczv\u00fc Qadir Q\u0259dirzad\u0259 h\u0259min hekay\u0259ti a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 variantda t\u0259qdim edir:<br \/>\n\u201cToplanm\u0131\u015f r\u0259vay\u0259tl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 D\u00fcnya tufan\u0131 ba\u015fa \u00e7at\u0131b sular sakitl\u0259\u015f\u0259nd\u0259n, k\u00fcl\u0259kl\u0259r dayanandan sonra Nuh pey\u011f\u0259mb\u0259r qar\u011fan\u0131 burax\u0131r ki, g\u00f6rs\u00fcn quru yer varm\u0131? Qar\u011fa gedib qay\u0131d\u0131r. Pey\u011f\u0259mb\u0259r bilir ki, h\u0259l\u0259lik quru yer yoxdur. Sonra Qaranqu\u015fu burax\u0131r. O, \u00e7ox gec qay\u0131d\u0131r. Pey\u011f\u0259mb\u0259r bax\u0131r ki, onun ayaqlar\u0131nda v\u0259 dimdiyind\u0259 pal\u00e7\u0131q var. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr ki, art\u0131q sular \u00e7\u0259kilm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131b. M\u00fc\u0259yy\u0259n vaxtdan sonra Qaranqu\u015fu yenid\u0259n burax\u0131r. Qaranqu\u015f bir m\u00fcdd\u0259t doland\u0131qdan sonra g\u0259miy\u0259 g\u0259lir. Lakin g\u0259mid\u0259 qalmay\u0131b yenid\u0259n geri d\u00f6n\u00fcr. Bel\u0259likl\u0259, onun qurunu tapd\u0131\u011f\u0131 b\u0259lli olur. G\u0259mi d\u0259 h\u0259min istiqam\u0259td\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t edib quruya \u00e7at\u0131r. G\u0259mid\u0259kil\u0259r Qaranqu\u015fu h\u0259min yerd\u0259 g\u00f6r\u00fcrl\u0259r. Bundan sonra \u0259razi onun \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 \u201cQaranqu\u015f yurdu\u201d adlan\u0131r.\u201d<br \/>\nOlduqca maraql\u0131d\u0131r ki, G\u0259miqaya \u0259razisind\u0259ki qaya\u00fcst\u00fc r\u0259sml\u0259rd\u0259 qaranqu\u015f \u015f\u0259kli d\u0259 qeyd\u0259 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. Qaya\u00fcst\u00fc r\u0259sml\u0259rd\u0259ki Qaranqu\u015f t\u0259svirl\u0259ri bu xilaskar qu\u015fu bir ne\u00e7\u0259 y\u00f6nd\u0259n t\u0259qdim edir.<br \/>\nN\u0259bi yurdu il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 Qaranqu\u015f yayla\u011f\u0131nda q\u0259dim q\u0259birl\u0259r bir az da \u00e7oxdur.<br \/>\nDem\u0259li, G\u0259miqayadak\u0131 Qaranqu\u015f yayla\u011f\u0131 Nuh pey\u011f\u0259mb\u0259rin \u0259fsan\u0259vi g\u0259misind\u0259ki canl\u0131lar i\u00e7\u0259risind\u0259 ilk d\u0259f\u0259 quru yeri, torpa\u011f\u0131 tapan, h\u0259yat \u0259lam\u0259tl\u0259rini ni\u015fan ver\u0259n qaranqu\u015fun \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 onun ad\u0131 il\u0259 adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Nuh pey\u011f\u0259mb\u0259rin g\u0259misind\u0259kil\u0259rin timsal\u0131nda insanl\u0131\u011f\u0131 sahil\u0259 \u00e7\u0131xaran qu\u015fun ad\u0131 G\u0259miqayadak\u0131 Qaranqu\u015f yayla\u011f\u0131 il\u0259 \u0259b\u0259dil\u0259\u015fdirilmi\u015fdir.<br \/>\nX\u0259z\u0259r obas\u0131.<br \/>\nG\u0259miqaya \u0259razisind\u0259 m\u00f6vcud olan \u201cX\u0259z\u0259r obas\u0131\u201d toponimi d\u0259 H\u0259zr\u0259ti Nuhla ba\u011fl\u0131 olan toponiml\u0259r\u0259 aid edilir. Bir s\u0131ra m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 bu yerin ad\u0131 \u201cQ\u0259z\u0259r yurdu\u201d kimi d\u0259 i\u015fl\u0259dilmi\u015fdir. Amma yerli \u0259hali aras\u0131nda bura X\u0259z\u0259r obas\u0131 v\u0259 ya X\u0259z\u0259r yurdu alaraq adland\u0131r\u0131l\u0131r.<br \/>\nM\u0259lum oldu\u011fu kimi, m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 X\u0259z\u0259rin Nuh pey\u011f\u0259mb\u0259rin o\u011flu v\u0259 t\u00fcrk-m\u00fcs\u0259lman q\u00f6vm\u00fcn\u00fcn atas\u0131 say\u0131lan Yaf\u0259sin t\u00f6r\u0259m\u0259l\u0259rind\u0259n, daha do\u011frusu, Nuhun n\u0259v\u0259l\u0259rind\u0259n birinin ad\u0131 kimi g\u00f6st\u0259rilir. N\u0259bi yurdunun sa\u011f t\u0259r\u0259find\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n X\u0259z\u0259r obas\u0131 \u0259razid\u0259ki ilkin insan m\u0259skunla\u015fmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 yerl\u0259rd\u0259n biridir. N\u0259bi yurdu v\u0259 Qaranqu\u015f yayla\u011f\u0131 G\u0259miqayadak\u0131 m\u0259skunla\u015fman\u0131n ba\u015flan\u011f\u0131c m\u0259rh\u0259l\u0259sini, X\u0259z\u0259r obas\u0131 is\u0259 onun davam\u0131n\u0131, geni\u015fl\u0259nm\u0259sini g\u00f6st\u0259rir.<br \/>\nQap\u0131c\u0131q.<br \/>\nBu toponim d\u0259 D\u00fcnya tufan\u0131 v\u0259 Nuh pey\u011f\u0259mb\u0259r r\u0259vay\u0259ti il\u0259 v\u0259hd\u0259td\u0259n yaranm\u0131\u015fd\u0131r. Ki\u00e7ik Qafqaz\u0131n v\u0259 G\u0259miqaya silsil\u0259sinin \u0259n y\u00fcks\u0259k zirv\u0259si say\u0131lan 3906 metr y\u00fcks\u0259klikd\u0259 olan Qap\u0131c\u0131q zirv\u0259si m\u0259na etibaril\u0259 D\u00fcnya tufan\u0131 hadis\u0259sind\u0259 Nuh pey\u011f\u0259mb\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f ki\u00e7ik qap\u0131, yer al\u0259min\u0259 giri\u015f yeri kimi anla\u015f\u0131lmaqdad\u0131r. \u018fsatird\u0259 d\u0259 g\u00f6st\u0259rildiyi kimi, Nuh pey\u011f\u0259mb\u0259rin g\u0259misi bir m\u00fcdd\u0259t s\u0259f\u0259rd\u0259n sonra g\u0259lib \u00e7atd\u0131\u011f\u0131 bu yerd\u0259 qap\u0131 boyda, baca \u015f\u0259klind\u0259 torpaq sah\u0259si g\u00f6r\u00fcn\u00fcr v\u0259 bura \u0259fsan\u0259vi g\u0259minin son dayanaca\u011f\u0131 olur.<br \/>\nQap\u0131c\u0131q \u2013 Nuh pey\u011f\u0259mb\u0259rin ard\u0131nca yeni insan n\u0259sill\u0259rin\u0259 a\u00e7\u0131lan ilk qap\u0131 m\u0259nas\u0131nda da \u0259h\u0259miyy\u0259tlidir. Baca bula\u011f\u0131 v\u0259 Qap\u0131c\u0131q haqq\u0131ndak\u0131 t\u0259dqiqatlar D\u00fcnya tufan\u0131 hadis\u0259si v\u0259 Nuh pey\u011f\u0259mb\u0259rin \u0259fsan\u0259vi g\u0259mi s\u0259f\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 r\u0259vay\u0259tl\u0259rl\u0259 tam \u00fcst-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr. N\u0259bi yurdu, Qaranqu\u015f yayla\u011f\u0131, X\u0259z\u0259r obas\u0131 toponiml\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 olan f\u0259rziyy\u0259l\u0259r Baca bula\u011f\u0131 v\u0259 Qap\u0131c\u0131\u011fa aid m\u00fclahiz\u0259l\u0259ri tamamlay\u0131r v\u0259 daha da dol\u011funla\u015fd\u0131r\u0131r.<br \/>\nHa\u00e7ada\u011f.<br \/>\nUlu Nax\u00e7\u0131van diyar\u0131 \u0259razisind\u0259 D\u00fcnya tufan\u0131 zaman\u0131 Nuhun \u0259fsan\u0259vi g\u0259misinin toxunaraq yar\u0131b ke\u00e7diyi m\u0259\u015fhur \u0130lanl\u0131 da\u011f\u0131n ad\u0131d\u0131r. R\u0259vay\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259 bu da\u011f\u0131n v\u0259 ona yax\u0131n olan, \u0130ran\u0131n Ordubad rayonu il\u0259 s\u0259rh\u0259ddind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n K\u0259mki da\u011f\u0131n\u0131n adlar\u0131n\u0131 H\u0259zr\u0259ti Nuh qoymu\u015fdur. R\u0259vay\u0259td\u0259 deyilir:<br \/>\n\u201cNuhun g\u0259misi h\u0259r yerd\u0259 sulardan sakit ke\u00e7ir. T\u0259kc\u0259 bir da\u011fdan ke\u00e7\u0259nd\u0259 g\u0259mi bir az ili\u015fir. Nuh deyir: &#8211; \u0130nan ki, da\u011fd\u0131r. Ona g\u00f6r\u0259 bu da\u011f\u0131n ad\u0131 \u0130nan da\u011f\u0131 qal\u0131r.<br \/>\nNuhun g\u0259misi xeyli aral\u0131da yen\u0259 d\u0259 \u00e7\u0259tinliy\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr. Nuh deyir: &#8211; Bu da\u011f o da\u011fdan k\u0259m deyil. Bu s\u00f6z\u0259 g\u00f6r\u0259 o da\u011f\u0131n ad\u0131 K\u0259mki olur\u201d.