{"id":31097,"date":"2019-06-10T09:00:37","date_gmt":"2019-06-10T05:00:37","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=31097"},"modified":"2019-06-10T15:20:44","modified_gmt":"2019-06-10T11:20:44","slug":"usaq-%c9%99d%c9%99biyyati-m%c9%99fkur%c9%99-qaynagimiz-elnar%c9%99-akimova-yazir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=31097","title":{"rendered":"Elnar\u0259 AK\u0130MOVA.&#8221;U\u015faq \u0259d\u0259biyyat\u0131-m\u0259fkur\u0259 qayna\u011f\u0131m\u0131z&#8221;"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/ea.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/ea-300x200.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"200\" class=\"alignnone size-medium wp-image-31099\" \/><\/a><\/p>\n<p><strong>Filologiya \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, &#8220;\u018fd\u0259biyyat q\u0259zeti&#8221;nin \u015f\u00f6b\u0259 m\u00fcdiri<\/strong><\/p>\n<p>\u018fd\u0259biyyat\u0131n \u0259n iddias\u0131z, saf, t\u0259m\u0259nnas\u0131z sah\u0259sidir u\u015faq \u0259d\u0259biyyat\u0131. Yaln\u0131z ona g\u00f6r\u0259 yox ki, m\u0259sum, t\u0259miz u\u015faq m\u0259n\u0259viyyat\u0131na xidm\u0259tl\u0259 m\u0259\u015f\u011fuldur, h\u0259m d\u0259 ona g\u00f6r\u0259 ki, bu y\u00f6nd\u0259 q\u0259l\u0259m \u00e7alanlar he\u00e7 bir d\u0259y\u0259rl\u0259ndirm\u0259, t\u0259ltif, m\u00fckafat, t\u0259nqidin n\u0259z\u0259rl\u0259rind\u0259n t\u0259hlil filan ummadan, yorulmadan tutduqlar\u0131 yolda ir\u0259lil\u0259m\u0259kd\u0259dirl\u0259r. Bu yax\u0131nlarda &#8220;Q\u0131z\u0131l k\u0259lm\u0259&#8221; m\u00fckafat\u0131n\u0131n t\u0259qdimetm\u0259si zaman\u0131 Rafiq Yusifo\u011flunun bir fikri diqq\u0259timi \u00e7\u0259kdi: &#8220;M\u0259n h\u0259mi\u015f\u0259 ba\u015f\u0131m\u0131 a\u015fa\u011f\u0131 sal\u0131b i\u015fl\u0259rimi g\u00f6rm\u00fc\u015f\u0259m, qald\u0131randa g\u00f6rm\u00fc\u015f\u0259m kims\u0259 qiym\u0259t verib, d\u0259y\u0259rl\u0259ndirib&#8221;. M\u0259nc\u0259, u\u015faq \u0259d\u0259biyyat\u0131 il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan \u0259ks\u0259r yazarlar\u0131n qism\u0259tin\u0259 onlar\u0131 q\u0259fil yaxalayan &#8220;t\u0259ltif&#8221; an\u0131 yaz\u0131l\u0131r. T\u0259bii, onun da qazanan\u0131, qazanmayan\u0131 olur.<\/p>\n<p>U\u015faq \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n ke\u00e7diyi yol, inki\u015faf qanunauy\u011funlu\u011fu, m\u00f6vzu v\u0259 problem dair\u0259si haqda \u00e7ox b\u0259hs edilib. B\u0259s bu g\u00fcn \u00e7a\u011fda\u015f u\u015faq \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n probleml\u0259ri, m\u00f6vzu dair\u0259si n\u0259dir, hans\u0131lard\u0131r? Sovet d\u00f6vr\u00fc materiallar\u0131na n\u0259z\u0259r yetir\u0259nd\u0259 daha \u00e7ox v\u0259t\u0259n, yurd sevgisinin, m\u0259kt\u0259b\u0259 h\u0259v\u0259s oyadan \u015feirl\u0259rin qabar\u0131ql\u0131\u011f\u0131, el\u0259c\u0259 d\u0259 t\u0259bi\u0259t t\u0259svirl\u0259rinin inci boyalarla t\u0259c\u0259ss\u00fcm\u00fc n\u0259z\u0259rd\u0259n qa\u00e7m\u0131r. Teymur El\u00e7in, Zeynal Cabbarzad\u0259, Xan\u0131mana \u018flib\u0259yli, \u0130lyas Tapd\u0131q, Hikm\u0259t Ziya, Fikr\u0259t Sad\u0131q, M\u0259stan G\u00fcn\u0259r v\u0259 ba\u015fqalar\u0131n\u0131n \u015feir, poema, hekay\u0259, pyes v\u0259 t\u0259msill\u0259rind\u0259 \u0259sas m\u00f6vzu bu sadalad\u0131qlar\u0131md\u0131r.