{"id":30127,"date":"2019-04-09T04:00:05","date_gmt":"2019-04-09T00:00:05","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=30127"},"modified":"2019-04-09T10:44:35","modified_gmt":"2019-04-09T06:44:35","slug":"molla-p%c9%99nah-vaqif","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=30127","title":{"rendered":"Molla P\u0259nah Vaqif"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/mpv.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/mpv-300x200.jpg\" alt=\"mpv\" width=\"300\" height=\"200\" class=\"aligncenter size-medium wp-image-21841\" srcset=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/mpv-300x200.jpg 300w, https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/mpv.jpg 600w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Molla P\u0259nah Vaqif (ilk ad\u0131: P\u0259nah Mehdi a\u011fa o\u011flu; 1717[7][8], Yuxar\u0131 Salahl\u0131, Qaraba\u011f b\u0259yl\u0259rb\u0259yliyi, S\u0259f\u0259vil\u0259r imperiyas\u0131 \u2013 1797[7][8], \u015eu\u015fa, Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131) \u2014 XVIII \u0259sr Az\u0259rbaycan \u015fairi, m\u0259\u015fhur siyasi v\u0259 ictimai xadim, Qaraba\u011f xan\u0131 \u0130brahimx\u0259lil xan Cavan\u015firin ba\u015f v\u0259ziri.<\/p>\n<p>Vaqif t\u0259xmin\u0259n 1717-ci ilin Qazax mahal\u0131n\u0131n Yuxar\u0131 Salahl\u0131 k\u0259ndind\u0259 do\u011fulmu\u015fdur. \u018fsl ad\u0131 P\u0259nah, atas\u0131n\u0131n ad\u0131 Mehdi a\u011fa, t\u0259x\u0259ll\u00fcs\u00fc Vaqifdir. Ziyal\u0131 bir \u015f\u0259xs oldu\u011funa g\u00f6r\u0259 ona xalq aras\u0131nda \u201cMolla\u201d titulu verilmi\u015f v\u0259 o, \u201cMolla P\u0259nah\u201d ad \u00fcnvan\u0131 il\u0259 tan\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. Vaqif y\u00fcks\u0259k t\u0259hsil g\u00f6rm\u00fc\u015f, do\u011fma dilind\u0259n \u0259lav\u0259 \u0259r\u0259b-fars dill\u0259rini, bir s\u0131ra dini v\u0259 d\u00fcny\u0259vi elml\u0259ri kifay\u0259t q\u0259d\u0259r m\u0259nims\u0259mi\u015fdir. Onun d\u0259rs ald\u0131\u011f\u0131 m\u00fc\u0259lliml\u0259rd\u0259n d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn tan\u0131nm\u0131\u015f aliml\u0259rind\u0259n olan \u015e\u0259fi \u018ff\u0259ndinin ad\u0131 m\u0259lumdur. \u015eairin h\u0259yat\u0131 t\u0259xmin\u0259n 42 ya\u015f\u0131na q\u0259d\u0259r Qazaxla ba\u011fl\u0131 olmu\u015fdur.[9]<\/p>\n<p>Vaqifin b\u0259dii irsi tam \u015f\u0259kild\u0259 indiki d\u00f6vr\u0259 g\u0259lib \u00e7atmam\u0131\u015fd\u0131r. Lakin \u0259ld\u0259 olunanlar \u015fairin \u0259s\u0259rl\u0259rinin m\u00f6vzusu, ideya-m\u0259zmunu, b\u0259dii x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri v\u0259 s. bar\u0259d\u0259 fikir s\u00f6yl\u0259m\u0259y\u0259 imkan verir. Molla P\u0259nah Vaqif Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n orta \u0259srl\u0259r \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri ruhunda v\u0259 yeni tipli, realist, \u015fifahi xalq poeziyas\u0131na yax\u0131n \u015feirl\u0259r yazm\u0131\u015f \u015fairl\u0259rd\u0259ndir. Onun yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 Az\u0259rbaycan poeziyas\u0131n\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259k inki\u015faf\u0131na b\u00f6y\u00fck t\u0259sir g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir.[9]<\/p>\n<p>1797-ci ild\u0259 A\u011fa M\u0259h\u0259mm\u0259d \u015fah Qacar\u0131n \u015eu\u015faya h\u00fccumu zaman\u0131 \u0130brahimx\u0259lil xan Car-Balak\u0259n\u0259 \u00fcz tutur. \u015e\u0259h\u0259ri \u0259l\u0259 ke\u00e7ir\u0259n Qacar bir g\u00fcn sonra orada sui-q\u0259sd n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Hakimiyy\u0259t\u0259 \u0130brahimx\u0259lil xan\u0131n qarda\u015f\u0131 o\u011flu M\u0259h\u0259mm\u0259d b\u0259y yiy\u0259l\u0259nir. M\u0259h\u0259mm\u0259d b\u0259y Vaqifi o\u011flu \u018fli b\u0259yl\u0259 birlikd\u0259 edam etdirir. Vaqifin evi talan olunur, \u0259lyazmalar\u0131 yand\u0131r\u0131l\u0131r. Molla P\u0259nah Vaqif 1797-ci ild\u0259 v\u0259fat edir.[10]<\/p>\n<p>Vaqif Az\u0259rbaycan \u015fairi S\u0259m\u0259d Vur\u011funun sevimli \u015fairi idi. S\u0259m\u0259d Vur\u011fun yaz\u0131rd\u0131 ki, \u201cErk\u0259n u\u015faql\u0131qdan m\u0259n Vaqifin i\u015find\u0259n \u00e7ox t\u0259sirl\u0259ndim. Onun g\u00f6z\u0259l \u015feirl\u0259ri, ayd\u0131n v\u0259 pe\u015f\u0259kar t\u0259rzi m\u0259nim i\u015fim\u0259 b\u00f6y\u00fck t\u0259sir g\u00f6st\u0259rdi. Vaqifin g\u00fccl\u00fc \u015feir cazib\u0259si il\u0259 t\u0259sirl\u0259ndim, ilk \u015feirl\u0259rimi yazd\u0131m.\u201d[11] Vaqifin h\u0259yat\u0131 Vur\u011funun \u201cVaqif\u201d dram\u0131nda \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r. Vur\u011funun \u201c\u015eairin \u00f6l\u00fcm\u00fc\u201d \u0259s\u0259ri d\u0259 Vaqif\u0259 h\u0259sr olunmu\u015fdur.[12]<\/p>\n<p>Erk\u0259n ill\u0259ri<br \/>\nMolla P\u0259nah Vaqif XVIII \u0259srin birinci yar\u0131s\u0131nda anadan olmu\u015fdur. Onun atas\u0131 Mehdi a\u011fa, anas\u0131 is\u0259 A\u011fq\u0131z xan\u0131m idi.[13] Firudin b\u0259y K\u00f6\u00e7\u0259rli Molla P\u0259nah Vaqifin A\u011fstafa yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda[14] H\u0259s\u0259nsu k\u0259ndind\u0259 anadan oldu\u011funu bildirir. Eyni zamanda o qeyd edirdi ki, \u015fairin do\u011fuldu\u011fu yer Salahl\u0131 k\u0259ndi hesab olunur.[14] \u015eairin do\u011fuldu\u011fu tarix d\u0259qiq deyil. Bir \u00e7ox m\u0259lumatlarda do\u011fuldu\u011fu il 1717-ci il g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr; Rzaqulub\u0259y v\u0259 Adolf Berje, Vaqifin bir m\u00fcdd\u0259t sonra anadan oldu\u011funu yaz\u0131rlar.[15] \u0130.Cahangirov v\u0259 S.M\u00fcmtaz yazm\u0131\u015flar ki, Vaqif 1733-c\u00fc ild\u0259 Qazax yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n Yuxar\u0131 Salahl\u0131 k\u0259ndind\u0259 anadan oldu\u011funu yaz\u0131r.[16]<\/p>\n<p>Vaqif ki\u00e7ik ya\u015flar\u0131nda m\u0259dr\u0259s\u0259d\u0259 alim v\u0259 m\u00fc\u0259llim \u015e\u0259fi \u018ff\u0259ndinin yan\u0131nda t\u0259hsil alm\u0131\u015f,[17] \u0259r\u0259b v\u0259 fars dill\u0259rin\u0259 m\u00fck\u0259mm\u0259l yiy\u0259l\u0259nmi\u015fdir. O, h\u0259m d\u0259 astronomiya, riyaziyyat, musiqi v\u0259 poetika \u00fczr\u0259 bilikl\u0259r\u0259 d\u0259 malik idi. XVIII \u0259srin 50-ci ill\u0259rinin sonlar\u0131nda Qazax mahal\u0131nda v\u0259 qon\u015fu G\u00fcrc\u00fcstan s\u0259rh\u0259dl\u0259rind\u0259 feodal m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 t\u0259xmin\u0259n 1759-cu ild\u0259 Qazax k\u0259ndl\u0259rinin sakinl\u0259ri Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131na k\u00f6\u00e7m\u0259li oldular. Vaqifin ail\u0259si d\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u0259n ail\u0259l\u0259r aras\u0131nda idi. Ail\u0259 Cavan\u015fir mahal\u0131n\u0131n T\u0259rt\u0259rbasar k\u0259ndind\u0259 yerl\u0259\u015fdi. Vaqif bu k\u0259ndd\u0259 t\u0259hsil alma\u011fa ba\u015flad\u0131 sonra is\u0259 m\u0259kt\u0259b a\u00e7d\u0131 v\u0259 burada u\u015faqlar\u0131 \u00f6yr\u0259tm\u0259y\u0259 davam etdi.