{"id":31899,"date":"2019-08-09T04:00:06","date_gmt":"2019-08-09T00:00:06","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=31899"},"modified":"2019-08-09T09:32:39","modified_gmt":"2019-08-09T05:32:39","slug":"az%c9%99rbaycan-respublikasinin-xalq-yazicisi-%c9%99ziz%c9%99-c%c9%99f%c9%99rzad%c9%99","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=31899","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Xalq yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 \u018fziz\u0259 C\u018fF\u018fRZAD\u018f"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/ezize-ceferzade.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/ezize-ceferzade-300x200.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"200\" class=\"alignnone size-medium wp-image-31905\" srcset=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/ezize-ceferzade-300x200.jpg 300w, https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/ezize-ceferzade.jpg 600w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><\/p>\n<p>C\u0259f\u0259rzad\u0259 \u018fziz\u0259 M\u0259mm\u0259d q\u0131z\u0131 (1921-2003) \u2014 yaz\u0131\u00e7\u0131, \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnas, ictimai xadim, filologiya elml\u0259ri doktoru, professor, 1946-c\u0131 ild\u0259n Az\u0259rbaycan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar Birliyinin \u00fczv\u00fc.<\/p>\n<p>H\u0259yat\u0131<br \/>\n1921-ci il dekabr\u0131n 29-da Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 anadan olmu\u015fdur. \u0130btidai t\u0259hsilini 25 sayl\u0131 m\u0259kt\u0259bd\u0259 alm\u0131\u015f, sonra teatr texniki m\u0259kt\u0259bind\u0259 v\u0259 ikiillik m\u00fc\u0259lliml\u0259r institutunda oxumu\u015f, 1942-1944-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 A\u011fsu rayonundak\u0131 \u00c7aparl\u0131 k\u0259ndind\u0259 m\u00fc\u0259llim i\u015fl\u0259mi\u015fdir. 1946-1947-ci ill\u0259rd\u0259 ekstern yolu il\u0259 Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Universitetinin filologiya fak\u00fclt\u0259sini bitirmi\u015fdir. 1944-1946-ci ill\u0259rd\u0259 C\u0259f\u0259r Cabbarl\u0131 ad\u0131na &#8220;Az\u0259rbaycanfilm&#8221; kinostudiyas\u0131nda ssenari \u015f\u00f6b\u0259sinin r\u0259isi, 1947-1949-cu ill\u0259rd\u0259 teatr texniki m\u0259kt\u0259binin m\u00fcdiri, 1950-1955-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 pedaqoji institutda dosent, kafedra m\u00fcdiri, 1956-c\u0131 ild\u0259 Kam\u00e7atka pedaqoji institutunda dosent, 1957-1974-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n \u0259lyazmalar \u0130nstitutunda ba\u015f elmi i\u015f\u00e7i, \u015f\u00f6b\u0259 m\u00fcdiri, 1974-c\u00fc ild\u0259n is\u0259 Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetinin professoru v\u0259zif\u0259l\u0259rind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r[1]. \u018fziz\u0259 C\u0259f\u0259rzad\u0259 XIX \u0259sr Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131 tarixinin bilicisi kimi tan\u0131n\u0131rd\u0131 v\u0259 bu sah\u0259d\u0259 1950-ci ild\u0259 &#8220;XIX \u0259sr Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131nda maarif\u00e7i-ziyal\u0131 sur\u0259tl\u0259ri&#8221; m\u00f6vzusunda namiz\u0259dlik, 1970-ci ild\u0259 &#8220;XIX \u0259sr Az\u0259rbaycan poeziyas\u0131nda xalq \u015feiri \u00fcslubu&#8221; m\u00f6vzusunda doktorluq dissertasiyalar\u0131 m\u00fcdafi\u0259 etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>\u018fziz\u0259 C\u0259f\u0259rzad\u0259 01.jpg<br \/>\nYarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131<br \/>\n\u018fd\u0259bi f\u0259aliyy\u0259t\u0259 16 ya\u015f\u0131nda ba\u015flam\u0131\u015f v\u0259 &#8220;\u018fzray\u0131l&#8221; adl\u0131 ilk hekay\u0259sini 1937-ci ild\u0259 &#8220;\u018fd\u0259biyyat&#8221; q\u0259zetind\u0259 \u00e7ap etdirmi\u015fdir. \u0130lk kitab\u0131 1948-ci ild\u0259 \u00e7ap edilmi\u015f, lakin Moskvan\u0131n x\u00fcsusi q\u0259rar\u0131 il\u0259 sat\u0131\u015fa \u00e7\u0131xmam\u0131\u015fdan \u0259vv\u0259l qada\u011fan olunub yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. \u018fziz\u0259 xan\u0131m\u0131n n\u0259sr \u0259s\u0259rl\u0259ri \u0259sas\u0259n tarixi roman janr\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. O, m\u00fcasir Az\u0259rbaycan n\u0259sr tarixind\u0259 bu janr\u0131 yenid\u0259n h\u0259yata g\u0259tirmi\u015fdir. Onun bu q\u0259bild\u0259n yazd\u0131\u011f\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259ri a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lard\u0131r:<\/p>\n<p>&#8220;Nat\u0259van haqq\u0131nda hekay\u0259l\u0259r&#8221; (1963) \u2013 bu hekay\u0259l\u0259rd\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131 Qaraba\u011f\u0131n son xan\u0131 Xur\u015fidbanu Nat\u0259van\u0131n (XIX \u0259sr) h\u0259yat\u0131n\u0131 q\u0259l\u0259m\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131r;<br \/>\n&#8220;Al\u0259md\u0259 s\u0259sim var m\u0259nim&#8221; (1973-1978)- ilk tarixi roman\u0131 XIX \u0259srd\u0259 \u015eamax\u0131da ya\u015fay\u0131b-yaratm\u0131\u015f m\u0259\u015fhur \u015fair Seyid \u018fzim \u015eirvaninin \u0259d\u0259bi h\u0259yat\u0131 haqq\u0131ndad\u0131r;<br \/>\n&#8220;V\u0259t\u0259n\u0259 qay\u0131t&#8221; (1977) \u2013 XVIII \u0259srd\u0259 rus qo\u015funlar\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycana ilk g\u0259li\u015fi fonunda \u015fair Ni\u015fat \u015eirvaninin h\u0259yat\u0131 v\u0259 \u015eirvan\u0131n Salyan b\u00f6lg\u0259sind\u0259 ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259r;<br \/>\n&#8220;Yad et m\u0259ni&#8221; (1980) \u2013 XIX \u0259srin sonu XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 romantik \u015fair Abbas S\u0259hh\u0259tin h\u0259yat v\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 roman;<br \/>\n&#8220;Bak\u0131-1501&#8221; (1981) \u2013 \u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tai v\u0259 onun Bak\u0131ya y\u00fcr\u00fc\u015fu tarixin\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f roman;[2]<br \/>\n&#8220;C\u0259laliyy\u0259&#8221; (1983) \u2013 XII \u0259sr Nax\u00e7\u0131van\u0131n qad\u0131n h\u00f6kmdar\u0131 C\u0259laliyy\u0259nin \u00f6lk\u0259nin m\u00fcdafi\u0259si u\u011frunda apard\u0131\u011f\u0131 m\u00fcbariz\u0259nin tarixi;<br \/>\n&#8220;Sabir&#8221; (1989) \u2013 XIX \u0259srin sonu XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 ya\u015fay\u0131b-yaratm\u0131\u015f m\u0259\u015fhur satirik \u015fair Mirz\u0259 \u018fl\u0259kb\u0259r