{"id":30128,"date":"2019-04-09T05:00:06","date_gmt":"2019-04-09T01:00:06","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=30128"},"modified":"2019-04-09T10:47:58","modified_gmt":"2019-04-09T06:47:58","slug":"molla-v%c9%99li-vidadi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=30128","title":{"rendered":"Molla V\u0259li Vidadi"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/mvv-ed.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/mvv-ed-300x200.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"200\" class=\"alignnone size-medium wp-image-30141\" srcset=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/mvv-ed-300x200.jpg 300w, https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/mvv-ed.jpg 600w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Molla V\u0259li Vidadi (1709-cu il, \u015e\u0259mkir, \u2012 1809-cu il, \u0130kinci \u015e\u0131xl\u0131) \u2014 XVIII \u0259sr az\u0259rbaycan \u015fairi.<\/p>\n<p>H\u0259yat\u0131<br \/>\nMolla V\u0259li Vidadi 1709-cu ild\u0259 \u015e\u0259mkird\u0259 anadan olmu\u015fdur. \u015eairin u\u015faql\u0131\u011f\u0131 v\u0259 ilk g\u0259ncliyi d\u0259 orda ke\u00e7mi\u015fdir. Atas\u0131 M\u0259h\u0259mm\u0259d a\u011fa z\u0259man\u0259sinin qabaqc\u0131l v\u0259 savadl\u0131 adamlar\u0131ndan biri idi. M\u0259h\u0259mm\u0259d a\u011fa S\u0259f\u0259vil\u0259r d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u0130randa ya\u015fayan H\u0259mz\u0259 sultan\u0131n n\u0259slind\u0259ndir. Bel\u0259 bir ail\u0259d\u0259 b\u00f6y\u00fcy\u0259n Vidadi d\u0259 u\u015faql\u0131qdan m\u00fck\u0259mm\u0259l t\u0259lim-t\u0259rbiy\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131r. Atas\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra \u015e\u0259mkiri t\u0259rk edib, Qaza\u011fa k\u00f6\u00e7m\u00fc\u015fd\u00fcr. O,  ilk t\u0259hsilini \u015e\u0259mkird\u0259 alm\u0131\u015f, oxuma\u011f\u0131 davam etdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Poyluya g\u0259lmi\u015fdir. O, \u0259r\u0259b, fars dill\u0259rini m\u00fck\u0259mm\u0259l \u00f6yr\u0259nmi\u015fdir. \u015eair Poyludan v\u0259t\u0259nin\u0259 qay\u0131tmay\u0131b \u015e\u0131xl\u0131 k\u0259ndin\u0259 g\u0259lmi\u015f, burada \u018fhm\u0259da\u011fan\u0131n yan\u0131nda mirz\u0259lik, katiblik v\u0259 m\u0259kt\u0259bdarl\u0131qla m\u0259\u015f\u011ful olmu\u015fdur. M\u0259hz buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 o, Mola V\u0259li ad\u0131 il\u0259 tan\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. Q\u0131raq Salahl\u0131da ya\u015fayan Molla C\u0259bray\u0131l adl\u0131 bir n\u0259f\u0259rin q\u0131z\u0131 il\u0259 evl\u0259n\u0259r\u0259k, \u015e\u0131xl\u0131 k\u0259ndind\u0259 m\u0259sk\u0259n salm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>\u015eairin \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259n ayd\u0131n olur ki, o, b\u00fct\u00fcn h\u0259yat\u0131n\u0131 \u015e\u0131xl\u0131da