{"id":29191,"date":"2018-11-17T08:00:29","date_gmt":"2018-11-17T04:00:29","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=29191"},"modified":"2018-11-17T09:28:52","modified_gmt":"2018-11-17T05:28:52","slug":"%c9%99dal%c9%99t-r%c9%99sulova-suleyman-r%c9%99himov","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=29191","title":{"rendered":"\u018fdal\u0259t R\u018fSULOVA.&#8221;S\u00fcleyman R\u018fH\u0130MOV&#8221;"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2017\/11\/edebiyyat-az.com_.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2017\/11\/edebiyyat-az.com_-300x200.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"200\" class=\"aligncenter size-medium wp-image-26126\" srcset=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2017\/11\/edebiyyat-az.com_-300x200.jpg 300w, https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2017\/11\/edebiyyat-az.com_.jpg 600w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131 Nizami ad\u0131na \u018fd\u0259biyyat \u0130nstitutunun \u0259m\u0259kda\u015f\u0131<\/p>\n<p>S\u00fcleyman H\u00fcseyn o\u011flu R\u0259himov \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131n inki\u015faf\u0131nda s\u0259m\u0259r\u0259li xidm\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus layiqli  yer tutmu\u015fdur. \u201cH\u0259yat yolunda\u201d yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 (se\u00e7ilmi\u015f \u0259s\u0259rl\u0259ri 1-ci cild 1968  s\u0259h.5) 22 mart 1900-c\u00fc ild\u0259 Qubadl\u0131 rayonunun \u018fyin k\u0259ndind\u0259 yoxsul k\u0259ndli ail\u0259sind\u0259 do\u011fulmu\u015fdur. \u018flifban\u0131 k\u0259nd mollas\u0131ndan \u00f6yr\u0259nmi\u015f, 1912-ci ild\u0259 ya\u015f\u0131 ke\u00e7diyin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u00e7ox \u00e7\u0259tinlikl\u0259 Qubadl\u0131 rus m\u0259kt\u0259bin\u0259 daxil olmu\u015fdur. \u018fd\u0259biyyat v\u0259 tarix\u0259 daha \u00e7ox maraq g\u00f6st\u0259r\u0259n S\u00fcleyman be\u015f il \u0259rzind\u0259 ba\u015fqa f\u0259nnl\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131 rus v\u0259 d\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131 n\u00fcmun\u0259l\u0259ri, Az\u0259rbaycan klassikl\u0259rinin, XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259ri il\u0259 d\u0259 yax\u0131ndan tan\u0131\u015f olmu\u015fdur.<br \/>\n     Fevral burjua inqilab\u0131ndan  az sonra Qubadl\u0131 m\u0259kt\u0259bi ba\u011fland\u0131\u011f\u0131ndan  Qori seminariyas\u0131nda t\u0259hsil ala bilm\u0259diyi \u00fc\u00e7\u00fcn  k\u0259nd\u0259 qay\u0131dan  g\u0259nc S\u00fcleyman, kas\u0131b ail\u0259d\u0259n oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn he\u00e7 yerd\u0259 i\u015f tapa bilmir. 1917-1920-ci ill\u0259rd\u0259 \u0259vv\u0259lc\u0259 \u00f6z k\u0259ndl\u0259rind\u0259  sonra  is\u0259  ya\u015fad\u0131qlar\u0131  ba\u015fqa  yerl\u0259rd\u0259  mal-qara  otarm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\n     Az\u0259rbaycanda Sovet hakimiyy\u0259tinin q\u0259l\u0259b\u0259sind\u0259n sonra S\u00fcleyman\u0131n atas\u0131 H\u00fcseyn ki\u015fi o\u011flunu nahiyy\u0259 inqilab komit\u0259sin\u0259, k\u00f6hn\u0259 tan\u0131\u015f\u0131 Qara \u0130smay\u0131lo\u011flunun yan\u0131na g\u0259tir\u0259r\u0259k o\u011fluna bir i\u015f verm\u0259sini xahi\u015f edir. Nahiyy\u0259 inqilab komit\u0259sin\u0259 karg\u00fczar q\u0259bul olunan S\u00fcleyman  Leninin \u0259s\u0259rl\u0259rini ilk d\u0259f\u0259 orada oxumu\u015f, z\u0259hm\u0259tke\u015fl\u0259rin q\u0259l\u0259b\u0259sini m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirm\u0259k namin\u0259 g\u0259rgin m\u00fcbariz\u0259nin ba\u015f verdiyin\u0259 daha ay\u0131q n\u0259z\u0259r salaraq inanm\u0131\u015fd\u0131r ki, h\u00f6kum\u0259ti alq\u0131\u015flamaq azd\u0131r, onlar\u0131 h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259nl\u0259rl\u0259  \u0259l-\u0259l\u0259 verib i\u015fl\u0259m\u0259k m\u00fcbariz\u0259d\u0259n \u00e7\u0259kinm\u0259m\u0259k g\u0259r\u0259kdir.<br \/>\n     1921-ci ilin may\u0131nda inqilab komit\u0259si t\u0259r\u0259find\u0259n \u015eu\u015faya alt\u0131 ayl\u0131q pedaqoji kursa g\u00f6nd\u0259ril\u0259n g\u0259nc, kursu bitir\u0259nd\u0259n sonra bir ne\u00e7\u0259 il Xanl\u0131q, Qubadl\u0131, La\u00e7\u0131n rayonunun Hocaz k\u0259nd m\u0259kt\u0259bl\u0259rind\u0259 m\u00fc\u0259llim v\u0259 m\u00fcdir olmu\u015f, f\u0259al komsomol\u00e7ulardan   biri  kimi  etibar  qazanm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\n     1928-ci ild\u0259 S\u00fcleyman R\u0259himov Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rin\u0259  g\u0259lib ali m\u0259kt\u0259b\u0259 daxil olmu\u015f, 1932-ci ild\u0259 Pedaqoji \u0130nstitutun  tarix-ictimaiyy\u0259t fak\u00fclt\u0259sini bitirmi\u015fdir. El\u0259 bu zamandan da \u0259d\u0259bi f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\n      \u0130lk  q\u0259l\u0259m t\u0259cr\u00fcb\u0259si \u201cV\u0259rdi\u015fli adam\u201d hekay\u0259si rayon q\u0259zetind\u0259 \u00e7ap olunandan sonra he\u00e7 bir \u015fey yazmasa da uzun ill\u0259r davam ed\u0259c\u0259k yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011fa \u0259sasl\u0131 haz\u0131rl\u0131q m\u0259rh\u0259l\u0259si ke\u00e7mi\u015fdir. 1938-ci ild\u0259n Bak\u0131da ya\u015fayan \u0259dib Az\u0259rbaycan SSR Nazirl\u0259r Soveti Yan\u0131nda \u0130nc\u0259s\u0259n\u0259t \u0130\u015fl\u0259ri \u0130dar\u0259si Komit\u0259sinin s\u0259dri v\u0259 idar\u0259 r\u0259isinin m\u00fcavini, (1938-1939) Az\u0259rbaycan KP-n\u0131n Bak\u0131 Komit\u0259sinin katibi, Az\u0259rbaycan  KP MK-n\u0131n t\u0259bli\u011fat-t\u0259\u015fviqat \u015f\u00f6b\u0259si m\u00fcdirinin m\u00fcavini, Marks-Engels-Lenin \u0130nstitutunun Az\u0259rbaycan filial\u0131n\u0131n direktoru, (1940-1944) Az\u0259rbaycan SSR Nazirl\u0259r Soveti Yan\u0131nda M\u0259d\u0259ni Maarif  Komit\u0259sinin  s\u0259dri (1945-1953) olmu\u015f d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 Az\u0259rbaycan Sovet Yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131 \u0130ttifaq\u0131n\u0131n s\u0259dri se\u00e7ilmi\u015fdir.(1939-1940), (1944-1945, 1954-1958)<br \/>\n       1958-ci ild\u0259n b\u0259dii yarad\u0131c\u0131l\u0131qla m\u0259\u015f\u011ful olsa da partiyan\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irdiyi t\u0259dbirl\u0259rd\u0259 (xalq el\u00e7isi) m\u0259h\u015fur yaz\u0131\u00e7\u0131 kimi yax\u0131ndan i\u015ftirak edir.<br \/>\n       Bu ill\u0259r \u0259rzind\u0259 x\u00fcsusiil\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259li i\u015fl\u0259y\u0259n \u0259dib bir s\u0131ra hekay\u0259 v\u0259 o\u00e7erkl\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131, povestl\u0259r v\u0259 romanlar da \u00e7ap etdirmi\u015fdir. Bu bax\u0131mdan \u201cAna abid\u0259si\u201d, \u201cQafqaz qartal\u0131\u201d, \u201c U\u011fundu \u201d, \u201c Qo\u015fqar q\u0131z\u0131 \u201d povest v\u0259 romanlar\u0131  \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131 yeni m\u00f6vzu v\u0259 sur\u0259tl\u0259rl\u0259 z\u0259nginl\u0259\u015fdirmi\u015fdir.<br \/>\n      S\u00fcleyman R\u0259himovun dem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00fcn \u0259s\u0259rl\u0259ri rus dilin\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 olunaraq Sovet \u0130ttifaq\u0131n\u0131n h\u0259r yerind\u0259 geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n \u201cAta v\u0259 o\u011ful\u201d  povesti, \u201c Su \u0259riz\u0259si \u201d, \u201c G\u0259lin qayas\u0131 \u201d, \u201c Oyun \u201d v\u0259 bir s\u0131ra ba\u015fqa hekay\u0259l\u0259ri \u0259r\u0259b, ingilis, alman, frans\u0131z, polyak dill\u0259rin\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 edilmi\u015fdir.<br \/>\n     1975-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan sovet \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131nda  b\u00f6y\u00fck xidm\u0259tl\u0259rin\u0259 v\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259li ictimai f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u201cSosialist \u018fm\u0259yi Q\u0259hr\u0259man\u0131\u201d ad\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr.<br \/>\n     \u201c\u015eamo\u201d nun  birinci variant\u0131n\u0131  v\u0259 \u201cAynal\u0131\u201d povestini \u00e7ap etdirm\u0259kl\u0259 s\u0259n\u0259t al\u0259min\u0259 q\u0259ti add\u0131mlar atan S.R\u0259himov tez-tez \u00f6n v\u0259 arxa c\u0259bh\u0259d\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f ets\u0259 d\u0259 yaz\u0131 masas\u0131ndan ay\u0131rlmam\u0131\u015fd\u0131r. O, \u201c \u015eamo \u201d v\u0259 \u201c Sa\u00e7l\u0131 \u201d romanlar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 i\u015fi davam etdirm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131 eyni zamanda povest v\u0259 hekay\u0259l\u0259r, m\u0259qal\u0259l\u0259r d\u0259 yazm\u0131\u015fd\u0131r. \u018fdibin \u201cTorpa\u011f\u0131n s\u0259si\u201d (1941), \u201c Medalyon \u201d (1942), \u201c Qarda\u015f q\u0259bri \u201d (1945) kimi \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 z\u0259hm\u0259tke\u015f insanlar\u0131n v\u0259t\u0259n\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259ti, m\u0259rdlik v\u0259 q\u0259hr\u0259manl\u0131qlar\u0131 b\u0259dii vasit\u0259l\u0259rl\u0259 \u0259ks olunmu\u015fdur. \u201c Medalyon \u201d da Valentina, Arkadi, P\u0259ri n\u0259n\u0259, Aleksey Vasilyevi\u00e7 kimi m\u00fcxt\u0259liv \u015f\u0259raitd\u0259 b\u00f6y\u00fcm\u00fc\u015f adamlar\u0131n sur\u0259tini r\u0259\u011fb\u0259t hissi il\u0259 yaratm\u0131\u015f m\u00fc\u0259llif, inand\u0131r\u0131c\u0131 sur\u0259td\u0259 g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir ki, V\u0259t\u0259nin tarixind\u0259 ciddi  s\u0131naq g\u00fcnl\u0259rind\u0259  onlar\u0131n ham\u0131s\u0131n\u0131 m\u00fcq\u0259dd\u0259s bir hiss, v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik hissi birl\u0259\u015fdirir. S.R\u0259himov \u00f6z\u00fcn\u0259 m\u0259xsus bir h\u0259ssasl\u0131qla Valentinan\u0131n bir ana v\u0259 v\u0259tanda\u015f kimi canland\u0131rma\u011fa, V\u0259t\u0259n\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259tin h\u0259r \u015feyd\u0259n \u00fcst\u00fcn oldu\u011funu q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 \u201c Medalyon \u201d povestind\u0259 daha qabar\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 \u0259ks etdirmi\u015fdir.<br \/>\n       Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n qiym\u0259tli \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rind\u0259n olan xalqlar dostlu\u011fu m\u00f6vzusu  yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u00f6n\u0259mli yer tutmu\u015fdur. Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n qarda\u015f Zaqafqaziya xalqlar\u0131 il\u0259 \u0259srl\u0259rd\u0259n b\u0259ri davam ed\u0259n iqtisadi m\u0259d\u0259ni \u0259laq\u0259l\u0259ri XIX \u0259srin \u0259vv\u0259l\u0259rind\u0259n ba\u015flayan qarda\u015fl\u0131q m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri b\u0259dii \u0259d\u0259biyyat \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259h\u0259miyy\u0259tli olmu\u015fdur.<br \/>\n      V\u0259t\u0259nin a\u011f\u0131r g\u00fcnl\u0259rind\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259y\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n sonsuz inam\u0131n\u0131 v\u0259 d\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fc \u0259b\u0259dil\u0259\u015fdir\u0259n \u0259s\u0259rl\u0259r aras\u0131nda \u201c Medalyon \u201d v\u0259 \u201c Qarda\u015f q\u0259bri \u201d (1945) x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malikdir.<br \/>\n       M\u0259hz yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n bu d\u00f6vrd\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 \u201c Mehman \u201d (1944) povesti Az\u0259rbaycan n\u0259srinin m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259ti oldu. Yaz\u0131\u00e7\u0131 bu \u0259s\u0259rind\u0259 d\u0259 otuzuncu ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 oxucular\u0131n \u0259lind\u0259n d\u00fc\u015fm\u0259y\u0259n qiym\u0259tli bir s\u0259n\u0259t \u0259s\u0259ri yarada bilmi\u015fdir.<br \/>\n\u018fs\u0259rd\u0259 m\u00fc\u0259llifin \u0259n b\u00f6y\u00fck n\u0259aliyy\u0259ti qbaqc\u0131l m\u00fcasirl\u0259rimizin t\u0259msil\u00e7isi olan Mehman sur\u0259ti il\u0259 \u0259laq\u0259dar idi. G\u0259nc h\u00fcquq\u015f\u00fcnas \u00f6z\u00fcn\u00fcn v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131q borcunu yerin\u0259 yetirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7\u0259tinlikd\u0259n v\u0259 f\u0259dakarl\u0131qdan \u00e7\u0259kinmir, m\u00fcbariz\u0259ni \u00f6z\u00fcn\u00fcn v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131q v\u0259 insanl\u0131q borcu bilir. Mehman ona m\u00fcraci\u0259tl\u0259 \u201c T\u0259miz ol \u201d :- dey\u0259n anas\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259llim\u0259sinin, n\u0259hay\u0259t rayon partiya komit\u0259sinin katibi Vahidovun s\u00f6zl\u0259rini \u0259sla yad\u0131ndan \u00e7\u0131xarm\u0131r, h\u0259mi\u015f\u0259 t\u0259mizliyini, d\u00fczl\u00fcy\u00fcn\u00fc qoruyur.<br \/>\n       Sinfi d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259r povestd\u0259 prokurorlu\u011fun s\u00fcp\u00fcrg\u0259\u00e7isi Qalo\u015flu adam vasit\u0259si il\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259nl\u0259r, \u00e7ox inc\u0259, a\u011flag\u0259lm\u0259z bir vasit\u0259 il\u0259 Mehman\u0131n ail\u0259sin\u0259 yol tap\u0131rlar. Mehman\u0131n qaynanas\u0131, sabiq tacir arvad\u0131 \u015e\u0259hla xan\u0131m\u0131n iti n\u0259fsi qap\u0131lar\u0131 gizlind\u0259n, taybatay onlar\u0131n \u00fcz\u00fcn\u0259 a\u00e7\u0131r. Qalo\u015flu adam b\u00f6y\u00fck m\u0259har\u0259tl\u0259 r\u00fc\u015fv\u0259t saat\u0131 g\u0259nc prokurorun arvad\u0131 Z\u00fcleyxaya ba\u011f\u0131\u015flay\u0131r. Lakin Mehman t\u0259r\u0259dd\u00fcd etm\u0259d\u0259n d\u00fc\u015fm\u0259nin hiyl\u0259g\u0259rlikl\u0259 h\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f  torunu  qopara  bilir.<br \/>\n       M\u00f6vzunun v\u0259 problemin h\u0259yatiliyi, sur\u0259tl\u0259rin h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rinin ictimai \u2013 psixoloji planda inand\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131, dilinin sad\u0259liyi v\u0259 b\u0259diiliyi il\u0259 g\u00fccl\u00fc olan \u201c Mehman \u201d \u0259dibin parlaq istedad\u0131na olan \u00fcmidl\u0259ri do\u011fruldur. Mehman m\u00fc\u0259yy\u0259n d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 birt\u0259r\u0259fli bir sur\u0259t kimi i\u015fl\u0259nmi\u015f olsa da \u00f6z\u00fcn\u00fcn bar\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 prinsipall\u0131\u011f\u0131 il\u0259 r\u0259\u011fb\u0259t qazan\u0131r&#8230;<br \/>\n      S.R\u0259himovun m\u00fcharib\u0259d\u0259n sonrak\u0131 otuz ild\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n azadl\u0131q u\u011frunda m\u00fcb\u0259riz\u0259 tarixinin s\u0259hif\u0259l\u0259rin\u0259 m\u00fcraci\u0259t etmi\u015fdir. \u0130st\u0259r uzaq tarixi ke\u00e7mi\u015fd\u0259n, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 m\u00fcasir d\u00f6v\u00fcrd\u0259n yazanda hadis\u0259l\u0259ri ayd\u0131n  m\u00fcasirlik bax\u0131m\u0131ndan qiym\u0259tli s\u0259n\u0259t n\u00fcmun\u0259l\u0259ri yaratm\u0131\u015fd\u0131r. \u018fdibin \u0259s\u0259rl\u0259rini uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fc ed\u0259n amill\u0259rd\u0259n biri d\u0259 m\u00fcasirlik olmu\u015fdur.<br \/>\n      S.R\u0259himov XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan k\u0259ndind\u0259 geni\u015fl\u0259n\u0259n sinfi m\u00fcbariz\u0259 h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n (da\u015fnaqlar\u0131n) fitn\u0259kar siyas\u0259tinin \u015fahidi olmu\u015f, hakimiyy\u0259t\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xanlar\u0131n q\u0259ddarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 r\u0259zilliyini g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fcr. Z\u0259hm\u0259tke\u015fl\u0259rin xo\u015fb\u0259xtliyi yolunda m\u0259rd m\u00fcbarizl\u0259rin, f\u0259dakar, \u00f6l\u00fcml\u0259 \u00fczl\u0259\u015f\u0259nd\u0259 d\u0259 fikrind\u0259n d\u00f6nm\u0259y\u0259n m\u0259sl\u0259k q\u0259hr\u0259manlar\u0131n\u0131n \u015f\u00fcca\u0259ti m\u00fcbariz\u0259 arzusuna qanad vermi\u015fdir. K\u0259ndin, v\u0259t\u0259nimizin simas\u0131, adamlar\u0131n m\u0259i\u015f\u0259ti, d\u00fcnya bax\u0131\u015f\u0131 g\u00f6z\u00fc qaba\u011f\u0131nda d\u0259yi\u015fmi\u015fdir. O, sad\u0259c\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259\u00e7i olmam\u0131\u015f, yenilikl\u0259 k\u00f6hn\u0259liyin, tarixi m\u00fcbariz\u0259nin f\u0259al i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131 kimi ya\u015fam\u0131\u015f f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. M\u00fc\u0259llim v\u0259 partiya i\u015f\u00e7isi, yaz\u0131\u00e7\u0131 v\u0259 ictimai xadim, \u00e7ox m\u00fcxt\u0259lif tell\u0259rl\u0259 xalq h\u0259yat\u0131na, z\u0259hm\u0259tke\u015fl\u0259rin yeni c\u0259miyy\u0259t quruculu\u011funun f\u0259al i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131ndan olmu\u015fdur.<br \/>\n      Respublikan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif  yerl\u0259rind\u0259 qazan\u0131lan n\u0259aliyy\u0259tl\u0259ri g\u00f6r\u0259nd\u0259, m\u00fcxt\u0259lif adamlarla g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259nd\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131 m\u00fc\u015fahid\u0259si il\u0259 adamlar\u0131n \u015f\u00fcurunda ad\u0259t \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rind\u0259 ba\u015f ver\u0259n d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri hafiz\u0259sin\u0259 h\u0259kk ed\u0259r\u0259k ya\u015fatm\u0131\u015f v\u0259 bir s\u0259n\u0259tkar kimi g\u00f6rd\u00fckl\u0259rinin d\u0259rin m\u0259nas\u0131na vararaq axtar\u0131\u015flar\u0131n\u0131 davam etdirmi\u015fdir.