Sabir\u0259 h\u0259sr edilmi\u015f \u0259s\u0259r;<br \/>\n&#8220;Eld\u0259n el\u0259&#8221; (1992) \u2013 XIX \u0259srd\u0259 37 il d\u00fcnya s\u0259yah\u0259tind\u0259 olan co\u011frafiya\u015f\u00fcnas Zeynalabdin \u015eirvaninin h\u0259yat\u0131 haqq\u0131nda roman;<br \/>\n&#8220;Bir s\u0259sin faci\u0259si&#8221; (1995) \u2013 XIX \u0259srin sonunda ya\u015fam\u0131\u015f m\u00fc\u011f\u0259nni Mirz\u0259 G\u00fcll\u0259rin faci\u0259li h\u0259yat\u0131ndan b\u0259hs ed\u0259n \u0259s\u0259r;<br \/>\n&#8220;&#8221;G\u00fcl\u00fcstan&#8221;dan \u00f6nc\u0259&#8221; (1996) \u2013 XIX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 rus qo\u015funlar\u0131n\u0131n \u015eirvana h\u00fccumu tarixin\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f roman;<br \/>\n&#8220;Z\u0259rrintac-Tahir\u0259&#8221; (1996) \u2013 XIX \u0259srd\u0259 \u0130ran Az\u0259rbaycan\u0131nda ya\u015fay\u0131b-yaratm\u0131\u015f qad\u0131n \u015fair\u0259 v\u0259 Bab h\u0259rakat\u0131n\u0131n liderl\u0259rind\u0259n biri Tahir\u0259 Q\u00fcrr\u0259t\u00fcleynin h\u0259yat\u0131 haqq\u0131nda \u0259s\u0259r;<br \/>\n&#8220;\u0130\u015f\u0131\u011fa do\u011fru&#8221; (1998) \u2013 XX \u0259srd\u0259 \u0130randa Bab h\u0259rakat\u0131n\u0131n \u0259ks-s\u0259das\u0131 kimi ba\u015f ver\u0259n faci\u0259vi tarix\u0259 h\u0259sr edilmi\u015f povest;<br \/>\n&#8220;B\u0259la&#8221; (2001) XVI \u0259srd\u0259 \u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259taid\u0259n sonra Az\u0259rbaycanda ba\u015f ver\u0259n v\u0259 sonu Az\u0259baycan\u0131n x\u0131rda xanl\u0131qlara par\u00e7alanmas\u0131 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259n\u0259n hakimiyy\u0259t u\u011frunda ged\u0259n saray \u00e7\u0259ki\u015fm\u0259l\u0259ri haqq\u0131nda \u0259s\u0259r;<br \/>\n&#8220;R\u00fcbab\u0259-sultan\u0131m&#8221; (2001) \u2013 XX \u0259srd\u0259 ba\u015f ver\u0259n ictimai-siyasi hadis\u0259l\u0259r fonunda yar\u0131 bioqrafik roman\u0131;<br \/>\n&#8220;X\u0259z\u0259rin g\u00f6z ya\u015flar\u0131&#8221; (2003) \u2013 1938-c\u0131 ild\u0259 Az\u0259rbaycanda ya\u015fayan \u0130ran az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n\u0131n Stalin rejimi t\u0259r\u0259find\u0259n 3-4 g\u00fcn \u0259rzind\u0259 \u0130rana m\u0259cburi deportasiyas\u0131 haqq\u0131nda povest;<br \/>\n&#8220;E\u015fq Sultan\u0131&#8221; (\u00d6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n bir az \u0259vv\u0259l bitirmi\u015fdir)- XV-XVI \u0259srd\u0259 ya\u015fay\u0131b-yaratm\u0131\u015f b\u00f6y\u00fck Az\u0259rbaycan \u015fairi M\u0259h\u0259mm\u0259d F\u00fczulinin h\u0259yat\u0131 haqq\u0131nda roman.<br \/>\nYaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n &#8220;Sahibsiz ev&#8221; (1966), &#8220;\u018fll\u0259rini m\u0259n\u0259 ver&#8221; (1970), &#8220;S\u0259ns\u0259n \u00fcmidim&#8221; (1984), &#8220;X\u0259yal\u0131m m\u0259nim&#8221; (2002) kimi bir s\u0131ra povestl\u0259rinin m\u00f6vzusu m\u00fcasir h\u0259yatdan g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n<p>&#8220;Q\u0131z\u0131m\u0131n hekay\u0259l\u0259ri&#8221; (1964), &#8220;Anam\u0131n na\u011f\u0131llar\u0131&#8221; (1982), &#8220;\u00c7i\u00e7\u0259kl\u0259rim&#8221; (1988), &#8220;Pi\u015fik dili&#8221; (2001) v\u0259 sair u\u015faqlar \u00fc\u00e7\u00fcn yazd\u0131\u011f\u0131 hekay\u0259 v\u0259 na\u011f\u0131llard\u0131r.<\/p>\n<p>\u018fziz\u0259 C\u0259f\u0259rzad\u0259, eyni zamanda, bir t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 alim kimi Az\u0259rbaycan elmi qar\u015f\u0131s\u0131nda t\u0259qdir\u0259layiq xidm\u0259tl\u0259r g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. Onun klassik Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 \u015fifahi \u0259d\u0259bi irsimizin \u00f6yr\u0259nilm\u0259si sah\u0259sind\u0259 g\u0259rgin elmi axtari\u015flar\u0131n\u0131n b\u0259hr\u0259si olan \u0259s\u0259rl\u0259r h\u0259mi\u015f\u0259 elmi ictimaiyy\u0259tin mara\u011f\u0131na s\u0259b\u0259b olmu\u015fdur. \u018fziz\u0259 xan\u0131m\u0131n elmi-t\u0259dqiqatlar\u0131 onun \u0259d\u0259bi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na da g\u00fccl\u00fc t\u0259sir g\u00f6st\u0259rmi\u015f v\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259rini Az\u0259rbaycan dilinin safl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 t\u0259mizliyi u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259nin bariz n\u00fcmun\u0259sin\u0259 \u00e7evirmi\u015fdir. \u018fziz\u0259 xan\u0131m \u0259d\u0259bi v\u0259 elmi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 pedaqoji f\u0259aliyy\u0259tl\u0259 u\u011furlu bir \u015f\u0259kild\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirm\u0259yi bacar\u0131rd\u0131. Elmi t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 kimi bir s\u0131ra a\u015f\u0131q v\u0259 \u015fairl\u0259rin \u0259s\u0259rl\u0259rini toplay\u0131b \u00e7ap etdirmi\u015fdir ki, bunlara &#8220;Fatma xan\u0131m K\u0259min\u0259&#8221; (1971), &#8220;K\u00f6n\u00fcl \u00e7\u0131rp\u0131nt\u0131lar\u0131&#8221; (1972), &#8220;Az\u0259rbaycan\u0131n a\u015f\u0131q v\u0259 \u015fair qad\u0131nlar\u0131&#8221; (1974, 1991), &#8220;Az\u0259rbaycan\u0131n \u015fair v\u0259 a\u015f\u0131q qad\u0131nlar\u0131&#8221; (II n\u0259\u015fr 2003), &#8220;\u015eirvan\u0131n \u00fc\u00e7 \u015fairi&#8221; (1971), &#8220;M\u00fccr\u00fcm K\u0259rim Vardani. S\u00fcnb\u00fclstan&#8221; (1978), &#8220;Abdulla Padarl\u0131. Se\u00e7ilmi\u015f \u0259s\u0259rl\u0259ri&#8221; (1979), &#8220;H\u0259r budaqdan bir yarpaq&#8221; (1983) daxildir. Onun bir \u00e7ox toplayib \u00e7ap etdirdiyi \u0259s\u0259rl\u0259rin \u0259sas hiss\u0259sini ana v\u0259 qad\u0131n m\u00f6vzusu t\u0259\u015fkil edir ki, bunlar da \u018fziz\u0259 xan\u0131ma romanlar\u0131ndan az \u015f\u00f6hr\u0259t g\u0259tirm\u0259mi\u015fdir. Bu kitablar vasit\u0259si il\u0259 o, ta q\u0259dim d\u00f6vrl\u0259rd\u0259n Az\u0259rbaycanda y\u00fcks\u0259k poetik s\u0259viyy\u0259li yaz\u0131l\u0131 v\u0259 \u015fifahi qad\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n m\u00f6vcud oldu\u011funu v\u0259 d\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131nda \u00f6nd\u0259r oldu\u011funu s\u00fcbut etmi\u015fdir. Bu \u0259s\u0259rl\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131 onun y\u00fczl\u0259rl\u0259 m\u0259qal\u0259, o\u00e7erk, elmi t\u0259dqiqat v\u0259 publisistik m\u0259qal\u0259l\u0259ri d\u00f6vr\u00fc m\u0259tbuatda \u00e7ap edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>O, &#8220;Natavan&#8221; adli kinossenari, \u00e7oxlu sayda radio-televiziya pyesl\u0259ri xatirat v\u0259 says\u0131z hesabs\u0131z bayat\u0131 yazm\u0131\u015fd\u0131r. \u018fziz\u0259 xan\u0131m folklorumuzun vur\u011funu idi, &#8220;Bayat\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rim&#8221;, &#8220;X\u0131z\u0131r N\u0259bi&#8221;, &#8220;Novruz&#8221; v\u0259 ba\u015fqa Az\u0259rbaycan ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri, etnoqrafiyas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 yaz\u0131lar\u0131, televiziya-radioda \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131 onu xalq\u0131n sevimlisi etmi\u015fdir. Bir \u00e7ox xarici \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Yuqoslaviya, Suriya, Kipr, Hindistan, Sinqapur, Malaziya, \u0130srail, \u0130raq v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 beyn\u0259lxalq \u0259h\u0259miyy\u0259tli t\u0259dbirl\u0259rin i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131 olmu\u015fdur. Bu \u00f6lk\u0259l\u0259rin kitabxanalar\u0131ndan tarixi \u0259s\u0259rl\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259lumatlar toplam\u0131\u015f v\u0259 s\u0259yah\u0259t g\u00fcnd\u0259likl\u0259ri yazm\u0131\u015fd\u0131r. Bunlardan birind\u0259 1965-1966-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 h\u0259yat yolda\u015f\u0131n\u0131n i\u015fi il\u0259 ba\u011fl\u0131 Qanaya s\u0259f\u0259rinin g\u00fcnd\u0259likl\u0259ri &#8220;Q\u0131z\u0131l sahil\u0259 s\u0259yah\u0259t&#8221; (1968) xatirat\u0131n\u0131 yazmas\u0131dir.<\/p>\n<p>\u018fziz\u0259 xan\u0131m bir s\u0131ra xarici m\u00fc\u0259llifl\u0259rin o c\u00fcml\u0259d\u0259n S.Smirnovun &#8220;Brest qalas\u0131&#8221;, \u015e.R\u0259\u015fidovun &#8220;G\u00fccl\u00fc dal\u011fa&#8221;, A. Lixanovun &#8220;M\u0259nim general\u0131m&#8221;, \u018f.Kabakl\u0259nin &#8220;\u018fjdaha da\u015f\u0131&#8221;, S.\u00c7okumun &#8220;Bizim diyar&#8221; v\u0259 sair \u0259s\u0259rl\u0259ri Az\u0259rbaycan dilin\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 etmi\u015f, bir \u00e7ox kitab\u0131n redaktoru olmu\u015fdur. Onun \u0259s\u0259rl\u0259ri d\u0259 bir s\u0131ra xarici dill\u0259r\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n rus, fars, tacik, \u0259r\u0259b, qazax v\u0259 sair t\u0259rc\u00fcm\u0259 edilib xaricd\u0259 n\u0259\u015fr edilmi\u015fdir. Fasil\u0259siz olaraq televiziya v\u0259 radioda m\u00fcxt\u0259lif m\u00f6vzularda \u00e7\u0131x\u0131\u015flar etmi\u015f, televiziyada &#8220;Klassik irsimizd\u0259n&#8221;, &#8220;A\u015f\u0131q P\u0259ri&#8221; v\u0259 sair \u00e7oxsay\u0131 proqramlar\u0131n m\u00fc\u0259llifi v\u0259 apar\u0131c\u0131s\u0131 olmu\u015fdur. Bu verili\u015fl\u0259r vasit\u0259si il\u0259 xalqa Az\u0259rbaycan klassik v\u0259 m\u00fcasir \u0259d\u0259bi irsini t\u0259bli\u011f etmi\u015fdir. Bununla yana\u015f\u0131 o radioda C\u0259nubi Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn veril\u0259n proqramlar\u0131n v\u0259 &#8220;Ana&#8221; radio jurnal\u0131n\u0131n uzun ill\u0259r daimi i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131 olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>1981-1989-cu ill\u0259rd\u0259 Respublika Qad\u0131nlar \u015euras\u0131n\u0131n s\u0259dri v\u0259zif\u0259sind\u0259 i\u015fl\u0259mi\u015fdir. Az\u0259rbaycan qad\u0131n v\u0259 u\u015faqlar\u0131n\u0131n h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n qorunmas\u0131 sah\u0259sind\u0259 aktiv f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015f, respublikan\u0131n \u0259n ucqar rayon-k\u0259ndl\u0259rin\u0259 bel\u0259 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 getmi\u015f v\u0259 mill\u0259tin tarixi, taleyi il\u0259 ba\u011fl\u0131 probleml\u0259rl\u0259 tan\u0131\u015f olmu\u015f, bu probleml\u0259rin h\u0259ll edilm\u0259sind\u0259 yax\u0131ndan i\u015ftirak etmi\u015fdir. O h\u0259yat\u0131 boyu xeyriyy\u0259\u00e7ilikl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmu\u015f, 1979-cu ild\u0259 indiki Hac\u0131qabul rayonunun Ta\u011f\u0131l\u0131 k\u0259ndind\u0259 \u00f6z v\u0259saiti hesab\u0131na orta m\u0259kt\u0259b v\u0259 klub binas\u0131 tikdirmi\u015fdir. Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyi u\u011frunda v\u0259 erm\u0259ni t\u0259cav\u00fcz\u00fcn\u0259 qar\u015f\u0131 h\u0259r\u0259katda daim \u00f6nd\u0259 v\u0259 f\u0259al i\u015ftirak ed\u0259n bir v\u0259t\u0259nda\u015f olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>\u018fziz\u0259 C\u0259f\u0259rzad\u0259nin Az\u0259rbaycan elmi v\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131 qar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00f6st\u0259rdiyi xidm\u0259tl\u0259r y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirilmi\u015fdir. O, d\u00f6n\u0259-d\u00f6n\u0259 m\u00fcxt\u0259lif f\u0259xri f\u0259rmanlar, &#8220;Xalqlar dostlu\u011fu&#8221; ordeni v\u0259 m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan\u0131n ali m\u00fckafat\u0131 \u2013 &#8220;\u015e\u00f6hr\u0259t&#8221; ordeni il\u0259 t\u0259ltif edilmi\u015fdir. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 prezidentinin f\u0259rdi t\u0259qa\u00fcd\u00e7\u00fcs\u00fc idi. Az\u0259rtelefilm birliyi onun h\u0259yat v\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 haqq\u0131nda 2 telefilm \u00e7\u0259kmi\u015fdir. \u018fziz\u0259 xan\u0131m\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck m\u00fckafat\u0131 is\u0259 xalq\u0131n ona qar\u015f\u0131 olan b\u00f6y\u00fck m\u0259h\u0259bb\u0259ti idi. Bu sevginin m\u0259ntiqi n\u0259tic\u0259si kimi, o 2001-ci ild\u0259 &#8220;Az\u0259rbaycan Anas\u0131&#8221; v\u0259 &#8220;Xalq Yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131&#8221; kimi y\u00fcks\u0259k adlara layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. \u018fziz\u0259 C\u0259f\u0259rzad\u0259 2003-c\u00fc il sentyabr\u0131n 4-d\u0259 \u00f6mr\u00fcn\u00fcn 82-ci ilind\u0259 uzun s\u00fcr\u0259n a\u011f\u0131r x\u0259st\u0259likd\u0259n sonra haqq\u0131n d\u0259rgah\u0131na qovu\u015fmu\u015fdu v\u0259 v\u0259siyy\u0259tin\u0259 \u0259sas\u0259n Hac\u0131qabul rayonunun Ta\u011f\u0131l\u0131 k\u0259ndind\u0259 valideynl\u0259ri, h\u0259yat yolda\u015f\u0131 v\u0259 qarda\u015flar\u0131 il\u0259 bir m\u0259zarl\u0131qda d\u0259fn edilmi\u015fdir.