ke\u00e7irm\u0259mi\u015fdir. M\u00fc\u0259yy\u0259n m\u00fcdd\u0259t Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f, Tiflisd\u0259 \u0130raklinin saray\u0131nda xidm\u0259t etmi\u015f, lakin biz\u0259 m\u0259lum olmayan s\u0259b\u0259b\u0259 g\u00f6r\u0259 h\u0259bs edilmi\u015f v\u0259 h\u0259bsd\u0259n qurtard\u0131qdan sonra \u015e\u0131xl\u0131ya qay\u0131d\u0131b \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonuna q\u0259d\u0259r orada ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>M.V.Vidadinin irsinin az qismi m\u0259lumdur. Feodal z\u00fclm\u00fcnd\u0259n, xanl\u0131qlar d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn h\u0259rc-m\u0259rcliyind\u0259n do\u011fan k\u0259d\u0259r v\u0259 \u00fcmidsizlik, m\u0259n\u0259vi t\u0259nhal\u0131qdan \u015fikay\u0259t Molla V\u0259li Vidadinin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259sas motivl\u0259ridir.<\/p>\n<p>Humanist s\u0259n\u0259tkar olan Vidadinin yarad\u0131cl\u0131\u011f\u0131nda v\u0259t\u0259n\u0259, z\u0259hm\u0259tke\u015fl\u0259r\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259t g\u00fccl\u00fcd\u00fcr \u015eairin &#8220;D\u0259li k\u00f6n\u00fcl, g\u0259l \u0259yl\u0259nm\u0259 q\u00fcrb\u0259td\u0259&#8221;, &#8220;Ey h\u0259md\u0259mim, s\u0259ni qana q\u0259ra eyl\u0259r&#8221;, &#8220;X\u0259st\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fcm, g\u0259l\u0259n yoxdur \u00fcst\u00fcm\u0259&#8221; kimi \u015feirl\u0259rind\u0259 v\u0259t\u0259n h\u0259sr\u0259ti, q\u0259riblik iztirab\u0131 s\u0259mimi v\u0259 t\u0259sirlidir.<\/p>\n<p>Vidadinin a\u015fiqan\u0259 \u015feirl\u0259ri d\u0259 var. Vidadi lirikas\u0131 y\u00fcks\u0259k b\u0259dii s\u0259n\u0259tkarl\u0131q n\u00fcmun\u0259sidir. Vidadi realist t\u0259svir\u0259 meyl ed\u0259n \u015fairl\u0259rd\u0259n olmu\u015fdur. Bir s\u0131ra \u0259s\u0259rl\u0259ri rus dilin\u0259 v\u0259 dig\u0259r dill\u0259r\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Molla V\u0259li Vidadi 13 may 1809-cu ild\u0259 Qazaxda, \u015e\u0131xl\u0131 k\u0259ndind\u0259 v\u0259fat etmi\u015f v\u0259 G\u0259miqaya adl\u0131 yerd\u0259 d\u0259fn olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Molla V\u0259li Vidadi v\u0259 Molla P\u0259nah Vaqif m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri<br \/>\nMolla V\u0259li Vidadi Molla P\u0259nah Vaqifin m\u00fcasiri, dostu, b\u0259zi m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 is\u0259 qohumu imi\u015f.<\/p>\n<p>Molla V\u0259linin yax\u015f\u0131 elm v\u0259 savad\u0131 v\u0259 r\u0259van t\u0259bi var imi\u015f v\u0259 \u00f6z\u00fc d\u0259 z\u00f6hd\u00fc t\u0259qva \u0259hli olub, vaxt\u0131n\u0131n \u00e7oxunu ibad\u0259td\u0259 ke\u00e7ir\u0259rmi\u015f. Haqq s\u00f6yl\u0259y\u0259n v\u0259 haqq\u0131 dost tutan bir v\u00fccud imi\u015f ki, h\u0259r k\u0259sin eybini a\u00e7\u0131q s\u00f6yl\u0259m\u0259kd\u0259n bak v\u0259 ictinab etm\u0259z imi\u015f. Ona bina\u0259n \u015faird\u0259n dilgir v\u0259 