{"id":26802,"date":"2018-04-11T04:00:46","date_gmt":"2018-04-11T00:00:46","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=26802"},"modified":"2018-04-12T09:09:19","modified_gmt":"2018-04-12T05:09:19","slug":"prof-dr-nurullah-cetin-divan-sairinin-dunyacilik-karsisindaki-tavri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=26802","title":{"rendered":"Prof. Dr. Nurullah \u00c7etin.&#8221;D\u0130VAN \u015eA\u0130R\u0130N\u0130N \u201cD\u00dcNYACILIK\u201d KAR\u015eISINDAK\u0130 TAVRI&#8221;"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/04.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/04-300x200.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"200\" class=\"aligncenter size-medium wp-image-26808\" srcset=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/04-300x200.jpg 300w, https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/04.jpg 600w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><\/p>\n<p>\u0130ki temel de\u011fer vard\u0131r: Madde ve mana. Ya da somut nesneler d\u00fcnyas\u0131 ve soyut de\u011ferler. Buna biz maddi ve manevi de\u011ferler de diyoruz. Ayr\u0131ca 2 d\u00fcnya var: Bu d\u00fcnya ve ahiret. Bu d\u00fcnyadaki hayat\u0131m\u0131z belirli ve s\u0131n\u0131rl\u0131. Ahiretteki hayat\u0131m\u0131z ise sonsuz. Ahirette nas\u0131l bir hayat ya\u015fayaca\u011f\u0131m\u0131z bu d\u00fcnyada duyup d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerimize, inan\u0131p inanmad\u0131klar\u0131m\u0131za ve bunlar\u0131n do\u011frultusunda yap\u0131p ettiklerimize ba\u011fl\u0131d\u0131r.<br \/>\nBaz\u0131 insanlar, ahiretin varl\u0131\u011f\u0131na inanm\u0131yorlar ve hayat olarak sadece bu d\u00fcnya hayat\u0131n\u0131 kabul ediyorlar. Dolay\u0131s\u0131yla bunlar, bu d\u00fcnyan\u0131n s\u0131n\u0131rl\u0131 \u00f6mr\u00fcnde ne ya\u015fayabilirlerse onunla yetinmek zorunda olduklar\u0131na, bu d\u00fcnyadan sonra bir hayat\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131na inanm\u0131\u015flar.<br \/>\nO y\u00fczden bunlar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, bu d\u00fcnyan\u0131n maddi de\u011ferlerini, bedensel hazlar\u0131n\u0131, iyi yeyip i\u00e7meyi, g\u00fczel giyinmeyi, l\u00fcks imk\u00e2nlar i\u00e7inde ya\u015famay\u0131, gezip tozmay\u0131, rahat, e\u011flenceli bir bedensel hayat\u0131 tercih ediyorlar, Allah\u2019\u0131n iste\u011fi do\u011frultusunda M\u00fcsl\u00fcmanca bir ya\u015fant\u0131ya yer vermiyorlar.<br \/>\nBunlara \u201cd\u00fcnyac\u0131\u201d ya da \u201cehl-i d\u00fcnya\u201d diyoruz.<br \/>\nBaz\u0131 insanlar da bu d\u00fcnyay\u0131 \u0130slam\u2019\u0131n belirledi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcler i\u00e7inde 2 y\u00f6nl\u00fc ya\u015f\u0131yorlar. Hem bu d\u00fcnyan\u0131n helal ve me\u015fru dairesinde iyi ya\u015famaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar, hem de ahirette cenneti kazanmak i\u00e7in gerekli haz\u0131rl\u0131klar\u0131 yap\u0131yorlar.<br \/>\nBu ba\u011flamda d\u00fcnyan\u0131n maddi imk\u00e2nlar\u0131ndan helal \u00e7er\u00e7evede yararlanmay\u0131 ihmal etmiyorlar ama d\u00fcnyal\u0131k maddi de\u011ferlere ve nesnelere de tapm\u0131yorlar ya da olduklar\u0131ndan ve ihtiya\u00e7tan fazlas\u0131na \u00f6nem ve de\u011fer y\u00fcklemiyorlar. Maddi anlamda zengin olsalar bile g\u00f6n\u00fcllerini d\u00fcnyan\u0131n mal varl\u0131\u011f\u0131na ba\u011flam\u0131yorlar. Hi\u00e7 \u00f6lmeyecekmi\u015f gibi bu d\u00fcnya hayat\u0131 i\u00e7in, yar\u0131n \u00f6lecekmi\u015f gibi de ahiret i\u00e7in ya\u015f\u0131yorlar. Manevi, ilahi, insani, \u0130slam\u00ee de\u011ferlere \u00f6nem veriyorlar.