[3][4]<\/p>\n<p> Tarixi romanlar\u0131<br \/>\n\u201cV\u0259t\u0259n\u0259 qay\u0131t\u201d roman\u0131 1973-c\u00fc ild\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. Romanda v\u0259t\u0259n v\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259t x\u0259tti apar\u0131c\u0131 yer tutmaqdad\u0131r. Yaz\u0131\u00e7\u0131 b\u00fct\u00fcn roman boyu bu sujet x\u0259tl\u0259rini paralel v\u0259 b\u0259z\u0259ns\u0259 qov\u015faq t\u0259svirini vermi\u015fdir. \u018fs\u0259rd\u0259 yaln\u0131z Ni\u015fat \u015eirvaninin deyil, taleyini v\u0259t\u0259nl\u0259 ba\u011flam\u0131\u015f bir s\u0131ra q\u0259hr\u0259manlar\u0131n obrazlar\u0131 da b\u0259dii inikas\u0131n\u0131 tapm\u0131\u015fd\u0131r. \u201cV\u0259t\u0259n\u0259 qay\u0131t\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 hadis\u0259l\u0259rin c\u0259r\u0259yan etdiyi tarixi d\u00f6vr haqq\u0131nda oxucuda bitkin t\u0259s\u0259vv\u00fcr yarada bilmi\u015fdir. \u201cBu bax\u0131mdan roman\u0131n ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131 olan \u201cBe\u015f q\u0131z idik&#8230;\u201d hekay\u0259si x\u00fcsusil\u0259 n\u0259z\u0259ri c\u0259lb edir. T\u0259svir edil\u0259n hadis\u0259 xalq\u0131n faci\u0259vi h\u0259yat\u0131n\u0131 \u00f6yr\u0259nm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn oxucunu ke\u00e7mi\u015f\u0259 apar\u0131r\u201d.<\/p>\n<p>\u018fsl ism\u0259t timsal\u0131 olan S\u00fcr\u0259yya xan\u0131m\u0131n g\u00f6z\u0259l q\u0131z\u0131 Nis\u0259b\u0259yimin yad ell\u0259r\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259kd\u0259ns\u0259 \u00f6vlad\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 od i\u00e7ind\u0259 yanmas\u0131 xalq\u0131n sonsuz q\u0259z\u0259bind\u0259n x\u0259b\u0259r verir.<\/p>\n<p>Romanda t\u0259svir olunan hadis\u0259l\u0259r, \u0259sas\u0259n, q\u0259dim \u015eamax\u0131da c\u0259r\u0259yan edir. XVIII \u0259srd\u0259 art\u0131q b\u00f6y\u00fck ticar\u0259t m\u0259rk\u0259zi olan \u015eamax\u0131 h\u0259m d\u0259 elm, m\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 memarl\u0131q sah\u0259sind\u0259 b\u00f6y\u00fck m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259t qazanm\u0131\u015fd\u0131r. Sonralar Nadir \u015fah\u0131n \u015eirvana h\u00fccumu \u015eamax\u0131n\u0131 b\u0259rbad v\u0259ziyy\u0259t\u0259 salm\u0131\u015fd\u0131r. Bir m\u00fcdd\u0259t istiqlaliyy\u0259t qazana bilm\u0259y\u0259n \u015eirvan T\u00fcrkiy\u0259 soltanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259lin\u0259 ke\u00e7mi\u015f, bel\u0259likl\u0259, Zaqafqaziyada \u0130ran v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcnasib\u0259tinin k\u0259skinl\u0259\u015fm\u0259si Rusiyaya t\u0259r\u0259f meylin yaranmas\u0131na s\u0259b\u0259b olmu\u015fdur. Bel\u0259 ziddiyy\u0259tli bir d\u00f6vrd\u0259 \u015eirvanda ya\u015fay\u0131b-yaradan Ni\u015fat \u015eirvani, Z\u00fclali, A\u011fa M\u0259sih \u015eirvani, Raci \u015eirvanl\u0131, R\u0259\u015fid v\u0259 dig\u0259r \u015fairl\u0259r \u00f6zl\u0259rini bu m\u00fcbariz\u0259l\u0259r\u0259 h\u0259sr etmi\u015f, ham\u0131s\u0131 v\u0259t\u0259nd\u0259n did\u0259rgin d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n<p>\u018fs\u0259rin s\u00fcjet x\u0259tti dediyimiz tarixi hadis\u0259l\u0259r\u0259 uy\u011fun inki\u015faf ets\u0259 d\u0259, b\u0259zi tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rin adlar\u0131 oldu\u011fu kimi saxlan\u0131lsa da, m\u00fc\u0259llifin hadis\u0259l\u0259r\u0259 qabar\u0131q m\u00fcnasib\u0259ti ayd\u0131n n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7arp\u0131r.<\/p>\n<p>\u018fslind\u0259 bel\u0259 romanda bu iki c\u0259h\u0259t g\u00f6zl\u0259nilmi\u015f, biri dig\u0259rini tamamlam\u0131\u015fd\u0131r. X\u00fcsus\u0259n, Ni\u015fat \u015eirvaninin q\u0259z\u0259ll\u0259rinin t\u0259siri, Maro \u0259hvalat\u0131, onlar\u0131n m\u0259h\u0259bb\u0259tl\u0259rin\u0259 inam\u0131 daha da g\u00fccl\u0259ndirmi\u015fdir. \u018fs\u0259rd\u0259 t\u0259svir edil\u0259n \u018fsg\u0259r b\u0259y v\u0259 \u015e\u0259bn\u0259m yaz\u0131\u00e7\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n \u00e7ox xarakterik t\u0259svir edilmi\u015fdir. Feodalizmin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri olan bu bac\u0131-qarda\u015f\u0131n xarakterl\u0259ri psixoloji v\u0259ziyy\u0259tl\u0259ri il\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bel\u0259 halda oxucu \u015e\u0259bn\u0259m\u0259 qar\u015f\u0131 r\u0259\u011fb\u0259t hissi il\u0259 yana\u015f\u0131r.<\/p>\n<p>M\u00fc\u0259llif \u018fsg\u0259r b\u0259yin d\u0259 ziddiyy\u0259tli xarakterini \u00e7ox b\u00f6y\u00fck ustal\u0131qla q\u0259l\u0259m\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131r. Zahird\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 soltan\u0131n\u0131n \u015eamax\u0131dak\u0131 hakimi Ehsan b\u0259yin \u0259n yax\u0131n adam\u0131 olan \u018fsg\u0259r b\u0259y daxil\u0259n m\u00fcst\u0259qil hakimiyy\u0259t\u0259 can at\u0131r. Ni\u015fat\u0131n qarda\u015flar\u0131 Q\u0259l\u0259m\u015fah v\u0259 \u018fl\u0259m\u015fah\u0131n r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 ba\u015f ver\u0259n el \u00fcsyan\u0131na qo\u015fulur v\u0259 son halda \u00fcsyana x\u0259yan\u0259t edir. Onun xarakterind\u0259ki bu ziddiyy\u0259tl\u0259r yaz\u0131\u00e7\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n m\u0259har\u0259tl\u0259 i\u015fl\u0259nmi\u015fdir.<\/p>\n<p>\u201cAl\u0259md\u0259 s\u0259sim var m\u0259nim\u201d roman\u0131 1972-ci ild\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bu roman yaln\u0131z \u0259dibin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda deyil, \u00fcmum\u0259n Az\u0259rbaycan tarixi n\u0259srind\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli yer tutur. M\u00fc\u0259llifin ilk roman\u0131 olan v\u0259 \u0259d\u0259bi m\u00fchitd\u0259  b\u00f6y\u00fck h\u0259ssasl\u0131qla qar\u015f\u0131lanan bu \u0259s\u0259rin ad\u0131 el\u0259 m\u0259hz Seyid \u018fzim \u015eirvaninin \u015feirind\u0259n g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f\u00fcr:<\/p>\n<p>M\u00f6vti-cismani il\u0259 sanma m\u0259nim \u00f6lm\u0259yimi,<\/p>\n<p>Seyyida, \u00f6lm\u0259r\u0259m, al\u0259md\u0259 s\u0259sim var m\u0259nim.<\/p>\n<p>Yaz\u0131\u00e7\u0131 roman\u0131 \u0259vv\u0259lc\u0259 \u201cM\u0259h\u0259bb\u0259t g\u00fcnahd\u0131rm\u0131?\u201d adland\u0131rma\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcns\u0259 d\u0259,ancaq \u0259s\u0259rin n\u0259\u015fri  zaman\u0131 d\u0259yi\u015fm\u0259yi m\u00fcnasib bilmi\u015fdir. Bu \u015f\u00fcbh\u0259siz ki, roman\u0131n ictimai m\u0259zmunu il\u0259 \u0259laq\u0259dard\u0131r.