r\u0259ncid\u0259 olanlar\u0131n \u0259d\u0259di az deyil imi\u015f. Amma bununla bel\u0259 ham\u0131 onu sayarm\u0131\u015f, xatirini \u0259ziz v\u0259 m\u00f6ht\u0259r\u0259m tutarm\u0131\u015f. M\u00fcasiri v\u0259kil \u018fhm\u0259da\u011fa il\u0259 aralar\u0131nda dostluq v\u0259 zarafat var imi\u015f v\u0259 \u00e7ox vaxt\u0131 \u015fair ona kinay\u0259 v\u0259 istehza t\u0259riqinc\u0259 ac\u0131 s\u00f6zl\u0259r dey\u0259r imi\u015f, amma \u018fhm\u0259da\u011fa onun s\u00f6zl\u0259rind\u0259n incim\u0259z imi\u015f. Bel\u0259 ki, bir vaxt\u0131 bunlar yaylaqda olan zaman\u0131 evl\u0259rind\u0259n \u00e7\u0131x\u0131b g\u00f6z\u0259l v\u0259 \u00e7i\u00e7\u0259kli da\u011flarda seyr edirl\u0259r. Bu \u0259snada duman g\u0259lib onlar\u0131 \u0259hat\u0259 edir. Molla V\u0259li xovfa d\u00fc\u015f\u00fcr ki, onlar azacaqlar. Amma \u018fhm\u0259da\u011fa ona \u00fcr\u0259k-dir\u0259k verib deyir: &#8220;Qorxma, m\u0259n s\u0259ni salamat yurdumuza apararam&#8221; v\u0259 do\u011frudan da Vidadini salamat g\u0259tirib \u015fenliyin i\u00e7in\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131r.<\/p>\n<p>Bu bar\u0259d\u0259 qeyril\u0259rin yan\u0131nda \u018fhm\u0259da\u011fa \u00f6z\u00fcn\u00fc \u00f6y\u00fcb, zehn v\u0259 f\u0259ras\u0259tini zikr etdikd\u0259 Molla V\u0259li t\u0259ng\u0259 g\u0259lib deyir: -A\u011fa, bu q\u0259d\u0259r \u00f6z\u00fcn\u00fc \u00f6ym\u0259, bu bir b\u00f6y\u00fck h\u00fcn\u0259r deyil, qara mal da (s\u0131\u011f\u0131r) he\u00e7 azmaz.<\/p>\n<p>B\u0259zi r\u0259vay\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259, Molla V\u0259li Vidadi Qazax mahal\u0131nda \u0259n m\u00f6t\u0259b\u0259r, t\u0259dbirli v\u0259 n\u00fcfuzlu bir adam hesab olundu\u011funa bina\u0259n, G\u00fcrc\u00fcstan valisi \u0130rakli xan onu \u00f6z\u00fcn\u0259 m\u00fcq\u0259rr\u0259b edib v\u0259 onun a\u011f\u0131l v\u0259 kamal\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcb, b\u0259zi ittifaqlarda Qazax mahal\u0131na dair m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r v\u00fcqua g\u0259ldikd\u0259 onun t\u0259dbir v\u0259 s\u0259lahdidil\u0259 i\u015f g\u00f6r\u0259rmi\u015f. Bu \u0259hval\u0131 onun dostu Molla P\u0259nah Vaqif e\u015fidib Qaraba\u011fdan Vidadinin hal v\u0259 \u015f\u0259nin\u0259 m\u00fcnasib bu \u015ferl\u0259ri yaz\u0131b g\u00f6nd\u0259rmi\u015fdir:<\/p>\n<p>Ey Vidadi, yen\u0259 xan qullu\u011funda<br \/>\nQaim olub, n\u0259 qiyam\u0259t eyl\u0259rs\u0259n?<br \/>\nYaman g\u00f6zd\u0259n Allah \u00f6z\u00fc saxlas\u0131n,<br \/>\n\u0130xlas il\u0259, ki\u015fi, xidm\u0259t eyl\u0259rs\u0259n.