<br \/>\n      Xalq yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 S.R\u0259himov n\u0259srin m\u00fcxt\u0259lif  jan\u0131rlar\u0131nda s\u0131nanm\u0131\u015f yaz\u0131\u00e7\u0131lardand\u0131r. \u018fs\u0259rl\u0259ri Az\u0259rbaycan v\u0259 rus \u0259d\u0259bi \u2013 b\u0259dii t\u0259nqidind\u0259 povest, hekayy\u0259, roman v\u0259 o\u00e7erkl\u0259ri y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirilmi\u015fdir. \u018fd\u0259bi-ictimai f\u0259aliyy\u0259tinin \u00e7ox c\u0259h\u0259tliliyi il\u0259 yana\u015f\u0131 ona b\u00f6y\u00fck s\u0259n\u0259tkar \u015f\u00f6hr\u0259tini romanlar\u0131 qazand\u0131rm\u0131\u015f v\u0259 roman\u00e7\u0131 kimi tan\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. \u201c \u015eamo \u201d (1931-1974), v\u0259 \u201c Sa\u00e7l\u0131 \u201d (1940-1949) romanlar\u0131 Az\u0259rbaycan sovet \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n n\u0259aliyy\u0259ti kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilmi\u015fdir. Xalq\u0131m\u0131z\u0131n bir \u0259srlik h\u0259yat\u0131n\u0131n b\u0259dii s\u0259lnam\u0259si olan bu romanlarda milli h\u0259yat v\u0259 m\u0259i\u015f\u0259timizd\u0259  yaranm\u0131\u015f d\u0259rin inqilabi bax\u0131\u015flar inand\u0131r\u0131c\u0131 v\u0259 b\u0259dii \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\n      S.R\u0259himovun \u0259d\u0259bi f\u0259alliyy\u0259tinin t\u0259nqid v\u0259 q\u0259l\u0259m dostlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n nec\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirildiyini g\u00f6st\u0259rm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fclahiz\u0259l\u0259rd\u0259n b\u0259zil\u0259rin\u0259 n\u0259z\u0259r salmaq z\u0259ruridir.<br \/>\n      \u201cS.Vur\u011fun B\u00f6y\u00fck V\u0259t\u0259n M\u00fcharib\u0259si g\u00fcnl\u0259rind\u0259 demi\u015fdir ki, S.R\u0259himov roman\u00e7\u0131d\u0131r, b\u00f6y\u00fck yaz\u0131\u00e7\u0131d\u0131r, xalq yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131d\u0131r\u201d. (\u201c \u018fd\u0259biyyat v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259t \u201d 16iyul 1960-c\u0131 il.)<br \/>\n      M.Arif : \u201c S.R\u0259himov nasirl\u0259rimiz i\u00e7ind\u0259 b\u00f6y\u00fck bir realist, d\u0259rin m\u00fc\u015fahid\u0259\u00e7i, inc\u0259 bir psixoloq olmas\u0131 son zamanlarda h\u0259rk\u0259s t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259qdir edilm\u0259kd\u0259dir \u201d. (M.Arif  \u201c se\u00e7ilmi\u015f \u0259s\u0259rl\u0259ri \u201d birinci cild 1967 s\u0259h. 262)<br \/>\n      S.R\u0259himovun \u00f6z\u00fcn\u0259 m\u0259xsuslu\u011funu ayd\u0131n t\u0259s\u0259vv\u00fcr etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yadda saxlamaq vacibdir ki, o b\u00f6y\u00fck realistdir. Lakin onun realizmi he\u00e7 vaxt hadis\u0259l\u0259rin ard\u0131nca ged\u0259r\u0259k onlar\u0131 qeyd\u0259 almaqla kikay\u0259tl\u0259nm\u0259mi\u015fdir. Romantika bu realizmin \u00fczvi bir hiss\u0259sidir. Realizml\u0259 romantikan\u0131n \u00fczvi v\u0259hd\u0259ti \u00f6mr\u00fc boyu  \u0259dibin yarad\u0131c\u0131l\u0131q axtar\u0131\u015flar\u0131n\u0131 m\u00fc\u015faiyy\u0259t edib, \u0259s\u0259rl\u0259rin\u0259 d\u0259rinlik v\u0259 y\u00fcks\u0259klik g\u0259tirmi\u015fdir. \u201c\u015eamo\u201d \u00fcz\u0259rind\u0259 i\u015fl\u0259dikc\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u00fcsb\u0259t sur\u0259tl\u0259rini, onlar\u0131n m\u0259h\u0259bb\u0259t v\u0259 f\u0259dakarl\u0131qlar\u0131n\u0131 romantikl\u0259\u015fdirm\u0259k meyli get &#8211; ged\u0259 q\u00fcvv\u0259tl\u0259nmi\u015f, \u015eamo, Q\u0259m\u0259r, Ma\u015fallah, Alag\u00f6z, Kamran v\u0259 Alo kimi sur\u0259tl\u0259rin i\u015fl\u0259nm\u0259sind\u0259 bu vasit\u0259d\u0259n geni\u015f istifad\u0259 olunmu\u015fdur. S.r\u0259himovun xalq yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259si m\u00fcr\u0259kk\u0259b, daima davam ed\u0259n bir proses olmu\u015fdur. \u201c \u015eamo \u201d \u0259s\u0259rind\u0259 \u015eamo, Alo, Q\u0259m\u0259r, Kamran kimi sur\u0259tl\u0259rin t\u0259svirind\u0259 oldu\u011fu kimi, t\u0259bi\u0259tin canland\u0131r\u0131lmas\u0131nda, s\u0259rt \u2013 s\u0131ld\u0131r\u0131m da\u011flar\u0131n v\u0259 qala\u00e7alar\u0131n t\u0259svirind\u0259 d\u0259 biz xalq yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131 hiss edirik. Bu \u00f6z\u00fcn\u00fc m\u00f6vzu v\u0259 sur\u0259tl\u0259r al\u0259mi il\u0259 yana\u015f\u0131 b\u0259dii t\u0259svir vasit\u0259l\u0259rinin se\u00e7ilm\u0259sind\u0259 d\u0259 g\u00f6st\u0259rir. Xalq yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00fcslubu il\u0259 s\u0131x sur\u0259td\u0259 ba\u011fl\u0131 olan \u201cG\u00fczg\u00fc g\u00f6l \u0259fsan\u0259si\u201d (1967), \u201c K\u0259silm\u0259y\u0259n ki\u015fn\u0259rti \u201d (1969) \u0259dibin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 yeni \u00e7alarlarla z\u0259nginl\u0259\u015fdirmi\u015fdir. Bel\u0259likl\u0259 xalq yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131l\u0131q v\u0259 d\u00fcnya s\u0259n\u0259tinin realizm t\u0259cr\u00fcb\u0259sind\u0259 \u0259dibin s\u0259n\u0259tkarl\u0131q x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdir\u0259n amill\u0259r s\u0131ras\u0131nda  x\u00fcsusi  \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malikdir.<br \/>\n       S.R\u0259himovun b\u0259dii axtar\u0131\u015flar\u0131nda inqilabdan \u0259vv\u0259lki k\u0259nd m\u00f6vzusu m\u00fch\u00fcm yer tutur. \u201c \u015eamo \u201d, \u201c Qafqaz qartal\u0131 \u201d kimi iri h\u0259cmli romanlar\u0131nda , \u201c \u00d6t\u0259n g\u00fcnl\u0259r d\u0259ft\u0259rind\u0259n \u201d silsisl\u0259sin\u0259 daxil olan hekay\u0259l\u0259rind\u0259, \u201c Pirqulunun k\u00fcrk\u00fc \u201d (1975) povestind\u0259 B\u00f6y\u00fck Oktyabr sosialist inqilab\u0131ndan \u0259vv\u0259lki Az\u0259rbaycan k\u0259ndinin geni\u015f l\u00f6vh\u0259si yarad\u0131lm\u0131\u015f, xalq\u0131n arzu v\u0259 \u0259m\u0259ll\u0259ri ad\u0259t &#8211; \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri geni\u015f planda canland\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. U\u015faql\u0131\u011f\u0131 v\u0259 g\u0259ncliyi k\u0259ndd\u0259 ke\u00e7mi\u015f m\u00fc\u0259llif hakim  ictimai m\u00fcnasib\u0259t v\u0259 bax\u0131\u015flar\u0131n z\u0259hm\u0259tke\u015fl\u0259r\u0259 n\u0259sib etdiyi ac\u0131nacaql\u0131 h\u0259yat\u0131, al\u00e7ald\u0131lan v\u0259 t\u0259hqir edil\u0259n kas\u0131blar\u0131n q\u0259z\u0259bini \u015f\u0259xs\u0259n g\u00f6rm\u00fc\u015f, bilavasit\u0259 ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259yat material\u0131na b\u0259l\u0259dlik b\u00f6y\u00fck yaz\u0131\u00e7\u0131 istedad\u0131 il\u0259 birl\u0259\u015f\u0259r\u0259k \u0259s\u0259rl\u0259rin\u0259 m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259t qazand\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\n       S.R\u0259himovun yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda inqilabdan \u0259vv\u0259lki h\u0259yata maraq adlar\u0131 yuxarda \u00e7\u0259kil\u0259n \u0259s\u0259rl\u0259rl\u0259 m\u0259hdudla\u015fm\u0131r. M\u00fc\u0259llif  \u201c Ata v\u0259 o\u011ful\u201d (1949) povestind\u0259, \u201c A\u011fbulaq da\u011flar\u0131nda\u201d v\u0259 \u201c Ana abid\u0259si\u201d romanlar\u0131nda da yeri g\u0259ldikc\u0259 sur\u0259tl\u0259rin xatir\u0259l\u0259ri vasit\u0259si il\u0259 bu h\u0259yat\u0131n m\u00fc\u0259yy\u0259n epizodlar\u0131n\u0131 canland\u0131rm\u0131\u015f, h\u0259min m\u00f6vzuya h\u0259sr olunmu\u015f \u0259s\u0259rl\u0259rini tamamlay\u0131b geni\u015fl\u0259ndir\u0259r\u0259k \u00fcmumi l\u00f6vh\u0259ni yeni \u00e7alarlarla z\u0259nginl\u0259\u015fdirmi\u015fdir.<br \/>\n      Az\u0259rbaycan sovet roman\u0131 s\u0259viyy\u0259sin\u0259 y\u00fcks\u0259lmi\u015f \u201c \u015eamo \u201d nun ilk variant\u0131 (1931) \u0259lli il\u0259 yax\u0131n bir m\u00fcdd\u0259td\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n f\u0259sill\u0259rl\u0259 olsa da axtar\u0131\u015flar\u0131n\u0131 davam etdir\u0259n m\u00fc\u0259llif \u0259s\u0259rin ayr\u0131 \u2013 ayr\u0131 cildl\u0259rinin bir ne\u00e7\u0259 variant\u0131n\u0131 i\u015fl\u0259mi\u015fdir. Z\u0259nginl\u0259\u015f\u0259n h\u0259yat t\u0259cr\u00fcb\u0259si, d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, q\u0259l\u0259minin p\u00fcxt\u0259l\u0259\u015fm\u0259si, \u00e7ox mill\u0259tli \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131n nailiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n qidalanaraq bu \u00e7ox cildli \u0259s\u0259rin yaranmas\u0131nda m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malik olmu\u015fdur. \u018fs\u0259r otuzuncu ill\u0259rd\u0259 m\u00fch\u00fcm \u0259d\u0259bi hadis\u0259 kimi qar\u015f\u0131lanm\u0131\u015f, Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131 S.R\u0259himovun  \u201c \u015eamo \u201d roman\u0131 il\u0259 yeni bir m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259t qazanm\u0131\u015fd\u0131r. \u201c \u015eamo \u201d nun bu variant\u0131, \u0259lb\u0259td\u0259, b\u0259dii d\u0259y\u0259ri il\u0259 yox, ilk d\u0259f\u0259 n\u0259srin iri formalar\u0131nda Az\u0259rbaycanda v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259si tarixin\u0259 m\u00fcraci\u0259tl\u0259 c\u0259bh\u0259d\u0259 q\u0259hr\u0259manl\u0131q g\u00f6st\u0259r\u0259nl\u0259rin sur\u0259tini yaratmaqla, m\u00fc\u0259llifin siyasi niyy\u0259tinin, ideya m\u00f6vqeyinin  ayd\u0131nl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 g\u00fccl\u00fc olub diqq\u0259ti c\u0259lb etmi\u015fdir. Bu h\u0259m d\u0259 t\u0259\u0259ss\u00fcrat\u0131 z\u0259ngin, g\u00f6r\u00fcb e\u015fitdikl\u0259rini istismar\u00e7\u0131lar c\u0259miyy\u0259tind\u0259 h\u00f6km s\u00fcr\u0259n \u0259laq\u0259 v\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin  eyb\u0259c\u0259rliyini b\u00fct\u00fcn d\u0259h\u015f\u0259ti il\u0259 g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan, bunun \u0259h\u0259miyy\u0259tini yax\u015f\u0131 d\u0259rk ed\u0259n bir g\u0259ncin v\u0259t\u0259nda\u015f narahatl\u0131\u011f\u0131n\u0131n m\u0259hsulu idi.