<br \/>\nBug\u00fcn geldi\u011fimiz noktada T\u00fcrk toplumunda manevi de\u011ferlerden \u00e7ok maddi de\u011ferlerin, d\u00fcnyac\u0131 bir ya\u015fant\u0131n\u0131n \u00f6n plana \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Tanzimat\u2019tan bu yana h\u0131zla devam eden bat\u0131l\u0131la\u015fma, alafrangala\u015fma, asrile\u015fme, \u00e7a\u011fda\u015fla\u015fma, Avrupaile\u015fme hareketleri sonucu insanlar\u0131m\u0131z\u0131n yo\u011fun olarak dinden, \u0130slam\u2019dan, manevi, soyut de\u011ferlerden uzakla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz.<br \/>\nSalt d\u00fcnyan\u0131n madde hayat\u0131na, tensel hazlara, bedenin biyolojik taleplerine y\u00f6neldiler. Yani insanlar\u0131m\u0131z b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde \u201cd\u00fcnyac\u0131\u201d oldular. Bir ba\u015fka tabirle ehl-i d\u00fcnya oldular. Bunda nefsin, \u015feytan\u0131n, d\u0131\u015far\u0131dan bat\u0131l\u0131lar\u0131n ve i\u00e7erden de bat\u0131c\u0131lar\u0131n y\u00f6nlendirmesi ve itmesi etkili oldu.<br \/>\n\u0130nsan\u0131n k\u00e2mil insan olmas\u0131, ya da insan\u0131n insan olarak var olu\u015funun gereklerini hakk\u0131yla yerine getirmesi ancak madde ve mana dengesini korumas\u0131yla m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Yani insan hem bedendir hem ruh, hem maddedir hem mana. Somut ve soyut 2 temel unsurun bile\u015fimidir. Manevi de\u011ferleri ihmal eden bir hayat, yar\u0131m oldu\u011fu kadar anlams\u0131zla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, bu k\u0131sa d\u00fcnya ile s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131l\u0131p daralt\u0131lm\u0131\u015f ve tehlikeye at\u0131lm\u0131\u015f demektir.<br \/>\nDivan \u015fairleri rindane ve kalenderane bir e\u011filimi s\u0131kl\u0131kla dile getirmi\u015f olsalar da zaman zaman hakimane bir yakla\u015f\u0131mla maddeye \u00f6nem veren d\u00fcnya hayat\u0131n\u0131, d\u00fcnyac\u0131 bir hayat\u0131, sadece bedensel, tensel hazlara \u00f6nem veren bir anlay\u0131\u015f\u0131 sorgulam\u0131\u015flar ve bunu reddetmi\u015fler.<br \/>\nUyar\u0131c\u0131 metinlerle d\u00fcnyan\u0131n maddi yap\u0131s\u0131n\u0131n ge\u00e7icili\u011fine; manev\u00ee, ilah\u00ee, \u0130slam\u00ee, iman\u00ee de\u011ferlerin kal\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na ve \u00f6nemine vurgu yapm\u0131\u015flard\u0131r. Yani d\u00fcnya ve ahiret b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne dayal\u0131 tamamlanm\u0131\u015f bir hayat tasavvurunu hep g\u00fcndemde tutmu\u015flard\u0131r.<br \/>\nBu metinler \u00f6zellikle g\u00fcn\u00fcm\u00fcz T\u00fcrk gen\u00e7li\u011finin hayat tasavvurlar\u0131nda, d\u00fcnya, hayat, madde, mana, zaman, mek\u00e2n, \u00f6l\u00fcm, ahiret, yarat\u0131c\u0131, yarat\u0131l\u0131\u015f gibi evrensel temel konular\u0131 do\u011fru anlama, alg\u0131lama ve ona g\u00f6re ya\u015famalar\u0131nda, gelecek planlamalar\u0131nda yard\u0131mc\u0131 olacak \u00e7ok \u00f6nemli felsefi bir yakla\u015f\u0131m i\u00e7erir. Se\u00e7ilen baz\u0131 beyitlerin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda bu meseleyi irdelemeye \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z.<br \/>\n\u00d6nce b\u00fcy\u00fck T\u00fcrk \u015fairi Fuzul\u00ee\u2019den baz\u0131 beyitlere bakal\u0131m:<br \/>\n*\u201dFakr m\u00fclki taht u \u00e2lem terki efserd\u00fcr mana<br \/>\n\u015e\u00fckr lillah devlet-i b\u00e2k\u00ee m\u00fcyesserd\u00fcr mana\u201d<br \/>\n(Fakirlik m\u00fclk\u00fc bana taht ve d\u00fcnyay\u0131 terk etmek de ta\u00e7t\u0131r. Allah\u2019a \u015f\u00fck\u00fcrler olsun ki sonsuz devlet bana nasip olmu\u015ftur.)