<\/p>\n<p>Bel\u0259 dursan o qap\u0131da q\u0131\u015f v\u0259 yaz,<br \/>\nYeti\u015f\u0259rs\u0259n bir \u00e7\u00f6r\u0259y\u0259 s\u0259r\u0259fraz,<br \/>\nBu do\u011fru yolundan \u0259yils\u0259n bir az,<br \/>\nY\u0259qin bil ki, \u00e7ox x\u0259yan\u0259t eyl\u0259rs\u0259n&#8230;<\/p>\n<p>Amma Vidadinin \u0130rakli xana m\u00fcq\u0259rr\u0259b v\u0259 m\u0259sl\u0259h\u0259t\u00e7i oldu\u011funu n\u0259 g\u00fcrc\u00fc v\u0259 n\u0259 rus v\u0259 n\u0259 d\u0259 bizim tarixl\u0259rd\u0259 g\u00f6rm\u0259dik. \u00d6zg\u0259 bir q\u00f6vl\u0259 g\u00f6r\u0259, \u0259zanc\u00fcml\u0259 m\u0259rhum \u018fhm\u0259d b\u0259y Cavan\u015firin yazma\u011f\u0131na bina\u0259n ki, \u2013 onun Qaraba\u011f tarixin\u0259 dair art\u0131q b\u0259l\u0259diyy\u0259ti var idi, \u2013 Molla P\u0259nah m\u0259rhum \u0130brahim xan\u0131n m\u00fcq\u0259rr\u0259bi-h\u00fczuru olan zaman\u0131 \u00f6z dostu Molla V\u0259lini yaz\u0131b Qazaxdan Qaraba\u011fa g\u0259tirdibdir v\u0259 burada onun xana yavuq olma\u011f\u0131na s\u0259b\u0259b d\u00fc\u015f\u00fcbd\u00fcr v\u0259 xan Molla V\u0259linin a\u011f\u0131l v\u0259 kamal\u0131n\u0131 d\u0259rk edib v\u0259 x\u00fcsus\u0259n onun m\u00f6min v\u0259 m\u00fctt\u0259qi bir \u015f\u0259xs oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcb, ona l\u00fctf v\u0259 m\u0259rh\u0259m\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259rmi\u015f v\u0259 h\u0259r qisim r\u00f6ya g\u00f6rs\u0259 imi\u015f Molla V\u0259liy\u0259 s\u00f6yl\u0259r imi\u015f. Molla d\u0259xi onlar\u0131 xeyli m\u00fcnasib t\u0259bir ed\u0259rmi\u015f. Amma bu r\u0259vay\u0259ti d\u0259xi t\u0259sdiq etm\u0259y\u0259 \u0259ld\u0259 bir d\u0259stavizimiz yoxdur. Bunun do\u011frulu\u011funa \u015f\u0259had\u0259t verici &#8220;Qaraba\u011f tarixi&#8221;nd\u0259 bir i\u015far\u0259 g\u00f6rm\u0259dik.<\/p>\n<p>Do\u011frudur Mirz\u0259 C\u0259mal\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 tarixd\u0259 Mirz\u0259 V\u0259li adl\u0131 bir \u015f\u0259xsin ismi zikr olunubdur, v\u0259li haman Mirz\u0259 V\u0259li Qaraba\u011fda \u015eu\u015fa uyezdind\u0259 Baharl\u0131 q\u0259ry\u0259sind\u0259n bir \u015firinz\u0259ban v\u0259 kardan v\u0259 zir\u0259k bir adam imi\u015f ki, \u0130brahim xan onu \u00f6z \u0259mizad\u0259si \u018fbd\u00fcss\u0259m\u0259d b\u0259y il\u0259 A\u011fa M\u0259h\u0259mm\u0259d \u015fah \u0259vv\u0259l d\u0259f\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n c\u0259nub s\u0259mtind\u0259 vaqe olan vilay\u0259tl\u0259ri hiyteyi-t\u0259s\u0259rr\u00fcf\u00fcn\u0259 g\u00f6t\u00fcrd\u00fckd\u0259 z\u0259val r\u0259smi il\u0259 \u015faha g\u00f6nd\u0259rmi\u015fdir. M\u0259zkur Mirz\u0259 V\u0259linin n\u0259sli bu halda Qaraba\u011fda v\u0259 Bak\u0131da m\u00f6vcud v\u0259 V\u0259liyev familiyas\u0131 il\u0259 m\u0259\u015fhurdurlar.<\/p>\n<p>B\u0259s, Baharl\u0131 Mirz\u0259 V\u0259li il\u0259 \u015e\u0131xl\u0131 Mirz\u0259 V\u0259lini qar\u015f\u0131d\u0131rmaq b\u00f6y\u00fck s\u0259hvdir. T\u0259\u0259cc\u00fcb budur ki, Qaraba\u011f\u0131n \u0259hval v\u0259 tarixin\u0259 b\u0259l\u0259d olanlar v\u0259 onlar\u0131n c\u00fcml\u0259sind\u0259n \u015fair Mirm\u00f6hs\u00fcn a\u011fa A\u011famirzad\u0259 \u015e\u0131xl\u0131 Molla V\u0259linin v\u00fccudunu bilm\u0259rr\u0259 inkar edib, Molla V\u0259li Vidadi ancaq