<\/p>\n<p>M\u00fcst\u0259qillik d\u00f6vr\u00fc \u0259d\u0259biyyat\u0131 ba\u015fqa imzalar\u0131 \u00f6n\u0259 \u00e7\u0259kir. Zahid X\u0259lil, Rafiq Yusifo\u011flu, M\u0259mm\u0259d Namaz, \u018fl\u0259mdar Quluzad\u0259, Sevinc Nuruq\u0131z\u0131, Q\u0259\u015f\u0259m \u0130sab\u0259yli, Q\u0259\u015f\u0259m N\u0259c\u0259fzad\u0259, Reyhan Yusifq\u0131z\u0131, Mina R\u0259\u015fid, \u018fl\u0259sg\u0259r \u018flio\u011flu, \u0130nqilab \u0130saq, \u0130brahim Yusifo\u011flu v\u0259 b. Onlardan bir qisminin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 sovet d\u00f6vr\u00fcn\u0259 d\u00fc\u015fs\u0259 d\u0259, m\u00fcst\u0259qillik zaman\u0131nda da prioritetl\u0259ri d\u0259yi\u015fm\u0259yib. \u0130ll\u0259rdir u\u015faq \u0259d\u0259biyyat\u0131 bu m\u00fc\u0259llifl\u0259rin yarad\u0131c\u0131 ruhunda qorunur, ya\u015fan\u0131r, \u0259d\u0259bi estafeti l\u0259yaq\u0259tl\u0259 zaman\u0131n sonrak\u0131 axar\u0131na daxil edir.<\/p>\n<p>M\u00fcst\u0259qillik d\u00f6vr\u00fc u\u015faq \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n m\u00f6vzu dair\u0259si \u0259vv\u0259lki onillikl\u0259rd\u0259n f\u0259rql\u0259nmir. Bu, b\u0259lk\u0259 d\u0259, u\u015faq \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n ideolojinin t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 uymamaq, daha saf ba\u015flan\u011f\u0131cdan \u00e7\u0131x\u0131\u015f etm\u0259k \u0259zmin\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. H\u0259r\u00e7\u0259nd sovet d\u00f6vr\u00fc \u0259d\u0259biyyat\u0131nda bel\u0259 bir rakursun olmas\u0131 dan\u0131lmazd\u0131r. R\u0259hb\u0259r\u0259, zamana vur\u011fu salan, d\u00f6vr\u00fcn y\u00fcks\u0259li\u015fini ifad\u0259 ed\u0259n misralar\u0131n oldu\u011fu \u015feirl\u0259r az \u00e7\u0131xm\u0131r qar\u015f\u0131m\u0131za. Bu m\u0259nada, u\u015faq \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n yeni dil, yeni estetika, yeni bax\u0131\u015f v\u0259 ifad\u0259 qat\u0131na adlama prosesi m\u00fcst\u0259qillik d\u00f6n\u0259minin pay\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcr. Bu d\u00f6vr h\u0259m d\u0259 az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q ideologiyas\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn sah\u0259 v\u0259 istiqam\u0259tl\u0259rd\u0259 \u00f6n\u0259 ke\u00e7diyi zaman vahidi kimi s\u0259ciyy\u0259vidir. U\u015faqlar\u0131m\u0131zda milli m\u00fc\u0259yy\u0259nlik, milli d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 formala\u015fd\u0131rmaq