[13] Bir m\u00fcdd\u0259t sonra Vaqif Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n m\u0259rk\u0259zi \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rin\u0259[q 1] k\u00f6\u00e7\u0259r\u0259k Saatl\u0131 m\u0259h\u0259ll\u0259sind\u0259 m\u0259kt\u0259b t\u0259sis etdi. Onunla birlikd\u0259 bu m\u0259h\u0259ll\u0259y\u0259 17 ail\u0259 k\u00f6\u00e7d\u00fc.[18]<\/p>\n<p>1769-1770-ci ill\u0259rd\u0259 Molla P\u0259nah Vaqifin alimlik v\u0259 \u015f\u00f6hr\u0259tlik n\u00fcfuzu Qaraba\u011f xan saray\u0131na da \u00e7atd\u0131. Rzaqulu b\u0259yin yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, \u201c\u015eu\u015fada ya\u015fayan Vaqif, Mirz\u0259 V\u0259li Baharl\u0131 daxil olmaqla bir \u00e7ox n\u00fcfuzlu insanlarla dostluq etdi.\u201d Qaraba\u011f xan\u0131 \u0130brahimx\u0259lil xan Molla P\u0259nah Vaqifi xan saray\u0131na d\u0259v\u0259t etdi v\u0259 Mirz\u0259 V\u0259li Baharl\u0131 bildirir ki, \u201cMolla P\u0259nah Vaqifin ay tutulmas\u0131 v\u0259 z\u0259lz\u0259l\u0259 bar\u0259d\u0259 \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n x\u0259b\u0259r verdiyi zaman xan t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259ndi. Vaqifl\u0259 tan\u0131\u015f olub, bilikl\u0259rini y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndir\u0259r\u0259k, onun xanl\u0131\u011f\u0131n r\u0259hb\u0259rliyin\u0259 c\u0259lb etm\u0259k q\u0259rar\u0131na g\u0259ldi.\u201d \u0130brahimx\u0259lil xan Vaqifi \u0259vv\u0259lc\u0259 e\u015fika\u011fas\u0131, xarici i\u015fl\u0259r naziri, sonra is\u0259 onu \u00f6z ba\u015f v\u0259ziri, y\u0259ni daxili i\u015fl\u0259r \u00fczr\u0259 v\u0259zir t\u0259yin etdi. Molla P\u0259nah v\u0259fat\u0131na q\u0259d\u0259r bu v\u0259zif\u0259d\u0259 qald\u0131.[19]<\/p>\n<p>Saray xadimi v\u0259 tarix\u00e7isi Mirz\u0259 Camal Cavan\u015fir Qaraba\u011finin s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, \u201cVaqif a\u011f\u0131ll\u0131 v\u0259 t\u0259cr\u00fcb\u0259li v\u0259zir kimi b\u00f6y\u00fck \u015f\u00f6hr\u0259t v\u0259 xalq\u0131n r\u0259\u011fb\u0259tini qazanm\u0131\u015fd\u0131r.\u201d[20] A\u011fa M\u0259h\u0259mm\u0259d \u015fah\u0131n saray xadimi olan Abraham Beknazaryants Molla P\u0259nah\u0131 Qaraba\u011f t\u00fcrkl\u0259rinin (az\u0259rbaycanl\u0131lar) m\u0259n\u0259vi r\u0259hb\u0259ri adland\u0131r\u0131r.[21] XIX \u0259srd\u0259n sonrak\u0131 d\u00f6vr\u00fcn Qaraba\u011f\u0131n sakinl\u0259ri olan tarix\u00e7il\u0259ri Molla P\u0259nah Vaqifin \u0130brahimx\u0259lil xan\u0131n yan\u0131nda b\u00f6y\u00fck n\u00fcfuza malik oldu\u011funu iddia edirl\u0259r. Mirz\u0259 Ad\u0131g\u00f6z\u0259l b\u0259y yaz\u0131r ki, \u201cMolla P\u0259nah Vaqif \u0259d\u0259bi dilin z\u0259nginl\u0259\u015fdirilm\u0259sind\u0259 yaddaqalan add\u0131mlar atm\u0131\u015fd\u0131r. O, bir \u015fair kimi xalq\u0131n ruhuna g\u00fcc verir, bir siyas\u0259t\u00e7i kimi is\u0259 xalq\u0131n idar\u0259 i\u015fl\u0259rini apar\u0131rd\u0131.\u201d[22] Qarada\u011fi bildirir: \u201cM\u0259rhum \u0130brahimx\u0259lil xan Molla P\u0259nah\u0131n ist\u0259nil\u0259n i\u015fin \u00f6hd\u0259sind\u0259n g\u0259l\u0259c\u0259yini d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259r\u0259k, h\u0259r zaman onu \u0259ziz dostu kimi g\u00f6r\u00fcrd\u00fc v\u0259 onun m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259rin\u0259 qulaq as\u0131rd\u0131.\u201d[22] Mir Mehdi X\u0259zaninin s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259:<\/p>\n<p>1983-c\u00fc ild\u0259 burax\u0131lm\u0131\u015f po\u00e7t markas\u0131nda Vaqif t\u00fcrb\u0259sinin t\u0259sviri.<br \/>\n&#8221;\tXan Molla P\u0259nah Vaqifi d\u00f6vl\u0259t idar\u0259\u00e7iliyind\u0259 laz\u0131mi t\u0259dbirl\u0259rd\u0259n x\u0259b\u0259rdar edirdi. \u0130brahimx\u0259lil xan d\u00f6vl\u0259t daxilind\u0259 v\u0259 xaricind\u0259 olan b\u00fct\u00fcn i\u015fl\u0259ri Molla P\u0259nah\u0131n m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259ri il\u0259 h\u0259ll edirdi. Xan ona tam g\u00fcc verirdi.[22]\t&#8221;<br \/>\nV\u0259zir v\u0259zif\u0259sin\u0259 g\u0259ldikd\u0259n sonra Vaqif \u015eu\u015fada bir \u00e7ox obyektl\u0259rin tikintisind\u0259 i\u015ftirak etdi. Qarada\u011fi yaz\u0131r ki, \u201cM\u0259rhum Molla P\u0259nah bir \u00e7ox \u0259s\u0259rl\u0259rin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 idi. Vaqif, xan\u0131n v\u0259 onun u\u015faqlar\u0131n\u0131n \u015f\u0259xsi binalar\u0131n\u0131n, h\u0259r\u0259mxanalar\u0131n\u0131n, xan saray\u0131n\u0131n v\u0259 \u015eu\u015fa divarlar\u0131n\u0131n tikintisin\u0259 r\u0259hb\u0259rlik edib.\u201d A.Berje bildirir: \u201cVaqif m\u00fch\u0259ndislik elmini yax\u015f\u0131 bildiyin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rinin \u0259traf\u0131na \u00e7\u0259kilmi\u015f divarlar\u0131n tikintisi v\u0259 m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 r\u0259hb\u0259rlik ona etibar edilmi\u015fdir.\u201d Qaraba\u011fda m\u0259scid n\u0259zdind\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n m\u0259dr\u0259s\u0259d\u0259 d\u0259rs dem\u0259si v\u0259 burada Molla P\u0259nah ad\u0131n\u0131 almas\u0131, onun alimliyi haqq\u0131nda x\u0259b\u0259rl\u0259r xanl\u0131\u011f\u0131n h\u00fcdudlar\u0131ndan uzaqlara yay\u0131l\u0131r.[23] Xalq aras\u0131nda bel\u0259 bir m\u0259s\u0259l d\u0259 yaran\u0131r: \u201cH\u0259r oxuyan Molla P\u0259nah ola bilm\u0259z.\u201d[24]<\/p>\n<p>Vaqif astronomiya il\u0259 ciddi m\u0259\u015f\u011ful olub, bu sah\u0259d\u0259ki bilikl\u0259rini t\u0259cr\u00fcbi olaraq g\u00fcn tutulmalar\u0131n\u0131n v\u0259 bu q\u0259bild\u0259n olan dig\u0259r t\u0259bii hadis\u0259l\u0259rin m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 edir, astroloji bilikl\u0259rini is\u0259 sarayda \u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u00fcn\u0259ccim m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259ri il\u0259 n\u00fcmayi\u015f etdirirdi. Ehtimal etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr ki, Vaqif t\u0259tbiqi riyaziyyat\u0131 da yax\u015f\u0131 bilib. Vaqifin z\u0259ngin kitabxanas\u0131 vard\u0131 v\u0259 o, daim \u00f6z bilikl\u0259rini art\u0131rmaqla m\u0259\u015f\u011ful olurdu. Saray \u0259yanlar\u0131 v\u0259 \u015f\u0259h\u0259r ziyal\u0131lar\u0131 i\u00e7\u0259risind\u0259 se\u00e7ilib-say\u0131lmas\u0131 onun \u00f6z\u00fcn\u0259 \u0259d\u0259bi \u201cVaqif\u201d[q 2] t\u0259x\u0259ll\u00fcs\u00fcn\u00fc g\u00f6t\u00fcrm\u0259si il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259nir. Vaqif yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n t\u0259dqiqat\u00e7\u0131s\u0131 \u018fziz \u015e\u0259rifin d\u0259 qeyd etdiyi kimi, \u201cQaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n v\u0259ziri v\u0259zif\u0259sind\u0259 Vaqif \u00f6z\u00fcn\u00fc layiqli d\u00f6vl\u0259t xadimi, m\u00fcdrik v\u0259 uzaqg\u00f6r\u0259n bir siyas\u0259t\u00e7i kimi g\u00f6st\u0259r\u0259 bilir.