<br \/>\nHa\u00e7a da\u011f \u2013 D\u00fcnya tufan\u0131 zaman\u0131 Nuhun g\u0259misinin yer al\u0259min\u0259 can atark\u0259n ilk d\u0259f\u0259 torpa\u011fa ili\u015fdiyi yerin ad\u0131d\u0131r. B\u0259lk\u0259 d\u0259 Nuh \u0259satirind\u0259ki Qaranqu\u015fun cayna\u011f\u0131ndak\u0131 pal\u00e7\u0131q m\u0259hz Ha\u00e7ada\u011fdan g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f torpaq pay\u0131d\u0131r. Ha\u00e7alanm\u0131\u015f da\u011f Nuhun g\u0259misinin istiqam\u0259tini t\u0259yin etm\u0259y\u0259 imkan verir. Ha\u00e7ada\u011fa toxunandan sonra g\u0259mi Qap\u0131c\u0131\u011fa do\u011fru istiqam\u0259t alm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nBel\u0259likl\u0259, D\u00fcnya tufan\u0131ndan sonra Nax\u00e7\u0131van \u0259razisind\u0259ki m\u0259skunla\u015fma d\u0259niz s\u0259viyy\u0259sind\u0259n 3906 metr y\u00fcks\u0259klikd\u0259 olan Qap\u0131c\u0131q zirv\u0259sind\u0259n, Baca bula\u011f\u0131ndan \u00fcz\u00fca\u015fa\u011f\u0131 N\u0259bi yurduna v\u0259 Qaranqu\u015f yayla\u011f\u0131na, oradan X\u0259z\u0259r obas\u0131na t\u0259r\u0259f uzan\u0131b g\u0259lmi\u015fdir.<br \/>\nOrdubad rayonundak\u0131 N\u0259srivaz k\u0259ndinin ad\u0131 da \u0259satird\u0259 b\u0259hs olunan Nisr da\u011f\u0131 ifad\u0259si il\u0259 uy\u011fun g\u0259lir. Eyni zamanda Culfa rayonu \u0259razisind\u0259 Ha\u00e7ada\u011f\u0131n \u0259traf\u0131nda olan Pey\u011f\u0259mb\u0259r aya\u011f\u0131 yeri Nuh pey\u011f\u0259mb\u0259rin G\u0259miqayadan Nuhdabana, ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259 Nax\u00e7\u0131vana do\u011fru h\u0259r\u0259k\u0259tin\u0259 bir i\u015far\u0259t kimi d\u0259rk edilm\u0259lidir.<br \/>\nNuhdaban.<br \/>\nNax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131ndan toplanm\u0131\u015f folklor n\u00fcmun\u0259l\u0259rind\u0259n birind\u0259 bu ya\u015fay\u0131\u015f yerinin yaranmas\u0131 haqq\u0131nda m\u0259lumata rast g\u0259linmi\u015fdir:<br \/>\n\u201cNuh N\u0259bi s\u00f6z\u00fcn\u00fc qurtard\u0131. Dayand\u0131\u011f\u0131 yerd\u0259n bir add\u0131m ir\u0259li atd\u0131. Aya\u011f\u0131 torpa\u011fa g\u0259l\u0259nd\u0259 p\u0259nc\u0259si yox, daban\u0131 yer\u0259 d\u0259ydi. O\u011fullar\u0131 h\u0259min yerd\u0259 yurd sald\u0131lar, ad\u0131na da Nuhdaban dedil\u0259r\u201d.<br \/>\nQ\u0259dim folklor n\u00fcmun\u0259l\u0259rind\u0259n, r\u0259vay\u0259tl\u0259rd\u0259n, eyni zamanda Nuh hadis\u0259si il\u0259 tam s\u0259sl\u0259\u015f\u0259n toponiml\u0259rin biz\u0259 verdiyi dol\u011fun m\u0259lumatlar say\u0259sind\u0259 q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 s\u00f6yl\u0259m\u0259k olar ki, m\u00fcasir Nax\u00e7\u0131van \u2013 Nuh\u00e7\u0131xan Nuhdabandan ba\u015flan\u0131r. Nuhdaban D\u00fcnya tufan\u0131ndan sonrak\u0131 ilkin sivilizasiyan\u0131n birinci oturaq dayanaca\u011f\u0131d\u0131r.<br \/>\nBel\u0259likl\u0259, h\u0259yat Qap\u0131c\u0131qdan N\u0259bi yurduna, Qaranqu\u015f yayla\u011f\u0131na, X\u0259z\u0259r obas\u0131na, oradan N\u0259sirvaz ya\u015fay\u0131\u015f yerin\u0259, oradan is\u0259 tam oturaq ya\u015fay\u0131\u015f yeri hesab olunan Nuhdabana do\u011fru h\u0259r\u0259k\u0259t etmi\u015fdir.<br \/>\nH\u0259m d\u0259 Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259rinin ilkin sal\u0131nd\u0131\u011f\u0131 yerdir, y\u0259ni Nuhdaban \u2013 Nuh\u00e7\u0131xand\u0131r, n\u0259hay\u0259td\u0259 is\u0259 H\u0259zr\u0259ti Nuhun son m\u0259skunla\u015fd\u0131\u011f\u0131 m\u00fcq\u0259dd\u0259s m\u0259kand\u0131r. F\u0259rziyy\u0259 v\u0259 \u0259satir\u0259 g\u00f6r\u0259 Nuh pey\u011f\u0259mb\u0259r bu yerd\u0259 Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259rinin binas\u0131n\u0131 qoymu\u015fdur. M\u0259hz buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 Ulu Nuh N\u0259binin m\u0259zar\u0131 Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259dir. Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259rinin ad\u0131 da Nuh\u00e7\u0131xan ifad\u0259sind\u0259n \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lmi\u015fdir.<br \/>\nM\u0259lum oldu\u011fu kimi, D\u00fcnya tufan\u0131, H\u0259zr\u0259ti Nuhun \u0259fsan\u0259vi g\u0259misi haqq\u0131nda \u0130slama q\u0259d\u0259rki dinl\u0259rin m\u00fcq\u0259dd\u0259s kitablar\u0131nda da b\u0259hs olunmu\u015f v\u0259 bu \u0259satir m\u0259zmunca ox\u015far \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259svir olunmu\u015fdur. Amma onlar\u0131n i\u00e7\u0259risind\u0259n \u0259n s\u0259hih m\u0259lumatlara malik, dol\u011fun olan\u0131 \u201cQurani-K\u0259rim\u201ddir.<br \/>\n\u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n ikinci atas\u0131 olaraq tan\u0131nan H\u0259zr\u0259ti Nub (\u0259)-nin ad\u0131 \u201cQurani-K\u0259rim\u201dd\u0259 43 d\u0259f\u0259 \u00e7\u0259kilmi\u015fdir. Uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u00fcy\u00fcn\u0259 g\u00f6r\u0259 H\u0259zr\u0259ti Nuha \u2013 \u018fnbiyalar\u0131n \u015feyxi \u2013 qocas\u0131 da deyilir. Tarixi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 \u0259sl ad\u0131n\u0131n \u018fbd\u00fcl-\u011e\u0259ffar, \u018fbd\u00fcl-\u018fli, \u018fbd\u00fcl-M\u0259lik olmas\u0131na da rast g\u0259linir. Onun q\u00f6vm\u00fc il\u0259 olan dastan\u0131 bir ne\u00e7\u0259 sur\u0259d\u0259 (\u018fraf, Muminun, Nuh, Hud, \u015eu\u0259ra, Q\u0259m\u0259r) t\u0259fsilat\u0131 il\u0259 g\u0259lmi\u015fdir.<br \/>\nPaltar\u0131 yundan, yem\u0259yi is\u0259 g\u00f6y-g\u00f6y\u0259rtid\u0259n olan bu pey\u011f\u0259mb\u0259rin (\u0259) 460 ya\u015f\u0131na q\u0259d\u0259r \u00f6vlad\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 da tarixi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 g\u00f6st\u0259rilib. H\u0259zr\u0259ti Nuh (\u0259) ilk pey\u011f\u0259mb\u0259rdir ki, insanlara buyurdu: \u201c\u018fn m\u00fch\u00fcm i\u015fl\u0259rinizi \u201cBismillah\u201d il\u0259 ba\u015flay\u0131n\u201d. H\u0259zr\u0259ti Nuhun (\u0259) ya\u015f\u0131 da m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 1000, 1450, 1470, 2300, 2500, 2800 olaraq d\u0259yi\u015fir ki, bu da t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar aras\u0131nda ixtilaflara s\u0259b\u0259b olur. \u201cQurani-K\u0259rim\u201dd\u0259 is\u0259 H\u0259zr\u0259ti Nuhun 950 il ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 t\u0259svir olunmu\u015fdur.<br \/>\nBug\u00fcnk\u00fc yaz\u0131m\u0131z\u0131 daha anlay\u0131\u015fl\u0131 xarakteriz\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u201cQurani-K\u0259rim\u201dd\u0259 t\u0259svir olunmu\u015f bu \u0259fsan\u0259vi hadis\u0259nin q\u0131sa \u015f\u0259rhini d\u0259y\u0259rli oxucular\u0131m\u0131z\u0131n n\u0259z\u0259rin\u0259 \u00e7atd\u0131rmaq ist\u0259yir\u0259m.<br \/>\nH\u0259zr\u0259ti Nuhun ad\u0131, az qala d\u00fcnyada ham\u0131ya tan\u0131\u015fd\u0131r. Nuh pey\u011f\u0259mb\u0259r be\u015f \u0259sas \u201cUlu-\u018fzm\u201d pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259rd\u0259n birincisi olub. O b\u00fctp\u0259r\u0259st q\u00f6vm\u00fcn\u00fc t\u0259k olan Allaha iman v\u0259 ita\u0259t etm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r, camaat is\u0259 b\u00fctp\u0259r\u0259stlik edir, insan v\u0259 heyvan \u015f\u0259kilnd\u0259ki b\u00fctl\u0259r\u0259 sitayi\u015f etm\u0259y\u0259 davam edirdi. H\u0259zr\u0259ti Nuh \u0259n \u00e7ox ya\u015fam\u0131\u015f pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259rd\u0259ndir. O, 950 il insanlar\u0131 Allaha ita\u0259t\u0259 d\u0259v\u0259t edib. Bu 950 il \u0259rzind\u0259 is\u0259 b\u0259zi r\u0259vay\u0259tl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 vur-tut 12, b\u0259zil\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n d\u0259 80 n\u0259f\u0259r iman g\u0259tirib. Allah Nuhun q\u00f6vm\u00fcn\u00fc s\u0131na\u011fa \u00e7\u0259kir. \u0130man g\u0259tir\u0259nl\u0259r qurtulu\u015fa nail olur, kafir olanlar is\u0259 Allah-T\u0259alan\u0131n q\u0259z\u0259bin\u0259 d\u00fc\u00e7ar olurlar.