ist\u0259yi, \u00fc\u00e7r\u0259ngli bayra\u011f\u0131m\u0131z, himnimizl\u0259 \u00f6y\u00fcnm\u0259k, v\u0259t\u0259n, h\u00fcrr, azadl\u0131q duy\u011fulu m\u0259tnl\u0259rin daha \u00e7ox \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil etm\u0259si \u00e7a\u011fda\u015f u\u015faq \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n apar\u0131c\u0131 istiqam\u0259tl\u0259ridir. Dig\u0259r m\u00f6vzu v\u0259 obrazlar da oldu: Qaraba\u011f faci\u0259si, i\u015f\u011fal olunmu\u015f yurd yerl\u0259rimizin, \u015f\u0259hid olan o\u011fullar\u0131m\u0131z\u0131n obraz\u0131, onlar\u0131n v\u0259sfi, t\u0259r\u0259nn\u00fcm\u00fc. Bir d\u0259 d\u00fcnyan\u0131 b\u00fcr\u00fcy\u0259n texnoloji sivilizasiyan\u0131n u\u015faq bax\u0131\u015flar\u0131ndan d\u0259rki. Diqq\u0259t el\u0259s\u0259k, bu, el\u0259 bizim m\u00fcst\u0259qillik d\u00f6vr\u00fc Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131 qapsayan m\u00f6vzulard\u0131r. Xalq\u0131n v\u0259 mill\u0259tin taleyind\u0259 el\u0259 taley\u00fckl\u00fc m\u0259qamlar\u0131n ifad\u0259, v\u0259sf, t\u0259r\u0259nn\u00fcm an\u0131 g\u0259lir ki, b\u00fct\u00fcn \u0259d\u0259biyyat\u0131n ruhu, ovqat\u0131 eyni amala, eyni m\u0259rama qulluq etmi\u015f olur.<\/p>\n<p>Texnoloji sivilizasiya, informasiya partlay\u0131\u015f\u0131 kimi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259rk\u0259n ist\u0259r-ist\u0259m\u0259z bir ne\u00e7\u0259 \u0259sr \u00f6nc\u0259l\u0259r\u0259 qay\u0131d\u0131ram. Didaktikadan, \u00f6y\u00fcd-n\u0259sih\u0259td\u0259n maarif\u00e7iliy\u0259 yol alan u\u015faq \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n indi \u00e7a\u011fda\u015f d\u00fcnyan\u0131n t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 adaptasiya olunmaq c\u0259hdl\u0259ri m\u0259ni XIX \u0259srin sonlar\u0131n\u0131n maarif\u00e7i dal\u011fas\u0131na apar\u0131r, h\u0259l\u0259 mill\u0259t kimi formala\u015fmayan toplumun \u015f\u00fcur oyaql\u0131\u011f\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259sini qald\u0131ran milli m\u00fcn\u0259vv\u0259rl\u0259rimizin bu y\u00f6nd\u0259 \u0259v\u0259zsiz xidm\u0259tl\u0259rini yada sal\u0131r. &#8220;\u018fd\u0259biyyat q\u0259zeti&#8221;nin \u00f6t\u0259n say\u0131nda (25 may 2019) Qan Tural\u0131n\u0131n &#8220;C\u00fcmhuriyy\u0259tin q\u0259mli hekay\u0259l\u0259ri&#8221; yaz\u0131s\u0131nda maraql\u0131 bir fikir yer alm\u0131\u015fd\u0131: &#8220;\u0130nsanlar\u0131 n\u0259 birl\u0259\u015fdirir? Ordular? Yoxsa altunlar? B\u0259lk\u0259 bayraqlar? \u0130nsanlar\u0131 hekay\u0259l\u0259ri birl\u0259\u015fdirir. Yer \u00fcz\u00fcnd\u0259 hekay\u0259d\u0259n g\u00fccl\u00fc he\u00e7 n\u0259 yoxdur. Onun qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 he\u00e7 n\u0259 ala bilm\u0259z. He\u00e7 bir d\u00fc\u015fm\u0259n ona qalib g\u0259l\u0259 bilm\u0259z&#8221;. B\u0259li, b\u00fct\u00fcn b\u00f6y\u00fck \u0259m\u0259ll\u0259rin \u0259sas\u0131nda azad, b\u00f6y\u00fck