<br \/>\n   Buna baxmayaraq, \u201c \u015eamo \u201d \u00f6z m\u00fc\u0259llifini istedadl\u0131, h\u0259yata b\u0259l\u0259d, m\u00fc\u015fahid\u0259\u00e7i realist yaz\u0131\u00e7\u0131 kimi tan\u0131td\u0131. S.R\u0259himov \u00f6z q\u0259hr\u0259manlar\u0131n\u0131n ruhi \u00e7\u0131rp\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131, arzu v\u0259 ist\u0259kl\u0259rini  real  planda  canland\u0131rma\u011fa  nail  olmu\u015fdur.<br \/>\n      1940-c\u0131 ild\u0259n  sonra  \u0259dibin  d\u00f6n\u0259 &#8211; d\u00f6n\u0259  \u00fcz\u0259rind\u0259 i\u015fl\u0259diyi  \u201c\u015eamo\u201d  ist\u0259r  qald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f  siyasi  ictimai  probleml\u0259rin  \u0259h\u0259miyy\u0259ti , ist\u0259rs\u0259  d\u0259  s\u0259n\u0259tkarl\u0131q  x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri  bax\u0131m\u0131ndan  oxucunun  r\u0259\u011fb\u0259tini  qazanm\u0131\u015f  \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259n  biri  kimi  qiym\u0259tl\u0259ndirilmi\u015fdir.<br \/>\n      \u201c \u015eamo \u201d nu  \u00fcmumittifaq , h\u0259tta  d\u00fcnya  \u0259h\u0259miyy\u0259tli  roman  sayan  Y.Libedinski  inqilabi  m\u00fcbariz\u0259  s\u0259ng\u0259rl\u0259rind\u0259  yeni  keyfiyy\u0259t k\u0259sb edib  m\u00f6hk\u0259ml\u0259n\u0259n  xalqlar  dostlu\u011funun  m\u0259ziyy\u0259tl\u0259rind\u0259n  biri kimi  qiym\u0259tl\u0259ndirmi\u015fdir. (Azerbaydjanskaya sovetskaya literatura  1951)<br \/>\n       1940-c\u0131  ill\u0259rd\u0259n  sonra  S.R\u0259himovun  yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131  Az\u0259rbaycan  \u0259d\u0259bi \u2013 b\u0259dii t\u0259nqidinin : &#8211; Az\u0259rbaycan  sovet  \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131n\u0131n  diqq\u0259t  m\u0259rk\u0259zind\u0259  duran  \u0259sas  h\u0259d\u0259fl\u0259rd\u0259n  biri  olmu\u015fdur. Onun  ayr\u0131 \u2013 ayr\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259ri  \u00e7apdan \u00e7\u0131xd\u0131qca  m\u00fcnt\u0259z\u0259m  sur\u0259td\u0259  qiym\u0259tl\u0259ndirilmi\u015f, x\u00fcsusiil\u0259  roman\u0131n  inki\u015faf\u0131  probleml\u0259ri  il\u0259  m\u0259\u015f\u011ful  olan  aliml\u0259r  t\u0259r\u0259find\u0259n  \u0259s\u0259rl\u0259ri  t\u0259hlil  olunmu\u015fdur.<br \/>\n     \u018fdib  haqq\u0131nda  yaz\u0131lanlar\u0131  n\u0259z\u0259rd\u0259n  ke\u00e7ir\u0259nd\u0259  ayd\u0131n  olur  ki,  yaz\u0131\u00e7\u0131  \u00f6z\u00fcn\u00fcn yeni \u0259s\u0259rl\u0259rini,  x\u00fcsusiil\u0259  \u201c \u015eamo\u201d nu  i\u015fl\u0259y\u0259nd\u0259  bu  t\u0259nqidi  fikirl\u0259ri  diqq\u0259tl\u0259  n\u0259z\u0259rd\u0259n  ke\u00e7irmi\u015f, m\u00fc\u0259yy\u0259n  bir  qismini  \t(m\u0259s\u0259l\u0259n : &#8211; Bak\u0131 partiya  t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n  k\u0259ndd\u0259  inqilabi  h\u0259r\u0259kat\u0131n  geni\u015fl\u0259nm\u0259sin\u0259  k\u00f6m\u0259yini , ba\u015f  q\u0259hr\u0259man  kimi  \u015eamonun  xarakterini  f\u0259al  m\u00fcbariz\u0259d\u0259  a\u00e7ma\u011f\u0131n  z\u0259rur\u0259ti v\u0259 s.) q\u0259bul  etmi\u015fdir.<br \/>\n     M\u00fcasir  rus  \u0259d\u0259bi  t\u0259nqidi  d\u0259  yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n  yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na  m\u00fc\u0259yy\u0259n  diqq\u0259t  yetirmi\u015f ,  x\u00fcsus\u0259n , son iyirmi be\u015f ild\u0259  \u0259dibin  yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131  izl\u0259y\u0259n Z.S.Kedrina rus dilind\u0259  \u00e7\u0131xan \u201c\u015eamo\u201d , \u201cSa\u00e7l\u0131\u201d, \u201cA\u011fbulaq da\u011flar\u0131nda\u201d \u0259s\u0259rl\u0259ri  haqq\u0131nda  m\u00fcq\u0259ddim\u0259  ya da  son s\u00f6z  yazm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\n      \u201c\u015eamo\u201d ya daha art\u0131q  diqq\u0259t yetir\u0259n  alim  sovet  xalqlar\u0131  \u0259d\u0259biyyatlar\u0131nda  d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259  ona m\u00fcraci\u0259t  etmi\u015fdir. O, ilk  m\u0259qal\u0259sind\u0259  yazm\u0131\u015fd\u0131r: &#8211; \u201c S.R\u0259himovun  \u015eamo \u0259s\u0259rinin meydana \u00e7\u0131xmas\u0131  Az\u0259rbaycan  \u0259d\u0259biyyat\u0131nda  \u0259lam\u0259tdar  bir  hadis\u0259dir. \u00c7\u00fcnki  bu  \u0259s\u0259r  xalq  h\u0259yat\u0131ndan  yaz\u0131lm\u0131\u015f  bir \u0259s\u0259rdir. Xalq\u0131n  tarixi  inki\u015faf\u0131n\u0131n  d\u00f6n\u00fc\u015f  m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259  xalq  h\u0259yat\u0131n\u0131n  \u0259n  m\u00fch\u00fcm  m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rini  a\u00e7\u0131b  g\u00f6st\u0259r\u0259n   sosialist  mill\u0259tl\u0259ri  \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n  m\u00fc\u0259yy\u0259n  bir  d\u00f6vr\u00fc  \u00fc\u00e7\u00fcn  yaz\u0131lm\u0131\u015f  qiym\u0259tli  bir  \u0259s\u0259rdir.\u201d (Z.Kedrina  \u201c Epopiya  yaratmaq  yolunda \u201c , \u0259d\u0259biyyat q\u0259zeti  17 mart 1951-ci il.<br \/>\n      \u201c \u015eamo \u201c xalq  h\u0259yat\u0131n\u0131n , z\u0259hm\u0259tke\u015fl\u0259rin  arzu  v\u0259  \u0259m\u0259ll\u0259rinin  geni\u015f  t\u0259sviri  il\u0259  g\u00fccld\u00fcr. Bu n\u00f6qteyi  n\u0259z\u0259rd\u0259n  S.R\u0259himovun  t\u0259cr\u00fcb\u0259si  Az\u0259rbaycan  sovet  tarixi  roman\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n  t\u0259cr\u00fcb\u0259sini  z\u0259nginl\u0259\u015fdirmi\u015fdir. \u0130ll\u0259r  boyu  xalq  h\u0259yat\u0131n\u0131n  \u00f6z\u00fcnd\u0259n  ke\u00e7ib  g\u0259l\u0259n  v\u0259  d\u0259rin  bir  \u00e7ay  kimi ,  \u00fcz\u0259rind\u0259  yeni  s\u0259man\u0131  \u0259ks  etdir\u0259n , h\u0259yat  material\u0131  il\u0259  z\u0259ngin  olan  bel\u0259  \u0259s\u0259rl\u0259ri  oxuyanda  ist\u0259r \u2013 ist\u0259m\u0259z  m\u00fc\u0259llifin  irad\u0259sini  v\u0259  fikirl\u0259rini  canland\u0131ran  m\u0259nb\u0259  haqq\u0131nda  d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259li  olursan. \u018fdib  inqilabdan  \u0259vv\u0259lki  h\u0259yat\u0131  i\u015f\u0131qland\u0131rm\u0131\u015f ,  inqilab  \u0259r\u0259f\u0259sin\u0259  m\u0259xsus  c\u0259h\u0259tl\u0259ri  ilk  plana  \u00e7\u0259kmi\u015fdir.   Bu  m\u00fc\u0259llifin  m\u00fch\u00fcm  ideya  b\u0259dii  n\u0259aliyy\u0259tidir. \u201c \u015eamo \u201c nun  son  variant\u0131nda  m\u00fc\u0259llif , \u0259srl\u0259rd\u0259n  b\u0259ri  qul  v\u0259ziyy\u0259tind\u0259  ya\u015fayan  yoxsul  Az\u0259rbaycan  k\u0259ndlil\u0259rinin  psixologiyas\u0131nda  \u0259m\u0259l\u0259  g\u0259l\u0259n  d\u0259yi\u015fikliyi , inqilabi  fikrin  t\u0259dricl\u0259  xalq  k\u00fctl\u0259l\u0259rinin  d\u0259rin  qatlar\u0131na  yay\u0131lmas\u0131n\u0131  Bak\u0131  f\u0259hl\u0259l\u0259rinin  k\u00f6m\u0259yi  il\u0259  xalq  etiraz\u0131n\u0131n  ax\u0131rda  sars\u0131lmaz  bir  q\u00fcvv\u0259y\u0259  \u00e7evrilm\u0259sini  \u0259ks  etdirm\u0259y\u0259  \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r.  \u0130ll\u0259r  \u0259rzind\u0259  yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n  m\u0259lumat  dair\u0259si  geni\u015fl\u0259nib , ilkin  m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259ri  z\u0259nginl\u0259\u015fdikc\u0259  niyy\u0259ti  d\u0259  d\u0259yi\u015fmi\u015fdir. Roman\u0131n  m\u0259rk\u0259zind\u0259  bir  ne\u00e7\u0259  \u015f\u0259xsin  taleyi  deyil , azadl\u0131q  u\u011frunda  m\u00fcbariz\u0259y\u0259  qalxm\u0131\u015f  xlq\u0131n  tarixi  m\u00fcq\u0259dd\u0259rat\u0131 ,  xalq  h\u0259yat\u0131n\u0131n  geni\u015f  t\u0259sviri  durur.  Birinci  variantdan  f\u0259rqli  olaraq  \u015eamo  \u0259s\u0259rin  ba\u015f  q\u0259hr\u0259man\u0131  deyil ,  m\u00fc\u0259llifin  sevimli  sur\u0259tl\u0259rind\u0259n  biridir.<br \/>\n       \u201c \u015eamo \u201c da xalq\u0131n  \u0259z\u0259m\u0259ti  v\u0259  m\u0259n\u0259vi  g\u00fcc\u00fc  parlaq  b\u0259dii  boyalarla  \u0259ks  etdirilmi\u015fdir. S.R\u0259himov  azadl\u0131q  h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n  gedi\u015find\u0259  ruh  y\u00fcks\u0259kliyini , inam\u0131n  sars\u0131lmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131 , m\u00fcsb\u0259t  q\u0259hr\u0259manlar\u0131n  v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik  hissl\u0259rini  v\u0259  y\u00fcks\u0259k  m\u0259n\u0259vi  keyfiyy\u0259tl\u0259rini  ilk  plana  \u00e7\u0259kdiyind\u0259n ,  xalq  tarixin  yarad\u0131c\u0131s\u0131 , xo\u015fb\u0259xt  g\u0259l\u0259c\u0259k  u\u011frunda  f\u0259al  qurucusudur.