\u201d[25]<\/p>\n<p>Yarad\u0131c\u0131l\u0131q f\u0259aliyy\u0259ti v\u0259 \u00f6l\u00fcm\u00fc<\/p>\n<p>\u201cVaqif\u201d tama\u015fas\u0131nda A\u011fa M\u0259h\u0259mm\u0259d \u015fah Qacar\u0131n \u015eu\u015faya y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fc v\u0259 Molla P\u0259nah Vaqifin edam\u0131 geni\u015f \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259svir olunur.<br \/>\nVaqifin b\u0259dii yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 tam \u015f\u0259kild\u0259 d\u00f6vr\u00fcm\u00fcz\u0259 g\u0259lib \u00e7atmam\u0131\u015fd\u0131r. Lakin \u0259ld\u0259 olunan m\u0259nb\u0259l\u0259r \u015fairin \u0259s\u0259rl\u0259rinin m\u00f6vzusu, ideya m\u0259zmunu, b\u0259dii x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri v\u0259 s. bar\u0259d\u0259 \u0259trafl\u0131 fikir s\u00f6yl\u0259m\u0259y\u0259 imkan verir. S\u0259n\u0259tkar\u0131n janrlar\u0131 qo\u015fma, t\u0259cnis, q\u0259z\u0259l, m\u00fcx\u0259mm\u0259s, m\u00fcst\u0259zad v\u0259 m\u00fc\u0259\u015f\u015f\u0259r idi. Bu janrlardan qo\u015fma v\u0259 t\u0259cnis xalq \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n, qalanlar\u0131 is\u0259 klassik poeziyan\u0131n poetik \u015f\u0259kill\u0259ridir. M\u00fc\u0259llif \u00f6z yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u0259sas\u0259n, qo\u015fmalar\u0131nda &#8211; xalq \u0259d\u0259biyyat\u0131na m\u0259xsus janrda t\u0259sdiq ed\u0259 bilmi\u015fdir. Yaz\u0131l\u0131 \u0259d\u0259biyyata aid janrlarda is\u0259 onun poeziyas\u0131 m\u0259zmun, ifad\u0259 t\u0259rzi, ideya-b\u0259dii keyfiyy\u0259ti il\u0259 s\u0259l\u0259fl\u0259rind\u0259n f\u0259rql\u0259nir.[26][27][28]<\/p>\n<p>Vaqif lirikas\u0131n\u0131n \u0259sas x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri millilik, x\u0259lqilik; reazilm, sad\u0259lik v\u0259 nikbinlikdir. Millilik, x\u0259lqilik, realizm v\u0259 sad\u0259lik s\u0259n\u0259tkar\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259n m\u00fch\u00fcm \u0259lam\u0259tl\u0259rind\u0259ndir. \u015eair h\u0259m klassik poeziyan\u0131n \u0259n\u0259n\u0259vi janrlar\u0131na yeni janrlar \u0259v\u0259z etdi, deyili\u015f t\u0259rzini v\u0259 ifad\u0259 \u00fcsulunu yenil\u0259di, b\u0259dii t\u0259rzi d\u0259yi\u015fdi, mahiyy\u0259t\u0259 real m\u0259zmun verdi. Vaqifin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda m\u0259h\u0259bb\u0259t lirikas\u0131 \u0259sas yer tutur. G\u00f6z\u0259ll\u0259rin v\u0259sfi Vaqif lirikas\u0131n\u0131n \u0259sas motividir. \u015eair onlar\u0131n b\u0259dii portretini m\u0259har\u0259tl\u0259 yarad\u0131b, etnoqrafik detallar\u0131, milli koloriti qabar\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 \u0259ks etdirib. Onun q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 \u015feirl\u0259r xarici v\u0259 daxili z\u0259nginliyi il\u0259 f\u0259rql\u0259nirl\u0259r.[29][28]<\/p>\n<p>\u018fsas m\u00f6vzusu is\u0259 m\u0259rh\u0259m\u0259t v\u0259 insan g\u00f6z\u0259ll\u0259yinin t\u0259r\u0259nn\u00fcm\u00fcd\u00fcr. Bel\u0259 ki, \u015fair milli v\u0259 dini ehkamlar\u0131 bir k\u0259nara qoyaraq poeziya \u00fc\u00e7\u00fcn yeni tip t\u0259svir edir. Molla P\u0259nah Vaqifin \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n ad\u0259t v\u0259 \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri, yerli x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri \u00f6z \u0259ksini tap\u0131r. O, insan\u0131 fiziki v\u0259 m\u0259n\u0259vi c\u0259h\u0259td\u0259n kamil, harmonik inki\u015fafda g\u00f6rm\u0259k ist\u0259yirdi. H\u0259yatsev\u0259rlik onun poeziyas\u0131n\u0131n \u0259sas x\u00fcsusiyy\u0259tidir. Onun \u015feirl\u0259rind\u0259 ictimai \u0259dal\u0259tsizlik v\u0259 b\u0259rab\u0259rsizliy\u0259 nifr\u0259t ifad\u0259 olunur. \u015eairin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda ruh y\u00fcks\u0259kliyi v\u0259 h\u0259yata ba\u011fl\u0131l\u0131q \u0259sas motivl\u0259rd\u0259n biridir. O, xalqdan q\u00fcvv\u0259t alaraq xalq \u0259d\u0259biyyat\u0131 y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259y\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131b. \u015eairin h\u0259yat\u0131 \u0259rzind\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131\u011f\u0131 a\u011f\u0131r \u015f\u0259rait onun yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na da t\u0259sir edir. H\u0259min ill\u0259rin \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 ciddi d\u0259yi\u015fiklik \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir. Bu zaman \u015fairin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda ictimai motivl\u0259r, h\u0259yat v\u0259 zamandan \u015fikay\u0259t \u00f6z \u0259ksini tap\u0131r. \u018fvv\u0259l yaz\u0131lan \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259n f\u0259rqli olaraq, bu \u015feirl\u0259rd\u0259 d\u0259rin h\u00fczn, k\u0259d\u0259r, b\u0259dbin \u0259hval-ruhiyy\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir. Vaqif yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc ifad\u0259 ed\u0259n \u0259s\u0259r onun \u201cG\u00f6rm\u0259dim\u201d m\u00fcx\u0259mm\u0259sidir.[30][27][28]<\/p>\n<p>Vaqif yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u201cBadi-s\u0259ba, bir x\u0259b\u0259r ver k\u00f6nl\u00fcm\u0259\u201d, \u201cNam\u0259 ged\u0259r olsan yar\u0131n kuyin\u0259\u201d, \u201cBayram oldu\u201d, \u201cG\u00f6zl\u0259rin c\u0259lladd\u0131r, bax\u0131\u015f\u0131n ya\u011f\u0131\u201d, \u201cDurnalar\u201d, \u201cHeyran olmu\u015fam\u201d v\u0259 s. \u015feirl\u0259ri x\u00fcsusi yer tutur. Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi dilinin inki\u015faf\u0131nda Vaqifin xidm\u0259tl\u0259ri b\u00f6y\u00fckd\u00fcr. O, heca v\u0259znind\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 \u015feirl\u0259rd\u0259 xalq dilind\u0259n s\u0259n\u0259tkarl\u0131qla istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k onu \u0259d\u0259bi-b\u0259dii dil s\u0259viyy\u0259sin\u0259 qald\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r.