{"id":28528,"date":"2018-09-14T05:00:08","date_gmt":"2018-09-14T01:00:08","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=28528"},"modified":"2018-09-14T10:50:13","modified_gmt":"2018-09-14T06:50:13","slug":"osman-kablan-gecmis-zaman-olur-ki-dulger-sari-mehmet","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=28528","title":{"rendered":"Fatih Mehmet \u00d6NAL.”MEK\u00c2NI MANALANDIRMAK”"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Mek\u00e2n, s\u00f6zl\u00fck anlam\u0131 olarak, yer, mahal kelimelerinin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Mana ise anlam demektir. Bir yer tarif edilirken muayyen s\u0131n\u0131rlar belirtilerek, bir toprak par\u00e7as\u0131 tarif edilebilir. Bu tarz mek\u00e2nlar insanlara bir h\u00fcviyet kazand\u0131r\u0131r. \u201cNerelisin, neredesin?\u201d gibi sorulara verilen cevap insan\u0131n bulundu\u011fu mek\u00e2nlard\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla mek\u00e2nlar, insanlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir kimlik belirtisidir. Bu mek\u00e2nlar\u0131n, insanlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan, bulundu\u011fu yerin tarifi d\u0131\u015f\u0131nda da bir manas\u0131 vard\u0131r. Bir yerin belirli bir anlam kazanmas\u0131 i\u00e7in, o yerin yurt olmas\u0131 i\u00e7in fiziki ko\u015fullar\u0131n yerine getirilmesi d\u0131\u015f\u0131nda, manevi ko\u015fullar\u0131n da yerine getirilmesi \u015fartt\u0131r.
\nT\u00fcrkler bin y\u0131l \u00f6nce geldi\u011fi ve m\u00fctemekkin oldu\u011fu bu topraklar\u0131 siyasi anlamda fethetmenin d\u0131\u015f\u0131nda manevi anlamda da fethederek bu co\u011frafyaya mana katm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkistan co\u011frafyas\u0131nda at ko\u015fturan T\u00fcrkler, zamanla geldikleri Anadolu\u2019yu, Horasan erenlerinin katt\u0131\u011f\u0131 manevi ruh ile yurt bellemi\u015ftir. Anadolu T\u00fcrklerden \u00f6nce, Diyar-\u0131 Rum olarak adland\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131 ve Dar\u00fc\u2019l-harp idi. Bu mek\u00e2n\u0131n fethi sonras\u0131 yurt tutulmas\u0131 i\u00e7in d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi gerekliydi. Bu da Anadolu mayas\u0131 sayesinde oldu. Anadolu d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc ve Dar\u00fc\u2019l-\u0130sl\u00e2m oldu. Bu mayan\u0131n bu topraklara \u00e7al\u0131nmas\u0131nda, Pir-i T\u00fcrkistan Hoca Ahmet Yesev\u00ee\u2019nin, Anadolu\u2019ya g\u00f6nderdi\u011fi erenleri b\u00fcy\u00fck rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. Bu Alp-erenler hem topraklar\u0131 hem de g\u00f6n\u00fclleri fethetmekteydiler.
\nMek\u00e2nlar maddi unsurlard\u0131r. Bu maddi unsurlar\u0131n belirli bir \u015fuur \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda manevi unsurlarla b\u00fct\u00fcnle\u015fmesi, anlam kazanmas\u0131 laz\u0131md\u0131r. \u015euurlu bir manevi iklimi olu\u015fturan esaslar da k\u00fclt\u00fcr, edebiyat ve sanatt\u0131r. Bir mek\u00e2nda bulunan milleti d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Bu milletin belirli bir k\u00fclt\u00fcr\u00fc, \u00f6rf\u00fc, \u00e2deti ve gelenekleri bulunmazsa bu millet \u015fuursuz bir ya\u015fam s\u00fcrer. Bu tarz milletler yok olup gitmeye mahk\u00fbmdurlar. Ayn\u0131 \u015fekilde bir milletin birle\u015ftirici unsuru olan bir dili olmal\u0131d\u0131r. Bu dili kullanma sanat\u0131 da o milletin edebiyat ve \u015fiirdeki yerini g\u00f6sterir. Bunlar olmadan ne mek\u00e2nlara ne de g\u00f6n\u00fcllere sahip olunamaz. Tabi ki \u015funu da belirtmek gerekir ki bir mek\u00e2n yoksa mana aranmaz, ayn\u0131 \u015fekilde mek\u00e2na da de\u011fer katan manad\u0131r. \u0130kisi de birbirini tamamlar. Bu nedenle mana ararken mek\u00e2ndan; mek\u00e2n ararken de manadan olmamak gerekir.