<br \/>\nG\u00fcnl\u0259rin bir g\u00fcn\u00fc Uca R\u0259bbimiz Nuha buyurur ki, b\u00f6y\u00fck bir g\u0259mi d\u00fcz\u0259ltsin. Sonra o v\u0259 iman g\u0259tir\u0259nl\u0259r h\u0259min g\u0259miy\u0259 minsinl\u0259r. Quraql\u0131q bir yerd\u0259 g\u0259mi d\u00fcz\u0259ld\u0259n Nuhu b\u00fctp\u0259r\u0259st q\u00f6vm\u00fc m\u0259z\u0259mm\u0259t etm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r. Nuh is\u0259 \u00f6z i\u015fini s\u0259brl\u0259 davam etdirir.<br \/>\n\u201c&#8230; (S\u0259n\u0259 \u00f6yr\u0259d\u0259c\u0259yimiz kimi) g\u0259mini d\u00fcz\u0259lt..\u201d Nuh g\u0259mini d\u00fcz\u0259ldir, \u00fcmm\u0259tinin \u0259yan-\u0259\u015fr\u0259fi is\u0259 yan\u0131ndan \u00f6t\u00fcb ke\u00e7dikc\u0259 onu m\u0259sx\u0259r\u0259y\u0259 qoyurlar. Nuh onlara deyirdi: \u201c\u018fg\u0259r (indi) siz bizi m\u0259sx\u0259r\u0259y\u0259 qoyursunuzsa, biz d\u0259 (Allah\u0131n \u0259zab\u0131 g\u0259ldikd\u0259) sizi siz bizi m\u0259sx\u0259r\u0259y\u0259 qoydu\u011funuz kimi m\u0259sx\u0259r\u0259y\u0259 qoyaca\u011f\u0131q. Onda r\u00fcsvayedici \u0259zab\u0131n kim\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259yini v\u0259 kimin \u0259b\u0259di \u0259zaba d\u00fc\u00e7ar olaca\u011f\u0131n\u0131 bil\u0259c\u0259ksiniz\u201d (\u201cHud\u201d sur\u0259si, 37-39-cu ay\u0259l\u0259r).<br \/>\nG\u0259mi haz\u0131r olur. Allah Nuha \u0259mr edir ki, h\u0259r heyvan n\u00f6v\u00fcnd\u0259n bir di\u015fi v\u0259 bir erk\u0259yi g\u0259miy\u0259 y\u0131\u011fs\u0131n. H\u0259zr\u0259ti Nuh b\u00fct\u00fcn heyvanlardan, qu\u015flardan, bal\u0131qlardan bir c\u00fct g\u00f6t\u00fcr\u00fcb q\u0259f\u0259sl\u0259r\u0259 yerl\u0259\u015fdirir. Nuhun d\u00f6rd o\u011flundan \u00fc\u00e7\u00fc \u2013 Sam, Ham, Yas\u0259f Allaha iman g\u0259tirir, K\u0259nan is\u0259 kafir olur. Nuh arvad\u0131, o\u011fullar\u0131, g\u0259linl\u0259ri v\u0259 bir ne\u00e7\u0259 m\u00f6min \u015f\u0259xsl\u0259 g\u0259miy\u0259 minir. V\u0259d olunan tufan qopur. Su h\u0259m yerd\u0259n \u00e7\u0131x\u0131r, h\u0259m g\u00f6yd\u0259n ya\u011f\u0131\u015f \u015f\u0259klind\u0259 ya\u011f\u0131rd\u0131:<br \/>\n\u201cBiz g\u00f6y\u00fcn qap\u0131lar\u0131n\u0131 sel kimi axan bir ya\u011f\u0131\u015fla a\u00e7d\u0131q. Yeri yar\u0131b bulaqlar qaynatd\u0131q. N\u0259hay\u0259t (g\u00f6yd\u0259n axan v\u0259 yerd\u0259n qaynayan), sular \u0259z\u0259ld\u0259n m\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015f bir i\u015f \u00fc\u00e7\u00fcn bir-birin\u0259 qovu\u015fdu (\u201c\u018fl-Q\u0259m\u0259r\u201d sur\u0259si, 11-12-ci ay\u0259l\u0259r). Nuhun nicat g\u0259misin\u0259 minm\u0259y\u0259nl\u0259r suda m\u0259hv oldu. Nuhun o\u011flu K\u0259nan da bo\u011fulub \u00f6ld\u00fc&#8230;\u201d<br \/>\nNuh (g\u0259mid\u0259n) aral\u0131 olan o\u011flunu (K\u0259nan\u0131) haraylay\u0131b dedi: \u201c- O\u011flum! Biziml\u0259 birlikd\u0259 g\u0259miy\u0259 min, kafirl\u0259rd\u0259n olma!\u201d (O\u011flu ona) bel\u0259 cavab verdi: \u201cM\u0259n bir da\u011fa s\u0131\u011f\u0131naram, o da m\u0259ni sudan qoruyar\u201d. Nuh dedi: \u201cAllah\u0131n r\u0259hm etdikl\u0259rind\u0259n ba\u015fqa bu g\u00fcn he\u00e7 k\u0259s (insanlar\u0131) Onun \u0259zab\u0131ndan qoruya bilm\u0259z!\u201d N\u0259hay\u0259t, \u201cdal\u011fa ata il\u0259 o\u011fulun aras\u0131na girib onlar\u0131 bir-birind\u0259n ay\u0131rd\u0131 v\u0259 o da suda bo\u011fulanlardan oldu\u201d (\u201cHud\u201d sur\u0259si, 42-43-c\u00fc ay\u0259l\u0259r). Bel\u0259c\u0259, Nuh q\u00f6vm\u00fcn\u00fcn kafirl\u0259ri Allaha a\u011f olduqlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn Onun q\u0259z\u0259bin\u0259 u\u011frad\u0131lar.<br \/>\n\u201c&#8230; Su \u00e7\u0259kildi. \u0130\u015f bitdi. G\u0259mi Cudi da\u011f\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 oturdu&#8230;\u201d \u201c&#8230; Ey Nuh! S\u0259n\u0259 v\u0259 s\u0259ninl\u0259 birlikd\u0259 (g\u0259mid\u0259) olan camaatdan t\u00f6r\u0259n\u0259c\u0259k (m\u00f6min) \u00fcmm\u0259tl\u0259r\u0259 Bizd\u0259n \u0259min-amanl\u0131q v\u0259 b\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259r b\u0259x\u015f edilm\u0259kl\u0259 (g\u0259mid\u0259n) en\u201d (\u201cHud\u201d sur\u0259si, 44-48-ci ay\u0259l\u0259r).<br \/>\nB\u0259zi ehtimallara g\u00f6r\u0259 tufan alt\u0131 ay \u00e7\u0259kir. N\u0259hay\u0259t, Nuhun g\u0259misi uca bir da\u011f\u0131n ba\u015f\u0131nda oturur. Tufandan sonra h\u0259yat yenid\u0259n canlan\u0131r. H\u0259r di\u015fi v\u0259 erk\u0259k heyvanlardan balalar t\u00f6r\u0259yib \u00e7oxal\u0131r, insanlar da Nuhun \u00fc\u00e7 o\u011flunun n\u0259slind\u0259n art\u0131rlar. Buna g\u00f6r\u0259 Ad\u0259md\u0259n sonra insanlar\u0131n ikinci ulu \u0259cdad\u0131 \u2013 ikinci babas\u0131 H\u0259zr\u0259ti Nuh say\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>Nuh tufan\u0131 haqq\u0131nda Avropa, Asiya, Amerika, Avstraliya v\u0259 dig\u0259r b\u00f6lg\u0259 xalqlar\u0131nda 200-d\u0259n art\u0131q \u0259fsan\u0259, \u0259satir m\u00f6vcuddur. Mesopotamiyada apar\u0131lan arxeoloji t\u0259dqiqatlar zaman\u0131 tap\u0131lan gil l\u00f6vh\u0259l\u0259rd\u0259 b\u00fct\u00fcn Yer k\u00fcr\u0259sini su basmas\u0131 haqda \u015eumer \u0259fsan\u0259si yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 a\u015fkar olunub. Lakin bu \u0259fsan\u0259l\u0259rd\u0259 d\u0259 uydurmalar, h\u0259qiq\u0259tl\u0259 uzla\u015fmayan \u201cfaktlar\u201d \u00e7oxdur.<br \/>\n\u018ffsan\u0259l\u0259rd\u0259 oldu\u011fu kimi, T\u00f6vratda da bildirilir ki, Nuh tufan\u0131 b\u00fct\u00fcn Yer k\u00fcr\u0259sini b\u00fcr\u00fcy\u00fcb. Lakin Quran bu tufan\u0131n yaln\u0131z Nuhu inkar ed\u0259n q\u00f6vm\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00f6nd\u0259rdiyini b\u0259yan edir. Y\u0259ni, bu tufan m\u00fc\u0259yy\u0259n co\u011frafi \u0259razid\u0259 ba\u015f verib.<br \/>\nBel\u0259 ki, qaz\u0131nt\u0131lar n\u0259tic\u0259sind\u0259 m\u0259lum olur ki, Nuh tufan\u0131 b\u00fct\u00fcn Yer \u00fcz\u00fcnd\u0259 deyil, Mesopotamiya oval\u0131\u011f\u0131nda, m\u00fcasir \u0130raq \u0259razisind\u0259 ba\u015f verib. Buradan m\u0259lum olur ki, Quran versiyas\u0131 elmi faktlarla tam \u015f\u0259kild\u0259 \u00fcst-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr.<br \/>\nNuh tufan\u0131 e.\u0259. III-IV minillikd\u0259 ba\u015f verdiyi g\u00fcman edilir. XX \u0259srd\u0259 arxeoloqlar Nuh tufan\u0131n\u0131n izl\u0259rini tapmaq \u00fc\u00e7\u00fcn geni\u015fmiqyasl\u0131 t\u0259dqiqatlara ba\u015flay\u0131r. N\u0259tic\u0259l\u0259r u\u011furlu olur. Tufan\u0131n izl\u0259ri q\u0259dim Mesopotamiyan\u0131n 4 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 tap\u0131l\u0131r. Tufan zaman\u0131 Mesopotamiyan\u0131n d\u00fcz\u0259nlik hiss\u0259si, Elamdan Suriya yaylas\u0131nad\u0259k su alt\u0131nda qal\u0131r. M\u0259lum olur ki, bu 4 \u015f\u0259h\u0259rin m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259ri g\u00fccl\u00fc tufan n\u0259tic\u0259sind\u0259 m\u0259hv olub. Arxeoloji qaz\u0131nt\u0131lar zaman\u0131 q\u0259dim d\u00f6vr\u0259 aid q\u0259biristanl\u0131qda \u0259m\u0259k al\u0259tl\u0259ri il\u0259 yana\u015f\u0131, lilin \u00e7\u0131xmas\u0131 t\u0259dqiqat\u015f\u0131lar\u0131n t\u0259\u0259cc\u00fcb\u00fcn\u0259 s\u0259b\u0259b olub. Burada tap\u0131lan al\u0259tl\u0259r v\u0259 saxs\u0131 qablar \u00fcz\u0259rind\u0259n lil t\u0259b\u0259q\u0259si t\u0259mizl\u0259ndikd\u0259n sonra Mesopotamiyan\u0131n bu b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259 tufan oldu\u011fu t\u0259sdiql\u0259nir. Lil n\u00fcmun\u0259l\u0259rinin mikroskopik analizi g\u00f6st\u0259rir ki, qal\u0131n lil t\u0259b\u0259q\u0259si buraya \u00e7ox g\u00fccl\u00fc tufan n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00e7\u00f6k\u00fcb. \u00d6z\u00fc d\u0259 burada a\u015fkar olunan lil k\u00fctl\u0259si t\u0259kc\u0259 Mesopotamiyada rastb g\u0259linir. Bu m\u00fcmk\u00fcn fakt onu s\u00fcbut edir ki, tufan yaln\u0131z Mesopotamiya d\u00fcz\u0259nliyind\u0259 ba\u015f verib. Bel\u0259likl\u0259 d\u0259, elmi \u015f\u0259kild\u0259 s\u00fcbut olunur ki, Nuh tufan\u0131 \u0259fsan\u0259l\u0259rd\u0259 deyildiyi kimi, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131 deyil, m\u00fc\u0259yy\u0259n areal\u0131 \u0259hat\u0259 etmi\u015fdir.