[31][28]<\/p>\n<p>Vaqifin \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra \u015feirl\u0259rinin \u0259lyazmalar\u0131 m\u0259hv v\u0259 talan edilmi\u015fdir. Buna baxmayaraq, a\u015f\u0131q poeziyas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 yazd\u0131\u011f\u0131 bir s\u0131ra \u015feirl\u0259r qorunub saxlan\u0131l\u0131r v\u0259 b\u0259zi insanlar \u0259s\u0259rl\u0259rini oxuya bilirl\u0259r.[32] Az\u0259rbaycan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar Birliyi v\u0259 Nizami G\u0259nc\u0259vi ad\u0131na Milli Az\u0259rbaycan \u018fd\u0259biyyat\u0131 Muzeyind\u0259 onlarla \u0259l yazmas\u0131na rast g\u0259lm\u0259k olar.[32]<\/p>\n<p>1747-ci ild\u0259 Nadir \u015fah \u018ff\u015far\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259sind\u0259n sonra Az\u0259rbaycanda m\u00fcst\u0259qil xanl\u0131qlar yaranm\u0131\u015fd\u0131. Lakin bu xanl\u0131qlar\u0131n m\u00fc\u0259yy\u0259n iqtisadi, siyasi v\u0259 h\u0259rbi u\u011furlar\u0131na baxmayaraq, onlar\u0131n fikirl\u0259rind\u0259 h\u0259r an \u00f6z m\u00fcst\u0259qillikl\u0259rini itirm\u0259k t\u0259hl\u00fck\u0259si vard\u0131. Az\u0259rbaycanda apar\u0131c\u0131 rol oynamaq u\u011frunda Rusiya, \u0130ran v\u0259 Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri m\u00fcbariz\u0259 apar\u0131rd\u0131. Qon\u015fu xanl\u0131qlar v\u0259 Kartli-Kaxetiya da m\u00fcst\u0259qillik \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259hl\u00fck\u0259y\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdil\u0259r. Fasil\u0259siz feodal m\u00fcharib\u0259l\u0259ri v\u0259 g\u00fccl\u00fc qon\u015fular\u0131n daimi basq\u0131nlar\u0131 Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u0259cbur edirdi ki, yax\u0131n xanl\u0131qlarla apar\u0131c\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rd\u0259n d\u0259st\u0259k als\u0131n. \u0130brahimx\u0259lil xan Kartli-Kaxetiya il\u0259 ittifaqa girir v\u0259 onlar birlikd\u0259 Rusiyadan d\u0259st\u0259k ist\u0259yirl\u0259r. 1783-c\u00fc ild\u0259 g\u00fcrc\u00fc \u00e7ar\u0131 II \u0130rakli Rusiya t\u0259b\u0259\u0259liyini q\u0259bul edir v\u0259 Vaqif bir il sonra Tiflisd\u0259 h\u0259min \u00f6lk\u0259l\u0259r aras\u0131nda m\u00fcqavil\u0259nin imzalanmas\u0131 m\u0259rasiml\u0259rind\u0259 i\u015ftirak edir. Tiflisd\u0259 oldu\u011fu zaman Vaqif \u015f\u0259h\u0259rin t\u0259rifin\u0259, g\u00fcrc\u00fc g\u00f6z\u0259ll\u0259rin\u0259 v\u0259 \u0130raklinin o\u011flu \u015fahzad\u0259 Ellona h\u0259sr olunmu\u015f \u015feirl\u0259r yaz\u0131r.[25] \u018fm\u0259kdar elm xadimi H\u0259mid Arasl\u0131 o d\u00f6vr\u00fc bu c\u00fcr t\u0259s\u0259vv\u00fcr edir:<\/p>\n<p>&#8221;\tVaqif yaz\u0131b-yaratd\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vrd\u0259 Az\u0259rbaycanda iqtisadi v\u0259 siyasi v\u0259ziyy\u0259t son d\u0259r\u0259c\u0259 g\u0259rgin idi. \u0130ki \u0259srd\u0259n art\u0131q T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 \u0130ran i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n \u00f6lk\u0259ni istila etm\u0259k u\u011frunda apard\u0131qlar\u0131 qanl\u0131 m\u00fcharib\u0259l\u0259r Az\u0259rbaycan\u0131n iqtisadi h\u0259yat\u0131na olduqca a\u011f\u0131r t\u0259sir g\u00f6st\u0259rmi\u015fdi. D\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 \u0130ran ordular\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal edilib talan olunan Az\u0259rbaycan \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259 iqtisadi h\u0259yat pozulmu\u015f, ticar\u0259t t\u0259n\u0259zz\u00fcl etmi\u015f, m\u0259d\u0259ni-maarif m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. \u00d6lk\u0259nin abad \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rini xarabaya \u00e7evir\u0259n bu qanl\u0131 m\u00fcharib\u0259l\u0259rd\u0259n sonra yerli xanl\u0131qlar\u0131n hakimiyy\u0259t u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259l\u0259ri onun siyasi q\u00fcvv\u0259sini yenid\u0259n par\u00e7alam\u0131\u015fd\u0131&#8230; Bel\u0259 bir \u015f\u0259raitd\u0259 Az\u0259rbaycan xanl\u0131qlar\u0131n\u0131 birl\u0259\u015fdirm\u0259k u\u011frunda ged\u0259n m\u00fcbariz\u0259 m\u00fct\u0259r\u0259qqi bir m\u00fcbariz\u0259 olub, xalq k\u00fctl\u0259l\u0259rinin arzusundan do\u011fsa da, buna \u015f\u0259rait yox idi.[33]\t&#8221;<br \/>\nSalman M\u00fcmtaz yaz\u0131r: \u201cVaqif, ehtimal ki, iki h\u00f6kum\u0259t aras\u0131nda h\u0259ll olunmas\u0131 laz\u0131m g\u0259l\u0259n i\u015fl\u0259rin h\u0259lli v\u0259 t\u00f6vsiy\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn \u0130brahim xan Cavan\u015fir h\u00f6kum\u0259ti ad\u0131ndan o zaman G\u00fcrc\u00fcstan valisi olan II \u0130raklinin yan\u0131na g\u00f6nd\u0259rilmi\u015fdir. Vali il\u0259 Vaqifin o g\u00fcn g\u00f6r\u00fc\u015fm\u0259l\u0259rini t\u0259svir ed\u0259c\u0259k l\u00f6vh\u0259 v\u0259 v\u0259siq\u0259l\u0259rin bu g\u00fcn \u0259ld\u0259 olmamas\u0131 biz\u0259 o r\u0259smi ziyar\u0259t v\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn r\u0259smi q\u0259bul v\u0259 t\u0259rzi \u00fcsulunu \u00f6yr\u0259nm\u0259y\u0259 v\u0259 \u00f6yr\u0259tm\u0259y\u0259 mane olur. Vali \u00f6z\u00fc \u015f\u0259xs\u0259n Vaqifin bazdidin\u0259 g\u0259lmirs\u0259 d\u0259, \u00f6z o\u011flu Ellonu \u00f6z \u0259v\u0259zind\u0259n Vaqifin ziyar\u0259tin\u0259 g\u00f6nd\u0259rir. Ellonla d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259n Vaqif g\u00f6r\u00fc\u015f m\u00fcnasib\u0259ti il\u0259 Tiflisd\u0259 Ellona m\u00fcx\u0259mm\u0259s h\u0259sr edir.\u201d[34]<\/p>\n<p>1783-c\u00fc ilin mart\u0131n 18-d\u0259 \u0130brahimx\u0259lil xan II Yekaterinaya m\u0259ktub g\u00f6nd\u0259r\u0259r\u0259k onun Rusiyan\u0131n himay\u0259sin\u0259 q\u0259bul olunmas\u0131n\u0131 xahi\u015f etdi. II Yekaterina Q.A.Potyomkin x\u0259rac \u00f6d\u0259y\u0259c\u0259yi t\u0259qdird\u0259 \u0130brahimx\u0259lil xan\u0131 hakimiyy\u0259td\u0259 saxlama\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 h\u0259tta onun Rusiyan\u0131n himay\u0259si alt\u0131na q\u0259bul etm\u0259yin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu bildirdi. Q\u0259dim zamanlardan Qaraba\u011f buraya k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f qacarlarla m\u0259skunla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 200 il \u0259rzind\u0259 burada qacarlar\u0131n Ziyado\u011flular boyundan olan \u015f\u0259xsl\u0259r h\u00f6kmranl\u0131q etmi\u015fdi. A\u011fa M\u0259h\u0259mm\u0259d \u015fah Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tutmaq ist\u0259y\u0259rk\u0259n bunu m\u00fc\u0259yy\u0259n q\u0259d\u0259r qacarlar\u0131n pozulmu\u015f h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n b\u0259rpas\u0131 il\u0259 motivl\u0259ndirm\u0259k fikrin\u0259 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fc. A\u011fa M\u0259h\u0259mm\u0259d \u015fah Qaraba\u011fa yax\u0131nla\u015fd\u0131qca, \u0130brahimx\u0259lil xan II \u0130rakli il\u0259 daha da yax\u0131nla\u015fma\u011fa ba\u015flad\u0131. Vaqif A\u011fa M\u0259h\u0259mm\u0259d \u015faha qar\u015f\u0131 birl\u0259\u015fm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u0130brahimx\u0259lil xan\u0131n, II \u0130raklinin, \u0130r\u0259van hakimi M\u0259h\u0259mm\u0259d xan\u0131n v\u0259 Tal\u0131\u015f hakimi Mir Mustafa xan\u0131n dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131nda i\u015ftirak etdi.