fikirl\u0259r dayan\u0131r. O fikirl\u0259ri realla\u015fd\u0131rmaq \u0259zmi, h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k yolunda hekay\u0259 yaradacaq m\u00fcqavim\u0259t hissi dayan\u0131r. U\u015faq \u0259d\u0259biyyat\u0131 da bel\u0259 bir m\u00fcqavim\u0259tin b\u0259hr\u0259sidir. XIX \u0259srin sonu, XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 maarif\u00e7ilik dal\u011fas\u0131n\u0131n formala\u015fmas\u0131nda xidm\u0259ti (hekay\u0259ti!) olan insanlar\u0131n &#8211; M.F.Axundzad\u0259, S.\u018f.\u015eirvani, S.V\u0259lib\u0259yov, H.Qarada\u011fski, F.K\u00f6\u00e7\u0259rli, R.\u018ff\u0259ndiyev, S.M.Q\u0259nizad\u0259, M.T.Sidqi, A.\u015eaiq, A.S\u0259hh\u0259t, S.S.Axundov, M.\u018f.Sabir v\u0259 dig\u0259rl\u0259rinin q\u00fcdr\u0259ti say\u0259sind\u0259 u\u015faqlar\u0131m\u0131za &#8220;V\u0259t\u0259n dili&#8221;nd\u0259 xitab olundu. Dil\u00e7i alimimiz Tofiq Hac\u0131yev yaz\u0131r ki, &#8220;bizim bu g\u00fcn i\u015fl\u0259tdiyimiz \u0259d\u0259bi dil normas\u0131 &#8220;V\u0259t\u0259n dili&#8221;nin v\u0259 onun yolunu ged\u0259n XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259ki d\u0259rslikl\u0259rin dil normas\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259 durur&#8221;. Q\u00fcrurverici faktd\u0131r. Bu \u015f\u0259r\u0259fli tarix bizim u\u015faq \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131n layiqli simalar\u0131n\u0131n zaman\u0131nda s\u0259rgil\u0259mi\u015f oldu\u011fu milli ruh v\u0259 idrak t\u0259\u0259ss\u00fcbke\u015fliyin\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. H\u0259min ill\u0259rd\u0259 milli ayd\u0131nlar maarifi, oxuma\u011f\u0131n faydas\u0131n\u0131, elml\u0259 ucalma\u011f\u0131n z\u0259rur\u0259tini israrla ifad\u0259 ed\u0259n m\u0259tnl\u0259rl\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f etmi\u015f, bunu konseptual olaraq yarad\u0131c\u0131l\u0131qlar\u0131n\u0131n amal\u0131na \u00e7evirmi\u015fl\u0259r: &#8220;Elmin izz\u0259ti payidar olur,\/C\u0259hlin nikb\u0259ti can\u015fikar olur,\/H\u0259r k\u0259s elm oxur, b\u0259xtiyar olur,\/Mill\u0259t elml\u0259, b\u0259rq\u0259rar olur&#8221; (M.\u018f.Sabir).<\/p>\n<p>Bu g\u00fcn Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyinin \u0259sas\u0131nda az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q m\u0259fkur\u0259sinin dayand\u0131\u011f\u0131 m\u0259lumdur. U\u015faq \u0259d\u0259biyyat\u0131nda az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q amilinin inti\u015far d\u00f6vr\u00fc d\u0259 \u00f6t\u0259n iki \u0259sr\u0259 siray\u0259t edir. XIX \u0259srin sonu, XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 meydana \u00e7\u0131xan n\u00fcmun\u0259l\u0259r bunun ilk c\u0259hdi, n\u00fcmun\u0259si kimi maraql\u0131d\u0131r. O zaman S\u0259id \u00dcnsizad\u0259, S.\u018f.