Mirz\u0259 V\u0259li Baharl\u0131dan ibar\u0259t olmas\u0131n\u0131 t\u0259kid edirl\u0259r v\u0259 Mirm\u00f6hs\u00fcn a\u011fan\u0131n q\u00f6vl v\u0259 iddias\u0131n\u0131n q\u00fcvv\u0259sinc\u0259 bunu d\u0259xi \u0259lav\u0259 ed\u0259 bil\u0259rik ki, ne\u00e7\u0259 s\u0259n\u0259 bundan m\u00fcq\u0259dd\u0259m Baharl\u0131 q\u0259ry\u0259sind\u0259n H\u0259mid b\u0259y V\u0259liyev ismind\u0259 bir \u015f\u0259xs il\u0259 tan\u0131\u015f olduq. Bu c\u0259nab\u0131n ziyad\u0259 xo\u015fs\u00f6hb\u0259t v\u0259 dilav\u0259r oldu\u011funu t\u0259hsin etdikd\u0259 biz\u0259 cavab verib dedi ki, filank\u0259s bizim babam\u0131z \u00e7ox dilav\u0259r v\u0259 f\u0259sih bir adam imi\u015f, \u00f6z\u00fcn\u00fcn d\u0259 t\u0259bi-\u015feriyy\u0259si var imi\u015f. Babas\u0131n\u0131n ad\u0131n\u0131 soru\u015fduqda biz\u0259 cavab verdi ki, babam\u0131z\u0131n ad\u0131 Molla V\u0259lidir, &#8220;Vidadi&#8221; t\u0259x\u0259ll\u00fcs.<\/p>\n<p>S\u0259hihi budur ki, Molla V\u0259li Vidadini onun dostu Vaqif \u00e7a\u011f\u0131r\u0131b Qaraba\u011fa g\u0259tirdibdir. V\u0259 burada Cavan\u015fir uyezdind\u0259 m\u0259\u015fhur &#8220;G\u00fcl\u00fcstan&#8221; adlanan yerd\u0259\u2014ki, sabiqd\u0259 x\u0131rdaca bir xanl\u0131qdan ibar\u0259t imi\u015f,&#8211;Molla V\u0259li Vaqifin vasit\u0259sil\u0259 ora xan\u0131n\u0131n h\u00fczurunda m\u00fcq\u0259rr\u0259b v\u0259 m\u00f6ht\u0259r\u0259m \u015f\u0259xsl\u0259rd\u0259n birisi olubdur. Bu \u0259hval\u0131n do\u011frulu\u011funa Vaqif il\u0259 onun aras\u0131nda v\u00fcqua g\u0259l\u0259n m\u00fc\u015fair\u0259 d\u0259lal\u0259t el\u0259yir. Vaqif yaz\u0131r:<\/p>\n<p>Bel\u0259 dursan o qap\u0131da q\u0131\u015f v\u0259 yaz,<br \/>\nYeti\u015f\u0259rs\u0259n bir \u00e7\u00f6r\u0259y\u0259 s\u0259rf\u0259raz.<br \/>\nBu do\u011fru yolunda \u0259yils\u0259n bir az,<br \/>\nY\u0259qin bil ki, \u00e7ox x\u0259yan\u0259t eyl\u0259rs\u0259n.<\/p>\n<p>Xan\u0131n m\u0259h\u0259bb\u0259tin k\u00f6nl\u00fcnd\u0259 yat\u0131r,<br \/>\nBit yey\u0259r \u0259tini, olarsan qotur,<br \/>\nT\u0259rp\u0259nm\u0259 yerind\u0259n, \u0259lb\u0259t, b\u0259rk otur,<br \/>\nVay hal\u0131na bir h\u0259r\u0259k\u0259t eyl\u0259rs\u0259n.<\/p>\n<p>Evini, mal\u0131n\u0131 yad\u0131na salma,<br \/>\nXan izin vers\u0259 d\u0259, boynuna alma,<br \/>\n\u00d6m\u0259rin, Osman\u0131n qayd\u0131na qalma,<br \/>\nS\u00f6zl\u0259rini bid\u0259yan\u0259t eyl\u0259rs\u0259n.<\/p>\n<p>Cavan\u015fir x\u0259lqil\u0259 ol qohum-qarda\u015f,<br \/>\nQazax\u0131n s\u00f6z\u00fcn\u00fc he\u00e7 eyl\u0259m\u0259 fa\u015f,<br \/>\nDem\u0259n\u0259m dinini eyl\u0259 q\u0131z\u0131lba\u015f,<br \/>\n\u018fqlin olsa, \u00f6z\u00fcn, \u0259lb\u0259t, eyl\u0259rs\u0259n.<\/p>\n<p>Xan\u0131 qoyub \u0259g\u0259r ev\u0259 getm\u0259s\u0259n,<br \/>\nQar\u011fa m\u0259n\u0259 m\u0259tl\u0259bin\u0259 yetm\u0259s\u0259n,<br \/>\n\u00dcl\u00fcl\u0259mrin ita\u0259tin etm\u0259s\u0259n,<br \/>\nT\u0259rki-s\u00fcnn\u0259t v\u0259l-c\u0259ma\u0259t eyl\u0259rs\u0259n.