<\/p>\n<p>\u201cAl\u0259md\u0259 s\u0259sim var m\u0259nim\u201d roman\u0131nda \u018fziz\u0259 C\u0259f\u0259rzad\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na v\u0259 \u015f\u0259xsiyy\u0259tin\u0259 b\u00f6y\u00fck m\u0259h\u0259bb\u0259t b\u0259sl\u0259diyi Seyid \u018fzim \u015eirvaninin obraz\u0131n\u0131 yaratma\u011f\u0131 qar\u015f\u0131s\u0131na m\u0259qs\u0259d qoysa da yaz\u0131\u00e7\u0131 bununla kifay\u0259tl\u0259nm\u0259mi\u015f, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 XIX \u0259sr \u015eirvan tarixini, daha do\u011frusu \u015eirvan m\u00fchitini ictimai-siyasi v\u0259 \u0259d\u0259bi-m\u0259d\u0259ni hadis\u0259l\u0259rin canl\u0131 m\u0259nz\u0259r\u0259si fonunda v\u0259 etnoqrafik yadda\u015f\u0131n i\u015f\u0131\u011f\u0131nda izl\u0259mi\u015fdir.[5] Romanda Seyid \u018fzimin m\u00fck\u0259mm\u0259l obraz\u0131 yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. \u015eamax\u0131 yollardan ba\u015flan\u0131r dey\u0259r\u0259k yaz\u0131\u00e7\u0131  bir h\u0259yat\u0131n, bir m\u00fchitin v\u0259 bir c\u0259fake\u015f m\u00fcbarizin h\u0259yat roman\u0131n\u0131 ba\u015flay\u0131r. \u015eamax\u0131 bazarlar\u0131n\u0131n da t\u0259sviri geni\u015f verilir, eyni zamanda burada bu h\u0259yat roman\u0131n\u0131n i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131 il\u0259 tan\u0131\u015f oluruq. Onalar haqq\u0131nda v\u0259 XIX \u0259sr \u015eamax\u0131 m\u00fchiti haqq\u0131nda geni\u015f t\u0259s\u0259vv\u00fcr \u0259ld\u0259 edirik. \u018fs\u0259rd\u0259 Seyid \u018fzim \u015eirvaninin h\u0259rt\u0259r\u0259fli obraz\u0131 yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Roman\u0131n ilk s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259 Seyid \u018fzim g\u0259nc bir \u015fairdir yeni tan\u0131nma\u011fa ba\u015flay\u0131r.Mahmud a\u011fan\u0131n m\u0259clisind\u0259 ilk d\u0259f\u0259 i\u015ftirak edir v\u0259 burada rastla\u015fd\u0131\u011f\u0131 g\u00f6z\u0259l  r\u0259qs ustas\u0131 olan, zahir\u0259n d\u0259 g\u00f6r\u0259nl\u0259ri bihu\u015f ed\u0259n Sonan\u0131n g\u00f6z\u0259lliyin\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 \u015feiri oxuyur. Bu m\u0259clisd\u0259 Seyid \u018fzim h\u0259m d\u0259 Sonaya a\u015fiq olur. Seyid \u018fzimin \u0259n yax\u0131n dostu T\u0259rlanda bu m\u0259clisd\u0259 idi v\u0259 o da Sonan\u0131n e\u015fqin\u0259 d\u00fc\u00e7ar olmu\u015fdu. Lakin Sonan\u0131n e\u015fqi onlar\u0131n dostlu\u011funu poza bilmir. Seyid \u018fzim dostunun Sonaya olan sevgisini bildikd\u0259 \u00f6z hissl\u0259rini yaln\u0131z \u015feirl\u0259rd\u0259 biruz\u0259 verir. Onlar\u0131n qovu\u015fmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259yat\u0131n\u0131n sonuna q\u0259d\u0259r \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bunlar\u0131 \u0259sas g\u00f6t\u00fcr\u0259r\u0259k \u0259s\u0259rin m\u0259h\u0259bb\u0259t y\u00f6n\u00fcml\u00fc oldu\u011funu dey\u0259 bilm\u0259rik. Bu sad\u0259c\u0259 d\u00f6vr\u00fcn m\u00fchitinin avam, cahil v\u0259 x\u00fcrafat\u00e7\u0131 t\u0259r\u0259fl\u0259rini a\u00e7maq \u00fc\u00e7\u00fcnd\u00fcr. Bu Sona bir r\u0259qass\u0259dir v\u0259 r\u0259qsin ustas\u0131d\u0131r, he\u00e7 kim onun kimi r\u0259qs ed\u0259 bilm\u0259z. Lakin s\u0259n\u0259ti v\u0259 s\u0259n\u0259tkar\u0131 q\u0259bul ed\u0259 bilm\u0259y\u0259n bu dar \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259li m\u00f6vhumat \u0259hli onu \u00e7\u0259ngi adland\u0131r\u0131r h\u0259tta onun ad\u0131nda s\u00f6y\u00fc\u015f, qar\u011f\u0131\u015f kimi istifad\u0259 edirl\u0259r. H\u0259tta onu g\u00f6r\u0259r\u0259k\u0259n qad\u0131nlar ya\u015fman\u0131rlar. Bu m\u00fcnasib\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259 he\u00e7 kim Sonan\u0131 sev\u0259 bilm\u0259z, onunla evl\u0259n\u0259 bilm\u0259z, bunu namussuzluq v\u0259 biab\u0131r\u00e7\u0131l\u0131q q\u0259bul ed\u0259rl\u0259r. R\u0259qs kimi \u015feir d\u0259, musiqi d\u0259 q\u0259bul olunmur h\u0259r biri Allaha xo\u015f getm\u0259y\u0259n \u0259m\u0259l kimi q\u0259l\u0259m\u0259 verilir. Lakin bu s\u0259n\u0259tkarlar\u0131 yolundan d\u00f6nd\u0259rmir. Burada biz s\u0259n\u0259tin v\u0259 s\u0259n\u0259tkar\u0131n s\u00f6zs\u00fcz v\u0259 k\u0259lams\u0131z nitqini d\u0259 g\u00f6r\u00fcr\u00fcr\u00fck. Burada Seyid \u018fzimin r\u0259ssasmla m\u0259hz duy\u011fular v\u0259 bax\u0131\u015flar\u0131 il\u0259 dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u015fahidi oluruq onlar bir-birinin dilini bilm\u0259s\u0259l\u0259r d\u0259 lakin bir-birinin ruhunu anlay\u0131rlar.<\/p>\n<p>Seyid \u018fzimin ail\u0259 qurmas\u0131 v\u0259 h\u0259yat yolda\u015f\u0131 Ceyrana olna m\u00fcnasib\u0259ti mehribanl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 \u015f\u0259fq\u0259ti d\u0259 \u0259s\u0259rd\u0259 geni\u015f t\u0259svir olunmu\u015fdur. Seyid \u018fzimin d\u00fcnayaya g\u00f6z a\u00e7an u\u015faqlar\u0131na verdiyi adlarda insanlar aras\u0131nda etiraz yarad\u0131r. U\u015faqlara Ai\u015f\u0259, \u00d6m\u0259r adlar\u0131n\u0131n qoyulmas\u0131n\u0131 avam camaat q\u0259bul etm\u0259k ist\u0259mir. Seyid \u00f6vladlar\u0131na bu adlar qoyula bilm\u0259z deyirl\u0259r. B\u00fct\u00fcn bunlar yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n m\u00fchitin x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rini, cizgil\u0259rini verm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 etdiyi x\u0131rda detallard\u0131r.