\u015eirvani, F.K\u00f6\u00e7\u0259rli u\u015faqlar\u0131n ya\u015f v\u0259 bilik s\u0259viyy\u0259sin\u0259, maraq d\u00fcnyalar\u0131na uy\u011fun \u0259s\u0259rl\u0259r yaratma\u011f\u0131 m\u00fch\u00fcm v\u0259zif\u0259 kimi ir\u0259li s\u00fcrm\u0259kl\u0259 bah\u0259m bir m\u0259s\u0259l\u0259nin d\u0259 vacibliyini vur\u011fulay\u0131rd\u0131lar: U\u015faqlar \u00fc\u00e7\u00fcn yaz\u0131lan b\u0259dii \u0259s\u0259rl\u0259r ana dill\u0259rind\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nmal\u0131, azya\u015fl\u0131 v\u0259 yeniyetm\u0259 oxucular\u0131n ya\u015f s\u0259viyy\u0259l\u0259ri, milli x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri v\u0259 anlama qabiliyy\u0259tl\u0259ri n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmal\u0131d\u0131r. U\u015faqlar \u00fc\u00e7\u00fcn yaz\u0131lm\u0131\u015f \u0259s\u0259rl\u0259rin s\u00fcjeti sad\u0259, dili ayd\u0131n v\u0259 x\u0259lqi olmal\u0131d\u0131r ki, ba\u011f\u00e7a v\u0259 m\u0259kt\u0259b ya\u015fl\u0131 u\u015faqlar\u0131n nitql\u0259rinin, b\u0259dii z\u00f6vql\u0259rinin v\u0259 d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rinin inki\u015faf\u0131na k\u00f6m\u0259k etsin. O zaman meydanda olan klassik \u0259s\u0259rl\u0259rimizin &#8211; \u018f.Xaqani, N.G\u0259nc\u0259vi, S.\u015eirazi kimi s\u0259n\u0259tkarlar\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259ri, yaxud &#8220;G\u00fcl\u00fcstan&#8221;, &#8220;Bustan&#8221;, &#8220;Leyli v\u0259 M\u0259cnun&#8221; v\u0259 s. kitablar\u0131n he\u00e7 biri Az\u0259rbaycan dilind\u0259 deyildi. Bu \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259 u\u015faq d\u00fcnyas\u0131, onlar\u0131n ya\u015f psixologiyas\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmam\u0131\u015fd\u0131. Bu m\u0259nada, ziyal\u0131lar\u0131n narahatl\u0131\u011f\u0131 s\u0259b\u0259bsiz deyildi. M\u0259kt\u0259bin, maarifin faydas\u0131n\u0131 anlatmaq, u\u015faqlar\u0131 oxuma\u011fa v\u0259rdi\u015f etdirm\u0259k, m\u00f6vhumat z\u0259ncirini elmin a\u00e7ar\u0131 il\u0259 q\u0131rmaq \u0259zmin\u0259 inam hissi \u00f6n\u0259 ke\u00e7mi\u015fdir. XIX \u0259srin ortalar\u0131 idi. H\u0259l\u0259 meydanda milli \u015f\u00fcurdan, milli t\u0259r\u0259qqid\u0259n, milli d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259d\u0259n s\u00f6hb\u0259t bel\u0259 getmirdi, amma \u0259v\u0259zind\u0259 buna aparan a\u011f\u0131r yolun yol\u00e7ulu\u011fu ba\u015flanm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li Axundzad\u0259nin H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabiy\u0259 \u00fcnvanlad\u0131\u011f\u0131 m\u0259ktublar\u0131n\u0131n birind\u0259 bel\u0259 fikirl\u0259r yer al\u0131rd\u0131: &#8220;\u018fg\u0259r k\u00fclli \u015f\u0259h\u0259r xalq\u0131 pad\u015fahl\u0131q m\u0259kt\u0259bxanalar\u0131nda oxusalar, yer tap\u0131lmaz. Dey\u0259c\u0259ks\u0259n ki, \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 m\u0259kt\u0259bxanalar bina ed\u0259k&#8230; \u00c7ox yax\u015f\u0131, \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 