<br \/>\nFakirlik \u0130slam tasavvufunda maldan, paradan yoksunluk de\u011fil, ki\u015fi zengin bile olsa kendisini o mal varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n as\u0131l sahibi bilmemesidir. Her \u015feyin Allah\u2019a ait oldu\u011funu, kendisinin ise onlara emanet\u00e7i oldu\u011funu idrak etmesi demektir. D\u00fcnyal\u0131k varl\u0131klara g\u00f6n\u00fcl ba\u011flamamak, onlara tapmamak, onlara a\u015f\u0131r\u0131 de\u011fer vermemektir.<br \/>\nBu anlamda bir fakirlik alg\u0131s\u0131 M\u00fcsl\u00fcman i\u00e7in bir tahtt\u0131r. Yani fakirlik, maddeye \u00f6nem ve de\u011fer vermeme \u00fclkesinin padi\u015fah\u0131 olmu\u015ftur. D\u00fcnyan\u0131n maddi varl\u0131klar\u0131n\u0131 terk etmek, ya da \u00f6nem vermemek de onun ger\u00e7ek sultan olu\u015funun bir sembol\u00fc olan ta\u00e7t\u0131r. Bunun i\u00e7in, b\u00f6yle bir idrak seviyesine geldi\u011fi i\u00e7in M\u00fcsl\u00fcman Allah\u2019a \u015f\u00fckreder. Yoksa mal varl\u0131\u011f\u0131na g\u00fcvenip gururlansa, onlar\u0131 kendinden bilse o zaman Karunluk ve Firavunluk taslayacakt\u0131r ve bu onu felakete s\u00fcr\u00fckleyecektir.<br \/>\nD\u00fcnyal\u0131k mal varl\u0131\u011f\u0131 bak\u0131m\u0131ndan zengin oldu\u011fu halde kendisini fakir bilmesi, b\u00fcy\u00fck bir ruh halidir, olgunluk ve ileri bir hayat alg\u0131s\u0131d\u0131r. Bu y\u00fczden Allah\u2019a \u015f\u00fckreder. Ki\u015fi sonsuz devleti, huzur ve mutlulu\u011fu, kazanc\u0131 i\u015fte bu alg\u0131lay\u0131\u015fla kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Dervi\u015fler fakirlik sembol\u00fc olan bir ba\u015fl\u0131k takarlar, ona da ta\u00e7 derler. Onlar i\u00e7in d\u00fcnyay\u0131, ahireti ve terk etti\u011fini de unutmak as\u0131l terktir. \u0130\u015fte o zaman as\u0131l sultanl\u0131k tac\u0131 giyilmi\u015f ve as\u0131l devlete ula\u015f\u0131lm\u0131\u015f olur.<br \/>\n*\u201dI\u015fka t\u00e2 d\u00fc\u015ft\u00fcn Fuzul\u00ee \u00e7ekmed\u00fcn d\u00fcny\u00e2 gam\u0131n<br \/>\nBil ki kayd-\u0131 \u0131\u015fk imi\u015f d\u00e2m-\u0131 taalluktan nec\u00e2t\u201d<br \/>\n(Ey Fuzul\u00ee ger\u00e7ek a\u015fka, ilah\u00ee a\u015fka d\u00fc\u015ft\u00fckten sonra d\u00fcnyal\u0131k de\u011ferler, maddi varl\u0131klar ve hayat i\u00e7in gam \u00e7ekmedin. \u015eunu iyi bil ki d\u00fcnyan\u0131n maddi varl\u0131klar\u0131na ba\u011flanmak, onlara a\u015f\u0131r\u0131 de\u011fer vermek, d\u00fcnya hayat\u0131na bo\u011fulmak insan i\u00e7in bir tuzakt\u0131r ve bu tuzaktan kurtulman\u0131n yolu da a\u015fka yani manevi, ilah\u00ee, soyut de\u011ferlere ba\u011flanmakt\u0131r.)<br \/>\nBunu g\u00fcn\u00fcm\u00fcze uyarlad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda \u015funu g\u00f6r\u00fcyoruz: \u0130nsanlar\u0131n bir\u00e7o\u011fu maddeci, menfaat\u00e7i, d\u00fcnyac\u0131, hazc\u0131 bir hayat tuza\u011f\u0131na tutulmu\u015ftur. B\u00f6yle bir ya\u015fant\u0131 ki\u015fiyi mutlu etmez. Tam tersine s\u00fcrekli daha fazla para, daha fazla mal, daha fazla e\u011flence ve israf iste\u011fi artar. Tatminsizlik had safhaya ula\u015f\u0131r ve ki\u015fi, s\u00fcrekli d\u00fcnya gam\u0131 \u00e7eker. Bu tuzaktan kurtulu\u015fun yolu, sonsuz, saf, temiz, halis, ilah\u00ee duygu, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve ya\u015fant\u0131lara y\u00f6nelmek, Allah a\u015fk\u0131yla yan\u0131p tutu\u015fan bir tav\u0131rla iman\u00ee, \u0130slam\u00ee de\u011ferlere ba\u011fl\u0131 bir hayat kurmakt\u0131r.<br \/>\nBir ba\u015fka b\u00fcy\u00fck Divan \u015fairi Bak\u00ee de bu konuda \u015fu beyitleri s\u00f6ylemi\u015f:<br \/>\n*\u201dRe\u015fk itme \u00f6mr-i devlet-i d\u00fcny\u00e2ya B\u00e2k\u00eey\u00e2<br \/>\nKim h\u00e2b-\u0131 gaflet i\u00e7re hem\u00e2n bir hay\u00e2ld\u00fcr.\u201d<br \/>\n(Ey Bak\u00ee, d\u00fcnya devletinin, d\u00fcnyan\u0131n maddeci hayat\u0131n\u0131n \u00f6mr\u00fcn\u00fc k\u0131skanma, ona g\u0131pta etme. Ki b\u00f6ylesine maddeci, d\u00fcnyac\u0131 bir hayat, asl\u0131nda gaflet uykusu i\u00e7inde ge\u00e7ip gitmi\u015f ve k\u0131sa zamanda yok oluvermi\u015f bir hayaldir.)