<\/p>\n<p>Seyid \u018fzim \u015eirvaninin maarif v\u0259 m\u0259kt\u0259b yolunda apard\u0131\u011f\u0131 m\u00fcbariz\u0259l\u0259r \u0259s\u0259rin \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil edir. Xalq\u0131n \u00f6vladlar\u0131n\u0131n savads\u0131z v\u0259 cahil qalmas\u0131na \u015fair d\u00f6z\u0259 bilmir. U\u015faqlar mollaxanalarda, m\u0259dr\u0259s\u0259l\u0259rd\u0259 ill\u0259rl\u0259 \u00e7\u0259r\u0259k\u0259ni \u00f6yr\u0259nir v\u0259 Quran\u0131 oxuma\u011f\u0131 \u00f6yr\u0259nirl\u0259r v\u0259 bundan savay\u0131 he\u00e7 n\u0259 bilmirl\u0259r. Bu Seyid \u018fzimi narahat edir \u00e7\u00fcnki o, u\u015faqlar sad\u0259c\u0259 cahil olaraq yeti\u015firl\u0259r. Onlar Quran\u0131 oxuma\u011f\u0131 \u00f6yr\u0259ns\u0259l\u0259rd\u0259 mahiyy\u0259tini d\u0259rk etmirl\u0259r. \u0130nsanlar kordurlar bu m\u00fchitd\u0259 sad\u0259c\u0259 mollalar\u0131n dedikl\u0259rin\u0259 inan\u0131rlar. Bunun mahiyy\u0259tini d\u0259rk etmirl\u0259r, s\u00f6zd\u0259 dindar m\u00fcs\u0259lman olsalarda dinl\u0259rind\u0259n bel\u0259 x\u0259b\u0259rl\u0259ri yoxdur v\u0259 mollalar t\u0259r\u0259find\u0259n aldad\u0131l\u0131rlar. B\u00fct\u00fcn bunlar \u018fzimin \u00fcr\u0259yini par\u00e7alay\u0131r o xalq\u0131n\u0131 bel\u0259 avam g\u00f6rm\u0259k ist\u0259mir. \u0130nsanlar\u0131 m\u0259d\u0259ni savadl\u0131, h\u0259m d\u00fcny\u0259vi elml\u0259r\u0259 yiy\u0259l\u0259nmi\u015f h\u0259m d\u0259 dininin mahiy\u0259tini d\u0259rk etmi\u015f g\u00f6rm\u0259k ist\u0259yir. Bir para mollalar var ki, onlar xalq\u0131n h\u0259r zaman avam olmas\u0131n\u0131 ist\u0259yirl\u0259r. Avam insanlar\u0131 oyatma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 is\u0259 q\u0259bul etmirl\u0259r. Seyid \u018fzimin d\u0259 yaratd\u0131\u011f\u0131 m\u0259kt\u0259b bu \u015f\u0259kild\u0259 fitn\u0259kar mollalar\u0131n, dind\u0259n x\u0259b\u0259ri olmayan m\u00f6minl\u0259rin h\u0259d\u0259fin\u0259 \u00e7evrilir. Qapaql\u0131lar, M\u0259\u015f\u0259di Al\u0131\u015flar v\u0259 Qurbanqulular onu \u0259zm\u0259k  \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259ll\u0259rind\u0259n g\u0259l\u0259ni edirl\u0259r. Bu k\u00fctl\u0259 he\u00e7 c\u00fcr maarifi, m\u0259kt\u0259bi, m\u0259d\u0259niyy\u0259ti, ir\u0259liy\u0259 at\u0131lm\u0131\u015f he\u00e7 bir add\u0131m\u0131 q\u0259bul etm\u0259k ist\u0259mirl\u0259r. Dar \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259nin Qapaql\u0131lar\u0131 cahil k\u00fctl\u0259nin s\u00f6z ke\u00e7ir\u0259ni olmaqda davam etm\u0259k ist\u0259yirl\u0259r. Seyid \u018fzim\u0259 qar\u015f\u0131 avam camaat\u0131n is\u0259 m\u00fcnasib\u0259ti bir t\u0259r\u0259fli deyil. Onu bir t\u0259r\u0259fd\u0259n seyid, pey\u011f\u0259mb\u0259r \u00f6vlad\u0131 bilirl\u0259r, haqq\u0131nda e\u015fidil\u0259nl\u0259r v\u0259 dan\u0131\u015fd\u0131qlar\u0131n\u0131 e\u015fid\u0259n d\u0259 is\u0259 ziddiyy\u0259tl\u0259r i\u00e7ind\u0259 qal\u0131rlar. B\u00fct\u00fcn bunlara baxmayaraq, Seyid \u018fzim \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bilir ki, bu g\u00fcn olmasa da bir g\u00fcn m\u00fctl\u0259q onun da xalq\u0131 t\u0259r\u0259qqi ed\u0259c\u0259k. \u0130stedadlar musiqi \u015feir, s\u0259n\u0259t torpa\u011f\u0131 olan \u015eamax\u0131 bir g\u00fcn s\u0259n\u0259tkarlara da \u00f6z quca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7acaq. U\u015faqlar d\u00fcnyadan x\u0259b\u0259rli savadl\u0131 olacaqlar. Buna inanaraq Seyid \u018fzim bir an bel\u0259 m\u00fcbariz\u0259sind\u0259n qalm\u0131r. O, u\u015faqlar\u0131 ac qald\u0131qda bel\u0259 yen\u0259 d\u0259 yaln\u0131z \u00f6z\u00fcn\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcr, qap\u0131ya g\u0259l\u0259nl\u0259ri \u0259libo\u015f yola salm\u0131r. \u018flind\u0259 olan\u0131n\u0131 yar\u0131 b\u00f6l\u00fcr.<\/p>\n<p>\u018fs\u0259rin sonlar\u0131nda art\u0131q g\u00f6r\u00fcr\u00fck ki, Seyid \u018fzim qocalm\u0131\u015fd\u0131r. Xalq\u0131n d\u0259rdi Seyid \u018fzimi qocaltm\u0131\u015fd\u0131r. \u015e\u0259h\u0259r\u0259 yeni t\u0259yin olunan axundun g\u0259li\u015fini f\u00fcrs\u0259t bil\u0259n Qapaql\u0131lar, M\u0259\u015f\u0259di Al\u0131\u015flar h\u00fccuma ke\u00e7irl\u0259r h\u0259r\u0259si bir yandan Seyid \u018fzimin \u015feirini dey\u0259r\u0259k onun kafirliyini isbatlama\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Onlar \u015feirl\u0259ri \u0259zb\u0259r bilirl\u0259r. B\u00fct\u00fcn bunlar qoca \u015fair\u0259 pis t\u0259sir edir. \u015eair bir m\u00fcdd\u0259t x\u0259st\u0259 yatd\u0131qdan sonra d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fir amma k\u00f6\u00e7\u0259n \u00e7airin cismidir, ruhu h\u0259r zaman xalq\u0131 il\u0259dir. Seyid \u018fzimin s\u0259si al\u0259md\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 ya\u015fay\u0131r.<\/p>\n<p>\u201cYad et m\u0259ni\u201d roman\u0131nda XX y\u00fczilliyin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 c\u0259r\u0259yan ed\u0259n hadis\u0259l\u0259rd\u0259n dan\u0131\u015f\u0131l\u0131r. Romanda Abbas S\u0259hh\u0259t, Mirz\u0259 \u018fl\u0259kb\u0259r Sabir v\u0259 A\u011f\u0259li Nasehin obrazlar\u0131 yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. S\u0259hh\u0259tin simas\u0131nda v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131q v\u0259 xeyirxahl\u0131q, Sabirin timsal\u0131nda f\u0259dakarl\u0131q v\u0259 c\u0259surluq, Nasehin \u015f\u0259xsind\u0259 t\u0259vaz\u00f6karl\u0131q v\u0259 s\u0259mimilik kimi m\u0259n\u0259vi-\u0259xlaqi keyfiyy\u0259tl\u0259r inand\u0131r\u0131c\u0131 detallar v\u0259 \u015ftrixl\u0259rl\u0259 \u0259ks olunmu\u015fdur. Lakin yaz\u0131\u00e7\u0131 romanda \u0259sas diqq\u0259ti Abbas S\u0259hh\u0259t\u0259 y\u00f6n\u0259ltm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>1980-ci ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan b\u0259dii n\u0259sri \u00f6z\u00fcn\u00fcn roman d\u00f6vr\u00fcn\u00fc ya\u015fad\u0131. Milli roman bu onillikd\u0259 yeni bir keyfiyy\u0259t m\u0259rh\u0259l\u0259sin\u0259 daxil oldu. B\u0259dii n\u0259sr tariximizd\u0259 \u0259d\u0259bi hadis\u0259y\u0259 \u00e7evril\u0259n onlarla roman bu onillikd\u0259 yarand\u0131. Yusif S\u0259m\u0259do\u011flunun \u201cQ\u0259tl g\u00fcn\u00fc\u201d, El\u00e7inin \u201c\u00d6l\u00fcm h\u00f6km\u00fc\u201d, \u0130sa H\u00fcseynovun (Mu\u011fanna) \u201cM\u0259h\u015f\u0259r\u201d v\u0259 s. Bu ill\u0259r milli varl\u0131q roman\u0131n m\u00f6vzu v\u0259 problematikas\u0131nda \u00f6n m\u00f6vqey\u0259 ke\u00e7di. Tarixi roman xeyli z\u0259nginlik qazand\u0131. 80-ci ill\u0259rin roman\u0131nda tariximizin m\u00fcxt\u0259lif d\u00f6vrl\u0259ri b\u0259dii t\u0259hlil predmeti olsa da, daha \u00e7ox \u015eah \u0130smay\u0131l  m\u00f6vzusu yer alm\u0131\u015fd\u0131r. F\u0259rman K\u0259rimzad\u0259nin \u201cXudaf\u0259rin k\u00f6rp\u00fcs\u00fc\u201d, \u201d\u00c7ald\u0131ran d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc\u201d dilogiyas\u0131nda, El\u00e7inin \u201cMahmud v\u0259 M\u0259ry\u0259m\u201d, \u018fziz\u0259 C\u0259f\u0259rzad\u0259nin \u201cBak\u0131-1501\u201d, \u018flisa Nicat\u0131n \u201cQ\u0131z\u0131lba\u015flar\u201d romanlar\u0131nda bu d\u00f6vr \u0259ks olunmu\u015fdur. Dem\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, S\u0259f\u0259vil\u0259rin f\u0259aliyy\u0259ti, x\u00fcsus\u0259n, \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n  tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259t kimi mara\u011f\u0131 v\u0259 milli m\u00fcst\u0259qillik, milli d\u00f6vl\u0259tilik u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259 il\u0259 \u015f\u0259rtl\u0259n\u0259n m\u00fcasirliyi indi d\u0259, bu g\u00fcn d\u0259 \u00f6z \u0259h\u0259miyy\u0259tini saxlay\u0131r.