<br \/>\n      \u201c \u015eamo \u201c  ist\u0259r  m\u00f6vzusu , ist\u0259rs\u0259  d\u0259  b\u0259dii  ifad\u0259   vasit\u0259l\u0259ri  bax\u0131m\u0131ndan  son  d\u0259r\u0259c\u0259  z\u0259ngindir. Romanda  &#8211; G\u00fcls\u0259n\u0259min qa\u00e7\u0131r\u0131lmas\u0131  t\u0259xmin\u0259n 1908 \u2013 1909  ill\u0259r\u0259 aiddir. Bu  vaxtdan  ba\u015flayaraq  S.R\u0259himov  Az\u0259rbaycan  k\u0259ndind\u0259  ba\u015f  ver\u0259n  sinfi  toqqu\u015fmalar\u0131 , m\u00fcxt\u0259lif  sinif  v\u0259  t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259r\u0259  m\u0259nsub  q\u00fcvv\u0259l\u0259rin  h\u0259min  ill\u0259rd\u0259  ba\u015f  vermi\u015f  hadis\u0259l\u0259ri  t\u0259fsilat\u0131  il\u0259  izl\u0259mi\u015f , Az\u0259rbaycan  k\u0259ndinin  real  m\u0259nz\u0259r\u0259sini  canland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. M\u00fc\u0259llif  tez \u2013 tez \u0259sas  sur\u0259tl\u0259rin  t\u0259rc\u00fcmeyi  hal\u0131na  m\u00fcraci\u0259t  edib ,  xarakterl\u0259rin  formala\u015fmas\u0131na ,  \u0259vv\u0259lki  hadis\u0259l\u0259ri  canland\u0131rmaqla  m\u0259lumat\u0131  daha da   geni\u015fl\u0259ndirmi\u015fdir.  Roman  \u00fcz\u0259rind\u0259  i\u015f davam  etdikc\u0259  S.R\u0259himov  m\u00fch\u00fcm  ictimai \u2013 siyasi  hadis\u0259l\u0259ri  t\u0259kc\u0259  tan\u0131nm\u0131\u015f  aliml\u0259rin  t\u0259dqiqatlar\u0131ndan  deyil , h\u0259m d\u0259  arxiv  s\u0259n\u0259dl\u0259ri  \u0259sas\u0131nda  \u00f6yr\u0259nmi\u015fdir.  O, tarixi  fakt  v\u0259  s\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259n  istifad\u0259  ets\u0259 d\u0259,  sur\u0259tl\u0259rin  \u0259ks\u0259riyy\u0259ti  yaz\u0131\u00e7\u0131  x\u0259yal\u0131n\u0131n  t\u0259x\u0259yy\u00fcl\u00fcd\u00fcr.  Bununla  bel\u0259  \u0259s\u0259r  \u00fcz\u0259rind\u0259  i\u015f  davam  etdikc\u0259 ,  tarixiliyi  q\u00fcvv\u0259tl\u0259ndirm\u0259k  z\u0259rur\u0259ti  duyan  m\u00fc\u0259llif ,  M.\u018fzizb\u0259yov ,  N.N\u0259rimanov ,  M.S.Ordubadi , inqilab\u00e7\u0131  Ocaqqulu  kimi  real  \u015f\u0259xsl\u0259rin  sur\u0259tini  yaratm\u0131\u015f ,  tarixi  faktlara  daha  tez \u2013 tez  m\u00fcraci\u0259t  etmi\u015fdir.<br \/>\n       \u201c \u015eamo \u201c  da  Lenin  m\u00f6vzusu  m\u00fch\u00fcm  yer  tutur . M\u00fc\u0259llif  Lenin  ideyalar\u0131na, onun  \u015f\u0259xsiyy\u0259tin\u0259  inam\u0131  m\u00fcxt\u0259lif  vasit\u0259l\u0259rl\u0259  canland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r.  Bu  ad  \u00e7\u0259kil\u0259nd\u0259  insanlar\u0131n  \u00fcz\u00fc  g\u00fcl\u00fcr , el\u0259  hesab  edirl\u0259r  ki,  onlar\u0131  Lenin  g\u00fcnd\u0259lik  h\u0259yatlar\u0131ndak\u0131  \u00e7\u0259tinlik  v\u0259  qay\u011f\u0131lardan  xilas  ed\u0259c\u0259kdir.<br \/>\n      Heyb\u0259t Da\u011fba\u015f\u0131  yaralanm\u0131\u015f  \u015eamonun  qan\u0131na  boyanm\u0131\u015f  d\u0259smal\u0131  bayraq  kimi  yuxar\u0131  qald\u0131r\u0131b  \u00fcz \u2013 \u00fcz\u0259  dayananlar\u0131  bar\u0131\u015f\u0131\u011fa  \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r.  \u015eamo  v\u0259  Alo  da  \u0259n  \u00e7\u0259tin  vaxtlarda  Lenini  yada  sal\u0131r , \u0259min  olurlar  ki,  m\u00fctl\u0259q  Lenin  onlara  k\u00f6m\u0259k  ed\u0259c\u0259kdir. S.R\u0259himov  q\u0259hr\u0259manlar\u0131n\u0131n  f\u0259aliyy\u0259tini  b\u00fct\u00fcn  \u00f6lk\u0259d\u0259  geni\u015fl\u0259n\u0259n  inqilabi  h\u0259r\u0259katla  \u0259laq\u0259l\u0259ndirm\u0259y\u0259  nail  olmu\u015fdur.  Bak\u0131  kommunas\u0131n\u0131n  m\u00fcv\u0259qq\u0259ti  m\u0259\u011flubiyy\u0259tind\u0259n  sonra  H\u0259\u015ft\u0259rxana  i\u015fl\u0259m\u0259y\u0259  ged\u0259n  N.N\u0259rimanov  Da\u011fba\u015f\u0131  s\u0259ng\u0259rind\u0259ki  toqqu\u015fmadan  x\u0259b\u0259r  tutur.  Onun  Da\u011fba\u015f\u0131  s\u0259ng\u0259rind\u0259ki  \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 ,  qarda\u015fl\u0131\u011fa  \u00e7a\u011f\u0131ran  s\u0259si   b\u00fct\u00fcn  \u00f6lk\u0259d\u0259  m\u00fcraci\u0259t\u0259  \u00e7evrilir ,  inqilabi  y\u00fcks\u0259li\u015fl\u0259  \u0259laq\u0259l\u0259nir.<br \/>\n      Yaz\u0131\u00e7\u0131  Az\u0259rbaycan  k\u0259ndini  geni\u015f  planda  canland\u0131rd\u0131\u011f\u0131  kimi ,  k\u0259nd  h\u0259yat\u0131n\u0131  daha  canl\u0131  v\u0259  inand\u0131r\u0131c\u0131  vermi\u015fdir. \u018fs\u0259rd\u0259  Bak\u0131  v\u0259  H\u0259\u015fd\u0259rxan  hadis\u0259l\u0259ri  daha  geni\u015f  yer  tutmu\u015f  v\u0259  bir  s\u0131ra  yeni  sur\u0259tl\u0259rl\u0259  z\u0259nginl\u0259\u015fmi\u015fdir.  \u018fdib  sur\u0259tl\u0259rin  xarakterini ,  ictimai \u2013 siyasi  hadis\u0259l\u0259ri ,  ad\u0259t  \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri  izl\u0259yir  v\u0259  t\u0259dqiq  edir. D\u0259rinliy\u0259  varan  m\u00fc\u0259llif  eyni  sinif\u0259  m\u0259nsub  adamlar\u0131n  m\u00fc\u0259yy\u0259n  hadis\u0259l\u0259r\u0259  m\u00fcxt\u0259lif  m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin  s\u0259b\u0259bini  ara\u015fd\u0131r\u0131r , inand\u0131r\u0131c\u0131  \u0259sasland\u0131r\u0131r.<br \/>\n      \u201c \u015eamo \u201c da  m\u00fcbariz\u0259nin  mahiyy\u0259t  v\u0259  gedi\u015fini  toqqu\u015fan  t\u0259r\u0259fl\u0259rin  tarixi  m\u00fcq\u0259ddarat\u0131n\u0131  ideyalar  m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirir.  Romanda  q\u00fcvv\u0259tli  v\u0259  ehtirasl\u0131  insanlar  \u00fcz \u2013 \u00fcz\u0259  g\u0259lir , \u00f6l\u00fcm \u2013 dirim m\u00fcbariz\u0259sin\u0259  giri\u015firl\u0259r.<br \/>\n      S.R\u0259himovun  inqilabdan  \u0259vv\u0259lki  k\u0259ndi  t\u0259svir  ed\u0259n  \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259  hadis\u0259l\u0259r  m\u00fcxt\u0259lif  yerl\u0259rd\u0259  c\u0259r\u0259yan  etdiyi  kimi ,  yoxsullar\u0131n  v\u0259  varl\u0131lar\u0131n ,  xarakterc\u0259  m\u00fcxt\u0259lif  r\u0259ngar\u0259ng  sur\u0259tl\u0259r  yaratm\u0131\u015fd\u0131r.  Mahiyy\u0259t  etibar\u0131  il\u0259  eyni  arzularla  ya\u015fayan  xarakterl\u0259r  bir \u2013 birin\u0259  b\u0259nz\u0259mir  v\u0259  bir &#8211;  birini  t\u0259krar  etmirl\u0259r.<br \/>\n     \u201c \u015eamo \u201c  v\u0259  \u201c Qafqaz qartal\u0131 \u201c n\u0131n  m\u0259rk\u0259zind\u0259  d\u00f6vr\u00fcn  \u0259n  b\u00f6y\u00fck  ictimai  konflikti  durur : azadl\u0131q  h\u0259r\u0259kat\u0131  m\u00fcxt\u0259lif  sinifl\u0259ri  t\u0259msil  ed\u0259n  canl\u0131  sur\u0259tl\u0259r , iki  b\u00f6y\u00fck  c\u0259bh\u0259  \u00fcz- \u00fcz\u0259  dayan\u0131r.  Bir  t\u0259r\u0259fd\u0259  \u00e7ar  m\u0259murlar\u0131  v\u0259  yerli  hakiml\u0259r,  Sultan , G\u0259ray , M\u00fcqim , A\u011faxan , H\u0259t\u0259mxan kimi  varl\u0131lar  v\u0259  onlar\u0131n  \u0259lalt\u0131lar\u0131  Yasavul  K\u0259rbal\u0131 ,  Balay , \u018fl\u0259mdar  v\u0259  ba\u015fqalar\u0131 , dig\u0259r  t\u0259r\u0259fd\u0259  is\u0259  N\u0259bi v\u0259 H\u0259c\u0259r, \u015eamo , Alo , Safo , G\u00fcls\u0259n\u0259m , Q\u0259m\u0259r , F\u0259rz\u0259li ,  Sibir  Matvey , Mirz\u0259  Polad ,  k\u0259nkan Qeybal\u0131   bir  s\u00f6zl\u0259 , Az\u0259rbaycan  ,  rus  v\u0259  g\u00fcrc\u00fc  xalqlar\u0131n\u0131n  \u0259n  yax\u015f\u0131  o\u011fullar\u0131 , azadl\u0131q  m\u00fcbarizl\u0259ri  \u00f6zl\u0259rin\u0259  m\u0259xsus  x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri  il\u0259  yadda  qal\u0131rlar.<br \/>\n    \u018fs\u0259r \u015eehli  hadis\u0259l\u0259rinin  t\u0259sviri  il\u0259  ba\u015flan\u0131r.  M\u00fc\u0259llif  t\u0259bii  yolla  \u0259hat\u0259  dair\u0259sini  geni\u015fl\u0259ndirir ,  ki\u00e7ik  da\u011f  k\u0259ndini  g\u00f6z\u0259g\u00f6r\u00fcnm\u0259z  ba\u011flarla  \u00f6lk\u0259  il\u0259  \u0259laq\u0259l\u0259ndirir. S.R\u0259himov  m\u0259har\u0259tl\u0259  D\u0259li da\u011f , Elo\u011flu , Cavan\u015fir , Da\u011f\u0259t\u0259yi  v\u0259  \u015eu\u015fan\u0131n  bir \u2013 birin\u0259  b\u0259nz\u0259m\u0259y\u0259n  m\u0259nz\u0259r\u0259l\u0259rini  canland\u0131r\u0131r . O,  b\u00fct\u00fcn   s\u0259yi  il\u0259  g\u00f6st\u0259rir  ki,  z\u0259hm\u0259tke\u015fl\u0259rin  v\u0259ziyy\u0259ti  h\u0259r  yerd\u0259  a\u011f\u0131rd\u0131r ,  onlar  \u00e7\u0131x\u0131\u015f  yolu  axtar\u0131rlar.  C\u0259mi  otuz  evd\u0259n  ibar\u0259t  olan  \u015eehli  k\u0259ndi  bir &#8211;  birini  yax\u0131ndan  tan\u0131sa da ,  par\u00e7alanm\u0131\u015f  yax\u0131n  qohumluq , mehriban  qon\u015fuluq  m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri  pozulmu\u015fdur. Bir  t\u0259r\u0259fd\u0259  yoxsullar , dig\u0259r  t\u0259r\u0259fd\u0259  varl\u0131lar  aras\u0131nda  gizli  v\u0259  a\u015fkar  toqqu\u015fmalar  ill\u0259r  boyu  davam  edir. Torpaq  qazmalarda  ya\u015fayan  ac \u2013 yalavac  kas\u0131b  u\u015faqlar\u0131n\u0131n  \u0259yinl\u0259ri  paltar ,  ayaqlar\u0131  ba\u015fmaq  g\u00f6rm\u00fcr. Hampalar  v\u0259  ruhanil\u0259r   \u0259lbir  olub  camaat\u0131  talay\u0131r ,  g\u00f6z\u00fcm\u00e7\u0131x\u0131t\u0131ya  sal\u0131rlar.  