<br \/>\nD\u00fcnyan\u0131n g\u00fcndelik ya\u015fant\u0131s\u0131, yeyip i\u00e7me, gezip tozma, e\u011flenme, t\u00fcketmeye dayal\u0131 kabukta ya\u015fanan hayat\u0131 h\u0131zla ge\u00e7ip gidiyor. Ama kal\u0131c\u0131 olan manevi ya\u015fant\u0131d\u0131r, \u0130slam\u00ee, insan\u00ee, kalb\u00ee, ruh\u00ee ya\u015fant\u0131lard\u0131r.<br \/>\n*\u201dMa\u011fr\u00fbr olma p\u00e2di\u015feh\u00fcm h\u00fcsn-i s\u00fbrete<br \/>\nBir \u00e2fit\u00e2bdur ki ser\u00ee\u00fc\u2019z-zev\u00e2ld\u00fcr\u201d<br \/>\n(Ey padi\u015fah\u0131m, suretin yani g\u00f6r\u00fcnen maddi de\u011ferlerin g\u00fczelli\u011fine gururlanma. Bu \u00e7abucak batan bir g\u00fcne\u015ftir.)<br \/>\nKi\u015finin y\u00fcz g\u00fczelli\u011fine, yak\u0131\u015f\u0131kl\u0131l\u0131\u011fa, maddi anlamda zengin olu\u015funa, y\u00fcksek makam mevkilerde bulunmas\u0131na, g\u00fcl\u00fcp e\u011flenmesine, g\u00fczel elbiseler sahibi olmas\u0131na, saraylarda oturmas\u0131na gururlanmas\u0131 insan\u00ee bir durum de\u011fildir.<br \/>\nZira kabukta kalan bu maddi nesne ve de\u011ferlerin kal\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 yoktur, sonsuza dek var olmazlar, belirli bir s\u00fcre sonra elden \u00e7\u0131karlar, hi\u00e7 olmazsa ki\u015fi \u00f6lerek bunlardan ayr\u0131lm\u0131\u015f olur. Dolay\u0131s\u0131yla sonradan elde edilmi\u015f ya da Allah vergisi olan maddi de\u011ferlerle gururlanmak insan\u00ee bir davran\u0131\u015f de\u011fildir.<br \/>\n*\u201dAbd\u00e2llaruz neyleyel\u00fcm t\u00e2c u kab\u00e2y\u0131<br \/>\nDervi\u015flerin t\u00e2c\u0131 fen\u00e2 ba\u015f\u0131 kab\u00e2dur\u201d<br \/>\n(Biz dervi\u015fiz. Sultanlar\u0131n giysisi olan tac ve kaftan\u0131 biz ne yapal\u0131m? Dervi\u015flerin tac\u0131 d\u00fcnyan\u0131n fani, ge\u00e7ici oldu\u011funun fark\u0131na varmas\u0131, ba\u015f\u0131 da kabad\u0131r.)<br \/>\nGer\u00e7ek \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, d\u00fcnyal\u0131k g\u00f6r\u00fcnen somut de\u011fer ve nesnelerden uzakla\u015fmak, onlara \u00e7ok a\u015f\u0131r\u0131 de\u011fer vermemektir. Mal, para, mevki, \u015fan \u015f\u00f6hret, g\u00f6steri\u015f, a\u015f\u0131r\u0131 t\u00fcketme tutkusu ki\u015fiyi esir eder, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc elinden al\u0131r. Bu da mutsuzluk verir. Ger\u00e7ek mutluluk ise maddenin esaretinden kurtulmakt\u0131r.<br \/>\n*\u201d\u00c7arhun ey dil umma bu s\u0131r\u00e7a saray\u0131ndan seb\u00e2t<br \/>\nKim nice m\u00eer\u00e2sa girmi\u015f h\u00e2ne-i vir\u00e2ned\u00fcr\u201d<br \/>\n(Ey g\u00f6n\u00fcl, g\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fcn, talihin, bu d\u00fcnyan\u0131n s\u0131r\u00e7adan yap\u0131lma saray\u0131n\u0131n sabit, kal\u0131c\u0131, devaml\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 zannetme, b\u00f6yle bir beklentin olmas\u0131n. Ki bu madde d\u00fcnyas\u0131, bu fizik d\u00fcnya nesiller boyu elden ele devredile devredile, miras olarak aktar\u0131la aktar\u0131la gelmi\u015f, virane, y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f, harab olmu\u015f bir ev gibidir.)<br \/>\nTarla, ev, araba, para gibi ne kadar somut d\u00fcnyal\u0131k nesne varsa hi\u00e7birisi sahibinin \u00f6l\u00fcm\u00fcyle birlikte \u00f6b\u00fcr d\u00fcnyaya gitmiyor. Ki\u015fi \u00f6ld\u00fckten sonra hepsi bu d\u00fcnyada miras\u00e7\u0131lara kal\u0131yor. O y\u00fczden bunlara g\u00f6n\u00fcl ba\u011flaman\u0131n, \u00e7ok \u00f6nem ve de\u011fer vermenin, d\u00fcnyal\u0131k mal varl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in Allah\u2019\u0131, ahreti unutman\u0131n bir manas\u0131 yoktur. \u0130nsan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcyle birlikte giden kal\u0131c\u0131 mal\u0131 amelleri, iman\u0131, \u0130slam\u0131, yapt\u0131\u011f\u0131 iyilikler, kazand\u0131\u011f\u0131 sevaplard\u0131r.