<\/p>\n<p>\u018fziz\u0259 C\u0259f\u0259rzad\u0259nin \u201cBak\u0131-1501\u201d roman\u0131 \u015eah \u0130smay\u0131l m\u00f6vzusunda yaz\u0131lm\u0131\u015f ilk tarixi romand\u0131r.Bundan sonra F\u0259rman K\u0259rimzad\u0259 \u201cXudaf\u0259rin k\u00f6rp\u00fcs\u00fc\u201d(1987), \u018flisa Nicat\u0131n \u201cQ\u0131z\u0131lba\u015flar\u201d romanlar\u0131 (1982) S\u0259f\u0259vil\u0259rin hakimiyy\u0259ti v\u0259 o d\u00f6vrd\u0259 ba\u015f ver\u0259n tarix hadis\u0259l\u0259r el\u0259c\u0259 d\u0259 \u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tai \u015f\u0259xsiyy\u0259ti s\u0259rk\u0259rd\u0259liyi \u00f6n plana \u00e7\u0131x\u0131b. \u018fziz\u0259 C\u0259f\u0259rzad\u0259 \u201cBak\u0131-1501\u201d roman\u0131 \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n b\u00fct\u00fcn h\u0259yat\u0131 deyil, \u0259sas\u0259n, 1501-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r olan tarixi hadis\u0259l\u0259r izl\u0259nir. \u018fslind\u0259, \u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tai m\u00f6vzusuna d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn \u0259sas\u0131n\u0131 \u018fziz\u0259 C\u0259f\u0259rzad\u0259 bu \u0259s\u0259ri il\u0259 qoydu\u011funu dem\u0259k olar. Yaz\u0131\u00e7\u0131 bu \u0259s\u0259rind\u0259 \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n \u015eirvan\u015fah F\u0259rrux Yassar il\u0259 apard\u0131\u011f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 v\u0259 Bak\u0131n\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259sihadis\u0259si \u00fcz\u0259rind\u0259 dayan\u0131r. Bu tarixi roman \u00e7oxf\u0259silli olmam\u0131\u015f c\u0259mi \u00fc\u00e7 f\u0259sild\u0259 (Bak\u0131-1501, Qanl\u0131-qadal\u0131 ill\u0259r,h\u00f6kmdar\u0131n \u015fair \u00fcr\u0259yi) verilmi\u015fdir. Roman\u0131n ba\u015f q\u0259hr\u0259man\u0131n\u0131n \u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tai olmas\u0131 yaz\u0131\u00e7\u0131ya h\u0259min d\u00f6vr\u00fcn hadis\u0259l\u0259rin\u0259 n\u0259z\u0259r salma\u011fa imkan verir. Romanda \u015eah \u0130smay\u0131l h\u0259m bir \u015fah, h\u0259m \u015fair, h\u0259m d\u0259 bir s\u0259yyah kimi t\u0259svir edilir. Yaz\u0131\u00e7\u0131 \u015eah \u0130smay\u0131l obraz\u0131n\u0131, h\u0259m v\u0259t\u0259ninin m\u00f6vcud v\u0259ziy\u0259tini t\u0259svir edir, h\u0259m d\u0259 onu xalq\u0131n\u0131n, v\u0259t\u0259ninin g\u0259l\u0259c\u0259yini d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259n s\u0259rk\u0259rd\u0259 v\u0259 bir \u015fah olaraq t\u0259svir edir. Burada \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n u\u015faql\u0131\u011f\u0131, taxta \u00e7\u0131xmas\u0131, \u015fair kimi f\u0259aliyy\u0259ti t\u0259svir olunmu\u015fdur. Bu romanda \u018fziz\u0259 C\u0259f\u0259rzad\u0259 birt\u0259r\u0259flilik g\u00f6st\u0259rmir, obraz\u0131 t\u0259svir ed\u0259rk\u0259n onun \u00fcst\u00fcn x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri il\u0259 yana\u015f\u0131 q\u00fcsurlar\u0131n\u0131 da g\u00f6st\u0259rir. H\u0259m\u00e7inin \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n milli \u015f\u00fcurunu, v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik duy\u011fular\u0131n\u0131 da g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. Romanda \u015eah \u0130smay\u0131l Az\u0259rbaycan h\u00f6kmdar\u0131, Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin yarad\u0131c\u0131s\u0131 kimi s\u0259ciy\u0259l\u0259ndirilir. Romana n\u0259z\u0259r sald\u0131qda g\u00f6r\u00fcr\u00fck ki, burada \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n u\u015faql\u0131\u011f\u0131 xat\u0131rlan\u0131r v\u0259 u\u015faql\u0131q d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 bel\u0259 \u015eah \u0130smay\u0131l t\u0259mkinli, geni\u015f d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc,a\u00e7\u0131q fikirli, g\u00f6z\u00fca\u00e7\u0131q bir u\u015faqd\u0131r. U\u015faql\u0131\u011f\u0131ndan o h\u00f6kmdar kimi yeti\u015fdirilmi\u015f v\u0259 ona h\u00f6kmdar \u015feyx kimi m\u00fcnasib\u0259rt g\u00f6st\u0259rilmi\u015fdir. Onun ya\u00e7\u0131 ona olan m\u00fcnasib\u0259t\u0259 z\u0259rr\u0259 q\u0259d\u0259r d\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259 bilmir. \u015eah \u0130smay\u0131l   s\u0259f\u0259r\u0259 \u00e7\u0131xmas\u0131 v\u0259 K\u00fcr\u00fc nec\u0259 m\u0259rdlikl\u0259 ke\u00e7m\u0259si, qo\u015funu \u00f6z arxas\u0131 il\u0259 aparmas\u0131 \u015feirl\u0259rinin qo\u015funda ruh y\u00fcks\u0259kliyi yaratmas\u0131 romanda geni\u015f \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Romanda \u015eah \u0130smay\u0131l obraz\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131 hakim Mirz\u0259li, B\u0259hram qazi, Bibixan\u0131m-Sultan\u0131m, Ayt\u0259kin, R\u0259him b\u0259y, \u0130brahim v\u0259 ba\u015fqa sur\u0259tl\u0259rd\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. \u018fs\u0259rd\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131 oxucuya bel\u0259 m\u00fcraci\u0259t edir: \u201c\u018fziz oxucu, bu b\u00f6y\u00fck m\u00fcbariz\u0259 meydan\u0131nda s\u0259n Bibixan\u0131m Sultan\u0131m, Ayt\u0259kin, \u0130brahim v\u0259 o vaxtlar \u015feyx o\u011flu \u015fah kimi tan\u0131nan \u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tai il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcrs\u0259n. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fd\u0259 Bibixan\u0131m-Sultan\u0131m, Ayt\u0259kin v\u0259 \u0130brahim h\u0259r\u0259si \u00f6z anlay\u0131\u015f\u0131nca \u015fi\u0259lik t\u0259riq\u0259tinin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131,on d\u00f6rd ild\u0259 on d\u00f6rd \u0259yal\u0259t f\u0259th etmi\u015f s\u0259rk\u0259rd\u0259, h\u00f6kmdar v\u0259 \u0259n inc\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259t q\u0259z\u0259ll\u0259ri qo\u015fmu\u015f, \u201cD\u0259hnam\u0259\u201d m\u00fc\u0259llifi \u015fair X\u0259taini d\u0259rk etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015facaq\u201d.