<br \/>\nB\u00fct\u00fcn deyil\u0259nl\u0259rin ham\u0131s\u0131, apar\u0131lan ciddi elmi ara\u015fd\u0131rmalar v\u0259 ke\u00e7iril\u0259n beyn\u0259lxalq elmi simpozium da t\u0259sdiq edir ki, Nuhun g\u0259misi Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 torpa\u011fa enibdir v\u0259 bu torpaq Qoca \u015e\u0259rqin qap\u0131s\u0131 say\u0131lan Nax\u00e7\u0131van torpa\u011f\u0131d\u0131r.<br \/>\nBel\u0259likl\u0259, H\u0259zr\u0259ti Nuh, D\u00fcnya tufan\u0131 hadis\u0259sinin m\u0259hz ulu Nax\u00e7\u0131van diyar\u0131nda vaqe oldu\u011funa daha da ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bir daha m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 \u0259ks olunmu\u015f m\u0259lumatlara ba\u015f vurmaq laz\u0131m g\u0259lir. Bu m\u0259lumatlara \u0259sas\u0259n orta \u0259sr m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 rast g\u0259linir v\u0259 yuxar\u0131da da b\u0259hs etdiyimiz kimi he\u00e7 d\u0259 az deyildir.<br \/>\nLakin XIX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n ba\u015flayaraq bir s\u0131ra yaz\u0131larda Nax\u00e7\u0131van\u0131n Nuh pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131, pey\u011f\u0259mb\u0259rin m\u0259zar\u0131n\u0131n bu \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 olmas\u0131 haqq\u0131nda m\u0259lumatlar verilir. Veril\u0259n m\u0259lumatlar\u0131n bir qismi ziddiyy\u0259tli v\u0259 t\u0259hrifli olsa bel\u0259, yen\u0259 d\u0259 m\u0259nb\u0259\u015f\u00fcnasl\u0131q bax\u0131m\u0131ndan \u0259h\u0259miyy\u0259tli yaz\u0131lard\u0131r.<br \/>\nBel\u0259 ki, V.Qriqoryevin 1833-c\u00fc ild\u0259 n\u0259\u015fr edilmi\u015f \u201c\u0421\u0442\u0430\u0442\u0438\u0441\u0442\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0435 \u041e\u043f\u0438\u0441\u0430\u043d\u0438\u0435 \u041d\u0430\u0445\u0438\u0447\u0435\u0432\u0430\u043d\u0441\u043a\u043e\u0439 \u043f\u0440\u043e\u0432\u0438\u043d\u0446\u0438\u0438\u201d kitab\u0131ndak\u0131 m\u0259lumat olduqca maraql\u0131d\u0131r. M\u00fc\u0259llif \u00f6z \u0259s\u0259rind\u0259 Nuhun q\u0259brinin Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259rinin c\u0259nubunda, K\u00f6hn\u0259 qalan\u0131n yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda yerl\u0259\u015fdiyini yazmaqla, q\u0259brin o d\u00f6vrk\u00fc v\u0259ziyy\u0259ti haqq\u0131nda m\u0259lumat verir.<br \/>\nBu m\u0259zar haqq\u0131nda m\u0259lumatlara \u0130.\u015eopenin 1852-ci ild\u0259 Sankt-Peterburqda d\u0259rc olunmu\u015f \u0259s\u0259rind\u0259 d\u0259 rast g\u0259linmi\u015fdir.<br \/>\n\u00d6z\u00fcnd\u0259n \u0259vv\u0259lki m\u00fc\u0259llifl\u0259r\u0259, xalq aras\u0131nda m\u00f6vcud olan r\u0259vay\u0259tl\u0259r\u0259, Nuh pey\u011f\u0259mb\u0259r, D\u00fcnya tufan\u0131, Nuhun v\u0259 bac\u0131s\u0131n\u0131n m\u0259zar\u0131n\u0131n Nax\u00e7\u0131vanda olmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 geni\u015f m\u0259lumata, yaz\u0131m\u0131z\u0131n \u0259vv\u0259lind\u0259 d\u0259 istinad etdiyimiz K.A.Nikitinin 1882-ci ild\u0259 \u0421\u041c\u041e\u041c\u041f\u041a adlanan topluda n\u0259\u015fr etdirdiyi \u201c\u0413\u043e\u0440\u043e\u0434 \u041d\u0430\u0445\u0438\u0447\u0435\u0432\u0430\u043d\u044c \u0438 \u041d\u0430\u0445\u0438\u0447\u0435\u0432\u0430\u043d\u0441\u043a\u0438\u0439 \u0443\u0435\u0437\u0434\u201d m\u0259qal\u0259sind\u0259 rast g\u0259lirik.<br \/>\nM\u00fc\u0259llif xalq aras\u0131nda olan r\u0259vay\u0259ti m\u00fc\u0259yy\u0259n d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rl\u0259 toplayaraq d\u0259rc etdirmi\u015fdir. O da dig\u0259rl\u0259ri kimi Bibliyaya \u0259saslanaraq g\u0259minin A\u011fr\u0131 da\u011fda dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131, sonra Nuh pey\u011f\u0259mb\u0259r v\u0259 yan\u0131ndak\u0131lar\u0131n Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015fdikl\u0259rini yaz\u0131r.<br \/>\nK.A.Nikitin Nuhun v\u0259 bac\u0131s\u0131n\u0131n Nax\u00e7\u0131vanda d\u0259fn olunduqlar\u0131n\u0131, Nuhun arvad\u0131 Nuhqar\u0131n (Noemqari) is\u0259 m\u0259zar\u0131n\u0131n M\u0259r\u0259nd \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 oldu\u011funu bildirir. M\u00fc\u0259llif yaz\u0131r ki, Nuhun m\u0259zar\u0131 \u015f\u0259h\u0259rin c\u0259nubunda, k\u00f6hn\u0259 qalan\u0131n yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndad\u0131r. K.A.Nikitinin t\u0259svirind\u0259n ayd\u0131n olur ki, t\u00fcrb\u0259nin qurulu\u015fu Atab\u0259y m\u0259qb\u0259r\u0259sin\u0259 ox\u015famaqla iki hiss\u0259d\u0259n \u2013 S\u0259rdab\u0259 v\u0259 T\u00fcrb\u0259d\u0259n ibar\u0259t olmu\u015fdur. Alt hiss\u0259y\u0259 pill\u0259k\u0259nl\u0259rl\u0259 yenildiyini, h\u0259min hiss\u0259nin tavan\u0131n\u0131n, bir s\u00fctun \u00fcz\u0259rind\u0259 dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq Nax\u00e7\u0131van memarl\u0131q m\u0259kt\u0259binin daha q\u0259dim tarix\u0259 malik oldu\u011funu s\u00f6yl\u0259m\u0259y\u0259 imkan verir. M\u0259zar\u0131n m\u0259hz h\u0259min s\u00fctunun alt\u0131nda oldu\u011fu g\u00f6st\u0259rilir. Son d\u00f6vrd\u0259 Nuhun m\u0259zar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 apar\u0131lan arxeoloji axtar\u0131\u015flar da onun m\u0259nb\u0259d\u0259 t\u0259svir olundu\u011fu \u015f\u0259kild\u0259 oldu\u011funu a\u015fkar etmi\u015fdir.<br \/>\nBu tarixi m\u0259nb\u0259l\u0259r v\u0259 r\u0259vay\u0259tl\u0259r say\u0259sind\u0259 B\u0259hruz K\u0259ng\u0259rlinin tablolar\u0131ndak\u0131 h\u0259qiq\u0259tl\u0259r d\u0259 \u00f6z t\u0259sdiqini tapm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nNuh pey\u011f\u0259mb\u0259rin m\u0259zar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 V.M.Sisoyevin \u201c\u041d\u0430\u0445\u0438\u0447\u0435\u0432\u0430\u043d\u044c \u043d\u0430 \u0410\u0440\u0430\u043a\u0441\u0435 \u0438 \u0434\u0440\u0435\u0432\u043d\u043e\u0441\u0442\u0438 \u041d\u0430\u0445. \u0410\u0421\u0421\u0420\u201d kitab\u0131nda da diqq\u0259t\u0259layiq v\u0259 dol\u011fun m\u0259lumatlar verilmi\u015fdir. M\u00fc\u0259llif \u0259s\u0259rind\u0259 m\u0259zar\u00fcst\u00fc abid\u0259nin qurulu\u015fu v\u0259 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 d\u0259qiq m\u0259lumatlar t\u0259svir etmi\u015fdir.