<br \/>\n*\u201cH\u00e2n\u00fcm\u00e2n\u0131 neyler\u00fcz bu g\u00fcnbed-i m\u00een\u00e2da biz<br \/>\n\u00c2lem\u00fcn sult\u00e2n\u0131yuz s\u0131r\u00e7a saraya m\u00e2lik\u00fcz\u201d<br \/>\n(Bu g\u00f6k kubbesinde, bu d\u00fcnyada biz evi bark\u0131 ne yapal\u0131m? Biz \u00e2lemin sultan\u0131y\u0131z, s\u0131r\u00e7adan saraya sahibiz.)<br \/>\n\u015eairin ortaya koydu\u011fu hayat ve d\u00fcnya felsefesi \u015f\u00f6yle: Biz manev\u00ee, kalb\u00ee, ruh\u00ee, ilah\u00ee de\u011ferlerle zenginiz. Bizim insan\u00ee ve \u0130slam\u00ee manada soyut ve kal\u0131c\u0131 de\u011ferlerden olu\u015fan s\u0131r\u00e7a saraylar\u0131m\u0131z var. Bu bak\u0131mdan manevi anlamda biz bu d\u00fcnyan\u0131n sultan\u0131y\u0131z. Ayr\u0131ca tamamen ge\u00e7ici, u\u00e7up gidici madd\u00ee de\u011ferlerden olu\u015fan bu fani d\u00fcnya mal\u0131n\u0131 ne yapal\u0131m?<br \/>\n*\u00c2kil oldur gelmeye d\u00fcny\u00e2 met\u00e2\u0131ndan gur\u00fbr<br \/>\nM\u00fcddet-i devr-i felek bir demd\u00fcr \u00e2dem bir nefes\u201d<br \/>\n(Ak\u0131ll\u0131 insan, d\u00fcnyan\u0131n maddi varl\u0131\u011f\u0131na \u00e7ok\u00e7a sahip oldu\u011fu i\u00e7in gururlanmaz. G\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fcn, d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015f s\u00fcresi yani hayat ve \u00f6m\u00fcr, bir anl\u0131k bir s\u00fcredir. \u0130nsan da bir nefestir.)<br \/>\nMadem d\u00fcnyan\u0131n \u00f6mr\u00fc \u00e7ok k\u0131sad\u0131r, hemen gelip ge\u00e7icidir, insan \u00f6mr\u00fc bir nefes al\u0131p verme kadar k\u0131sad\u0131r.<br \/>\nO halde b\u00f6ylesine k\u0131sa ve ge\u00e7ici olan d\u00fcnyan\u0131n e\u011freti de\u011ferleri olan mal, para varl\u0131\u011f\u0131ndan dolay\u0131 gururlanman\u0131n, bu e\u011freti de\u011ferlerden dolay\u0131 ba\u015fka insanlar \u00fczerinde \u00fcst\u00fcnl\u00fck taslaman\u0131n insan\u00ee bir anlam\u0131 yoktur. De\u011fmez.<br \/>\n*Merd isen dehr-i den\u00ee mekrine meft\u00fbn olma<br \/>\nEr odur kim vire bu p\u00eere-zen-i dehre tal\u00e2k\u201d<br \/>\n(Erkeksen, adamsan bu al\u00e7ak d\u00fcnyan\u0131n hile ve tuzaklar\u0131na kap\u0131l\u0131p tutulma, onlara \u00e2\u015f\u0131k olma. Er dedi\u011fin bu d\u00fcnya kocakar\u0131s\u0131n\u0131 bo\u015far.)<br \/>\nAsl\u0131nda bir sabun k\u00f6p\u00fc\u011f\u00fc gibi olan bu d\u00fcnyan\u0131n paras\u0131 pulu, mal\u0131 m\u00fclk\u00fc, g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fteki zevki, e\u011flencesi, rahatl\u0131\u011f\u0131, cazibesi insan\u0131 kendisine \u00e2\u015f\u0131k eder. Ama asl\u0131nda bunlar birer tuzakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc d\u00fcnya mal\u0131 e\u011fer kontrol edilmezse, ki\u015fi kendisini bunlara kapt\u0131r\u0131rsa yoldan \u00e7\u0131kar\u0131r, azg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131r, insanl\u0131ktan \u00e7\u0131kar\u0131r, ta\u015fk\u0131nl\u0131k k\u00f6t\u00fcl\u00fckler yapmaya sevkeder.<br \/>\nAyr\u0131ca d\u00fcnyan\u0131n maddi de\u011ferlerine taparcas\u0131na ba\u011fl\u0131l\u0131k insan\u0131n manevi, kalb\u00ee, ilah\u00ee, insan\u00ee boyutlar\u0131n\u0131 yok eder, ahiretini de kaybetmesine sebep olabilir. O y\u00fczden tuzakt\u0131r. Ger\u00e7ek er yani tam insan olmu\u015f, manevi de\u011ferlerle hayat\u0131n\u0131 do\u011fru bir istikamette tanzim etmi\u015f olan ki\u015fi, adeta kocakar\u0131ya benzeyen bu d\u00fcnyay\u0131 bo\u015far, yani ona a\u015f\u0131r\u0131 \u015fekilde tap\u0131n\u0131rcas\u0131na ba\u011flanmaz.