[35]<\/p>\n<p>\u0410\u011f\u0430m\u0259h\u0259mm\u0259d \u0445\u0430n dig\u0259r xanlara g\u00f6nd\u0259rdiyi kimi Q\u0430r\u0430b\u0430\u011f\u0430 \u0435l\u00e7i g\u00f6nd\u0259rib \u0130br\u0430him\u0445\u0259lil \u0445\u0430nd\u0430n d\u0430 gir\u043ev ist\u0259di. \u0425\u0430n \u0259misi \u043e\u011flu \u0410\u011f\u0430 \u018fbd\u00fcss\u0259m\u0259d b\u0259y v\u0259 s\u0430r\u0430y \u0430d\u0430m\u0131 Mirz\u0259 V\u0259li b\u0259yi \u0410\u011f\u0430m\u0259h\u0259mm\u0259d \u0445\u0430n\u0430 gir\u043ev v\u0435rdi. Lakin bir ne\u00e7\u0259 ild\u0259n sonra \u018fbus\u0259m\u0259d b\u0259y \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc v\u0259 A\u011fam\u0259h\u0259mm\u0259d xan onun \u0259v\u0259zind\u0259 ba\u015fqas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b etdi. \u0130brahimx\u0259lil xan is\u0259 bundan boyun qa\u00e7\u0131rd\u0131 v\u0259 Mirz\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d Qulunu Rusiyaya el\u00e7i g\u00f6nd\u0259rib, rus t\u0259b\u0259\u0259liyini q\u0259bul etdiyini bildirdi v\u0259 tezlikl\u0259 k\u00f6m\u0259k g\u00f6nd\u0259rilm\u0259sini xahi\u015f etdi. A\u011fam\u0259h\u0259mm\u0259d xan bundan x\u0259b\u0259r tutdu v\u0259 tezlikl\u0259 Qaraba\u011fa h\u00fccuma haz\u0131rla\u015fma\u011fa ba\u015flad\u0131.[36]<\/p>\n<p>1795-ci ild\u0259 A\u011fa M\u0259h\u0259mm\u0259d \u015fah\u0131n qo\u015funlar\u0131 Araz \u00e7ay\u0131n\u0131 ke\u00e7\u0259r\u0259k, \u015eu\u015fa istiqam\u0259tind\u0259 ir\u0259lil\u0259m\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar. \u015eu\u015fal\u0131lar Vaqifin ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda m\u00fcdafi\u0259 olunmaq \u00fc\u00e7\u00fcn haz\u0131rl\u0131q g\u00f6rd\u00fcl\u0259r. A\u011f\u0131r m\u00fcqavim\u0259t n\u0259tic\u0259sind\u0259, A\u011fa M\u0259h\u0259mm\u0259d \u015fah \u00f6z saray \u015fairin\u0259 tap\u015f\u0131r\u0131r ki, \u0130brahimx\u0259lil xana bir m\u0259ktub yazs\u0131n. M\u0259ktub bu m\u0259zmunda olur: \u201cF\u0259l\u0259yin mancana\u011f\u0131ndan b\u0259la da\u015flar\u0131 ya\u011f\u0131r, s\u0259n is\u0259 \u0259bl\u0259hc\u0259sin\u0259 \u015f\u00fc\u015f\u0259 i\u00e7\u0259risind\u0259 oturmusan?\u201d[37]<\/p>\n<p>Bu hiss\u0259d\u0259 \u015eu\u015fa qalas\u0131n\u0131n ad\u0131 \u00e7\u0259kilmi\u015fdi. \u015eu\u015fa Az\u0259rbaycan dilind\u0259 \u201c\u015f\u00fc\u015f\u0259\u201d m\u0259nas\u0131n\u0131 da verirdi. Bu beyt yaz\u0131lm\u0131\u015f ka\u011f\u0131z\u0131 oxa b\u0259rkid\u0259r\u0259k, qalaya atd\u0131lar. Qaraba\u011f xan\u0131n v\u0259ziri buna cavab yazaraq, bu yolla Qacara \u00e7atd\u0131rd\u0131. Cavab\u0131n m\u0259zmununda bu yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131: \u201c\u018fg\u0259r m\u0259ni qoruyan m\u0259nim tan\u0131d\u0131\u011f\u0131md\u0131rsa, \u015f\u00fc\u015f\u0259ni da\u015f i\u00e7\u0259risind\u0259 d\u0259 salamat saxlar.\u201d[38] Vaqifin beyti A\u011fa M\u0259h\u0259mm\u0259d \u015fah\u0131n q\u0259z\u0259bin\u0259 s\u0259b\u0259b oldu v\u0259 o, top at\u0259\u015fl\u0259rini davam etdirm\u0259k \u0259mrini verdi. \u015eu\u015fan\u0131n 33 g\u00fcnl\u00fck m\u00fchasir\u0259si qalan\u0131n m\u00fcdafi\u0259\u00e7il\u0259rini sars\u0131tm\u0131r v\u0259 \u015fah m\u0259cbur olub, m\u00fchasir\u0259ni dayand\u0131raraq, \u00e7ar II \u0130raklinin qo\u015funlar\u0131n\u0131 darmada\u011f\u0131n edib, Tiflisi talan etdi.[38]<\/p>\n<p>\u0130brahimx\u0259lil xanla birlikd\u0259 Vaqif\u0259 d\u0259 II Yekaterinan\u0131n ad\u0131ndan qiym\u0259tli h\u0259diyy\u0259l\u0259r verilir. Vaqif\u0259 bahal\u0131 da\u015f-qa\u015fla b\u0259z\u0259dilmi\u015f \u0259sa d\u00fc\u015f\u00fcr. \u0130brahimx\u0259lil xan bu m\u00fcdd\u0259td\u0259 II Yekaterina il\u0259 m\u0259ktubla\u015fmas\u0131n\u0131 davam etdirir. Xan\u0131n h\u0259min m\u0259ktublar\u0131n\u0131n m\u0259tnini Vaqif yaz\u0131rd\u0131 v\u0259 imperator tezlikl\u0259 onun g\u00fccl\u00fc yaz\u0131 qabiliyy\u0259tini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirir. 1784-c\u00fc ild\u0259 Q.A.Potyomkin\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 m\u0259ktubunda Yekaterina qeyd edirdi ki, \u0130brahimx\u0259lil xan\u0131n m\u0259ktublar\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u0259d\u0259biliyi v\u0259 z\u0259rifliyi il\u0259 \u0130randan v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n g\u0259l\u0259n b\u00fct\u00fcn m\u0259ktublar\u0131 \u00fcst\u0259l\u0259yir.[36] Rusiya h\u00f6kmdar\u0131 h\u0259min m\u0259ktublar\u0131n m\u00fc\u0259llifinin kimliyini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259yi v\u0259 onunla ba\u011fl\u0131 maraqlanma\u011f\u0131 xahi\u015f edir. 1796-c\u0131 ild\u0259 II Yekaterina v\u0259fat etdi. Yeni imperator I Pavel Qafqazdak\u0131 rus qo\u015funlar\u0131n\u0131 geri \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r. A\u011fa M\u0259h\u0259mm\u0259d \u015fah bundan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k, ona qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xm\u0131\u015f xanlar\u0131 c\u0259zaland\u0131rmaq ist\u0259di. H\u0259min il o, yeni y\u00fcr\u00fc\u015f\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131 v\u0259 bu y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc \u015eu\u015fadan ba\u015flad\u0131. A\u011fam\u0259h\u0259mm\u0259d \u015fah b\u00f6y\u00fck bir t\u0259mt\u0259raqla \u015eu\u015fa qalas\u0131na daxil olub, qalan\u0131n a\u015fa\u011f\u0131 qap\u0131s\u0131n\u0131n yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda olan \u0130brahim xan\u0131n b\u00f6y\u00fck o\u011flu M\u0259h\u0259mm\u0259dh\u0259s\u0259n a\u011fan\u0131n evind\u0259 yerl\u0259\u015fdi.