\nCemil Meri\u00e7\u2019e biz neyi kaybettik? diye sorsan\u0131z: \u201cT\u00fcrkiye ruhunu kaybetti. Toprak m\u0131? En de\u011fersiz \u015feyimizdir belki de! Belki de en de\u011fersiz \u015feyimizi kaybedince her \u015feyimizi kaybetti\u011fimizi anlad\u0131k. Ruhumuzu\u201d cevab\u0131n\u0131 verir. Bu ba\u011flamda \u015funu s\u00f6yleyebiliriz, siyasi veya askeri olarak bir co\u011frafyay\u0131 i\u015fgal etmek, s\u00f6m\u00fcrmek isteyenler ilk \u00f6nce o milletin ruhunu s\u00f6m\u00fcr\u00fcr. Dinini, dilini, tarihini, edebiyat\u0131n\u0131 h\u00e2s\u0131l\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc s\u00f6m\u00fcrd\u00fckten sonra emellerine daha kolay ula\u015f\u0131r. Yani mek\u00e2n\u0131 elde etmek i\u00e7in manay\u0131 zedelerler.
\nT\u00fcrk\u2019\u00fcn ruhunu anlamak i\u00e7in bulundu\u011fu mek\u00e2nlar\u0131 g\u00f6zlemlerken, o mek\u00e2nlara katt\u0131\u011f\u0131 manay\u0131 da g\u00f6zlemlemeliyiz. Mesela, Harput Ulu Cami\u2019ye bakarken sadece in\u015faat teknikleri veya mimari \u00f6zelliklerine de\u011fil ayn\u0131 zamanda o eserin hangi zihniyete g\u00f6re in\u015fa edildi\u011fini anlamaya y\u00f6nelik bir zihniyet \u00e7\u00f6z\u00fcmlemesine gitmek gerekir. Ya da S\u00fcleymaniye\u2019nin mimar\u0131, Mimar Sinan, o camiyi in\u015fa ederken maddi \u00e2lemde nas\u0131l bir manevi ruha sahipti bunu bilmeliyiz. Ancak o zaman bir mek\u00e2n bizler i\u00e7in mana ta\u015f\u0131r.
\nMek\u00e2n sahibi olmak o mek\u00e2n\u0131 korumay\u0131 da gerektirir. Bunu yapmak i\u00e7in de gerekli tedbirler al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Mek\u00e2n\u0131n niteli\u011fine g\u00f6re al\u0131nan fiziki, siyasi, askeri tedbirlerin yan\u0131nda mek\u00e2n\u0131n sahip oldu\u011fu manay\u0131 da korumak laz\u0131md\u0131r. Bir \u00f6rnek mek\u00e2n olarak vatan\u0131m\u0131z\u0131 ele al\u0131rsak, maddi koruman\u0131n yan\u0131nda manan\u0131n korunmas\u0131 i\u00e7in gerekli \u015fey t\u00f6renin muhafazas\u0131d\u0131r. T\u00f6re, manay\u0131 muhafaza ederken ayn\u0131 zamanda maddi olarak topra\u011f\u0131n da muhafazas\u0131 i\u00e7in \u00f6nemlidir. T\u00fcrk\u00e7e\u2019nin s\u00f6z varl\u0131\u011f\u0131 olarak niteleyebilece\u011fimiz D\u00eev\u00e2nu Lug\u00e2ti’t-T\u00fcrk, \u201c\u0130l gider; t\u00f6re kal\u0131r.\u201d demektedir. Devletler yeniden kurulabilir ama t\u00f6re kal\u0131c\u0131d\u0131r. Buradan hareketle \u015funu s\u00f6yleyebiliriz, y\u0131k\u0131lan mek\u00e2nlar tekrar kurulabilir ama o mek\u00e2na kat\u0131lan mana kal\u0131c\u0131 olur. Fakat mana kaybolursa tekrar onu kazanmak \u00e7ok g\u00fc\u00e7 olabilir. T\u00fcrkler bir mek\u00e2n\u0131 elde etti\u011fi vakit o mek\u00e2na hizmet g\u00f6t\u00fcr\u00fcr, adaletle h\u00fckmeder. B\u00f6ylece hem maddi anlamda topra\u011f\u0131n\u0131 korur hem de mana d\u00fcnyas\u0131n\u0131n temelini te\u015fkil eden, insan\u0131 esas alan bir y\u00f6netim tarz\u0131 g\u00fcderek manay\u0131 da muhafaza eder.