m\u0259kt\u0259bxanalar a\u00e7d\u0131q, rus dilind\u0259 elm \u00f6yr\u0259nm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131q. Aya, \u00fcnas v\u0259 k\u0259nd \u0259halimiz nec\u0259 etsinl\u0259r? K\u0259ndl\u0259rd\u0259 d\u0259 m\u0259kt\u0259bxanalar a\u00e7aq v\u0259 m\u00fc\u0259llim g\u0259tir\u0259k, ya yox?.. \u018fg\u0259r deyirs\u0259n ki, k\u0259nd \u0259hli qals\u0131n, ancaq \u015f\u0259h\u0259r xalq\u0131 elm \u00f6yr\u0259nsin, onda s\u0259nin murad\u0131n \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lm\u0259z. Bir g\u00fcl il\u0259 bahar olmaz. \u015e\u0259h\u0259r xalq\u0131 k\u0259nd \u0259hlin\u0259 nisb\u0259t\u0259n q\u0259tr\u0259dir, d\u0259ryaya nisb\u0259t. Elmin m\u0259nf\u0259\u0259ti o sur\u0259td\u0259 zahirdir ki, kafeyi nas, Prus xalq\u0131 kibi v\u0259 Yengid\u00fcnya xalq\u0131 kibi \u00fcnas\u0259n v\u0259 z\u00fckur\u0259n elmind\u0259n b\u0259hr\u0259yab ola&#8230; S\u0259nin murad\u0131n o vaxtdan kamala yet\u0259r ki, bizim, h\u0259tta \u00e7obanlar\u0131m\u0131z da Prus \u00e7obanlar\u0131 kibi oxumaq, yazmaq bil\u0259l\u0259r v\u0259 \u00fcnas tayfam\u0131z da oxumaq bil\u0259&#8221;.<\/p>\n<p>El\u0259 bir d\u00f6vr g\u0259lmi\u015fdi ki, ziyal\u0131lar Az\u0259rbaycanda maarif v\u0259 m\u0259kt\u0259b \u015f\u0259b\u0259k\u0259sinin geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259sinin, xalq\u0131n savadlanmas\u0131n\u0131n vacibliyini ayd\u0131n d\u0259rk edirdil\u0259r v\u0259 h\u0259r k\u0259s \u0259lind\u0259 q\u0259l\u0259m bu yolda milli m\u00fccadil\u0259y\u0259 at\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 maarifp\u0259rv\u0259r ziyal\u0131lar\u0131 &#8211; m\u00fc\u0259llim v\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131 u\u015faq m\u0259tnl\u0259ri yazma\u011fa t\u0259hrik ed\u0259n s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 \u015fagirdl\u0259rin m\u00fctali\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn qira\u0259t kitablar\u0131n\u0131n yoxlu\u011fu idi. Ona g\u00f6r\u0259 maarifp\u0259rv\u0259r yaz\u0131\u00e7\u0131lar ana dilind\u0259 yaln\u0131z d\u0259rslikl\u0259r deyil, sinifd\u0259nxaric oxu \u00fc\u00e7\u00fcn kitablar\u0131n yaz\u0131lmas\u0131 qay\u011f\u0131s\u0131na da qal\u0131rd\u0131lar. Bu ziyal\u0131lar\u0131 u\u015faq \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn \u0259hat\u0259 v\u0259 \u00e7alarl\u0131\u011f\u0131nda inki\u015faf\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcrd\u00fc. Y\u0259ni nec\u0259 yazmaqla yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 n\u0259 yazmaq, hans\u0131 janrda m\u0259tn meydana qoymaq bar\u0259d\u0259 narahatl\u0131qlar\u0131n\u0131 izhar edirdil\u0259r. Yaln\u0131z u\u015faq \u015feirl\u0259ri, t\u0259msill\u0259r, na\u011f\u0131llar deyil, h\u0259m d\u0259 g\u00fccl\u00fc hekay\u0259l\u0259rin yaz\u0131lmas\u0131 onlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u0259n s\u0259b\u0259bl\u0259r idi. S.M.Q\u0259nizad\u0259 M.T.Sidqiy\u0259 yaz\u0131rd\u0131: &#8220;Hekay\u0259siz, n\u0259srsiz yeni \u0259d\u0259biyyat\u0131 ir\u0259li aparmaq m\u00fcmk\u00fcn deyildir. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, b\u0259zi cavan \u015fairl\u0259rimiz bu m\u0259tl\u0259bi d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcr, hekay\u0259n\u0259visliyi \u015f\u0259ni-\u015fairliy\u0259 layiq g\u00f6rm\u0259yib ba\u015f qa\u00e7\u0131rd\u0131rlar&#8221;.<\/p>\n<p>XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 bu sah\u0259d\u0259 az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q amilini g\u00fccl\u0259ndir\u0259n amill\u0259rd\u0259n biri d\u0259 u\u015faq m\u0259tbuat\u0131n\u0131n yaranmas\u0131 olmu\u015fdur. Bu y\u00f6nd\u0259 at\u0131lan b\u00fct\u00fcn add\u0131mlar n\u0259tic\u0259siz qalsa da, n\u0259hay\u0259t, &#8220;D\u0259bistan&#8221; (1906-1908), &#8220;R\u0259hb\u0259r&#8221; (1906-1907) kimi jurnallar\u0131n n\u0259\u015fr\u0259 ba\u015flamas\u0131 prosesi ba\u015f tutdu. Yarad\u0131c\u0131 f\u0259aliyy\u0259ti q\u0131sa zamanda qapanan bu jurnallardan sonra is\u0259 1911-ci ild\u0259 t\u0259\u015fkil olunan &#8220;pedaqoji kurs&#8221;un i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131 u\u015faqlar \u00fc\u00e7\u00fcn &#8220;M\u0259kt\u0259b&#8221; adl\u0131 jurnal t\u0259sis etm\u0259y\u0259 q\u0259rar verib, bu i\u015fi h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn icaz\u0259 ald\u0131lar. &#8220;H\u0259r \u00fc\u00e7 jurnal Az\u0259rbaycan u\u015faq \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n yaranmas\u0131nda m\u00fch\u00fcm rol oynam\u0131\u015fd\u0131r&#8230; \u018fsl u\u015faq \u0259s\u0259rl\u0259ri 1905-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r yox d\u0259r\u0259c\u0259sind\u0259 idi. Yeni-yeni m\u0259kt\u0259bl\u0259r a\u00e7an, qiym\u0259tli d\u0259rslikl\u0259r haz\u0131rlayan M.\u018f.Sabir, A.\u015eaiq, A.S\u0259hh\u0259t, S.S.Axundov, S.M. Q\u0259nizad\u0259 v\u0259 ba\u015fqa yaz\u0131\u00e7\u0131, \u015fair v\u0259 maarif xadiml\u0259ri u\u015faq \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n g\u00f6z\u0259l v\u0259 r\u0259ngar\u0259ng n\u00fcmun\u0259l\u0259rini Az\u0259rbaycan u\u015faq jurnallar\u0131n\u0131n n\u0259\u015frind\u0259n sonra yaratm\u0131\u015flar&#8221; (\u018f.M\u0259mm\u0259dov).<\/p>\n<p>Yeni tipli m\u0259kt\u0259bl\u0259rin meydana \u00e7\u0131xmas\u0131, ana dilind\u0259 d\u0259rslik v\u0259 d\u0259rs v\u0259saitl\u0259rinin yaranmas\u0131, maarif\u00e7ilik dal\u011fas\u0131n\u0131n geni\u015f inti\u015far\u0131, m\u0259tbuat \u015f\u0259b\u0259k\u0259sinin geni\u015fl\u0259nm\u0259si, x\u00fcsusil\u0259 u\u015faqlar \u00fc\u00e7\u00fcn jurnallar\u0131n n\u0259\u015fr\u0259 ba\u015flamas\u0131 &#8211; b\u00fct\u00fcn bunlar u\u015faq \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131na t\u0259kan ver\u0259n amill\u0259r idi. B\u00fct\u00f6v bir ziyal\u0131 z\u00fcmr\u0259sinin milli t\u0259\u0259ss\u00fcbke\u015fliyi say\u0259sind\u0259 yarad\u0131lan u\u015faq \u0259d\u0259biyyat\u0131 m\u0259hz, sa\u011flam v\u0259 t\u0259m\u0259lli ba\u015flan\u011f\u0131cdan n\u0259\u015f\u0259t tapd\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn bu g\u00fcn d\u0259 ya\u015fama v\u0259 var olma g\u00fcc\u00fcnd\u0259dir.