Varl\u0131lar\u0131n v\u0259  yoxsullar\u0131n  dolan\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131  \u0259ks  etdir\u0259n  epizodlar  romanda  inand\u0131r\u0131c\u0131  d\u0259lill\u0259rl\u0259  verilmi\u015fdir.  C\u0259miyy\u0259td\u0259  hakim  qanunlar  d\u00fczl\u00fckl\u0259  ya\u015famaq ,  insani  l\u0259yaq\u0259ti  qorumaq  \u00e7\u0259tindir.  Xalq\u0131n  \u0259n  yax\u015f\u0131  o\u011fullar\u0131   bu  h\u0259qiq\u0259ti  d\u0259rk  edib  m\u00fcbariz\u0259y\u0259  ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131lar.  K\u00f6hn\u0259  k\u0259ndi  yax\u015f\u0131  tan\u0131yan  \u0259dib  t\u0259f\u0259rr\u00fcatlar\u0131  yerind\u0259  i\u015fl\u0259tm\u0259kl\u0259  azadl\u0131q  m\u00fcbarizl\u0259rinin  qar\u015f\u0131s\u0131na  \u00e7\u0131xan  \u00e7\u0259tinlikl\u0259ri  h\u0259rt\u0259r\u0259fli  ara\u015fd\u0131r\u0131r.  \u018fs\u0259rd\u0259  x\u00fcsusi  m\u00fclkiyy\u0259t\u00e7ilik  v\u0259t\u0259nda\u015flar  aras\u0131nda  b\u0259rab\u0259rsizliyin  do\u011furdu\u011fu  \u0259dal\u0259tsizlik  b\u00fct\u00fcn  \u00e7\u0131lpaql\u0131\u011f\u0131  il\u0259  g\u00f6st\u0259rilmi\u015fdir.  \u201c \u015eamo \u201c  da  el\u0259 bir  d\u00f6vr  \u0259ks  olunmu\u015fdur  ki,  sinfi  \u015f\u00fcuru  oyanan  z\u0259hm\u0259tke\u015fl\u0259r   birl\u0259\u015fir , m\u00fcbariz\u0259y\u0259  qalx\u0131rd\u0131lar.  Azadl\u0131q  h\u0259r\u0259kat\u0131  \u00f6z  i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131na  m\u0259rdlik ,  f\u0259dakarl\u0131q , d\u00f6z\u00fcm d\u0259rsi  verir.  Bu  h\u0259qiq\u0259t  \u0259s\u0259rd\u0259  \u00f6z\u00fcn\u00fc  ayd\u0131n  g\u00f6st\u0259rir.  Yeni  \u015f\u0259rait  m\u00fcbarizl\u0259rini,  \u015eamo ,  Heyb\u0259t ,  Ar\u015faq ,  Suren ,  Heyd\u0259r\u0259li , Seyf\u0259li  sur\u0259tl\u0259rind\u0259  yeni  inqilab\u00e7\u0131  n\u0259slinin  yeti\u015fm\u0259sind\u0259  kommunist  ideyalar\u0131n\u0131n  t\u0259bli\u011fat\u0131n\u0131n  rolunu  g\u00f6st\u0259rir.  S.R\u0259himov  yoxsullar\u0131n  ac\u0131nacaql\u0131  v\u0259ziyy\u0259tl\u0259rin\u0259  g\u00f6z  yummur,  bunu  onlar\u0131n  m\u00fcbariz\u0259y\u0259  qald\u0131ran  \u0259sas  amill\u0259rd\u0259n  biri  kimi  m\u0259naland\u0131r\u0131r.  \u018fs\u0259rd\u0259  Zeyn\u0259b  \u00f6z\u00fc  kimil\u0259rinin  ac\u0131nacaql\u0131  taleyin\u0259  g\u00f6yl\u0259rin  t\u0259yin  etdiyi  bir  qism\u0259t  kimi  bax\u0131rsa da ,  o\u011flu  Qeyb\u0259li  m\u00fcbariz\u0259nin  \u0259n  q\u0131z\u011f\u0131n  yerind\u0259  dayan\u0131r.  \u018f\u0259srd\u0259  bir  ail\u0259nin ,  bir  dam alt\u0131nda  ya\u015fayan  adamlar\u0131n  d\u00fcnyabax\u0131\u015flar\u0131n\u0131n  m\u00fcxt\u0259lifliyind\u0259  \u0259ks  olunmu\u015fdur.  Bel\u0259  ki,  m\u0259ruz  qald\u0131\u011f\u0131  haqs\u0131zl\u0131qlar\u0131n  qaba\u011f\u0131nda  x\u0259st\u0259  v\u0259  qoca  Safo  xilas\u0131  g\u00f6yl\u0259rd\u0259n  g\u00f6zl\u0259yir , lakin  onun  o\u011flu  kommunist  \u015eamo  ba\u015fa  d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcr  ki,  azadl\u0131\u011fa  \u00e7\u0131xmaq  \u00fc\u00e7\u00fcn  silahlanmaq ,  qurban  verm\u0259k ,  f\u0259dakarl\u0131\u011fa  haz\u0131r  olmaq  laz\u0131md\u0131r.  Yaz\u0131\u00e7\u0131  \u0259s\u0259rd\u0259  \u015eamonun  inki\u015faf  yolunu  inand\u0131r\u0131c\u0131  g\u00f6st\u0259r\u0259  bilmi\u015fdir.  Realist  yaz\u0131\u00e7\u0131  g\u0259ncin  xarakterinin  formala\u015fmas\u0131nda  XX \u0259srin  ikinci  onilliyind\u0259  ba\u015f  ver\u0259n  hadis\u0259l\u0259rin  v\u0259  d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fc  yeni  m\u00fchitin  h\u0259lledici  rolunu   g\u00f6st\u0259rm\u0259kl\u0259  yana\u015f\u0131,  xalq\u0131n  \u0259srl\u0259rd\u0259n  b\u0259ri  g\u00f6z\u0259l ,  \u0259xlaqi &#8211;  m\u0259n\u0259vi  keyfiyy\u0259tl\u0259rinin  \u0259h\u0259miyy\u0259tini d\u0259  unutmam\u0131\u015fd\u0131r.  Bir  vaxtlar  \u00f6z\u00fcn\u00fc  g\u00f6st\u0259r\u0259n  \u015f\u0259xsiyy\u0259t  kimi  tan\u0131nmas\u0131nda  s\u00f6z\u00fc  b\u00fct\u00f6vl\u00fck ,  dostluqda  s\u0259daq\u0259t  kimi  sif\u0259tl\u0259r  \u015f\u00fcurlu  bir  inqilab\u00e7\u0131n\u0131n  d\u00fcnya  g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259n  daha  art\u0131q  xalq\u0131n  \u0259srl\u0259rd\u0259n  b\u0259ri  \u0259xlaqi  q\u0259na\u0259tl\u0259ri  il\u0259  ba\u011flan\u0131r.<br \/>\n       S.R\u0259himovun  xalqla  ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n  m\u00fch\u00fcm  x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n  biri   u\u015faql\u0131qda  e\u015fitdiyi  na\u011f\u0131l  v\u0259  \u0259fsan\u0259l\u0259rin ,  dastan  v\u0259  r\u0259vay\u0259tl\u0259rin  onun  yadda\u015f\u0131nda  t\u00fck\u0259nm\u0259z  bir  m\u0259nb\u0259  olmas\u0131d\u0131r.  \u018fdibin  u\u015faq  hafiz\u0259sin\u0259  h\u0259kk olunmu\u015f  ilk  h\u0259qiqi  q\u0259hr\u0259man N\u0259bi v\u0259  H\u0259c\u0259r  olmu\u015fdur. Bu  t\u0259sad\u00fcf\u00fc  olmay\u0131b ,  yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n  ill\u0259r  ke\u00e7dikc\u0259  bu  real  q\u0259hr\u0259manlar  yad\u0131ndan  \u00e7\u0131xmam\u0131\u015f ,  onlar\u0131n  igidliyini  d\u0259yan\u0259tini ,  m\u0259h\u0259bb\u0259t  v\u0259  s\u0259daq\u0259tini  yadda  qalan  b\u0259dii  vasit\u0259l\u0259rl\u0259  \u0259ks  etdir\u0259 bilmi\u015fdir.  Dem\u0259k  olar  ki,  S.R\u0259himovun  iri  h\u0259cmli  romanlar\u0131nda ,  povest  v\u0259  hekay\u0259l\u0259rind\u0259  IX \u0259srin  sonu  v\u0259  XX \u0259srin  \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259  Az\u0259rbaycan  k\u0259ndl\u0259rind\u0259  h\u00f6km  s\u00fcr\u0259n  ictimai \u2013 iqtisadi  m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r  geni\u015f  \u015f\u0259kild\u0259  canland\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.  Bu  n\u00f6qteyi \u2013 n\u0259z\u0259rd\u0259n  t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar  \u0259dibi  he\u00e7 k\u0259sl\u0259  m\u00fcqais\u0259  etmirl\u0259r.  Onun  \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259  sad\u0259  z\u0259hm\u0259tke\u015fl\u0259rin  h\u00fcquqsuz  v\u0259  ac\u0131nacaql\u0131  v\u0259ziyy\u0259ti  h\u0259rt\u0259r\u0259fli  t\u0259hlil  olunmu\u015f ,  \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259n  t\u0259f\u0259kk\u00fcrl\u0259r\u0259  ke\u00e7\u0259r\u0259k  canl\u0131  nitq\u0259  daxil  olmu\u015fdur.  Bu ,  s\u0259n\u0259tkar\u0131n  q\u00fcdr\u0259tini  v\u0259  xalqa  ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131  parlaq  sur\u0259td\u0259  g\u00f6st\u0259r\u0259n  d\u0259lill\u0259rd\u0259n  biridir.  K\u0259ndd\u0259  sosializm  quruculu\u011funun , onun  tarixi  n\u0259aliyy\u0259tl\u0259rinin  \u015fahidi  olan  \u0259dib ,  inqilabdan  \u0259vv\u0259lki  k\u0259nd\u0259  n\u0259z\u0259r  salm\u0131\u015f ,  sinfi  \u015f\u00fcuru  oyanan ,  insani  h\u0259yat  u\u011frunda  m\u00fcbariz\u0259y\u0259  qo\u015fulan  q\u00fcvv\u0259l\u0259rini  ilk  plana  \u00e7\u0259k\u0259r\u0259k ,  xalq\u0131n  azadl\u0131q  h\u0259r\u0259kat\u0131na  ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q  etmi\u015f  m\u0259tin  kommunistl\u0259rin   sur\u0259tl\u0259rini  b\u00f6y\u00fck  m\u0259h\u0259bb\u0259tl\u0259  yaratm\u0131\u015fd\u0131r.  \u018fdibin  bu  m\u0259s\u0259l\u0259 il\u0259  \u0259laq\u0259dar  m\u00fclahiz\u0259l\u0259ri  xalq  v\u0259  c\u0259miyy\u0259t\u0259  m\u00fcnasib\u0259tini  ayd\u0131nla\u015fd\u0131rmaq  n\u00f6qteyi &#8211;  n\u0259z\u0259rind\u0259n  \u00e7ox  \u0259h\u0259miyy\u0259tlidir.  O,  m\u0259qal\u0259  v\u0259  \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131nda  d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259  g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir  ki,  sosializm  realizmi  yekn\u0259s\u0259qliy\u0259  deyil ,  s\u0259n\u0259d  r\u0259ngar\u0259ngliyin\u0259 ,  k\u0259\u015fviyyat\u00e7\u0131 ,  ixtira\u00e7\u0131  olma\u011fa  s\u0259sl\u0259yir.  ( \u201c Yaz\u0131\u00e7\u0131  v\u0259  h\u0259yat \u201d  s\u0259h. 356)  H\u0259yata  ba\u011fl\u0131l\u0131q  \u0259laq\u0259sini  geni\u015f  m\u0259nada  q\u0259bul  ed\u0259n  yaz\u0131\u00e7\u0131  \u0259s\u0259rin  c\u0259miyy\u0259tin  z\u0259ruri  t\u0259l\u0259bl\u0259rind\u0259n   do\u011fmas\u0131n\u0131  vacib  saym\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\n     Az\u0259rbaycan  sovet  \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n  inki\u015faf\u0131  tarixind\u0259  m\u00f6vzu  v\u0259  b\u0259dii ifad\u0259  vasit\u0259l\u0259ri  bax\u0131m\u0131ndan  \u00f6z  yolu  olan  yaz\u0131\u00e7\u0131  uzun  ill\u0259r  \u0259rzind\u0259  \u00f6z\u00fcn\u00fcn  m\u0259nal\u0131  s\u0259n\u0259t  al\u0259mini  yarada  bilmi\u015fdir.  S.R\u0259himovun  \u0259s\u0259rl\u0259ri  h\u0259r\u015feyd\u0259n  \u0259vv\u0259l  h\u0259yat  materiallar\u0131  v\u0259  d\u0259qiqliyi  il\u0259  diqq\u0259ti  c\u0259lb  edir.  