{"id":29783,"date":"2019-02-12T12:00:56","date_gmt":"2019-02-12T08:00:56","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=29783"},"modified":"2019-02-12T15:11:35","modified_gmt":"2019-02-12T11:11:35","slug":"k%c9%99nan-aydinoglu-h%c9%99zr%c9%99t-movlana-c%c9%99lal%c9%99ddin-rumi-yaradiciliginda-insan-v%c9%99-din-anlayisi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=29783","title":{"rendered":"K\u0259nan AYDINO\u011eLU.&#8221;H\u0259zr\u0259t M\u00f6vlana C\u0259lal\u0259ddin Rumi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u201cinsan\u201d v\u0259 \u201cdin\u201d anlay\u0131\u015f\u0131&#8221;"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2015\/10\/1902788_614529541965133_896121757_n.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2015\/10\/1902788_614529541965133_896121757_n-225x300.jpg\" alt=\"1902788_614529541965133_896121757_n\" width=\"225\" height=\"300\" class=\"aligncenter size-medium wp-image-15561\" srcset=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2015\/10\/1902788_614529541965133_896121757_n-225x300.jpg 225w, https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2015\/10\/1902788_614529541965133_896121757_n.jpg 591w\" sizes=\"auto, (max-width: 225px) 100vw, 225px\" \/><\/a><\/p>\n<p>G\u00fcnd\u0259lik Analitik \u0130nformasiya Agentliyinin<br \/>\nM\u0259tbuat xidm\u0259tinin r\u0259hb\u0259ri,<br \/>\nAz\u0259rbaycan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar v\u0259 Jurnalistl\u0259r Birlikl\u0259rinin \u00fczv\u00fc.<\/strong><\/p>\n<p>Q\u0259dim zamanlardan ba\u015flayaraq T\u00fcrk xalqlar\u0131 \u0259d\u0259biyyat\u0131 \u00f6z inki\u015faf s\u0259viyy\u0259sin\u0259, vahid bir ideologiyan\u0131n yay\u0131lmas\u0131na, m\u00fct\u0259rr\u0259qi fikirl\u0259rin t\u0259bli\u011f olunmas\u0131na g\u00f6r\u0259 d\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131 il\u0259 m\u00fcqayis\u0259 olunmu\u015f, d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 h\u0259tta m\u00fch\u00fcm bir qolunu t\u0259\u015fkil etmi\u015fdi.<\/p>\n<p>N\u0259z\u0259r\u0259 alsaq ki, XII-XIV \u0259srl\u0259r T\u00fcrk xalqlar\u0131 \u0259d\u0259biyyat\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn daha \u00e7ox dini-t\u0259s\u0259vv\u00fcf ideyalar\u0131n\u0131n yaranmas\u0131, t\u0259bli\u011fi d\u00f6vr\u00fc kimi xarakteriz\u0259 olunur, b\u00f6y\u00fck m\u0259mnunluq hissi il\u0259 dey\u0259 bil\u0259rik ki, <strong>Ustad D\u0259rvi\u015f Yunus \u018fmr\u0259nin, H\u0259zr\u0259t M\u00f6vlana C\u0259lal\u0259ddin Rumi, Xoca \u018fhm\u0259d Y\u0259s\u0259vi<\/strong> yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda dini-t\u0259s\u0259vv\u00fcf ideyalara \u00fcst\u00fcnl\u00fck verilm\u0259si, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 m\u00fcq\u0259dd\u0259s v\u0259 t\u0259m\u0259l kitab\u0131m\u0131z <strong>\u201cQurani-K\u0259rim\u201d<\/strong> ay\u0259l\u0259rinin \u0259sas v\u0259 yegan\u0259 m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n biri olmas\u0131 <strong>\u201cinsan\u201d v\u0259 \u201cdin\u201d<\/strong> anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n yaranmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn bir n\u00f6v z\u0259min rolunu oynad\u0131. Bel\u0259 bir \u015f\u0259raitd\u0259 \u0259d\u0259biyyata g\u0259l\u0259n q\u0259l\u0259m sahibl\u0259rinin h\u0259r biri yeni bir ideologiyan\u0131n-<strong>T\u00dcK\u00c7\u00dcL\u00dcK v\u0259 \u0130SLAM \u018fXLAQININ <\/strong>t\u0259bli\u011fi y\u00f6n\u00fcnd\u0259 yorulmaq bilm\u0259d\u0259n bir-birind\u0259n m\u0259na dol\u011funlu\u011fu il\u0259 f\u0259rql\u0259n\u0259n ecazkar s\u0259n\u0259t n\u00fcmun\u0259l\u0259ri yaratma\u011fa m\u00fc\u0259ss\u0259r olmu\u015fdu. Bu m\u0259nada, h\u0259l\u0259 sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda ik\u0259n hikm\u0259tli s\u00f6zl\u0259ri, \u015feirl\u0259ri dill\u0259r \u0259zb\u0259r olan M\u00f6vlana C\u0259lal\u0259ddin Rumi x\u00fcsusil\u0259 se\u00e7ilirdi.