<br \/>\nM\u0259lum hadis\u0259 il\u0259 \u0259laq\u0259dar apar\u0131lm\u0131\u015f t\u0259dqiqatlar zaman\u0131 ara\u015fd\u0131rmalarda ilkin m\u0259nb\u0259l\u0259r kimi \u015fifahi xalq \u0259d\u0259biyyat\u0131 n\u00fcmun\u0259l\u0259rin\u0259 d\u0259 istinad edilmi\u015fdir. A\u011f\u0131z \u0259d\u0259biyyat\u0131, r\u0259vay\u0259t v\u0259 \u0259fsan\u0259l\u0259r, \u015feir par\u00e7alar\u0131, bayat\u0131lar, atalar s\u00f6zl\u0259ri v\u0259 m\u0259s\u0259ll\u0259r min ill\u0259rin izini saxlayan, olub-ke\u00e7\u0259nl\u0259ri n\u0259sild\u0259n-n\u0259sil\u0259 \u00f6t\u00fcr\u0259n m\u0259n\u0259viyyat ba\u011flar\u0131n\u0131n insan genl\u0259rind\u0259 kodla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f sistemin mikrohiss\u0259cikl\u0259rinin b\u0259lk\u0259 d\u0259, inikas\u0131d\u0131r. \u018fcdadlar\u0131m\u0131z\u0131n sora\u011f\u0131n\u0131n \u015f\u0259kill\u0259r, h\u0259nd\u0259si fiqurlar, qaya\u00fcst\u00fc r\u0259sml\u0259r, piktoqrafik yaz\u0131larla birlikd\u0259 a\u011f\u0131z \u0259d\u0259biyyat\u0131nda kompleks \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6yr\u0259nilm\u0259si daha \u0259h\u0259miyy\u0259tli, daha vacibdir.<br \/>\nAraz\u0259traf\u0131 \u0259razil\u0259rd\u0259 H\u0259zr\u0259ti Nuhun izl\u0259ri t\u0259kc\u0259 yaz\u0131l\u0131 da\u015flarda, toponiml\u0259rd\u0259 deyil, h\u0259m d\u0259 folklor n\u00fcmun\u0259l\u0259rind\u0259 bu g\u00fcn d\u0259 ya\u015fay\u0131r:<br \/>\nQap\u0131c\u0131qda ozan yox,<br \/>\nD\u0259rdl\u0259rini yazan yox,<br \/>\nKitab qoyub gedibl\u0259r<br \/>\nHeyif onu yazan yox.<br \/>\nBundan ba\u015fqa, bu \u0259razid\u0259 yaranm\u0131\u015f \u00e7oxlu atalar s\u00f6zl\u0259ri v\u0259 m\u0259s\u0259ll\u0259r d\u0259 vard\u0131r ki, bunlar da Nuh pey\u011f\u0259mb\u0259rin ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u201cNuh N\u0259bid\u0259n qal\u0131bd\u0131r\u201d, \u201cNuh \u0259yyam\u0131ndan qal\u0131bd\u0131r\u201d, \u201cNuh N\u0259bini taxtda g\u00f6r\u00fcb\u201d, \u201cNuhdan qalma m\u0259s\u0259ldir\u201d, \u201cNuh N\u0259bini taxtda g\u00f6r\u00fcb, S\u00fcleyman\u0131 qundaqda\u201d v\u0259 s. G\u0259miqaya \u0259traf\u0131nda ya\u015fayan b\u00fct\u00fcn k\u0259ndl\u0259rin \u0259halisinin dilind\u0259 \u0259zb\u0259r olan bu sayaq folklor n\u00fcmun\u0259l\u0259rinin ham\u0131s\u0131n\u0131n tarixi k\u00f6kl\u0259ri vard\u0131r.<br \/>\nG\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, Yer k\u00fcr\u0259sind\u0259ki D\u00fcnya tufan\u0131 hadis\u0259sinin \u0259hat\u0259 etdiyi co\u011frafiyada, he\u00e7 bir \u0259razid\u0259 Nax\u00e7\u0131vandak\u0131 q\u0259d\u0259r h\u0259min hadis\u0259 il\u0259 s\u0259sl\u0259\u015f\u0259n \u00e7oxsayl\u0131 mifoloji motivl\u0259rin, \u0259fsan\u0259 v\u0259 r\u0259vay\u0259tl\u0259rin, etnoqrafik materiallar\u0131n, toponiml\u0259rin olmas\u0131 qeyd\u0259 al\u0131nmam\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259zr\u0259ti Nuhun v\u0259 \u00f6vladlar\u0131n\u0131n Nax\u00e7\u0131van \u0259razisind\u0259 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259nl\u0259ri salmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar olan n\u00fcmun\u0259l\u0259r ancaq v\u0259 ancaq Nax\u00e7\u0131vandad\u0131r.<br \/>\n\u018ffsan\u0259d\u0259n g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, Nax\u00e7\u0131vanda v\u0259 ona yax\u0131n \u0259razid\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n d\u00f6rd b\u00f6y\u00fck da\u011f\u0131n ad\u0131 Nuh pey\u011f\u0259mb\u0259rin ad\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirilir. B\u0259zi aliml\u0259r Nuhun tufan\u0131 haqq\u0131nda olan \u0259fsan\u0259nin m\u00fcs\u0259lman xalqlar\u0131 aras\u0131nda yay\u0131lmas\u0131n\u0131n yaln\u0131z \u201cQurani-K\u0259rim\u201dl\u0259 ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir.<br \/>\nB\u0259lk\u0259 d\u0259 bir \u00e7ox m\u00fcs\u0259lman xalqlara bu \u0259fsan\u0259 \u201cQurani-K\u0259rim\u201d vasit\u0259sil\u0259 m\u0259lum olmu\u015fdur. Lakin yuxar\u0131da b\u0259hs olunanlardan da g\u00f6rd\u00fcy\u00fcm\u00fcz kimi, \u0259fsan\u0259nin Nax\u00e7\u0131van variant\u0131 \u201cQurani-K\u0259rim\u201dd\u0259 olan variantdan k\u00f6kl\u00fc sur\u0259td\u0259 f\u0259rql\u0259nir v\u0259 d\u0259qiq lokal x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259r\u0259 malikdir.<br \/>\nMin ill\u0259rl\u0259 Nax\u00e7\u0131van \u0259razisind\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f q\u0259dim q\u0259bil\u0259l\u0259rin yadda\u015f\u0131nda qorunub saxlanan bu \u0259fsan\u0259nin n\u0259 vaxt v\u0259 nec\u0259 yarand\u0131\u011f\u0131 olduqca maraql\u0131d\u0131r. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, \u00fcmumd\u00fcnya subasmas\u0131n\u0131n D\u0259cl\u0259 v\u0259 F\u0259rat \u00e7aylar\u0131 aras\u0131nda (Mesopotamiyada) ba\u015f verdiyi art\u0131q elmi c\u0259h\u0259td\u0259n t\u0259sdiq olunmu\u015fdur. Onda sual oluna bil\u0259r, \u0259fsan\u0259nin Arazboyu \u0259razi il\u0259, x\u00fcsus\u0259n Nax\u00e7\u0131van b\u00f6lg\u0259si il\u0259 n\u0259 \u0259laq\u0259si?<br \/>\n\u018fg\u0259r x\u0259rit\u0259y\u0259 n\u0259z\u0259r salsaq, D\u0259cl\u0259 v\u0259 F\u0259rat \u00e7ay\u0131n\u0131n co\u011frafi c\u0259h\u0259td\u0259n Araz \u00e7ay\u0131ndan o q\u0259d\u0259r d\u0259 uzaqda olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u0259rik. Ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259, \u0259fsan\u0259d\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n t\u0259bii f\u0259lak\u0259tin Nax\u00e7\u0131vanla birba\u015fa \u0259laq\u0259si ola bil\u0259rdi. \u018ffsan\u0259nin Nax\u00e7\u0131van variant\u0131nda t\u0259bii f\u0259lak\u0259t \u201csubasma\u201d yox, \u2018tufan\u201d adlan\u0131r. \u0130kinci, burada f\u0259lak\u0259tin s\u0259b\u0259bl\u0259rind\u0259n \u0259trafl\u0131 b\u0259hs olunmur, \u0259sas diqq\u0259t Nuhun g\u0259mi il\u0259 bu b\u00f6lg\u0259y\u0259 g\u0259lm\u0259si v\u0259 burada onun ba\u015f\u0131na g\u0259l\u0259nl\u0259r\u0259 yetirilir.<br \/>\n\u00dcmumd\u00fcnya da\u015fq\u0131n\u0131na (Nuhun tufan\u0131na) q\u0259d\u0259r Nax\u00e7\u0131van\u0131n ad\u0131n\u0131n n\u0259 oldu\u011fu bizim \u00fc\u00e7\u00fcn qaranl\u0131q olsa da, \u201cQurani-K\u0259rim\u201dd\u0259 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 xat\u0131rlad\u0131lan tufandan sonra bu \u0259razid\u0259 H\u0259zr\u0259ti Nuhun n\u0259slinin \u2013 t\u00fcrkl\u0259rin m\u0259skunla\u015fd\u0131\u011f\u0131 v\u0259 burada ilkin sivilizasiyan\u0131n ba\u015fland\u0131\u011f\u0131 \u015f\u0259ksizdir.<br \/>\nNax\u00e7\u0131vanda Nuh tufan\u0131ndan sonra ilk ya\u015fay\u0131\u015f ms\u0259k\u0259nl\u0259rind\u0259n biri olmaq etibril\u0259 t\u0259qrib\u0259n 10 min il bundan \u0259vv\u0259l burada ya\u015fay\u0131\u015f\u0131n ba\u015flanmas\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259r\u0259n v\u0259 bu g\u00fcn d\u0259 m\u00f6vcud olan tarixi abid\u0259l\u0259r, k\u0259nd, \u015f\u0259h\u0259r, oba adlar\u0131 \u00f6z \u0259lam\u0259tl\u0259rini bildirir v\u0259 deyil\u0259nl\u0259ri t\u0259sdiq edir. G\u0259miqaya da\u015flar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f piktoqrafik yaz\u0131lar, Kolan\u0131 nekropolundan tap\u0131lm\u0131\u015f G\u00fcn\u0259\u015f Allah\u0131n\u0131n sxematik t\u0259sviri kimi n\u00fcmun\u0259l\u0259r bu bar\u0259d\u0259 daha d\u0259rin d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259yi t\u0259l\u0259b edir.<br \/>\nArxeoloji qaz\u0131nt\u0131lar zaman\u0131 II K\u00fclt\u0259p\u0259 \u0259razisind\u0259n tap\u0131lan maddi m\u0259d\u0259niyy\u0259t n\u00fcmun\u0259l\u0259ri, da\u015f al\u0259tl\u0259r, monoxrom v\u0259 polixrom boyal\u0131 gild\u0259n haz\u0131rlanm\u0131\u015f saxs\u0131 qablar e.\u0259. III-II minilliyin n\u00fcmun\u0259l\u0259ri hesab edilir. Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259rinin binas\u0131n\u0131n t\u0259qrib\u0259n 5000 il bundan \u00f6nc\u0259 qoyuldu\u011funu s\u00f6yl\u0259m\u0259kl\u0259 b\u0259rab\u0259r, burada ilk ya\u015fay\u0131\u015f\u0131n daha q\u0259dimd\u0259n, Nuh tufan\u0131ndan sonra ba\u015flan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 haqq\u0131nda fikir s\u00f6yl\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn tap\u0131lm\u0131\u015f maddi m\u0259d\u0259niyy\u0259t n\u00fcmun\u0259l\u0259rinin \u0259sas verdiyini qeyd etm\u0259liyik.<br \/>\nH\u0259l\u0259 e.\u0259. III-II minillikl\u0259rd\u0259 burada s\u0259n\u0259tkarl\u0131\u011f\u0131n, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131, \u0259kin\u00e7iliyin, ba\u011f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n yaranmas\u0131, \u0259lveri\u015fli co\u011frafi \u0259razid\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n Nax\u00e7\u0131van diyar\u0131n\u0131n \u015f\u00f6hr\u0259tini art\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nB\u00f6y\u00fck tarixi inki\u015faf yolu ke\u00e7\u0259n Nax\u00e7\u0131van m\u0259ml\u0259k\u0259ti h\u0259m d\u0259 zaman-zaman m\u00fcxt\u0259lif imperiyalar\u0131n maraq dair\u0259sind\u0259 olmu\u015fdur. D\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 ordular Nax\u00e7\u0131van\u0131 \u00e7ap\u0131b-talam\u0131\u015f, da\u011f\u0131d\u0131b viran qoymu\u015flar.<br \/>\n\u201cS\u0259yah\u0259tnam\u0259\u201d kitab\u0131nda Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259n b\u0259hs ed\u0259n t\u00fcrk tarix\u00e7isi \u00d6vliya \u00c7\u0259l\u0259bi bu torpaqlar\u0131n t\u00fcrkl\u0259rin \u0259n q\u0259dim ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259nl\u0259rind\u0259n biri oldu\u011funu qeyd ed\u0259r\u0259k yaz\u0131rd\u0131:<br \/>\n\u201cBu \u015f\u0259h\u0259r do\u011frudan da, \u00f6z ad\u0131na layiqdir. Biri ona Nax\u00e7\u0131van deyir, dig\u0259ri N\u0259h\u015f\u0259van&#8230; \u018fld\u0259 edilmi\u015f \u00e7oxsayl\u0131 arxeoloji materiallar v\u0259 yaz\u0131l\u0131 m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n bel\u0259 n\u0259tic\u0259 \u00e7\u0131xarmaq olar ki, Nax\u00e7\u0131van C\u0259nubi Qafqaz\u0131n \u0259n q\u0259dim \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259n biri olmu\u015fdur. K.A.Nikitin, S.A.Zelinski, F.A.Brokhauz, \u0130.A.Yefron v\u0259 ba\u015fqalar\u0131 bel\u0259 hesab etmi\u015fl\u0259r ki, \u015f\u0259h\u0259rin yaranma tarixi bizim eradan \u0259vv\u0259l II minilliyin ortalar\u0131na aiddir\u201d.<br \/>\nBel\u0259likl\u0259, m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 istinad\u0259n tam \u0259minlikl\u0259 s\u00f6yl\u0259m\u0259k olar ki, Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259ri q\u0259dim Nuhdaban\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 sal\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. \u018fn q\u0259dim zamanlarda bu \u0259razil\u0259rd\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f Nax\u00e7\u0131 tayfalar\u0131 da \u0259slind\u0259, Nuh\u00e7u q\u0259bil\u0259sinin ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. B\u00fct\u00fcn bunlar Nax\u00e7\u0131van s\u00f6z\u00fcn\u00fcn Nuh\u00e7\u0131xan anlay\u0131\u015f\u0131 il\u0259 \u00fczvi sur\u0259td\u0259 \u0259laq\u0259dar oldu\u011funu t\u0259sdiql\u0259yir. H\u0259tta Novruz bayram\u0131ndak\u0131 \u201cNovruz\u201d s\u00f6z\u00fc d\u0259 Nuh-ruz, Noy-ruz, Noyruz-Novruz \u015f\u0259klind\u0259 inki\u015faf ed\u0259r\u0259k formala\u015fm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nR\u0259vay\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259, H\u0259zr\u0259ti Nuh pey\u011f\u0259mb\u0259rin \u0259fsan\u0259vi g\u0259misi D\u00fcnya tufan\u0131ndan sonra gec\u0259 il\u0259 g\u00fcnd\u00fcz\u00fcn taraz oldu\u011fu g\u00fcnd\u0259 quru torpa\u011fa \u00e7atm\u0131\u015f v\u0259 bununla da insanl\u0131\u011f\u0131n yeni h\u0259yat\u0131 ba\u015flanm\u0131\u015fd\u0131r. \u018fn q\u0259dim zamanlardan indiy\u0259d\u0259k Yer k\u00fcr\u0259sinin m\u00fcxt\u0259lif yerl\u0259rind\u0259 h\u0259min sivilizasiya akt\u0131 Novruz bayram\u0131 hadis\u0259si kimi qeyd olunmaqdad\u0131r.<br \/>\n\u201c\u201cNax\u00e7\u0131van\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u0259n\u015f\u0259yini Nax\u00e7\u0131vandan k\u0259narda axtarmaq, ona m\u00fcxt\u0259lif epitetl\u0259r qo\u015fmaq do\u011fru deyil. Bu s\u00f6z\u00fcn m\u0259n\u015f\u0259yini a\u00e7\u0131b-a\u00e7mama\u011f\u0131m\u0131zdan as\u0131l\u0131 olmayaraq onun etimologiyas\u0131n\u0131n m\u0259nb\u0259yi Nax\u00e7\u0131vand\u0131r\u201d. Filologiya elml\u0259ri doktoru A.Ba\u011f\u0131rovun bu d\u00fczg\u00fcn q\u0259na\u0259ti onu \u201cNax\u00e7\u0131van\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn Nuh pey\u011f\u0259mb\u0259rin ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 fikrin\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xarm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nNax\u00e7\u0131van toponimi haqq\u0131nda m\u00fcxt\u0259lif fikirl\u0259rin d\u0259 m\u00f6vcudlu\u011fu t\u0259bii hald\u0131r v\u0259 q\u0259bul edilm\u0259lidir. AMEA-n\u0131n m\u00fcxbir \u00fczv\u00fc, tarix elml\u0259ri doktoru, professor V.\u018fliyev yaz\u0131r:<br \/>\n\u201c\u201cNax\u00e7\u0131van\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn etimoloji c\u0259h\u0259td\u0259n t\u0259hlili m\u00fcbahis\u0259li olub, bu ad\u0131n m\u0259nas\u0131 haqq\u0131nda m\u00fcxt\u0259lif fikirl\u0259r m\u00f6vcuddur. B\u0259zi t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar Nax\u00e7\u0131van\u0131n ad\u0131n\u0131 q\u0259dim Nuh \u0259fsan\u0259si il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirirl\u0259r. \u015eumer m\u0259n\u015f\u0259li bu mifologiyaya g\u00f6r\u0259 \u00e7ox q\u0259dim zamanlarda \u00fcmumd\u00fcnya da\u015fq\u0131n\u0131 ba\u015f vermi\u015f, d\u00fcnyan\u0131n \u00fcz\u0259rini b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 su basm\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259min vaxt Nuh pey\u011f\u0259mb\u0259r \u00f6vladlar\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 \u00f6z g\u0259misind\u0259 xilas olaraq bu yer\u0259 g\u0259lmi\u015f, m\u0259skunla\u015f\u0131b \u015f\u0259h\u0259r salm\u0131\u015f v\u0259 sonralar t\u0259dric\u0259n insan n\u0259sli buradan d\u00fcnyaya ya\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Odur ki, \u00fcmumd\u00fcnya da\u015fq\u0131n\u0131 zaman\u0131 Nuhun quruya \u00e7\u0131xd\u0131\u011f\u0131 bu ilk insan m\u0259sk\u0259ni onun \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 Nuh\u00e7\u0131xan adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r\u201d.<br \/>\nG\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, \u201cNuh tufan\u0131\u201d \u0259fsan\u0259si q\u0259dim \u015fumer v\u0259 y\u0259hudi \u0259fsan\u0259l\u0259ri il\u0259 bu v\u0259 ya dig\u0259r d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 s\u0259sl\u0259\u015fir. T\u0259dqiqat\u00e7\u0131 R.Sultanovun fikrinc\u0259, tufan A\u011fr\u0131 da\u011f\u0131nda vulkan p\u00fcsk\u00fcrm\u0259si il\u0259 \u0259laq\u0259dar D\u0259cl\u0259 v\u0259 F\u0259rat \u00e7aylar\u0131n\u0131n da\u015fmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 ba\u015f vermi\u015fdir. Dem\u0259li, A\u011fr\u0131 da\u011f\u0131na yax\u0131n olan Araz \u00e7ay\u0131nda, daha do\u011frusu, Nax\u00e7\u0131van\u0131n \u00f6z\u00fcnd\u0259 d\u0259 g\u00fccl\u00fc da\u015fq\u0131n olmu\u015fdur. T\u0259dqiqat\u00e7\u0131 \u018f.H\u00fcseynli is\u0259 G\u0259miqayada Nuh pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 q\u0259dim yaz\u0131 oldu\u011funu qeyd etmi\u015fdir.