O, deyir : &#8211; \u201c M\u0259n  \u0259lim\u0259  q\u0259l\u0259m  al\u0131b  yazma\u011fa  ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m  g\u00fcnd\u0259n  bu  q\u0259natd\u0259  olmu\u015fam ki,  \u0259s\u0259rin  m\u00f6vzusunu , materiallar\u0131 ,  s\u0259ciyy\u0259  v\u0259  sur\u0259tl\u0259ri  d\u0259  yaz\u0131\u00e7\u0131ya  bitib  t\u00fck\u0259nm\u0259y\u0259n  h\u0259yat  qaynaqlar\u0131  verir.  ( \u201c Yaz\u0131\u00e7\u0131  v\u0259 h\u0259yat \u201c s\u0259h. 404)<br \/>\n      Bel\u0259likl\u0259  S.R\u0259himov  taleyi  il\u0259  ba\u011fl\u0131  d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rind\u0259n  \u00e7\u0131x\u0131\u015f  ed\u0259r\u0259k  demi\u015fdir: &#8211; M\u00fc\u0259llif  \u0259m\u0259y\u0259  m\u00fcnasib\u0259ti  il\u0259  \u0259s\u0259r  \u00fcz\u0259rind\u0259  sona  q\u0259d\u0259r  inadla  i\u015fl\u0259m\u0259li  axtar\u0131\u015flar  aparmal\u0131d\u0131r. \u201c M\u0259n  yarad\u0131c\u0131  \u0259m\u0259kd\u0259n  qorxan  ilham\u0131n  s\u0259m\u0259r\u0259  ver\u0259c\u0259yin\u0259  z\u0259rr\u0259 d\u0259  olsa  inanm\u0131ram ,  yarad\u0131c\u0131  z\u0259hm\u0259ti  olmasayd\u0131  istedad  s\u00f6n\u0259rdi ,  z\u0259hm\u0259t  s\u0259m\u0259r\u0259  verm\u0259zdi \u201d .  S.R\u0259himov  a\u011f\u0131r  z\u0259hm\u0259td\u0259n  sonra  \u00e7ap  etdirdiyi  \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259n  bird\u0259f\u0259lik  \u0259l  \u00e7\u0259kmir ,  imkan  olanda  onlar\u0131  yenid\u0259n  i\u015fl\u0259yir ,  \u201c \u015eamo \u201c  v\u0259  \u201c Sa\u00e7l\u0131\u201d  kimi  iri  h\u0259cmli  romanlar\u0131n  ayr\u0131 &#8211;  ayr\u0131  n\u0259\u015frl\u0259ri  yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n  \u00f6z  \u0259s\u0259rl\u0259ri  \u00fcz\u0259rind\u0259  diqq\u0259t  v\u0259  s\u0259yl\u0259  i\u015fl\u0259diyini  \u0259yanil\u0259\u015fdirir.  Onun  fikrinc\u0259  m\u00fcasir  Az\u0259rbaycan  k\u0259ndind\u0259n  yazan  m\u00fc\u0259llif  k\u0259ndin  d\u00fcn\u0259nini  bilm\u0259s\u0259 , hz\u0131rda  orada  n\u0259  ba\u015f  verdiyini  ictimai  m\u0259d\u0259ni  d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rinin  \u0259h\u0259miyy\u0259tini  laz\u0131m\u0131  q\u0259d\u0259r  qiym\u0259tl\u0259ndir\u0259  bilm\u0259z.<br \/>\n      \u00c7oxmill\u0259tli  Az\u0259rbaycan  sovet  \u0259d\u0259biyyat\u0131  \u00f6z  inki\u015faf\u0131n\u0131n  ilk  m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259n  ba\u015flayaraq  tarixi  m\u00f6vzular\u0131n  i\u015fl\u0259nm\u0259sin\u0259  m\u00fch\u00fcm  \u0259h\u0259miyy\u0259t  vermi\u015fdir. Trixi  m\u00f6vzular  xalq\u0131n  yadelli  i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lara v\u0259  istismar\u00e7\u0131lara  qar\u015f\u0131  m\u00fcbariz\u0259sinin  parlaq  s\u0259hif\u0259l\u0259rinin  canland\u0131r\u0131lmas\u0131  z\u0259hm\u0259tke\u015fl\u0259rin  v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rliyi  m\u00fch\u00fcm  \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259  malik  olmu\u015fdur. Otuzuncu  ill\u0259rin  \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n  ba\u015flayaraq,  Az\u0259rbaycan  yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131  azadl\u0131q  v\u0259  xalq  h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n  parlaq  s\u0259hif\u0259l\u0259rin\u0259  m\u00fcraci\u0259t  etmi\u015fdil\u0259r.  Tarix\u0259  bu g\u00fcn d\u0259  azalmayan  d\u0259rin  maraq  Az\u0259rbaycan  \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n  xarakter  x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n  biridir.  Tarixi  m\u00f6vzular\u0131n  meydana  \u00e7\u0131xmas\u0131  Az\u0259rbaycan  roman\u0131n\u0131n  inki\u015faf\u0131nda  m\u00fch\u00fcm  \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259  malikdir.<br \/>\n      \u201c S.R\u0259himov  b\u00f6y\u00fck  s\u0259n\u0259tkard\u0131r \u201d , &#8211;  dedikd\u0259 , onu da  n\u0259z\u0259r\u0259  almaq  laz\u0131md\u0131r  ki, \u0259dibin  \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259  xalq\u0131m\u0131z\u0131n  inqilabdan  \u0259vv\u0259lki  h\u0259yat\u0131  kimi ,  onun  sosializm  c\u0259miyy\u0259ti  quruculu\u011funda  f\u0259aliyy\u0259ti  yeni  d\u00fcnya  g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn  formala\u015fmas\u0131  \u00f6z\u00fcn\u00fcn  b\u00fct\u00fcn  m\u00fcr\u0259kk\u0259bliyi  v\u0259  \u0259lvanl\u0131\u011f\u0131  il\u0259  \u0259ks  olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p>********<\/p>\n<p>         S.R\u0259himov  otuzuncu  ill\u0259rin  \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259  Az\u0259rbaycan  k\u0259ndind\u0259  ged\u0259n  k\u0259skin  sinfi  toqqu\u015fman\u0131n   real  m\u0259nz\u0259r\u0259sini  \u201c Sa\u00e7l\u0131 \u201c roman\u0131nda  canland\u0131rm\u0131\u015f ,<br \/>\n\u0259s\u0259rd\u0259  t\u0259r\u0259fl\u0259rin  m\u00f6vqeyi , arxaland\u0131qlar\u0131  tarixi  h\u0259qiq\u0259tl\u0259r ,  z\u0259hm\u0259tke\u015f  insanlar\u0131n  yeni  qurlu\u015fun  h\u0259yatiliyi  v\u0259  humanizminin   n\u0259tic\u0259si ,  tarixi  m\u0259\u011flubiyy\u0259tin   lab\u00fcdl\u00fcy\u00fc  qar\u015f\u0131s\u0131nda  acizlikl\u0259rini  etiraf  etm\u0259k  ist\u0259m\u0259y\u0259n  istismar\u00e7\u0131   sinifl\u0259rin   qal\u0131qlar\u0131n\u0131n  m\u0259nafe ,  \u0259m\u0259l  v\u0259  arzular\u0131n\u0131n  toqqu\u015fmas\u0131  il\u0259  m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fmi\u015fdir. \u018fdib  \u00f6z\u00fcn\u00fcn   \u201c M\u00fc\u0259llif  qeydl\u0259rind\u0259 \u201c   \u201c Sa\u00e7l\u0131 \u201c \u0259laq\u0259dar  olan ,  tipl\u0259ri  a\u015fkarlam\u0131\u015f roman\u0131n  yaz\u0131lmas\u0131nda  t\u0259\u0259ssuratlar\u0131ndan  dan\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r.     ( \u201c Yaz\u0131\u00e7\u0131  v\u0259  h\u0259yat \u201c  s\u0259h.78  158 )  \u201c Sa\u00e7l\u0131 \u201c  (1940-1949)  \u00fc\u00e7  hiss\u0259d\u0259n  ibar\u0259t  roman  idi. Bu  \u0259s\u0259rd\u0259  s\u00fcjet  x\u0259tti  \u201c \u015eamo \u201c dan  f\u0259rqli  olaraq  \u015fax\u0259l\u0259nm\u0259diyi  kimi  \u0259hat\u0259  olunan  d\u00f6vr d\u0259   deyildi. M\u00fc\u0259llif  \u00fc\u00e7 \u2013 d\u00f6rd  ay  \u0259rzind\u0259  ba\u015f  ver\u0259nl\u0259ri  q\u0259l\u0259m\u0259  alm\u0131\u015f ,  daha  \u00e7ox  d\u0259rinliy\u0259  meyl  ed\u0259r\u0259k   xarakterl\u0259rin  a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131  \u0259sas  vasit\u0259  kimi   ifad\u0259  etmi\u015fdir. Yeni  c\u0259miyy\u0259tin  qabaqc\u0131l  qurucular\u0131n\u0131n  f\u0259aliyy\u0259tini \u0259ks  etdir\u0259n  \u201c Sa\u00e7l\u0131 \u201d Az\u0259rbaycan  sovet  n\u0259srinin  inki\u015faf\u0131  tarixind\u0259  \u00f6z\u00fcn\u0259  m\u0259xsus  yeri  olan  \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259n  biridir.  Otuzuncu  ill\u0259rd\u0259  \u0259dibin  bir  ne\u00e7\u0259  il  Az\u0259rbaycan\u0131n  m\u00fcxt\u0259lif  rayonlar\u0131nda  partiya  i\u015find\u0259  \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ,  kollektivl\u0259\u015fm\u0259 ,  k\u0259ndin  yenid\u0259n  qurulmas\u0131  u\u011furunda  ged\u0259n  m\u00fcbariz\u0259d\u0259  bilavasit\u0259  f\u0259al  i\u015ftirak\u0131 ,  eyni  vaxtda  g\u00f6rd\u00fckl\u0259ri  v\u0259  e\u015fitdikl\u0259ri  roman  \u00fc\u00e7\u00fcn  z\u0259ngin  material  vermi\u015fdir. Xalq\u0131n  \u0259n  yax\u015f\u0131  o\u011fullar\u0131 ,  kommunistl\u0259r , f\u0259hl\u0259  sinfinin  k\u0259nd\u0259  g\u00f6nd\u0259rdiyi  adamlar  \u015f\u0259xsi  m\u0259nf\u0259\u0259t  v\u0259  rahatl\u0131q  bilm\u0259d\u0259n  q\u0259l\u0259b\u0259ni  m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirm\u0259k   yolunda  s\u0259yl\u0259rini  \u0259sirg\u0259m\u0259mi\u015fdir. Hakimiyy\u0259tl\u0259rini ,  var \u2013 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rini  itirmi\u015f  qol\u00e7omaqlar ,  k\u0259\u015ffiyyat  orqanlar\u0131na  sat\u0131lm\u0131\u015f  xainl\u0259r  yeni  quruculu\u011fa  qar\u015f\u0131  \u00e7\u0131xaraq  quruculu\u011fu  pozma\u011fa ,  m\u00fcv\u0259qq\u0259ti  \u00e7\u0259tinlikl\u0259rd\u0259n  k\u00fctl\u0259l\u0259rin  avaml\u0131\u011f\u0131ndan  \u00e7irkin  m\u0259qs\u0259dl\u0259rin\u0259  \u00e7atmaq  \u00fc\u00e7\u00fcn  c\u0259hd  g\u00f6st\u0259rirdil\u0259r.<br \/>\n       \u201c Sa\u00e7l\u0131 \u201c  otuzuncu  ill\u0259rin  birinci  yar\u0131s\u0131nda  Az\u0259rbaycan  k\u0259ndinin  h\u0259yat\u0131n\u0131  real  \u015f\u0259kild\u0259  \u0259ks  etdirir. M\u00fc\u0259llifin  q\u0259l\u0259m\u0259  ald\u0131\u011f\u0131  d\u00f6vr  s\u0259ciyy\u0259vi  hadis\u0259l\u0259r : &#8211; kollektivl\u0259\u015fm\u0259 ,  \u0259srl\u0259rd\u0259n  b\u0259ri  qanun  \u015f\u0259kli  alm\u0131\u015f ad\u0259t  \u0259n\u0259n\u0259nin  sars\u0131lmas\u0131 m\u00fch\u00fcm  ictimai \u2013 siyasi  d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin  adamlar\u0131n  m\u0259i\u015f\u0259tind\u0259  v\u0259  psixologiyas\u0131nda  do\u011furdu\u011fu  b\u00f6y\u00fck  inqilabi  \u00e7evrili\u015f  s\u0259n\u0259tkara  maraql\u0131  material  vermi\u015fdir.  