[38] \u015eah, \u0130brahimx\u0259lil xanla birlikd\u0259 ged\u0259 bilm\u0259y\u0259n \u0259yanlar\u0131n v\u0259 xan\u0131n qohumlar\u0131n\u0131n, dostlar\u0131n\u0131n axtar\u0131l\u0131b tap\u0131lmas\u0131 v\u0259 h\u0259bs edilm\u0259si \u0259mrini verdi. H\u0259bs\u0259 al\u0131nanlar i\u00e7\u0259risind\u0259 M\u0259lik \u015eahn\u0259z\u0259rin o\u011flu M\u0259lik C\u0259m\u015fid, Molla P\u0259nah v\u0259 bir \u00e7ox \u0259yanlar var idi.[39]<\/p>\n<p>Molla P\u0259nah\u0131 v\u0259 dig\u0259r \u0259sirl\u0259r \u0130brahimx\u0259lil xan\u0131n b\u00f6y\u00fck o\u011flu M\u0259h\u0259mm\u0259dh\u0259s\u0259n a\u011fan\u0131n saray\u0131na g\u0259tirirl\u0259r. A\u011fa M\u0259h\u0259mm\u0259d \u015fah burada yerl\u0259\u015fmi\u015fdi. 1797-ci ild\u0259 A\u011fa M\u0259h\u0259mm\u0259d \u015fah sui-q\u0259sdl\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Onun qo\u015funu geri \u00e7\u0259kildi. Bunu g\u00f6r\u0259n \u0130brahimx\u0259lil xan\u0131n ki\u00e7ik qarda\u015f\u0131 Mehr\u0259li b\u0259yin o\u011flu M\u0259h\u0259mm\u0259d b\u0259y hakimiyy\u0259ti \u0259l\u0259 ke\u00e7irdi. M\u0259h\u0259mm\u0259d b\u0259y hakimiyy\u0259ti \u00f6z \u0259lind\u0259 saxlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259misinin t\u0259r\u0259fdarlar\u0131n\u0131 \u00f6ld\u00fcrm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. M\u0259h\u0259mm\u0259d b\u0259y Molla P\u0259nah Vaqifi v\u0259 onun o\u011flu \u018fli b\u0259yi edam etdirir. Vaqifi \u015eu\u015fada b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259r\u0259fl\u0259 d\u0259fn edirl\u0259r. M\u0259zar\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259 ki\u00e7ik bir m\u0259qb\u0259r\u0259 d\u0259 tikilir ki, bura da sonradan ziyar\u0259tgaha \u00e7evrilir.[40]<\/p>\n<p>\u015e\u0259xsi h\u0259yat\u0131<br \/>\nDo\u011fma dili il\u0259 yana\u015f\u0131, fars v\u0259 \u0259r\u0259b dill\u0259rini m\u00fck\u0259mm\u0259l \u015f\u0259kild\u0259 bilirdi.[41] Vaqif \u015fi\u0259liyi q\u0259bul etmi\u015f v\u0259 dig\u0259r aliml\u0259r v\u0259 \u0259dibl\u0259ri (m\u0259s\u0259l\u0259n, Vidadi) d\u0259 bu c\u0259r\u0259yana c\u0259lb etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r.[42]<\/p>\n<p>\u015eairin h\u0259yat yolda\u015f\u0131 Q\u0131zxan\u0131m idi.[38] M\u00f6vcud m\u0259lumatlara g\u00f6r\u0259, Vaqifin iki q\u0131z\u0131 v\u0259 o\u011flu \u018flia\u011fa, Alim t\u0259x\u0259ll\u00fcs\u00fc alt\u0131nda \u015feirl\u0259r yaz\u0131rd\u0131lar.[43] Q\u0131zlar\u0131ndan biri Az\u0259rbaycan \u015fairi Molla V\u0259li Vidadi il\u0259 ail\u0259 h\u0259yat\u0131 qurmu\u015fdu. \u015eairin o\u011flanlar\u0131n\u0131n adlar\u0131 is\u0259, m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 \u201c\u018fli\u201d v\u0259 \u201cQas\u0131m\u201d olaraq bilinir.[44]<\/p>\n<p>\u0130rsi<\/p>\n<p>Molla P\u0259nah Vaqifin Nizami G\u0259nc\u0259vi ad\u0131na Milli Az\u0259rbaycan \u018fd\u0259biyyat\u0131 Muzeyinin fasad\u0131nda heyk\u0259li. Heyk\u0259lt\u0259ra\u015f: C\u0259lal Qarya\u011fd\u0131, 1940[45]<br \/>\n1856-c\u0131 ild\u0259 Temir xan \u015eurada[q 3] Vaqifin ilk kitab\u0131 \u00e7apdan \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131r. Bundan sonra Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li Axundov material toplayaraq \u015f\u0259rq\u015f\u00fcnas Adolf Berjey\u0259 vermi\u015fdir.[32] 1867-ci ild\u0259 Berje bu material\u0131 Leyspiq \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 \u00e7ap etdirmi\u015fdir. \u015eair Mirz\u0259can M\u0259d\u0259tov Vaqifin \u015feir kolleksiyas\u0131n\u0131n t\u0259rtib edilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn yard\u0131m g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir.[32] Vaqifin \u015feirini ilk d\u0259f\u0259 rus dilin\u0259 XIX \u0259srin 40-c\u0131 ill\u0259rind\u0259 polyak \u015fairi v\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7isi Tadeu\u015f Zabloski &#8220;Rubon&#8221; jurnal\u0131nda t\u0259rc\u00fcm\u0259 etmi\u015fdir.[46]<\/p>\n<p>1968-ci ild\u0259 Molla P\u0259nah Vaqifin 250 illik yubileyi geni\u015f miqyasda ke\u00e7irilmi\u015fdir. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Nazirl\u0259r Sovetinin 1970-ci il 30 yanvar tarixli 29 n\u00f6mr\u0259li q\u0259rar\u0131na \u0259sas\u0259n Qazax rayonunda M.P.Vaqifin xatir\u0259 m\u00fczeyi yarad\u0131lm\u0131\u015f, 2002-ci ild\u0259 is\u0259 h\u0259min muzey \u201cMolla P\u0259nah Vaqifin v\u0259 Molla V\u0259li Vidadinin xatir\u0259 muzeyi\u201d adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.[47]<\/p>\n<p>Ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev klassik \u0259d\u0259biyyat\u0131 qiym\u0259tl\u0259ndir\u0259n \u015f\u0259xs idi. O, \u0259d\u0259bi irsin qorunmas\u0131na qay\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259r\u0259r\u0259k Az\u0259rbaycan klassik \u015fair v\u0259 \u0259dibl\u0259rinin ev-muzeyl\u0259rinin yarad\u0131lmas\u0131, xatir\u0259l\u0259rinin \u0259b\u0259dil\u0259\u015fdirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn i\u015fl\u0259r g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fcr. Az\u0259rbaycanda \u00fc\u00e7 \u015fairin, Nizami G\u0259nc\u0259vi, Molla P\u0259nah Vaqif, H\u00fcseyn Cavidin m\u0259zarlar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 m\u0259qb\u0259r\u0259 tikilmi\u015fdir.[48]<\/p>\n<p>1967-ci ild\u0259 \u015eu\u015fada olark\u0259n Heyd\u0259r \u018fliyev Vaqifin m\u0259zar\u0131n\u0131 ziyar\u0259t etm\u0259k ist\u0259mi\u015f, lakin m\u0259zar\u0131 tapa bilm\u0259mi\u015fdir. Onun g\u00f6st\u0259ri\u015fi il\u0259 m\u0259zar tap\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 \u018fliyev yax\u015f\u0131 v\u0259ziyy\u0259td\u0259 olmayan da\u011f\u0131lm\u0131\u015f m\u0259zar\u0131 ziyar\u0259t etmi\u015fdir. O, nitql\u0259rinin birind\u0259 g\u00f6rd\u00fcy\u00fc \u201cbu m\u0259zar\u0131n Vaqif\u0259 layiq olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d s\u0259sl\u0259ndirmi\u015fdir. Sonralar Heyd\u0259r \u018fliyevin g\u00f6st\u0259ri\u015fi il\u0259 Vaqifin m\u0259zar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 1980-81-ci ill\u0259rd\u0259 abid\u0259 v\u0259 t\u00fcrb\u0259 tikildi. 1982-ci ilin yanvar ay\u0131nda Heyd\u0259r \u018fliyevin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 Molla P\u0259nah Vaqifin m\u0259qb\u0259r\u0259sinin t\u0259nt\u0259n\u0259li a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 oldu. 1992-ci ilin may ay\u0131n\u0131n 8-d\u0259 bu m\u0259qb\u0259r\u0259 erm\u0259ni i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.[48]<\/p>\n<p>Molla P\u0259nah Vaqifin muzey m\u0259qb\u0259r\u0259 kompleksinin in\u015fas\u0131na memar A.V.Salamzad\u0259 v\u0259 E.