<\/p>\n<p>Vidadi Vaqif\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 cavab\u0131n bir b\u0259ndind\u0259 deyibdir:<\/p>\n<p>Dovt\u0259l\u0259b oluban gedibs\u0259n xandan,<br \/>\n\u00d6l\u00fcnc\u0259 \u00e7\u0131xmanam ta G\u00fcl\u00fcstandan,<br \/>\nS\u0259n h\u0259rgah \u00e7al\u0131\u015fsan habel\u0259 candan,<br \/>\nH\u0259r n\u0259 des\u0259n, bil, aqib\u0259t eyl\u0259rs\u0259n.<\/p>\n<p>Molla V\u0259linin o\u011flu M\u0259h\u0259mm\u0259d a\u011fa\u2014ki, babas\u0131n\u0131n ad\u0131 ona qoyulmu\u015fdur,&#8211;sonralardan haman G\u00fcl\u00fcstanda, Qazi S\u0259id\u0259ddin \u0259f\u0259ndinin q\u00f6vl\u00fcn\u0259 g\u00f6r\u0259, xanl\u0131q edibdir. Vidadinin bir o\u011flu d\u0259xi m\u0259\u015fhur Osman \u0259f\u0259ndi imi\u015f ki, Tiflisd\u0259 ikinci m\u00fcfti olubdur ki, elm v\u0259 k\u0259mal\u0131 il\u0259 m\u0259\u015fhur imi\u015f. Osman \u0259f\u0259ndinin f\u0259rz\u0259ndl\u0259rind\u0259n birisi \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc m\u00fcfti M\u0259h\u0259mm\u0259d \u0259f\u0259ndi olub v\u0259 o birisi d\u0259xi Qazi S\u0259id\u0259ddin \u0259f\u0259ndidir ki, sabiqd\u0259 Qaraba\u011fda qazilik ed\u0259rmi\u015f v\u0259 b\u0259d m\u00fcdd\u0259ti-m\u0259did\u0259 Qazax mahal\u0131nda m\u0259sn\u0259di-q\u0259zav\u0259td\u0259 ik\u0259n h\u0259\u015ftad sinnind\u0259 dari-\u00fcqbay\u0259 rehl\u0259t el\u0259yibdir.<\/p>\n<p>Vidadi y\u00fcz il\u0259 kimi, b\u0259lk\u0259 bir az da art\u0131q zind\u0259ganl\u0131q edibdir. Sinnd\u0259 Vaqifd\u0259n b\u00f6y\u00fck imi\u015f. Odur ki, Vaqif ona yazd\u0131\u011f\u0131 bir q\u0259z\u0259lind\u0259 demi\u015fdir:<\/p>\n<p>E\u015fq\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259k s\u0259n\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259z, qocal\u0131bsan, bel\u0259 dur,<br \/>\nBel\u0259 i\u015fl\u0259r yen\u0259 Vaqif kimi o\u011flan\u0259 d\u00fc\u015f\u0259r.<\/p>\n<p>Vidadi bunun cavab\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 q\u0259z\u0259ld\u0259 demi\u015fdir:<\/p>\n<p>N\u0259 q\u0259d\u0259r olsa qoca g\u0259r\u00e7i Vidadi x\u0259st\u0259,<br \/>\nYen\u0259 Vaqif kimi, \u0259lb\u0259tt\u0259, y\u00fcz o\u011flan\u0259 d\u0259y\u0259r.<\/p>\n<p>Molla V\u0259linin m\u00fcsini \u00e7a\u011f\u0131nda f\u0259rz\u0259ndi-giramisi Osman \u0259f\u0259ndi ona xidm\u0259t v\u0259 riay\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259rmi\u015f v\u0259 \u015fairin g\u00f6zl\u0259ri yax\u015f\u0131 g\u00f6rm\u0259diyind\u0259n onun \u0259lind\u0259n tutub g\u0259zdir\u0259rmi\u015f v\u0259 h\u0259r n\u00f6v ehtiyacat\u0131n\u0131 r\u0259f q\u0131lma\u011f\u0131 \u00f6z\u00fcn\u0259 borc hesab ed\u0259rmi\u015f v\u0259 Vidadi d\u0259xi onu can\u00fc dild\u0259n sevib, \u0259ziz tutarm\u0131\u015f v\u0259 onun haqq\u0131nda bel\u0259 xeyir-dua etmi\u015fdi:<\/p>\n<p>Ey h\u0259lim\u00fc \u0259limi-r\u0259bbani,<br \/>\nElm il\u0259 m\u00f6ht\u0259r\u0259m q\u0131l Osmani.