<\/p>\n<p>Ona g\u00f6r\u0259 bu g\u00fcn h\u0259m d\u0259 Onlar\u0131n bayram\u0131d\u0131r! \u0130stiqlala ged\u0259n yolda usanmay\u0131b bir d\u0259 u\u015faq \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n Var olmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 q\u0259l\u0259m \u00e7alanlar\u0131n, g\u0259l\u0259c\u0259yi quracaq c\u00fcmhuriyy\u0259t\u00e7i bir n\u0259sil yeti\u015fdir\u0259nl\u0259rin! U\u015faq \u0259d\u0259biyyat\u0131ndan V\u0259t\u0259n yaradanlar\u0131n y\u0259ni. \u018flind\u0259n tutdu\u011fumuz, bayram\u0131n\u0131 xo\u015f ke\u00e7irm\u0259y\u0259, g\u00fcn\u00fcn\u00fc maraql\u0131 etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131m\u0131z u\u015faqlar\u0131m\u0131z\u0131n t\u0259b\u0259ss\u00fcm\u00fcnd\u0259 h\u0259min ayd\u0131nlar\u0131n m\u00fcqavim\u0259t, dir\u0259ni\u015f v\u0259 qazanc pay\u0131 oldu\u011funu unutmamal\u0131y\u0131q.<\/p>\n<p>M\u00fcbariz\u0259niz m\u00fcbar\u0259k, \u0259ziz s\u0259l\u0259fl\u0259rimiz!<\/p>\n<p>M\u0259nb\u0259: http:\/\/www.edebiyyatqazeti.az<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Filologiya \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, &#8220;\u018fd\u0259biyyat q\u0259zeti&#8221;nin \u015f\u00f6b\u0259 m\u00fcdiri \u018fd\u0259biyyat\u0131n \u0259n iddias\u0131z, saf, t\u0259m\u0259nnas\u0131z sah\u0259sidir u\u015faq \u0259d\u0259biyyat\u0131. Yaln\u0131z ona g\u00f6r\u0259 yox ki, m\u0259sum, t\u0259miz u\u015faq m\u0259n\u0259viyyat\u0131na xidm\u0259tl\u0259 m\u0259\u015f\u011fuldur, h\u0259m d\u0259 ona g\u00f6r\u0259 ki, bu y\u00f6nd\u0259 q\u0259l\u0259m \u00e7alanlar he\u00e7 bir d\u0259y\u0259rl\u0259ndirm\u0259, t\u0259ltif, m\u00fckafat, t\u0259nqidin n\u0259z\u0259rl\u0259rind\u0259n t\u0259hlil filan ummadan, yorulmadan tutduqlar\u0131 yolda ir\u0259lil\u0259m\u0259kd\u0259dirl\u0259r. Bu yax\u0131nlarda &#8220;Q\u0131z\u0131l k\u0259lm\u0259&#8221; m\u00fckafat\u0131n\u0131n [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-31097","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31097","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=31097"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31097\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":31107,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31097\/revisions\/31107"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=31097"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=31097"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=31097"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}