<br \/>\n*Devlet-i d\u00fcny\u00e2 hay\u00e2l-i h\u00e2ba benzer nesned\u00fcr<br \/>\nBaht-\u0131 b\u00ee-d\u00e2r isteyenler terk-i h\u00e2b itmek gerek\u201d<br \/>\n(D\u00fcnya mal\u0131 m\u00fclk\u00fc, makam\u0131 mevkii, mutlulu\u011fu asl\u0131nda hayal uykusuna, hayale dal\u0131p g\u00f6r\u00fclen bir r\u00fcyaya benzeyen bir \u015feydir. Uyan\u0131k bir baht ve talih isteyenlerin uykuyu terk etmesi gerekir.)<br \/>\nD\u00fcnyan\u0131n maddi varl\u0131klar\u0131na dayal\u0131 bir zenginlik \u00e2leminde \u00e2deta sarho\u015f\u00e7as\u0131na gezinenler, hayat\u0131 sadece l\u00fcks t\u00fcketim ve e\u011flence i\u00e7inde ya\u015famak, gezip tozmak yeyip i\u00e7ip e\u011flenmek olarak alg\u0131layanlar, manev\u00ee, insan\u00ee ve \u0130slam\u00ee de\u011ferlere \u00f6nem vermeyenler, asl\u0131nda ge\u00e7ici, u\u00e7up gidici ve \u00e7ok k\u0131sa s\u00fcren bir hayal \u00e2leminde tatl\u0131 bir r\u00fcya hi\u00e7inde ya\u015farlar.<br \/>\nBu hayal ve r\u00fcya s\u00fcresi d\u00fcnya hayat\u0131d\u0131r, k\u0131sac\u0131k \u00f6m\u00fcr s\u00fcresidir. \u00d6l\u00fcm gelince bu k\u0131sa tatl\u0131 r\u00fcya ve hayal d\u00fcnyas\u0131 hemencecik s\u00f6n\u00fcverir ve ki\u015fi \u00f6l\u00fcmden sonraki ahiretin sonsuzlu\u011fu kar\u015f\u0131s\u0131nda ne yapaca\u011f\u0131n\u0131 \u015fa\u015f\u0131r\u0131verir. Yani cenneti kazanmak ad\u0131na haz\u0131rl\u0131k yapmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in sonsuz ve kal\u0131c\u0131 olan ahiret hayat\u0131 elinden gitmi\u015f, peri\u015fan olmu\u015f olur. Onun talih ve baht yani iyi bir gelecek, sonsuz bir cennette ger\u00e7ek anlamda mutlu bir hayat isteyenler bir uyku, hayal ve r\u00fcyadan ibaret olan bu d\u00fcnyan\u0131n salt maddeci, materyalist hayat\u0131n\u0131 terk etmelidir.<br \/>\n*Z\u00eer-i h\u00e2k olsa gerek menzil\u00fcn \u00e2hir nidel\u00fcm<br \/>\nM\u00e2line m\u00e2lik imi\u015fsin tutalum Karun\u2019un\u201d<br \/>\n(Ey insan tutal\u0131m, varsayal\u0131m ki Karun\u2019un mal\u0131na sahipsin. Ama ne yapal\u0131m ki senin en sonunda varaca\u011f\u0131n yer topra\u011f\u0131n alt\u0131d\u0131r.)<br \/>\n\u0130nsan bu d\u00fcnyada Karun kadar \u00e7ok zengin olsa, \u00e7ok fazla mal m\u00fclk, para pul sahibi olsa bile bunlar\u0131n hepsini yiyemez, kullanmaz ve en \u00f6nemlisi bu mal varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6l\u00fcnce kendisiyle birlikte yan\u0131nda g\u00f6t\u00fcremez. Kendisi topra\u011f\u0131n alt\u0131na girer ve hepsini bu d\u00fcnyada b\u0131rak\u0131r gider.<br \/>\nO halde insan bu durumun fark\u0131nda olmal\u0131, bilin\u00e7lenmeli, d\u00fcnyaya tapar derecede ba\u011flanmamal\u0131d\u0131r. Sahip oldu\u011fu paray\u0131 pulu sarfedilmesi gereken yere sarfetmeli, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n hakk\u0131n\u0131 yememeli, zek\u00e2t\u0131n\u0131, sadakas\u0131n\u0131 vermeli, muhta\u00e7lara yard\u0131m etmeli, payla\u015fmay\u0131 bilmelidir. Ahirette cenneti kazanmak i\u00e7in Allah\u2019\u0131n istedi\u011fi \u015fekilde, tam M\u00fcsl\u00fcmanca bir hayat ya\u015famal\u0131d\u0131r. Ger\u00e7ek mutluluk ve huzur budur. En b\u00fcy\u00fck kazan\u00e7, en b\u00fcy\u00fck zenginlik de kazan\u0131lan Allah\u2019\u0131n r\u0131zas\u0131 ve bunun m\u00fck\u00e2fat\u0131 olan cennettir.<br \/>\nYine bir b\u00fcy\u00fck Divan \u015fairi Nabi de salt d\u00fcnyac\u0131, maddeci bir hayat anlay\u0131\u015f\u0131na kar\u015f\u0131 bilgece yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131 ortaya koyan beyitler s\u00f6ylemi\u015ftir.