<\/p>\n<p>Filh\u0259qiq\u0259 Osman \u0259f\u0259ndi atas\u0131n\u0131n duas\u0131 b\u0259r\u0259k\u0259tind\u0259n elm\u00fc helm il\u0259 f\u0259rid\u00fcl-\u0259s\u0259r bir v\u00fccud olub. Onun nam\u00fc \u015f\u00f6hr\u0259ti n\u0259inki t\u0259k Qafqazda, h\u0259tta Osmanl\u0131 m\u0259ml\u0259k\u0259tind\u0259 d\u0259xi inti\u015far tapm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Molla V\u0259li Vidadi v\u0259fat edibdir tarixi-hicriyy\u0259nin 1224-c\u00fc ilind\u0259 ki, milad\u0131n 1809-cu s\u0259n\u0259sin\u0259 m\u00fctabiqdir. D\u0259fn olunubdur \u015e\u0131xl\u0131 q\u0259bristanl\u0131\u011f\u0131nda ki, &#8220;G\u0259miqayas\u0131&#8221; adlanan yerd\u0259 vaqedir. Q\u0259bir da\u015f\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259 bu beyt h\u0259kk olunubdur:<\/p>\n<p>Kim Vidadi x\u0259st\u0259nin q\u0259brin g\u00f6r\u00fcb ets\u0259 dua,<br \/>\nEd\u0259 h\u0259q r\u0259hm\u0259t, \u015f\u0259fi ola M\u0259h\u0259mm\u0259d Mustafa.<\/p>\n<p>Ail\u0259si<br \/>\nMolla V\u0259li Qay\u0131bovlar n\u0259slind\u0259n olan Molla C\u0259bray\u0131l\u0131n q\u0131z\u0131 T\u00fckazban xan\u0131mla evl\u0259nmi\u015fdir. Sonralar Molla V\u0259li Vidadinin q\u0131z\u0131 C\u0259vahiri Mirz\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d Qay\u0131bova \u0259r\u0259 vermi\u015fdir.<\/p>\n<p>M\u0259\u015fhur s\u0259rk\u0259rd\u0259miz \u018flia\u011fa \u015e\u0131xlinski (1865-1943) &#8220;Xatir\u0259l\u0259rim&#8221; \u0259s\u0259rind\u0259 yaz\u0131r ki, anam \u015eahy\u0259m\u0259n xan\u0131m Qay\u0131bova Az\u0259rbaycan\u0131n m\u0259\u015fhur \u015fairi Molla V\u0259li Vidadinin q\u0131z n\u0259v\u0259sidir, y\u0259ni Mirz\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259din q\u0131z\u0131d\u0131r. O\u011flu Qafqaz\u0131n m\u00fcft\u00fcs\u00fc M\u00fcfti Osman \u018ff\u0259ndi V\u0259lizad\u0259dir<\/p>\n<p>Y\u0259hya b\u0259y Qaza\u011fi \u2013 Molla V\u0259li Vidadinin o\u011ful n\u0259v\u0259si<br \/>\n\u015eah Y\u0259m\u0259n xan\u0131m Qay\u0131bova \u2013 Molla V\u0259li Vidadinin q\u0131z n\u0259v\u0259si<br \/>\nAbbas a\u011fa Nazir \u2013 Molla V\u0259li Vidadinin o\u011ful n\u0259v\u0259si<br \/>\nMirz\u0259 H\u00fcseyn Qay\u0131bzad\u0259 \u2013 Molla V\u0259li Vidadinin o\u011ful n\u0259v\u0259si<br \/>\n\u018fs\u0259rl\u0259ri<br \/>\n\u018fs\u0259rl\u0259ri \/T\u0259rt.: H\u0259mid Arasl\u0131; \u00d6n s\u00f6z\u00fcn m\u00fc\u0259llifi v\u0259 redaktiru \u018f. S\u0259f\u0259rli.- B.: &#8220;\u00d6nd\u0259r N\u0259\u015friyyat&#8221;, 2004.- 126 s.<br \/>\n\u018fs\u0259rl\u0259ri \/T\u0259rt. v\u0259 \u00f6n s\u00f6z\u00fcn m\u00fc\u0259llifi: H\u0259mid Arasl\u0131.- B.: &#8220;\u015e\u0259rq-Q\u0259rb&#8221;, 2004.- 261 s.<br \/>\nHaqq\u0131nda<br \/>\n\u018fhm\u0259dov F. XVIII \u0259sr Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi dilinin inki\u015faf\u0131nda Vidadinin rolu \/Elmi red.: Filologiya elml\u0259ri doktoru, professor R. M\u0259h\u0259rr\u0259mova.