\u0130 Kanukovun layih\u0259si \u0259sas\u0131nda 1977-ci ild\u0259 ba\u015flan\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Kompleks \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rinin g\u00f6rk\u0259mli yeri olan C\u0131d\u0131r d\u00fcz\u00fcn\u0259 yax\u0131n bir \u0259razid\u0259 \u015fairin m\u0259zar\u0131 \u00fcst\u00fcnd\u0259 in\u015fa edilmi\u015fdir. Burada M.P.Vaqifin \u015eu\u015fa h\u0259yat\u0131n\u0131 \u0259ks etdir\u0259n d\u00f6vr\u0259 aid olan 80-\u0259 yax\u0131n eksponatda s\u0259rgil\u0259nirdi.[49]<\/p>\n<p>1982-ci ild\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev \u015eu\u015fada \u015fairin m\u0259qb\u0259r\u0259si il\u0259 yana\u015f\u0131, eyni zamanda \u015eu\u015fa Poeziya Evinin d\u0259 a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131nda v\u0259 orada ke\u00e7iril\u0259n \u201cVaqif poeziya g\u00fcnl\u0259ri\u201d-nd\u0259 i\u015ftirak etmi\u015fdir. H\u0259min tarixd\u0259n etibar\u0259n h\u0259r il avqust ay\u0131nda \u201cVaqif poeziya g\u00fcnl\u0259ri\u201d ke\u00e7irilir. \u015eu\u015fan\u0131n i\u015f\u011fal\u0131ndan sonra, bu t\u0259dbir ke\u00e7irilmir. Bu bayram t\u0259dbiri Qazaxda ba\u015flay\u0131b \u015eu\u015fada yekunla\u015f\u0131rd\u0131.[50]<\/p>\n<p>\u015eairin ad\u0131n\u0131 xalq uca tutmu\u015f, onun xatir\u0259sini \u0259b\u0259dil\u0259\u015fdirmi\u015fdir. Balak\u0259n rayonunda 1 sayl\u0131 T\u00fcl\u00fc tam orta m\u0259kt\u0259b v\u0259 G\u0259nc\u0259 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 8 sayl\u0131 tam orta m\u0259kt\u0259b \u015fairin ad\u0131n\u0131 da\u015f\u0131y\u0131r. 2014-c\u00fc ild\u0259 \u015fairin ad\u0131na po\u00e7t markas\u0131 burax\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 Nizami G\u0259nc\u0259vi ad\u0131na Milli Az\u0259rbaycan \u018fd\u0259biyyat Muzeyinin f\u0259sad\u0131n\u0131n lojas\u0131nda Molla P\u0259nah Vaqifin heyk\u0259li yerl\u0259\u015fdirilmi\u015fdir.[51]<\/p>\n<p>Moll P\u0259nah Vaqif Az\u0259rbaycan Po\u00e7t markas\u0131nda (2014)<\/p>\n<p>Molla P\u0259nah Vaqifin G\u0259nc\u0259 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 barelyefi<br \/>\nA\u015f\u0131q \u018fli Vaqifi \u201c\u015fairl\u0259rin xan\u0131\u201d,[52] maarif\u00e7i, pedaqoq, metodist, \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnas, publisist Firudin b\u0259y K\u00f6\u00e7\u0259rli is\u0259 \u201cmilli \u015fair\u201d adland\u0131r\u0131r.[53] A\u015f\u0131q \u018fli Qaracada\u011fi is\u0259 Vaqifi h\u0259r zaman m\u00fc\u0259llim adland\u0131r\u0131rd\u0131.[44]<\/p>\n<p>B\u0259st\u0259karlardan Cahangir Cahangirov \u201cDurnalar\u201d, \u018f\u015fr\u0259f Abbasov \u201cHeyran olmu\u015fam\u201d, V\u00fcqar \u015eirinov \u201cToy adamlar\u0131\u201d, Q\u0259mb\u0259r H\u00fcseynli \u201cTel nazik\u201d \u015fairin \u015feirl\u0259rin\u0259 musiqi b\u0259st\u0259l\u0259mi\u015f, Ramiz Mustafayev \u201cVaqif\u201d operas\u0131n\u0131, S\u0259m\u0259d Vur\u011fun \u201cVaqif\u201d m\u0259nzum dram\u0131n\u0131, Yusif V\u0259zir \u00c7\u0259m\u0259nz\u0259minli \u201cQan i\u00e7ind\u0259\u201d romanlar\u0131n\u0131 yazm\u0131\u015flar.[54] Haqq\u0131nda \u201cVaqif\u201d, \u201cMolla P\u0259nah Vaqif\u201d, \u201cQ\u0259tl g\u00fcn\u00fc\u201d, \u201cMolla P\u0259nah Vaqif\u201d filml\u0259ri ekranla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. S\u0259m\u0259d Vur\u011funun 1937-ci ild\u0259 \u015fair\u0259 h\u0259sr etdiyi \u201cVaqif\u201d dram\u0131 ilk d\u0259f\u0259 1938-ci ild\u0259 M.\u018fzizb\u0259yov ad\u0131na Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Dram Teatr\u0131nda,[q 4] 1947-ci ild\u0259 is\u0259 Almaniyada Berlin teatr\u0131nda tama\u015faya qoyulmu\u015fdur.[51][55][56]<\/p>\n<p>2016-c\u0131 ilin dekabr ay\u0131nda \u015e\u0259kid\u0259 T\u00fcrksoy M\u0259d\u0259niyy\u0259t Nazirl\u0259ri Daimi \u015euras\u0131n\u0131n 34-c\u00fc toplant\u0131s\u0131nda 2017-ci ilin &#8220;Molla P\u0259nah Vaqif ili&#8221; elan olunmas\u0131 bar\u0259d\u0259 q\u0259rar q\u0259bul olunub.[57] 2016-2017-ci ill\u0259rd\u0259 YUNESKO-nun yubileyl\u0259r proqram\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 \u201c2016\u20132017-ci ill\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00f6rk\u0259mli \u015f\u0259xsl\u0259rin v\u0259 \u0259lam\u0259tdar hadis\u0259l\u0259rin yubileyl\u0259ri proqram\u0131\u201d-na daxil edilmi\u015fdir.[58] 12 yanvar 2017-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti \u0130lham \u018fliyev Molla P\u0259nah Vaqifin 300 illik yubileyinin ke\u00e7irilm\u0259si haqq\u0131nda s\u0259r\u0259ncam imzalam\u0131\u015fd\u0131r.[59]<\/p>\n<p>Molla P\u0259nah Vaqif bar\u0259d\u0259 olan fikirl\u0259r<br \/>\n&#8220;B\u00f6y\u00fck \u015fairimiz Molla P\u0259nah Vaqif XVIII \u0259srd\u0259 \u015feir dilini xalq dilin\u0259 daha da yax\u0131nla\u015fd\u0131rd\u0131. Onun yazd\u0131\u011f\u0131 \u015feirl\u0259ri xalq\u0131n b\u00fct\u00fcn t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259ri h\u0259m anlaya, h\u0259m d\u0259 qavraya bildi, h\u0259m d\u0259 sevdi. Bel\u0259likl\u0259 o, Az\u0259rbaycan \u015feirind\u0259 yeni bir yol a\u00e7d\u0131.&#8221; &#8211; Heyd\u0259r \u018fliyev[60]<br \/>\n&#8220;Molla P\u0259nah Vaqif \u00f6z \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri il\u0259 se\u00e7il\u0259n \u0259d\u0259bi m\u0259kt\u0259b yaratm\u0131\u015f \u00f6lm\u0259z s\u0259n\u0259tkard\u0131r. O, \u0259h\u0259miyy\u0259tini \u0259srl\u0259rd\u0259n b\u0259ri qoruyub saxlayan b\u0259nz\u0259rsiz poeziya n\u00fcmun\u0259l\u0259ri meydana g\u0259tirm\u0259kl\u0259 milli \u0259d\u0259biyyat\u0131n yeni istiqam\u0259td\u0259 inki\u015faf\u0131na t\u0259kan vermi\u015fdir.&#8221; &#8211; \u0130lham \u018fliyev[60]<br \/>\n&#8220;Onun \u015feir v\u0259 q\u0259z\u0259liyyat\u0131 bizim Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rin\u0259 ziyad\u0259 xo\u015f g\u0259lir v\u0259 h\u0259r n\u0259 onun q\u0259l\u0259mind\u0259n z\u00fchurundan g\u0259libs\u0259&#8230; tamamisi \u00fcr\u0259kd\u0259n v\u0259 h\u0259qiqi h\u0259yatdan n\u0259\u015f\u0259t ed\u0259n \u0259s\u0259rl\u0259rdir. Milli \u015fairl\u0259rimizd\u0259n onun kimi sad\u0259 v\u0259 a\u00e7\u0131q lisanda v\u0259 ana dilimizin \u015fiv\u0259sind\u0259 \u015feir v\u0259 q\u0259z\u0259l yazan az olub.&#8221; &#8211; Firudin b\u0259y K\u00f6\u00e7\u0259rli[60]<br \/>\n&#8220;Vaqif \u00f6z \u0259d\u0259bi v\u0259 siyasi f\u0259aliyy\u0259til\u0259 xalqla ba\u011fll m\u00fct\u0259r\u0259qqi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n biri oldu\u011fu kimi, Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n yeni istiqam\u0259td\u0259 inki\u015faf\u0131na k\u00f6m\u0259k etmi\u015f q\u00fcdr\u0259tli bir s\u0259n\u0259tkard\u0131r.