<br \/>\n*\u201d\u00c2lem did\u00fcgin bu n\u00fcsha-i p\u00fcr-ham u p\u00eec<br \/>\nKimd\u00fcr acab\u00e2 me\u00e2lin itmi\u015f tahr\u00eec<br \/>\nBen anladugum budur ki her harfinde<br \/>\nBin s\u0131rr\u0131 var amm\u00e2 yine h\u00eec ender h\u00eec\u201d<br \/>\n(\u00c2lem dedi\u011fin k\u0131vr\u0131m k\u0131vr\u0131m, b\u00fckl\u00fcm b\u00fckl\u00fcm karmakar\u0131\u015f\u0131k bir kitap ya da muskad\u0131r. Kimse bunun anlam\u0131n\u0131, i\u00e7eri\u011fini, mesaj\u0131n\u0131 tam olarak ortaya \u00e7\u0131karamam\u0131\u015ft\u0131r. Benim anlad\u0131\u011f\u0131m \u015fey ise \u015fudur: Bu \u00e2lem kitab\u0131n\u0131n her harfinde binlerce s\u0131r var amma yine de hi\u00e7lik i\u00e7inde bir hi\u00e7tir ve de\u011fersizdir.)<br \/>\n*\u201dCih\u00e2n\u0131 anlayanun \u00e7e\u015fm-i itib\u00e2r\u0131nda<br \/>\nGub\u00e2r-\u0131 k\u00fby-\u0131 fen\u00e2 t\u00fbtiy\u00e2 deg\u00fcl de ned\u00fcr\u201d<br \/>\n(D\u00fcnyan\u0131n ne oldu\u011funu ger\u00e7ek manada anlayan ki\u015finin de\u011ferlendirme g\u00f6z\u00fcnde fanilik k\u00f6y\u00fcn\u00fcn tozu s\u00fcrme de\u011fil de nedir?)<br \/>\n*\u201dOlm\u0131\u015f bu k\u00e2rg\u00e2h-\u0131 har\u00eed \u00fc f\u00fcr\u00fbhtde<br \/>\nMa\u015f\u00fbk-\u0131 \u00e7e\u015fm h\u0131rs-\u0131 cem\u00e2l-i n\u00eeg\u00fb-y\u0131 zer\u201d<br \/>\n(Al\u0131m sat\u0131m i\u015fyeri olan bu d\u00fcnyada g\u00f6z\u00fcn \u00e2\u015f\u0131k oldu\u011fu \u015fey, maddi varl\u0131klar\u0131 temsil eden alt\u0131n\u0131n g\u00fczel y\u00fcz\u00fcne duyulan h\u0131rst\u0131r. Manevi g\u00f6z\u00fc kapal\u0131 olanlar sadece maddi g\u00f6zleriyle bu d\u00fcnyan\u0131n maddi varl\u0131klar\u0131na \u00e2\u015f\u0131k olurlar. Bu da hayat\u0131 ve d\u00fcnyay\u0131 yanl\u0131\u015f anlamak demektir.)<br \/>\n*\u201dTecerr\u00fcdle olur \u00e2\u011f\u00fb\u015f-\u0131 vasla p\u00eerehen n\u00e2il<br \/>\nKab\u00e2y\u0131 vasldan mahr\u00fbm iden kat kat al\u00e2y\u0131kdur\u201d<br \/>\n(G\u00f6mlek, kavu\u015fma kuca\u011f\u0131na soyunarak ula\u015fabilir. Kaftan\u0131, c\u00fcbbeyi kavu\u015fmaktan mahrum eden kat kat ilgiler, maddeler, katmanlard\u0131r.)<br \/>\nAllah\u2019a, soyut manevi de\u011ferlerden olu\u015fan sonsuz g\u00fczellik ve mutluluk diyar\u0131na, ilah\u00ee a\u015fka ula\u015fabilmek i\u00e7in bu d\u00fcnyan\u0131n somut, maddi ilgilerinden, alakalar\u0131ndan, madde kayd\u0131ndan soyutlanmak gerekiyor.<br \/>\n*\u201dKim ki mekr-i zen-i d\u00fcny\u00e2ya zeb\u00fbn olmaz ise<br \/>\nRezmg\u00e2h-\u0131 felege merd gel\u00fcr merd gider\u201d<br \/>\n(Kim d\u00fcnya kad\u0131n\u0131n\u0131n tuza\u011f\u0131na kap\u0131lmazsa yani d\u00fcnyan\u0131n maddi de\u011ferlerine tap\u0131n\u0131rcas\u0131na \u00f6nem vermezse, adeta bir sava\u015f meydan\u0131 olan bu d\u00fcnyaya mert gelir, mert gider.)<br \/>\n\u015eeyh\u00fclislam Yahya\u2019dan se\u00e7ilen beyitlere bakal\u0131m:<br \/>\n*\u201d\u00c2kil cih\u00e2ndan el yusa ey dil aceb mid\u00fcr<br \/>\n\u00c2l\u00e2yi\u015f-i zam\u00e2neden ol vakt p\u00e2k olur\u201d<br \/>\n(Ey g\u00f6n\u00fcl, ak\u0131ll\u0131 ki\u015fi d\u00fcnyadan elini y\u0131kasa, uzakla\u015fsa bu tuhaf ve acayip de\u011fildir. Yani normaldir, olmas\u0131 gereken bir \u015feydir. Zira zaman\u0131n, hayat\u0131n, d\u00fcnyan\u0131n g\u00f6r\u00fcnen aldat\u0131c\u0131, maddi g\u00fczelliklerinden, e\u011flencelerinden, a\u015f\u0131r\u0131 maddeci kirlerinden o zaman ar\u0131nm\u0131\u015f olur.)<br \/>\n*\u201dEvr\u00e2k d\u00f6ner \u015fevk ile f\u00e2n\u00fbs-i hay\u00e2le<br \/>\nSeyr it ne suver z\u00e2hir olur devr-i zam\u00e2ndur\u201d<br \/>\n(Yapraklar a\u015fk ve \u015fevkle hayal fanusuna d\u00f6nerler. Talihtir, kaderdir, zaman\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcd\u00fcr, seyr et ne gibi \u015fekiller, resimler, g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler e\u011flenceler ortaya \u00e7\u0131kar.)