- B.: &#8220;Nurlan&#8221;, 2005.- 115 (1) s. \u2013 S.109-115.<br \/>\n&#8220;Molla V\u0259li Vidadi&#8221;. H.Arasl\u0131. &#8220;Az\u0259rbaycan Universiteti&#8221;, &#8220;Bak\u0131&#8221;, 1957. S\u0259h.102.<br \/>\n&#8220;Molla V\u0259li Vidadi&#8221;. \u018f.S\u0259f\u0259rli. &#8220;Az\u0259rn\u0259\u015fr&#8221;, &#8220;Bak\u0131&#8221;, 1977. S\u0259h.108<br \/>\n&#8220;Molla V\u0259li Vidadi&#8221;. T.D\u00fcnyamal\u0131yeva. &#8220;Yaz\u0131\u00e7\u0131&#8221;, Bak\u0131, 1987. S\u0259h.157.<br \/>\nMolla V\u0259li Vidadi. \u018fs\u0259rl\u0259ri. &#8220;\u00d6nd\u0259r&#8221;, Bak\u0131, 2004. S\u0259h.128.<br \/>\nQaraxanl\u0131 M. Vaqifl\u0259 Vidadinin &#8220;Deyi\u015fm\u0259si&#8221;nd\u0259 h\u0259yatilik \/\/\u015e\u0259f\u0259q.- 2005.- \u2116 1-2.- S. 65-68.<br \/>\nRus dilind\u0259 \u0259d\u0259biyyat<br \/>\n[1]<br \/>\n\u0416\u0443\u0440\u0430\u0432\u043b\u0438:\u0421\u0442\u0438\u0445\u043e\u0442\u0432\u043e\u0440\u0435\u043d\u0438\u044f\/\u041f\u0435\u0440.\u0441 \u0430\u0437\u0435\u0440\u0431. C.\u041c\u0430\u043c\u0435\u0434\u0433\u0443\u043b\u0443\u0437\u0430\u0434\u0435. \u0411., \u0413\u044f\u043d\u0434\u0436\u043b\u0438\u043a, 1990. 12 \u0441.<br \/>\n\u0414\u0443\u043d\u044f\u043c\u0430\u043b\u0438\u0435\u0432\u0430 \u0422.\u0410. \u0416\u0438\u0437\u043d\u044c \u0438 \u0442\u0432\u043e\u0440\u0447\u0435\u0441\u0442\u0432\u043e \u041c.\u0412.\u0412\u0438\u0434\u0430\u0434\u0438. \u0411., \u042d\u043b\u043c, 1970, 21 \u0441.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Molla V\u0259li Vidadi (1709-cu il, \u015e\u0259mkir, \u2012 1809-cu il, \u0130kinci \u015e\u0131xl\u0131) \u2014 XVIII \u0259sr az\u0259rbaycan \u015fairi. H\u0259yat\u0131 Molla V\u0259li Vidadi 1709-cu ild\u0259 \u015e\u0259mkird\u0259 anadan olmu\u015fdur. \u015eairin u\u015faql\u0131\u011f\u0131 v\u0259 ilk g\u0259ncliyi d\u0259 orda ke\u00e7mi\u015fdir. Atas\u0131 M\u0259h\u0259mm\u0259d a\u011fa z\u0259man\u0259sinin qabaqc\u0131l v\u0259 savadl\u0131 adamlar\u0131ndan biri idi. M\u0259h\u0259mm\u0259d a\u011fa S\u0259f\u0259vil\u0259r d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u0130randa ya\u015fayan H\u0259mz\u0259 sultan\u0131n n\u0259slind\u0259ndir. Bel\u0259 bir ail\u0259d\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-30128","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-edeb"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30128","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=30128"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30128\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":30142,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30128\/revisions\/30142"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=30128"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=30128"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=30128"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}