&#8221; &#8211; H\u0259mid Arasl\u0131[60]<br \/>\n&#8220;Az\u0259rbaycan \u015feiri Vaqifin say\u0259sind\u0259 tarixinin n\u00f6vb\u0259ti m\u0259rh\u0259l\u0259sin\u0259 q\u0259d\u0259n qoymu\u015fdur. Onun klassik b\u0259dii fikir salnam\u0259mizin parlaq s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259n birin t\u0259\u015fkil ed\u0259n irsi m\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 d\u0259 insanlar\u0131n \u0259xlaqi m\u0259n\u0259vi kamill\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 xidm\u0259t g\u00f6st\u0259rir.&#8221; -\u0130sa H\u0259bibb\u0259yli[60]<br \/>\n&#8220;\u00c7ox savadl\u0131 bir insan idi, h\u0259tta, m\u0259n dey\u0259rdim ki, Molla P\u0259nah Vaqif o d\u00f6vr\u00fcn ensiklopedik bir \u015f\u0259xsiyy\u0259ti idi. T\u0259kc\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131, \u015f\u0259ri\u0259ti, dini kitablar\u0131 deyil, h\u0259m d\u0259 d\u00fcny\u0259vi elml\u0259ri d\u0259 d\u0259rind\u0259n bilirdi. H\u0259tta qaynaqlar yaz\u0131rd\u0131 ki, Vaqif astronomiya il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olub, G\u00fcn\u0259\u015f v\u0259 Ay tutulmalar\u0131n\u0131 \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n x\u0259b\u0259r verib. Bundan ba\u015fqa memarl\u0131qla m\u0259\u015f\u011ful olmas\u0131 onun h\u0259rt\u0259r\u0259fli bir \u015f\u0259xsiyy\u0259t olmas\u0131na i\u015far\u0259dir.&#8221; &#8211; Teymur K\u0259rimli[60]<br \/>\n&#8220;Qaraba\u011f b\u00fct\u00fcn t\u0259bii g\u00f6z\u0259llikl\u0259ri il\u0259 Vaqif poeziyas\u0131n\u0131n, f\u0259ls\u0259fi-estetik t\u0259f\u0259kk\u00fcr m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin v\u0259t\u0259ni idi.&#8221; &#8211; Nizami C\u0259f\u0259rov[60]<br \/>\n&#8220;Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n v\u0259 b\u0259dii fikrinin salnam\u0259sind\u0259 yeni parlaq s\u0259hif\u0259 Vaqifin ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. O, \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131zda realizm meyillil\u0259rinin, demokratik \u0259saslar\u0131n \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sini xeyli geni\u015fl\u0259ndirmi\u015f, \u0259d\u0259biyyat\u0131 xalq\u0131n h\u0259yat\u0131na v\u0259 arzular\u0131na xeyli yax\u0131nla\u015fd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r.&#8221; &#8211; Mirz\u0259 \u0130brahimov[60]<br \/>\n&#8220;Az\u0259rbaycan\u0131n \u00f6z azadl\u0131\u011f\u0131 u\u011frunda yadelli i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lara qar\u015f\u0131 apard\u0131\u011f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 tarixinin q\u0259hr\u0259manl\u0131q s\u0259hif\u0259l\u0259ri Vaqifin ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Vaqif Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n v\u0259ziri oldu\u011fu zaman bizim xalq\u0131n yadelli i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lara qar\u015f\u0131, \u0130ran \u015fah\u0131 Qacara qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259sin\u0259 ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q edirdi. Vaqif b\u00f6y\u00fck siyasi xadim v\u0259 diplomat kimi xalq\u0131n s\u0259ad\u0259t azadl\u0131\u011f\u0131 u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259d\u0259 \u00e7ox i\u015fl\u0259r g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fcr.&#8221;- S\u0259m\u0259d Vur\u011fun[60]<br \/>\n&#8220;D\u00f6vr\u00fcn g\u00f6rk\u0259mli d\u00f6vl\u0259t xadimi olan Vaqifin ictimai-siyasi f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 aras\u0131nda, ayd\u0131n hiss olunmasa da, bir v\u0259hd\u0259t oldu\u011fu inkarolunmaz h\u0259qiq\u0259tdir. Vaqif zaman\u0131n dikt\u0259 etdiyi ab-hava il\u0259 n\u0259f\u0259s alan v\u0259 onun yeti\u015fdirdiyi bir s\u0259n\u0259tkard\u0131r&#8221; &#8211; X\u0259lil Yusifli[60]<br \/>\n&#8220;Molla P\u0259nah Vaqifin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 Az\u0259rbaycan poeziyas\u0131 tarixind\u0259 m\u00fch\u00fcm m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n biridir. Onun yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan \u015feir tarixind\u0259 yeni bir d\u00f6vr ba\u015flan\u0131r. Vaqif lirikas\u0131 il\u0259 poeziyada yeni bir s\u0259hif\u0259 a\u00e7\u0131l\u0131r, poeziyam\u0131zda nikbin bir \u0259hvali-ruhiyy\u0259, h\u0259yati v\u0259 d\u00fcny\u0259vi g\u00f6z\u0259lliy\u0259 p\u0259r\u0259sti\u015f hissl\u0259ri q\u00fcvv\u0259tl\u0259nir.&#8221; &#8211; Fazil Qarao\u011flu[60]<br \/>\n&#8220;Vaqif poeziyas\u0131nda dilin funksiyas\u0131 bilavasit\u0259 bax\u0131\u015fla, g\u00f6zl\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Onun \u00f6mr\u00fc v\u0259 poeziyas\u0131 vizual t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn b\u0259dii ifad\u0259sidir.&#8221; &#8211; R\u00fcst\u0259m Kamal[60]<br \/>\n&#8220;Vaqif xalq\u0131n\u0131, dilini sev\u0259n, onunla n\u0259f\u0259s alan, sevinci il\u0259 sevin\u0259n, k\u0259d\u0259ri il\u0259 k\u0259d\u0259rl\u0259n\u0259n b\u00f6y\u00fck s\u0259n\u0259tkarlardan olmu\u015fdur.&#8221; &#8211; Kamal Tahir[60]<br \/>\n&#8220;Vaqifin yeti\u015fm\u0259si \u00f6z z\u0259man\u0259sinin \u0259n f\u0259r\u0259hli \u0259d\u0259bi hadis\u0259l\u0259rind\u0259nidi.&#8221; &#8211; A.Berje[60]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Molla P\u0259nah Vaqif (ilk ad\u0131: P\u0259nah Mehdi a\u011fa o\u011flu; 1717[7][8], Yuxar\u0131 Salahl\u0131, Qaraba\u011f b\u0259yl\u0259rb\u0259yliyi, S\u0259f\u0259vil\u0259r imperiyas\u0131 \u2013 1797[7][8], \u015eu\u015fa, Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131) \u2014 XVIII \u0259sr Az\u0259rbaycan \u015fairi, m\u0259\u015fhur siyasi v\u0259 ictimai xadim, Qaraba\u011f xan\u0131 \u0130brahimx\u0259lil xan Cavan\u015firin ba\u015f v\u0259ziri. Vaqif t\u0259xmin\u0259n 1717-ci ilin Qazax mahal\u0131n\u0131n Yuxar\u0131 Salahl\u0131 k\u0259ndind\u0259 do\u011fulmu\u015fdur. \u018fsl ad\u0131 P\u0259nah, atas\u0131n\u0131n ad\u0131 Mehdi a\u011fa, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-30127","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-edeb"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30127","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=30127"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30127\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":30140,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30127\/revisions\/30140"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=30127"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=30127"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=30127"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}