<\/p>\n<p>XIII \u0259sr t\u00fcrk-t\u0259s\u0259vv\u00fcf \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck \u015fairi H\u0259zr\u0259t M\u00f6vlana C\u0259lal\u0259ddin Rumi \u018ffqan\u0131stan\u0131n B\u0259lx \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 anadan olmas\u0131na baxmayaraq, t\u00fcrk \u015fairi olmas\u0131n\u0131 h\u0259r zaman \u00f6n\u0259 \u00e7\u0259kmi\u015f, bu haqda <strong>\u201cFarsca yazma\u011f\u0131ma baxmay\u0131n, \u0259slim T\u00dcRKd\u00fcr\u201d<\/strong> demi\u015fdi.<\/p>\n<p>\u018fsas qayna\u011f\u0131 \u201cQurani-K\u0259rim\u201d olan  v\u0259 H\u0259zr\u0259t M\u00f6vlana C\u0259lal\u0259ddin Rumi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u015fah \u0259s\u0259ri hesab edil\u0259n \u201cM\u0259sn\u0259vi\u201d (1247) \u0259s\u0259rind\u0259 m\u00fc\u0259llif \u00f6z dini-t\u0259s\u0259vv\u00fcf ideyalar\u0131n\u0131 oxuculara m\u00fcxt\u0259lif hekay\u0259l\u0259r qismind\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131r. \u018fs\u0259rinin \u0259vv\u0259lind\u0259  kitab\u0131n yaz\u0131lma s\u0259b\u0259bini izah edir. Bir \u00e7ox m\u0259qamlarda is\u0259 <strong>\u201cBu can bu b\u0259d\u0259nd\u0259 oldu\u011fu m\u00fcdd\u0259td\u0259 m\u0259n \u201cQurn\u201d\u0131n k\u00f6l\u0259siy\u0259m. M\u0259n se\u00e7ilmi\u015f M\u0259h\u0259mm\u0259din aya\u011f\u0131n\u0131n tozuyam\u201d fikrini t\u0259krar etm\u0259kd\u0259n bel\u0259 usanmam\u0131\u015fd\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p>\u00dcmumilikd\u0259 is\u0259, T\u00fcrk-m\u00fcs\u0259lman m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin v\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n ideya-m\u00f6vzu, forma-m\u0259zmun bax\u0131m\u0131ndan z\u0259nginl\u0259\u015fm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn \u201cM\u0259sn\u0259vi\u201d \u0259s\u0259rinin \u00f6z\u00fcn\u0259mxsus yeri var.<\/p>\n<p>\u015e\u0259rq \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 M\u00f6vlana \u0259s\u0259rl\u0259rinin t\u0259bli\u011fi \u00fc\u00e7\u00fcn geni\u015f t\u0259dbirl\u0259r ke\u00e7irilmi\u015f, n\u0259fis t\u0259rtibatl\u0131 kitablar i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fcr. H\u0259tta, anadan olmas\u0131n\u0131n 800 illik yubileyi il\u0259 \u0259laq\u0259dar olaraq, YUNESKO t\u0259r\u0259find\u0259n 2007-ci il \u201cD\u00fcnya M\u00f6vlana ili\u201d elan olunmu\u015fdu.<\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259 d\u0259, T\u00fcrk-\u0130slam \u0259xlaq\u0131n\u0131n yay\u0131lmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnd\u0259 H\u0259zr\u0259t M\u00f6vlana C\u0259lal\u0259ddin Ruminin \u0259v\u0259siz xidm\u0259tl\u0259ri dan\u0131lmazd\u0131r.<\/p>\n<p>XIII \u0259srd\u0259 t\u00fcrkdilli t\u0259s\u0259vv\u00fcf \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n ilk b\u00f6y\u00fck n\u00fcmay\u0259nd\u0259si Yunus \u018fmr\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil ed\u0259n \u201cV\u0259hd\u0259ti-v\u00fccud\u201d f\u0259ls\u0259f\u0259si M\u00f6vlana C\u0259lal\u0259ddin Rumi \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259n d\u0259 yan ke\u00e7mir.  \u018fn ba\u015fl\u0131ca v\u0259zif\u0259nin b\u0259nd\u0259nin-z\u0259rr\u0259nin B\u00fct\u00f6v\u0259-Allaha qovu\u015fmaq oldu\u011funu n\u0259z\u0259r\u0259 alan M\u00f6vlana C\u0259lal\u0259ddin Rumi Allaha qovu\u015fma\u011f\u0131 \u00f6z\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn birinci v\u0259zif\u0259 hesab edir. Bu bax\u0131m\u0131ndan, dostluq \u0259laq\u0259l\u0259ri saxlad\u0131\u011f\u0131 (b\u0259zi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 h\u0259tta d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 m\u0259slicl\u0259rd\u0259 bir yerd\u0259 