\nManevi d\u00fcnyan\u0131n en \u00f6nemli unsurlar\u0131ndan biri k\u00fclt\u00fcrd\u00fcr. K\u00fclt\u00fcr\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131 \u201cs\u00f6z\u201d ile do\u011fru orant\u0131l\u0131d\u0131r. Kutadgu Bilig: \u201c\u00d6l\u00fcden diriye kalan miras, s\u00f6zd\u00fcr.\u201d diyerek s\u00f6z\u00fcn \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc vurgular. S\u00f6z ak\u0131lla yol al\u0131r ve s\u00f6z ancak i\u00e7erdi\u011fi \u00f6z ile bir mana ta\u015f\u0131r. S\u00f6z s\u00f6yleyebilme sanat\u0131na da \u015fiir diyebiliriz. \u015eiir, manevi anlamda k\u00fclt\u00fcr\u00fcn vatan\u0131 olarak nitelenir. S\u00f6z ustam\u0131z olarak i\u015faret edebilece\u011fimiz Yunus Emre de Anadolu topraklar\u0131n\u0131n ihyas\u0131nda \u00f6nemli bir vasfa sahiptir. Anadolu topraklar\u0131n\u0131n mayalanmas\u0131 i\u00e7in at\u0131lan tohumlar\u0131n meyvesidir Yunus Emre. Maddi \u00e2leme s\u00f6z\u00fc ile mana katan Yunus Emre bug\u00fcnlere kadar s\u00f6z\u00fcn\u00fc iletebilmi\u015ftir ve s\u00f6z\u00fcn\u00fc s\u00f6yledi\u011fi topraklar h\u00e2l\u00e2 sapasa\u011flam ayakta durmaktad\u0131r. Yunus\u2019un ortaya koydu\u011fu bir eserle Mimar Sinan\u2019\u0131n in\u015fa etti\u011fi bir eser ayn\u0131 ama\u00e7lad\u0131r. Hatta Mehmet Akif\u2019in \u0130stiklal Mar\u015f\u0131 ile Niyazi Y\u0131ld\u0131r\u0131m Gen\u00e7osmano\u011flu\u2019nun Malazgirt Mar\u015f\u0131 da ayn\u0131 ama\u00e7la mek\u00e2na mana katar.
\nBir co\u011frafyan\u0131n manevi iklimini in\u015fa ederken bunu k\u00fclt\u00fcr ile yapar\u0131z. Burada k\u00fclt\u00fcr\u00fcn i\u00e7inde ele alabilece\u011fimiz, \u00f6rf, \u00e2det, gelenek, t\u00f6re; dil, edebiyat, \u015fiir gibi unsurlar manevi iklimin in\u015fas\u0131nda \u00f6nemli yer tutar. Mesela, Anadolu co\u011frafyas\u0131n\u0131n manevi iklimde Yunus\u2019un dilini, Fatih Sultan Mehmet\u2019in inanm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve azmini, S\u00fcleyman Asker\u00ee Bey\u2019in fedak\u00e2rl\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00c2\u015f\u0131k Veysel\u2019in dostlu\u011funu, Arif Nihat Asya\u2019n\u0131n milli duygular\u0131n\u0131, Fikret Memi\u015fo\u011flu\u2019nun vefas\u0131n\u0131 birlikte hissederiz. Mek\u00e2nlar\u0131 de\u011ferli k\u0131lan ruhu ve bu ruhun te\u015fekk\u00fcl\u00fcnde m\u00fchim yer tutan k\u00fclt\u00fcr\u00fc dikkatle korumal\u0131 ve ya\u015fatmal\u0131y\u0131z. Bunu yaparsak ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z mek\u00e2n bizim i\u00e7in bir anlam ifade eder. Milletimizin k\u00f6\u015fe ta\u015flar\u0131 olarak niteleyebilece\u011fimiz insanlar\u0131n s\u00f6z ve tecr\u00fcbelerine kulak vererek, maddi d\u00fcnyam\u0131z\u0131 manevi ruh ile b\u00fcr\u00fcy\u00fcp yolumuza daha emin ad\u0131mlarla devam etmeliyiz.