M\u00fcbariz\u0259d\u0259  sosializmin  dostlar\u0131  il\u0259  d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259ri  aras\u0131nda  m\u00fcbariz\u0259  geni\u015fl\u0259nirdi. Yaz\u0131\u00e7\u0131, kiml\u0259rin  ard\u0131nca  getm\u0259l\u0259rini tarixi  h\u0259qiq\u0259t\u0259  m\u00fcvafiq  olaraq  onlar\u0131n  arzular\u0131n\u0131n   h\u0259qiq\u0259t\u0259  \u00e7evrilm\u0259si  kimi  q\u0259l\u0259m\u0259  alm\u0131\u015fd\u0131r. \u201c Sa\u00e7l\u0131 \u201c  sosializmin  k\u0259ndd\u0259  q\u0259l\u0259b\u0259sini  \u0259ks  etdir\u0259n  bir  \u0259s\u0259rdir.  S.R\u0259himov  z\u0259hm\u0259tke\u015fl\u0259rin  \u0259m\u0259k  co\u015fqunlu\u011funu  v\u0259  sevincl\u0259rini  x\u00fcsusi  bir  diqq\u0259tl\u0259  canland\u0131rma\u011fa  m\u00fcv\u0259ff\u0259q  olmu\u015fdur.  \u201c Sa\u00e7l\u0131 \u201c da  \u0259dibin  \u0259n  m\u00fch\u00fcm  \u0259d\u0259bi  n\u0259aliyy\u0259ti  m\u00fcsb\u0259t  q\u0259hr\u0259man  sur\u0259tl\u0259rinin  canl\u0131l\u0131\u011f\u0131  v\u0259  inand\u0131r\u0131c\u0131  g\u00f6st\u0259rilm\u0259si ,  daxili  al\u0259ml\u0259rinin  psixoloji  d\u0259qiqlikl\u0259  i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r.  Ona  g\u00f6r\u0259  d\u0259  oxucu  q\u0259hr\u0259manlar\u0131  alq\u0131\u015flamaqla  yana\u015f\u0131  onlar\u0131  bir  insan  kimi d\u0259  sevirdil\u0259r.  Yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n  qabaqc\u0131l  m\u00fcasirl\u0259rimizin  sur\u0259tini  yaratmaq  n\u00f6qteyi &#8211; n\u0259z\u0259rind\u0259n  \u201c Sa\u00e7l\u0131 \u201c roman\u0131  m\u00fch\u00fcm  \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259  malik  \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259n  biridir.<br \/>\n       S.R\u0259himovun  ayr\u0131 \u2013 ayr\u0131  vaxtlarda  ir\u0259li  s\u00fcrd\u00fcy\u00fc  m\u00fclahiz\u0259l\u0259r  g\u00f6st\u0259rir  ki,  m\u00fcsb\u0259t  q\u0259hr\u0259man  sur\u0259ti  bir  s\u0259n\u0259tkar  kimi  \u0259dibin  d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rini  h\u0259mi\u015f\u0259  m\u0259\u015f\u011ful  etmi\u015fdir.   Amma  o , h\u0259mi\u015f\u0259  \u00f6z\u00fcn\u00fcn  \u015f\u0259xsi  t\u0259cr\u00fcb\u0259sin\u0259  \u0259saslanm\u0131\u015fd\u0131r.  M\u00fcsb\u0259t  q\u0259hr\u0259man  nec\u0259  olmal\u0131d\u0131r ? &#8211;  sual\u0131  \u0259traf\u0131nda  m\u00fcbahis\u0259l\u0259ri  r\u0259dd ed\u0259r\u0259k  deyirdi : &#8211; \u201c G\u0259lin  z\u0259man\u0259mizin  m\u00fcsb\u0259t  adam\u0131n\u0131n  dol\u011fun  sur\u0259tini  ver\u0259k ! Qoy bizim  m\u00fcsb\u0259t  q\u0259hr\u0259manlar  sevin\u0259n ,  g\u00fcl\u0259n , yeri  g\u0259l\u0259nd\u0259  \u00f6z  \u0259qid\u0259si  u\u011frunda  \u00f6lm\u0259yi  bacaran ,  yolda\u015f\u0131n\u0131n  \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u0259  a\u011flayan ,  sonra da  onun  h\u0259r  q\u0259tr\u0259  qan\u0131na  bir  d\u00fc\u015fm\u0259n  \u00f6ld\u00fcr\u0259n  real  insan  olsun! \u201c  ( \u201cYaz\u0131\u00e7\u0131  v\u0259 h\u0259yat \u201c  s\u0259h. 62)<br \/>\n       Yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n  etiraf  etdiyi  kimi  rayonda  partiya  i\u015find\u0259  \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 , kollektivl\u0259\u015fm\u0259  u\u011frunda  f\u0259al  m\u00fcbariz\u0259nin  i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131ndan  biri  olma\u011f\u0131  \u201c Sa\u00e7l\u0131 \u201c n\u0131n  yaz\u0131lmas\u0131na  z\u0259ngin  material  vermi\u015fdir.  S.R\u0259himov  etiraf  etmi\u015fdir ki, \u201cSa\u00e7l\u0131\u201d  b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u0259  m\u0259nim  h\u0259yat  m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259rimin  \u0259sas\u0131nda  yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. (\u201cYaz\u0131\u00e7\u0131 v\u0259 h\u0259yat\u201d s\u0259h.155)<br \/>\n       Yaz\u0131\u00e7\u0131  kollektivl\u0259\u015fm\u0259  m\u00f6vzusuna  gec  m\u00fcraci\u0259t  etmi\u015f  olsa  da  t\u0259krara  yol  verm\u0259d\u0259n  k\u0259skin  sinfi  m\u00fcbariz\u0259nin  mahiyy\u0259tini  a\u00e7ma\u011fa  m\u00fcsb\u0259t  q\u0259hr\u0259manlar\u0131n\u0131n  \u0259m\u0259ll\u0259rini  \u0259b\u0259dil\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259  nail  olmu\u015fdur.  \u201c Sa\u00e7l\u0131 \u201c  m\u00fc\u0259llifin  yarad\u0131c\u0131l\u0131q  n\u0259aliyy\u0259tl\u0259ri kimi qeyd edilmi\u015fdir. \u018fs\u0259rd\u0259  D\u0259mirov , Zamanov , Qocao\u011flu , M\u0259d\u0259t ,  Qiyas\u0259ddinov , C\u0259lilzad\u0259  eyni  m\u0259sl\u0259kin  insanlar\u0131 , daxili  al\u0259ml\u0259ri  il\u0259  f\u0259rql\u0259n\u0259n  canl\u0131  insanlar\u0131d\u0131r.<br \/>\n       V\u0259zif\u0259sin\u0259,  partiyan\u0131n  etimad\u0131n\u0131n  n\u0259tic\u0259si olaraq ,  xalqa  daha  s\u0259m\u0259r\u0259li  xidm\u0259t  etm\u0259y\u0259  \u00e7al\u0131\u015fan  Tahirin  arzular\u0131  daha  canl\u0131  verilmi\u015fdir.   \u201c O, arzu  ed\u0259r\u0259k  deyirdi ki, &#8211; B\u00fct\u00fcn  k\u0259nd  evl\u0259rind\u0259  neftsiz  lampalar  &#8211;  elektirik   lampalar\u0131  yans\u0131n ,  radio  s\u0259sl\u0259ri  e\u015fidilsin. Qoy  g\u00fcnd\u00fcz  al\u0131n  t\u0259ri  il\u0259  i\u015fl\u0259y\u0259n  z\u0259hm\u0259tke\u015fl\u0259r  rahat  h\u0259yat  s\u00fcrs\u00fcnl\u0259r.  H\u0259r bir  k\u0259ndlinin  evind\u0259  suyu, k\u0259ndind\u0259 h\u0259kim  m\u0259nt\u0259q\u0259si  olsun\u201d.  Tahir  \u00e7\u0259tinlikl\u0259r\u0259 , sinfi  d\u00fc\u015fm\u0259nin  fitn\u0259karl\u0131\u011f\u0131  n\u0259tic\u0259sind\u0259  m\u00fcr\u0259kk\u0259bl\u0259\u015f\u0259n  v\u0259ziyy\u0259t\u0259  baxmadan  inam v\u0259  h\u0259v\u0259sl\u0259  i\u015fl\u0259yir , g\u00fcn\u00fcn  v\u0259zif\u0259l\u0259rini  unutmur ,  h\u0259r \u015feyd\u0259n  \u0259vv\u0259l  onlar\u0131  h\u0259yata  ke\u00e7irm\u0259y\u0259  \u00e7al\u0131\u015f\u0131,  eyni  zamanda da  i\u015f\u0131ql\u0131  sabah  haqq\u0131nda  d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr.  O,  c\u0259miyy\u0259t\u0259  arxalanan  bir  m\u00fcsb\u0259t  q\u0259hr\u0259man  kimi  partiya  t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n  ir\u0259li  s\u00fcrd\u00fcy\u00fc  planlar\u0131n  \u0259h\u0259miyy\u0259tini  ba\u015fa  d\u00fc\u015f\u0259r\u0259k  daha  da  \u0259zml\u0259  \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.  Tahir  c\u0259miyy\u0259tin  sa\u011flam  q\u00fcvv\u0259l\u0259rini  \u00f6z  \u0259traf\u0131na  toplay\u0131r.  \u0130\u015fl\u0259diyi  bu  ucqar  rayonun  g\u00f6z\u0259lliyini  n\u0259z\u0259rind\u0259  canland\u0131rd\u0131qca ,  ancaq  m\u00fc\u015fahid\u0259\u00e7i  m\u00f6vqeyi  tutmayaraq,  rayonu  daha  da abadla\u015fd\u0131rmaq  arzusu  il\u0259  ya\u015fay\u0131r. Eyni  zamanda  onu  da  ba\u015fa  d\u00fc\u015f\u00fcr  ki,  sinfi  d\u00fc\u015fm\u0259n\u0259  qar\u015f\u0131  ay\u0131q  v\u0259  amans\u0131z  olmaq  laz\u0131md\u0131r.<br \/>\n     S\u00fcleyman R\u0259himov  roman\u0131n  m\u00f6vzusu  bax\u0131m\u0131ndan   d\u00f6vr\u00fcn  b\u00f6y\u00fck  ictimai &#8211;  siyasi  h\u0259qiq\u0259tl\u0259ri ,  k\u0259ndd\u0259  sosializmin  q\u0259l\u0259b\u0259sini  y\u0131\u011fcam  v\u0259  tarixi  faktlarla  verm\u0259y\u0259   nail  olmu\u015fdur.<br \/>\n      B\u00f6y\u00fck  V\u0259t\u0259n  M\u00fcharib\u0259si  \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259  ba\u015flanm\u0131\u015f ,  tarixi  q\u0259l\u0259b\u0259d\u0259n   bir  ne\u00e7\u0259  il  sonra  tamamlanm\u0131\u015f  \u201c Sa\u00e7l\u0131 \u201c  m\u00fck\u0259mm\u0259l  bir  \u0259s\u0259r  kimi   t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar  t\u0259r\u0259find\u0259n  q\u0259bul  edilmi\u015fdir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131 Nizami ad\u0131na \u018fd\u0259biyyat \u0130nstitutunun \u0259m\u0259kda\u015f\u0131 S\u00fcleyman H\u00fcseyn o\u011flu R\u0259himov \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131n inki\u015faf\u0131nda s\u0259m\u0259r\u0259li xidm\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus layiqli yer tutmu\u015fdur. \u201cH\u0259yat yolunda\u201d yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 (se\u00e7ilmi\u015f \u0259s\u0259rl\u0259ri 1-ci cild 1968 s\u0259h.5) 22 mart 1900-c\u00fc ild\u0259 Qubadl\u0131 rayonunun \u018fyin k\u0259ndind\u0259 yoxsul k\u0259ndli ail\u0259sind\u0259 do\u011fulmu\u015fdur. \u018flifban\u0131 k\u0259nd mollas\u0131ndan \u00f6yr\u0259nmi\u015f, 1912-ci ild\u0259 ya\u015f\u0131 ke\u00e7diyin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u00e7ox \u00e7\u0259tinlikl\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-29191","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29191","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=29191"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29191\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":29207,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29191\/revisions\/29207"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=29191"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=29191"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=29191"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}