oldu\u011fu qeyd edil\u0259n) Yunus \u018fmr\u0259 ideyalar\u0131na yax\u0131nla\u0131\u015f\u0131r. B\u00fct\u00fcn b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin Allahu-t\u0259ala t\u0259r\u0259ind\u0259n yarad\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u0259rk ed\u0259n m\u00fc\u0259llif \u201cM\u0259sn\u0259vi\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 bununla ba\u011fl\u0131 yaz\u0131r: <strong>\u201cEy insan, s\u0259n hiss v\u0259 duy\u011fudan ibar\u0259ts\u0259n. Yerd\u0259 qalanlar is\u0259 \u0259t v\u0259 s\u00fcm\u00fckd\u0259ndir\u201d.<\/strong><\/p>\n<p>\u018fs\u0259rl\u0259rinin h\u0259r biri Tanr\u0131 sevgisi, m\u0259rh\u0259m\u0259t, \u015f\u0259fq\u0259t, humanist ideyalar il\u0259 z\u0259ngin olan v\u0259   d\u00fcnyan\u0131 heyr\u0259t\u0259 g\u0259tir\u0259n m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m s\u0259n\u0259t \u0259s\u0259rl\u0259rinin h\u0259r biri d\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131nda T\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n zaman-zaman T\u00fcrk-M\u00fcs\u0259lman \u0259xlaq\u0131na, yarad\u0131l\u0131\u015fa daha \u00e7ox \u00f6n\u0259m verdiyini g\u00f6st\u0259r\u0259n n\u00f6vb\u0259ti faktor kimi \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnas-aliml\u0259rin diqq\u0259tini c\u0259lb edir. <\/p>\n<p>\u00dcmumt\u00fcrk v\u0259 \u00fcmumb\u0259\u015f\u0259ri ideyalar\u0131n d\u00fczg\u00fcn t\u0259bli\u011f olunmas\u0131nda \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus yeri var H\u0259zr\u0259t M\u00f6vlana C\u0259lal\u0259ddin Rumi \u0259s\u0259rl\u0259rinin. H\u0259r d\u00f6vrd\u0259 oxunmas\u0131na b\u00f6y\u00fck ehtiyac oldu\u011funu n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq, b\u00f6y\u00fck m\u0259mnunluq hissi il\u0259 dey\u0259 bil\u0259rik ki,  vaxtil\u0259 d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn \u015fairi v\u0259 fiolosofu M\u00f6vlana C\u0259lal\u0259ddin Ruminin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda x\u00fcsusi yer ayr\u0131lan <strong>\u201cinsan\u201d v\u0259 \u201cdin\u201d<\/strong> anlay\u0131\u015f\u0131 \u00e7a\u011fda\u015f d\u00f6n\u0259md\u0259 d\u0259 \u00f6z h\u0259yatiliyini, \u0259h\u0259miyy\u0259tini itirmir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>G\u00fcnd\u0259lik Analitik \u0130nformasiya Agentliyinin M\u0259tbuat xidm\u0259tinin r\u0259hb\u0259ri, Az\u0259rbaycan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar v\u0259 Jurnalistl\u0259r Birlikl\u0259rinin \u00fczv\u00fc. Q\u0259dim zamanlardan ba\u015flayaraq T\u00fcrk xalqlar\u0131 \u0259d\u0259biyyat\u0131 \u00f6z inki\u015faf s\u0259viyy\u0259sin\u0259, vahid bir ideologiyan\u0131n yay\u0131lmas\u0131na, m\u00fct\u0259rr\u0259qi fikirl\u0259rin t\u0259bli\u011f olunmas\u0131na g\u00f6r\u0259 d\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131 il\u0259 m\u00fcqayis\u0259 olunmu\u015f, d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 h\u0259tta m\u00fch\u00fcm bir qolunu t\u0259\u015fkil etmi\u015fdi. N\u0259z\u0259r\u0259 alsaq ki, XII-XIV \u0259srl\u0259r T\u00fcrk xalqlar\u0131 \u0259d\u0259biyyat\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn daha \u00e7ox dini-t\u0259s\u0259vv\u00fcf [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-29783","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29783","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=29783"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29783\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":29790,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29783\/revisions\/29790"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=29783"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=29783"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=29783"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}