\nBir mek\u00e2n olarak El\u00e2z\u0131\u011f\u2019\u0131 ele al\u0131rsak, Cengiz Aytmatov, T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131\u2019n\u0131n manevi az\u0131\u011f\u0131, olarak niteler aziz \u015fehir El\u00e2z\u0131\u011f\u2019\u0131. Bu da g\u00f6steriyor ki El\u00e2z\u0131\u011f mana kazanm\u0131\u015f bir \u015fehirdir. Anadolu co\u011frafyas\u0131 ba\u015fta olmak \u00fczere bunun gibi manal\u0131 \u00f6rnekleri \u00e7o\u011faltabiliriz. Bu hususta, mana kazanm\u0131\u015f bir mek\u00e2n olan Harput\u2019un yeti\u015ftirdi\u011fi, \u015eeyh-\u00fcl Muharririn Ahmet Kabakl\u0131 diyor ki: \u201cAllah saklas\u0131n, T\u00fcrkiye olmasa, \u015fu devlet, \u015fu bayrak, \u015fu dil, \u015fu k\u00fclt\u00fcr, \u015fu musiki, \u015fu milli varl\u0131k olmasa, senin \u00fczerinde fareler g\u00fcler. Al\u0131rlar A\u011fr\u0131\u2019n\u0131, Marmara\u2019n\u0131, Erciyes\u2019ini, Ege\u2019ni \u00c7ukurova\u2019n\u0131, seni de s\u00fclaleni de mezhebini de \u0131rk\u0131n\u0131 da dinini de s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131 da k\u00f6le ederler. Topla akl\u0131n\u0131 ba\u015f\u0131na, kendine gel ba\u015fkalar\u0131 getirmeden\u2026\u201d Kabakl\u0131 hocan\u0131n da belirtti\u011fi gibi mek\u00e2nlar\u0131m\u0131z\u0131, topra\u011f\u0131m\u0131z\u0131 muhafaza ederken; k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fc, milli varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 h\u00e2s\u0131l\u0131 manevi d\u00fcnyam\u0131z\u0131 da muhafaza etmeliyiz. Yoksa maddi ve manevi bak\u0131m\u0131ndan \u00e7ok m\u00fchim bir konuma sahip olan Anadolu co\u011frafyas\u0131nda h\u00fcr ya\u015fayamay\u0131z.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mek\u00e2n, s\u00f6zl\u00fck anlam\u0131 olarak, yer, mahal kelimelerinin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Mana ise anlam demektir. Bir yer tarif edilirken muayyen s\u0131n\u0131rlar belirtilerek, bir toprak par\u00e7as\u0131 tarif edilebilir. Bu tarz mek\u00e2nlar insanlara bir h\u00fcviyet kazand\u0131r\u0131r. \u201cNerelisin, neredesin?\u201d gibi sorulara verilen cevap insan\u0131n bulundu\u011fu mek\u00e2nlard\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla mek\u00e2nlar, insanlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir kimlik belirtisidir. Bu mek\u00e2nlar\u0131n, insanlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan, bulundu\u011fu yerin tarifi d\u0131\u015f\u0131nda […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[33],"tags":[],"class_list":["post-28528","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kumbet"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28528","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=28528"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28528\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":28557,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28528\/revisions\/28557"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=28528"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=28528"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=28528"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}