<br \/>\n\u00dcmumilikd\u0259, Nuh \u0259fsan\u0259si e.\u0259. II minilliyin ortalar\u0131nda \u015fumerl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n ilk d\u0259f\u0259 yaz\u0131ya al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. Bir s\u0131ra tarix\u00e7i v\u0259 co\u011frafiya\u015f\u00fcnaslar\u0131n fikrinc\u0259, bu Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259rinin sal\u0131nd\u0131\u011f\u0131 tarixl\u0259 (e.\u0259. 1539) eyni d\u00f6vr\u0259 t\u0259sad\u00fcf edir.<br \/>\nH\u0259zr\u0259ti Nuh v\u0259 D\u00fcnya tufan\u0131 bar\u0259d\u0259 \u0259n q\u0259dim m\u0259lumata \u201cBilqam\u0131\u015f dastan\u0131\u201dnda rast g\u0259lirik. T\u00f6vrat v\u0259 \u201cQurani-K\u0259rim\u201dd\u0259ki s\u00fcjetl\u0259rl\u0259, c\u00fczi f\u0259rql\u0259r n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmazsa, b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u0259 \u00fcst-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n \u015fumer s\u00fcjetind\u0259 pey\u011f\u0259mb\u0259r Utnapisti ad\u0131 il\u0259 yad edilm\u0259kd\u0259dir. T\u00f6vratda Nuhun g\u0259misinin yan ald\u0131\u011f\u0131 da\u011f\u0131n A\u011fr\u0131 da\u011f\u0131, \u201cQurani-K\u0259rim\u201dd\u0259 Cudi da\u011f\u0131 oldu\u011fu g\u00f6st\u0259rilmi\u015fdir. \u201cBilqam\u0131\u015f dastan\u0131\u201dnda is\u0259 bu da\u011f Nisr da\u011f\u0131 olaraq yaz\u0131l\u0131bd\u0131r. Bu halda s\u00f6hb\u0259t Nax\u00e7\u0131vandak\u0131 N\u0259h\u0259cir da\u011f\u0131ndan getdiyi ortaya \u00e7\u0131xmaqdad\u0131r.<br \/>\nAz\u0259rbaycan r\u0259vay\u0259tl\u0259rind\u0259n birind\u0259 m\u0259hz bu hadis\u0259 bel\u0259 s\u00f6yl\u0259nilir:<br \/>\n\u201cNuhun g\u0259misi \u00f6nc\u0259 Cudi da\u011f\u0131na, daha sonra A\u011fr\u0131 da\u011f\u0131na yan al\u0131r, sonra Ha\u00e7ada\u011fa toxunaraq onun zirv\u0259sini par\u00e7alay\u0131b ha\u00e7alay\u0131r v\u0259 \u0259n sonda N\u0259h\u0259cir da\u011f\u0131nda ili\u015fib dayan\u0131r. Nuh g\u0259mid\u0259n burada endiyi \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259raziy\u0259 Nuh\u00e7\u0131xan deyilir. \u201cNax\u00e7\u0131van\u201d ad\u0131 da buradan yaran\u0131b\u201d.<br \/>\nB\u00fct\u00fcn bunlar Nax\u00e7\u0131van\u0131n Nuh yurdu, Nuh\u00e7\u0131xan, yeni insan n\u0259slinin ba\u015fland\u0131\u011f\u0131 yer oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259 \u00f6n\u0259mli \u0259saslar verir. Dem\u0259li, Nax\u00e7\u0131van \u2013 Nuh\u00e7\u0131xand\u0131r. Nax\u00e7\u0131van b\u00f6y\u00fck sivilizasiyan\u0131n ya\u015f\u0131d\u0131d\u0131r. Nax\u00e7\u0131van\u0131n ya\u015f\u0131 H\u0259zr\u0259ti Nuh pey\u011f\u0259mb\u0259rin \u0259fsan\u0259vi g\u0259misinin yer\u0259, ulu Nax\u00e7\u0131van torpa\u011f\u0131na endiyi vaxtdan ba\u015flan\u0131r. Bu torpaq \u0259n q\u0259dim zamanlardan ilk insanlar\u0131n Nuh tayfalar\u0131n\u0131n ilkin ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259ni olmaqdan, \u0259sasl\u0131 bir \u015f\u0259h\u0259r m\u0259d\u0259niyy\u0259ti s\u0259viyy\u0259sin\u0259 \u00e7atanad\u0259k b\u00f6y\u00fck bir yol ke\u00e7mi\u015fdir. \u0130ndiki Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259ri h\u0259min tarixi b\u00fcn\u00f6vr\u0259 \u00fcz\u0259rind\u0259 formala\u015fm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nNax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131 Ali M\u0259clisinin S\u0259dri Vasif Tal\u0131bovun 26 aprel 2001-ci il tarixd\u0259 verdiyi \u201cOrdubad rayonu \u0259razisind\u0259ki G\u0259miqaya abid\u0259sinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259si haqq\u0131nda\u201dk\u0131 q\u0259rar\u0131 il\u0259 Nax\u00e7\u0131vanda D\u00fcnya tufan\u0131, Nuh pey\u011f\u0259mb\u0259r v\u0259 sivilizasiya il\u0259 \u0259laq\u0259dar m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 t\u0259bli\u011fi bax\u0131m\u0131ndan yeni m\u0259rh\u0259l\u0259 ba\u015flanm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nDaha sonra Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131 Ali M\u0259clisinin S\u0259dri t\u0259r\u0259find\u0259n imzalanm\u0131\u015f 28 iyun 2006-c\u0131 il tarixli \u201cNuh pey\u011f\u0259mb\u0259rin Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259ki m\u0259zar\u00fcst\u00fc t\u00fcrb\u0259sinin b\u0259rpa edilm\u0259si haqq\u0131ndak\u0131; 10 fevral 2009-cu il tarixli \u201cNuh pey\u011f\u0259mb\u0259r, D\u00fcnya tufan\u0131 v\u0259 Nax\u00e7\u0131van\u201d m\u00f6vzusunda beyn\u0259lxalq simpoziumun ke\u00e7irilm\u0259si haqq\u0131ndak\u0131; 7 iyun 2011-ci il tarixli \u201cNax\u00e7\u0131van: ilk ya\u015fay\u0131\u015f v\u0259 ilkin \u015f\u0259h\u0259rsalma yeri kimi\u201d m\u00f6vzusunda beyn\u0259lxalq sipoziumun t\u0259\u015fkili bar\u0259sind\u0259ki s\u0259r\u0259ncamlar\u0131 il\u0259 Nax\u00e7\u0131van\u0131n b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin ilk d\u00f6vrl\u0259rd\u0259ki tarixinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259si v\u0259 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya tan\u0131d\u0131lmas\u0131 i\u015fi \u00fc\u00e7\u00fcn geni\u015f \u00fcf\u00fcql\u0259r a\u00e7\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nBu misilsiz tarixi s\u0259n\u0259dl\u0259rin imzalanmas\u0131 v\u0259 u\u011furla h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si q\u0259dim Nax\u00e7\u0131van\u0131n \u015fanl\u0131 tarixin\u0259, bilavasit\u0259 do\u011fma Az\u0259rbaycan tarixin\u0259 edil\u0259n \u0259n b\u00f6y\u00fck xidm\u0259tl\u0259rdir.<br \/>\n\u018fn n\u0259hay\u0259t, Ulu Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259rinin 2018-ci il \u00fc\u00e7\u00fcn \u0130slam m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin paytaxt\u0131 elan edilm\u0259si tamamil\u0259 t\u0259bii hald\u0131r. \u00c7\u00fcnki bu, h\u0259m dini-d\u00fcny\u0259vi, q\u0259dim tarixliyi il\u0259, h\u0259m d\u0259 regionda ged\u0259n \u00e7ox\u0259srlik tarixi-m\u0259d\u0259ni prosesl\u0259rin reall\u0131qlar\u0131 il\u0259 tam s\u0259sl\u0259\u015fir.<br \/>\nAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n prezidenti \u0130lham \u018fliyevin \u201cNax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259rinin 2018-ci ild\u0259 \u0130slam m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin paytaxt\u0131 se\u00e7ilm\u0259si haqq\u0131nda\u201dk\u0131 2 iyun 2016-c\u0131 il tarixli s\u0259r\u0259ncam\u0131nda haql\u0131 olaraq deyildiyi kimi \u201cTarix\u0259n Yax\u0131n v\u0259 Orta \u015e\u0259rqin \u0259z\u0259m\u0259tli \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259n biri kimi Nax\u00e7\u0131van b\u00fct\u00fcn ke\u00e7mi\u015fi \u0259rzind\u0259 islam m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin \u00e7ox\u0259srlik nailiyy\u0259tl\u0259rinin layiqinc\u0259 qorunub-ya\u015fad\u0131lmas\u0131nda \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus rol oynam\u0131\u015fd\u0131r\u201d. B\u00fct\u00fcn d\u00f6vrl\u0259rd\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n haz\u0131rki m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 d\u0259 Nax\u00e7\u0131vanda milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 \u015e\u0259rq-m\u00fcs\u0259lman amill\u0259rinin sintezi qorunub saxlan\u0131l\u0131r, inki\u015faf etdirilib m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilir.<br \/>\n\u018fn q\u0259dim insan\u0131n nicata qovu\u015fdu\u011fu m\u0259sk\u0259n kimi mifik t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259rd\u0259 inanc yerin\u0259 \u00e7evril\u0259n bu torpaq tarixi q\u00fcdr\u0259tini m\u00fcasir inki\u015faf dinamikas\u0131 v\u0259 quruculuq i\u015fl\u0259ri il\u0259 yenid\u0259n \u00f6z\u00fcn\u0259 qaytar\u0131r. Bu da ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 muxtar respublikada son iki 10 illikd\u0259 apar\u0131lan y\u00fcks\u0259li\u015f salnam\u0259sinin b\u0259hr\u0259si v\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev siyas\u0259tini burada u\u011furla davam etdir\u0259n Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131 Ali M\u0259clisinin S\u0259dri Vasif Tal\u0131bovun s\u0259m\u0259r\u0259li idar\u0259etm\u0259sinin n\u0259tic\u0259sidir.<br \/>\n\u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyev demi\u015fdir:<br \/>\n\u201cNax\u00e7\u0131van\u0131n tarixi t\u0259kc\u0259 muxtar respublikan\u0131n yaranmas\u0131ndan ba\u015flanm\u0131r. Nax\u00e7\u0131van Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259n q\u0259dim diyarlar\u0131ndan biridir, \u00e7ox z\u0259ngin tarix\u0259 malik olan Az\u0259rbaycan\u0131n bir hiss\u0259sidir, q\u0259dim tarixi olan Az\u0259rbaycan torpa\u011f\u0131d\u0131r. Bu tarix \u00e7ox z\u0259ngin hadis\u0259l\u0259rl\u0259 doludur. Bunlar ham\u0131s\u0131 Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn Nax\u00e7\u0131van\u0131n n\u0259 q\u0259d\u0259r qiym\u0259tli oldu\u011funu h\u0259mi\u015f\u0259 g\u00f6st\u0259rib v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 d\u0259 g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259kdir\u201d.<br \/>\n\u0130stifad\u0259 edilmi\u015f m\u0259nb\u0259l\u0259r:<br \/>\n1. \u0413\u0440\u0438\u0433\u043e\u0440\u044c\u0435\u0432 \u0412.\u0413. \u0421\u0442\u0430\u0442\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u043e\u0435 \u043e\u043f\u0438\u0441\u0430\u043d\u0438\u0435 \u041d\u0430\u0445\u0438\u0447\u0435\u0432\u0430\u043d\u0441\u043a\u043e\u0439 \u043f\u0440\u043e\u0432\u0438\u043d\u0446\u0438\u0438. \u0421\u041f\u0431. 1833, 263 \u0441.<br \/>\n2. \u041d\u0438\u043a\u0438\u0442\u0438\u043d \u041a.\u0410. \u0413\u043e\u0440\u043e\u0434 \u041d\u0430\u0445\u0438\u0447\u0435\u0432\u0430\u043d\u044c \u0438 \u041d\u0430\u0445\u0438\u0447\u0435\u0432\u0430\u043d\u0441\u043a\u0438\u0439 \u0443\u0435\u0437\u0434. \u0421\u041c\u041e\u041c\u041f\u041a. \u0412\u044b\u043f.-2. \u0422\u0438\u0444\u043b\u0438\u0441 1882, 142 \u0441.<br \/>\n3. \u0421\u043c\u0438\u0440\u043d\u043e\u0432 \u041a.\u041d. \u041c\u0430\u0442\u0435\u0440\u0438\u0430\u043b\u044b \u043f\u043e \u0438\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u0438 \u0438 \u0435\u0442\u043d\u043e\u0433\u0440\u0430\u0444\u0438\u0438 \u041d\u0430\u0445\u0438\u0447\u0435\u0432\u0430\u043d\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e \u043a\u0440\u0430\u044f. \u0411\u0430\u043a\u0443 \u00ab\u041e\u0437\u0430\u043d\u00bb 1999, 156 \u0441.<br \/>\n4. \u0421\u044b\u0441\u043e\u0435\u0432 \u0412.\u041c. \u041d\u0430\u0445\u0438\u0447\u0435\u0432\u0430\u043d\u044c \u043d\u0430 \u0410\u0440\u0430\u043a\u0441\u0435 \u0438 \u0434\u0440\u0435\u0432\u043d\u043e\u0441\u0442\u0438 \u041d\u0430\u0445. \u0410\u0421\u0421\u0420. \u0411\u0430\u043a\u0443, 1929, \u0441. 87-121<br \/>\n5. \u0421\u044b\u0441\u043e\u0435\u0432 \u0412.\u041c. \u0414\u0440\u0435\u0432\u043d\u043e\u0441\u0442\u0438 \u041d\u0430\u0445\u0438\u0447\u0435\u0432\u0430\u043d\u0441\u043a\u043e\u0439 \u0410\u0421\u0421\u0420. \u041e\u0442\u0434\u0435\u043b\u044c\u043d\u044b\u0439 \u043e\u0442\u0442\u0438\u0441\u043a \u0438\u0437 4-\u0433\u043e \u0432\u044b\u043f\u0438\u0441\u043a\u0430 \u0418\u0437\u0432\u0435\u0441\u0442\u0438\u0438. \u00ab\u0410\u0437\u043a\u043e\u043c\u0441\u0442\u0430\u0440\u0443\u0441\u00bb\u0430. \u0411\u0430\u043a\u0443, 1928, \u0441.123-215.<br \/>\n6. \u0428\u043e\u043f\u0435\u043d \u0418. \u00ab\u0418\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0439 \u043f\u0430\u043c\u044f\u0442\u043d\u0438\u043a \u0441\u043e\u0441\u0442\u043e\u044f\u043d\u0438\u044f \u0410\u0440\u043c\u044f\u043d\u0441\u043a\u043e\u0439 \u043e\u0431\u043b\u0430\u0441\u0442\u0438 \u0432 \u044d\u043f\u043e\u0445\u0438 \u0435\u0435 \u043f\u0440\u0438\u0441\u043e\u0435\u0434\u0438\u043d\u0435\u043d\u0438\u0435 \u043a \u0420\u043e\u0441\u0441\u0438\u0439\u0441\u043a\u043e\u0439 \u0438\u043c\u043f\u0435\u0440\u0438\u0438. \u0421\u041f\u0431. 1852, 1231 \u0441.<br \/>\n7. H\u0259bibb\u0259yli \u0130. Nuhun q\u0259bri hardad\u0131r?. \u201cV\u0259t\u0259n s\u0259si\u201d q\u0259zeti. 6 fevral 1991-ci il, \u2116 6.<br \/>\n8. Nax\u00e7\u0131van folkloru. Bak\u0131, \u201cSabah\u201d n\u0259\u015friyyat\u0131, 1994, s\u0259h. 70.<br \/>\n9. \u018fsatirl\u0259r, \u0259fsan\u0259l\u0259r v\u0259 r\u0259vay\u0259tl\u0259r (t\u0259rtib\u00e7il\u0259r Arif Acalo\u011flu, C\u0259lal B\u0259ydili ), Bak\u0131, \u201c\u015e\u0259rq-Q\u0259rb\u201d, 2005.<br \/>\n10. Abbas Seyidov. G\u0259miqaya. Bak\u0131, 2003.<br \/>\n11. \u0413\u0435\u0439\u0431\u0443\u043b\u043b\u0430\u0435\u0432 \u0413.\u0410. \u041a \u042d\u0442\u043d\u043e\u0433\u0435\u043d\u0435\u0437\u0443 \u0430\u0437\u0435\u0440\u0431\u0430\u0439\u0434\u0436\u0430\u043d\u0446\u0435\u0432. \u00ab\u042d\u043b\u043c\u00bb. \u0411\u0430\u043a\u0443, 1991.<br \/>\n12. Q\u0259dirzad\u0259 Q\u0259dir. Nuh pey\u011f\u0259mb\u0259r, D\u00fcnya tufan\u0131 v\u0259 Nax\u00e7\u0131van. \u201cQ\u0131z\u0131l da\u011f\u201d, 2008.<br \/>\n13. Nax\u00e7\u0131van MR D\u00f6vl\u0259t Arxivi, fond 314, siyah\u0131 8, s\/v 28-31. (K. Smirnov \u201cNax\u00e7\u0131van diyar\u0131n\u0131n tarixi v\u0259 etnoqrafiyas\u0131 haqq\u0131nda materiallar\u201d).<br \/>\n14. \u00d6vliya \u00c7\u0259l\u0259bi. \u201cS\u0259yah\u0259tnam\u0259\u201d, Bak\u0131 1997.<br \/>\n15. O\u011fuz Y. Tuncay B. \u201cT\u00fcrk\u00fcn gizli tarixi\u201d, Bak\u0131, \u201cApostrof\u201d, 2009.<br \/>\n16. Nax\u00e7\u0131van folkloru antologiyas\u0131. Bak\u0131, \u201cElm\u201d, 1994.<\/p>\n<p>AYB-N\u0130N \u00dcZV\u00dc,\u015eA\u0130R\u018f, PUBL\u0130S\u0130ST:<br \/>\n&#8211; RAH\u0130L\u018f D\u00d6VRAN.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u015eair\u0259-jurnalist-publisist Az\u0259rbaycan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar Birliyinin \u00fczv\u00fc, \u201cQ\u0131z\u0131l q\u0259l\u0259m\u201d media m\u00fckafat\u0131 laureat\u0131, \/D\u00dcNYA TUFANI \u018fFSAN\u018fS\u0130 V\u018f NAX\u00c7IVAN\/ NAX\u00c7IVAN &#8211; 2018 D\u00dcNYA TUFANI Tarix\u015f\u00fcnasl\u0131q elmind\u0259 antik-q\u0259dim d\u00f6vrl\u0259rin \u00f6yr\u0259nilm\u0259sind\u0259 arxeologiya il\u0259 yana\u015f\u0131, dig\u0259r elm sah\u0259l\u0259rinin, x\u00fcsusil\u0259 mifologiya v\u0259 toponimikan\u0131n da imkanlar\u0131na istinad kimi yana\u015f\u0131l\u0131r. Art\u0131q Q\u0259rb tarix\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131nda da bel\u0259 bir q\u0259na\u0259t formala\u015f\u0131bd\u0131r ki, tarixin d\u0259rinlikl\u0259rin\u0259 ba\u015f vurulduqda arxeologiyan\u0131n imkanlar\u0131n\u0131n [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-26658","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-edeb"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26658","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26658"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26658\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26677,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26658\/revisions\/26677"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26658"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26658"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26658"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}