<br \/>\n*\u201dG\u00f6nl\u00fcnde sen\u00fcn gayr \u00fc siv\u00e2 sureti neyler<br \/>\nL\u00e2y\u0131k m\u0131 bu kim K\u00e2be\u2019ye b\u00fct-h\u00e2ne dis\u00fcnler\u201d<br \/>\n(Senin g\u00f6nl\u00fcnde, kalbinde Allah\u2019\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndaki d\u00fcnyal\u0131k maddi de\u011ferlerin, ba\u015fka \u015feylerin ne i\u015fi var? Nitekim K\u00e2be\u2019ye puthane demeleri hi\u00e7 uygun mudur?)<br \/>\nNas\u0131l K\u00e2be\u2019de put olmazsa, g\u00f6n\u00fcl K\u00e2besinde de d\u00fcnya mal\u0131 ve maddi de\u011ferler olan putlara yer vermemelidir. Yani g\u00f6nl\u00fc d\u00fcnyal\u0131k maddi varl\u0131klara de\u011fil, Allah\u2019a ba\u011flamal\u0131d\u0131r.<br \/>\nHersekli Arif Hikmet de bu konuda \u00e7arp\u0131c\u0131 beyitler s\u00f6ylemi\u015f:<br \/>\n*Hikmet yeter \u00e2l\u00e2yi\u015f-i \u00e7irk\u00e2be-i d\u00fcny\u00e2<br \/>\nMihrinle Hud\u00e2 s\u00eenemi tenv\u00eer-i fer\u00e2\u011f et\u201d<br \/>\n(Ey Hikmet, bu d\u00fcnyan\u0131n salt maddeye dayal\u0131 pis g\u00f6steri\u015fleri, kirli ya\u015fant\u0131lar\u0131 art\u0131k yeter. Ey Tanr\u0131m, \u015fefkat ve merhametinle g\u00f6\u011fs\u00fcm\u00fc nurland\u0131r, ayd\u0131nlat, maddi kirlerden, d\u00fcnyal\u0131k de\u011ferlerden temizle, maneviyat\u0131nla doldur.)<br \/>\n*V\u00fcc\u00fbdu olsa da mad\u00fbmdur e\u015fy\u00e2 hak\u00eekatte<br \/>\nNuk\u00fb\u015f-\u0131 simy\u00e2n\u0131n m\u00e2siv\u00e2dan fark\u0131 var yoktur\u201d<br \/>\n(D\u00fcnyan\u0131n maddi varl\u0131klar\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fcnen v\u00fccudu olsa bile ger\u00e7ekte onlar yok h\u00fckm\u00fcndedir. Nitekim adi madenleri alt\u0131na \u00e7evirme i\u015finin nak\u0131\u015flar\u0131n\u0131n, g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerinin, sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n Allah\u2019tan ba\u015fka olan maddi varl\u0131klardan fark\u0131 vard\u0131r yoktur.)<br \/>\n\u201cTedk\u00eek olunsa s\u00fbret-i mevh\u00fbmedir cih\u00e2n<br \/>\nYoktur v\u00fcc\u00fbd-\u0131 nak\u015f-\u0131 n\u00fcm\u00e2y\u00e2n ser\u00e2bda\u201d<br \/>\n(Bu d\u00fcnya dikkatle incelense bunun kuruntu \u00fcr\u00fcn\u00fc, hayal\u00ee \u015fekillerden, g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerden ibaret oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131r. Nitekim serapta g\u00f6r\u00fcnen nak\u0131\u015flar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7ekte yoktur yani g\u00f6r\u00fclenler hayalden ibarettir. )<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130ki temel de\u011fer vard\u0131r: Madde ve mana. Ya da somut nesneler d\u00fcnyas\u0131 ve soyut de\u011ferler. Buna biz maddi ve manevi de\u011ferler de diyoruz. Ayr\u0131ca 2 d\u00fcnya var: Bu d\u00fcnya ve ahiret. Bu d\u00fcnyadaki hayat\u0131m\u0131z belirli ve s\u0131n\u0131rl\u0131. Ahiretteki hayat\u0131m\u0131z ise sonsuz. Ahirette nas\u0131l bir hayat ya\u015fayaca\u011f\u0131m\u0131z bu d\u00fcnyada duyup d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerimize, inan\u0131p inanmad\u0131klar\u0131m\u0131za ve bunlar\u0131n do\u011frultusunda [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[33],"tags":[],"class_list":["post-26802","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kumbet"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26802","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26802"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26802\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26812,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26802\/revisions\/26812"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26802"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26802"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26802"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}