<\/p>\n<p>Roman\u0131n epiloqunda \u015eah \u0130smay\u0131l \u015f\u0259xsiyy\u0259tinin v\u0259 m\u00fcbariz\u0259sinin simvolu kimi dil, qeyr\u0259t, v\u0259 v\u0259t\u0259n sevgisi g\u00f6st\u0259rilmi\u015fdir. Roman bu c\u00fcml\u0259 il\u0259 bitir. Siz\u0259 \u00fc\u00e7 \u0259man\u0259t qoyub \u0259r\u0259n babalar: dilimiz, qeyr\u0259timiz, v\u0259t\u0259nimiz-can sizin can onlar \u0259man\u0259ti. Onu da qeyd ed\u0259k ki, \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n dilind\u0259n deyil\u0259n bu s\u00f6zl\u0259r \u018fziz\u0259 C\u0259f\u0259rzad\u0259nin m\u0259zar da\u015f\u0131na da yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r \u201cSiz\u0259 v\u0259siyy\u0259tim: dilimizi, qeyr\u0259timizi, V\u0259t\u0259nimizi qoruyun\u201d.[6]<\/p>\n<p>F\u0259rman K\u0259rimzad\u0259 \u201cXudaf\u0259rin k\u00f6rp\u00fcs\u00fc\u201d roman\u0131n\u0131 yazark\u0259n ilk d\u0259f\u0259 idi ki, bel\u0259 bir m\u00f6vzu haqq\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc. Burada \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n u\u015faql\u0131lq ill\u0259rini, hakimiyy\u0259t ba\u015f\u0131na ke\u00e7m\u0259zd\u0259n \u0259vv\u0259lki d\u00f6vr\u00fc t\u0259svir etm\u0259kl\u0259 onun m\u00fchitin\u0259 n\u0259z\u0259r sal\u0131r. M\u00f6vcud ictimai-siyasi m\u00fchiti canland\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Yaz\u0131\u00e7\u0131 buna nail olur.Burada \u015eah \u0130smay\u0131l obraz\u0131 tarixi h\u0259qiq\u0259t\u0259 uy\u00f6un olaraq i\u015fl\u0259nib. O bir s\u0259rk\u0259rd\u0259 d\u00f6vl\u0259t adam\u0131 olmaqla yana\u015f\u0131. H\u0259m d\u0259 bir xalq, el adam\u0131d\u0131r.O d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259, arzu v\u0259 ist\u0259kl\u0259ril\u0259 yaln\u0131z \u00f6z\u00fcn\u00fc deyil, b\u00fct\u00fcn Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131 t\u0259msil edir.Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131 onu daim xalqla birg\u0259 t\u0259svir edir. \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n apard\u0131\u011f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 \u015f\u0259xsi m\u00fcbariz\u0259 deyil, xalq\u0131n m\u00fcbariz\u0259sidir.<\/p>\n<p>\u018flisa Nicat\u0131n \u201cQ\u0131z\u0131lba\u015flar\u201d roman\u0131nda is\u0259 \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n ayr\u0131-ayr\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015f s\u0259hn\u0259l\u0259rind\u0259n dan\u0131\u015f\u0131l\u0131r v\u0259 onun v\u0259t\u0259n, xalq yolunda atd\u0131\u011f\u0131 add\u0131mlardan b\u0259hs edilir.Onun \u0259sas qay\u0259si Az\u0259rbaycanda a\u011fal\u0131q ed\u0259n yadlar\u0131 burdan \u00e7\u0131xarmaq, Az\u0259rbaycan torpa\u011f\u0131nda h\u00f6kmdar\u0131n bir az\u0259rbaycanl\u0131 olmas\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259kd\u0259n ibar\u0259t olmu\u015fdur. Yaz\u0131\u00e7\u0131 \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131 xalq\u0131n m\u0259h\u0259bb\u0259tini, r\u0259\u011fb\u0259tini qazanan Az\u0259rbaycan\u0131n vahidliyini d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259n v\u0259 bunu h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259n bir q\u0259hr\u0259man s\u0259rk\u0259rd\u0259dir. B\u0259z\u0259n onun v\u0259t\u0259n haqq\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259ri roman q\u0259hr\u0259manl\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7\u0131xaraq, dramaturgiya q\u0259hr\u0259manl\u0131\u011f\u0131na \u00e7evrilir (V\u0259t\u0259n! V\u0259t\u0259n! V\u0259t\u0259n, s\u0259n n\u0259 q\u0259d\u0259r \u0259ziz v\u0259 g\u00f6z\u0259ls\u0259n. And i\u00e7ir\u0259m n\u0259 q\u0259d\u0259r ki, sa\u011fam s\u0259nin q\u0131z\u0131l torpaqlar\u0131n tapdaq alt\u0131nda qalmayacaq&#8230;) \u015eah \u0130smay\u0131l obraz\u0131 bir ne\u00e7\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n yarad\u0131lmas\u0131na baxmayaraq onun m\u00fck\u0259mm\u0259l obraz\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131n\u0131 dem\u0259k \u00e7\u0259tindir. D\u00f6vr ziddiyy\u0259tli v\u0259 \u00e7\u0259tin oldu\u011fu kimi ona yana\u015fmalarda m\u00fcxt\u0259lif v\u0259 ziddiyy\u0259tlidir.<\/p>\n<p> \u201cEld\u0259n-el\u0259\u201d roman\u0131 tarixi romanlar i\u00e7ind\u0259 x\u00fcsusil\u0259 se\u00e7ilir.Yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n \u201cXo\u015f g\u00f6rd\u00fck,s\u0259yyah\u201d adl\u0131 povestinin yenid\u0259n i\u015fl\u0259nmi\u015f v\u0259 geni\u015fl\u0259ndirilmi\u015f variant\u0131 kimi t\u0259qdim etdiyi \u201dEld\u0259n-el\u0259\u201d roman\u0131 Az\u0259rbaycan alimi v\u0259 s\u0259yyah\u0131 Zeynalabdin \u015eirvaninin h\u0259yat\u0131ndan b\u0259hs edir. H\u0259yat\u0131n\u0131n otuz yeddi ilini s\u0259yah\u0259tl\u0259rd\u0259 ke\u00e7irmi\u015f olan bu g\u00f6rk\u0259mli s\u0259yyah-m\u00fct\u0259f\u0259kkirin \u00f6m\u00fcr yolunu v\u0259r\u0259q-v\u0259r\u0259q izl\u0259mi\u015f, bir \u00e7ox m\u0259qamlara ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirmi\u015fdir. Roman Zeynalabdin \u015eirvaninin u\u015faql\u0131q ill\u0259ri il\u0259 ba\u015flay\u0131r, bel\u0259c\u0259 s\u0259yyah\u0131n \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonunad\u0259k t\u0259svir olunur. Burada alimin \u0130ran, T\u00fcrkiy\u0259, Hindistan, Pakistan, Orta Asiya, \u0259r\u0259b \u00f6lk\u0259l\u0259rin\u0259 s\u0259yah\u0259ti haqq\u0131nda geni\u015f t\u0259fsilatl\u0131 m\u0259lumat vermi\u015fdir. \u00d6lk\u0259l\u0259r haqq\u0131nda verilmi\u015f z\u0259ngin m\u0259lumatlar \u0259s\u0259rin oxunaql\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131  v\u0259 inand\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259min edir.<\/p>\n<p>\u018fs\u0259rd\u0259 Zeynalabdin \u015eirvaninin atas\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259r, anas\u0131 \u015eirinb\u0259yim,qarda\u015f\u0131 M\u0259h\u0259mm\u0259d\u0259li obrazlar\u0131 da yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Atas\u0131 \u00e7ox ciddi, z\u0259hmli, dinin\u0259 \u00e7ox ba\u011fl\u0131 biri kimi t\u0259svir olunur. Anas\u0131 is\u0259 \u00e7ox m\u00fclayim, mehriban bir qad\u0131nd\u0131r. Eyni zamanda S\u00fcheyla, Alt\u0131ntelli, \u00d6m\u00fcr b\u0259y, v\u0259li\u0259hd Erkin v\u0259 ba\u015fqalar\u0131n\u0131n obrazlar\u0131 yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. \u018fs\u0259rd\u0259 1821-1827-ci ill\u0259rd\u0259 \u201dRiyaz\u00fcs-s\u0259yah\u0259\u201d, 1826-c\u0131 ild\u0259 \u201cH\u0259dayiq\u00fcs-s\u0259yah\u0259\u201d, 1832-ci ild\u0259 is\u0259 \u201cBustan\u00fcs-s\u0259yah\u0259\u201d,\u201dK\u0259\u015ff\u00fcl-maarif\u201d kimi \u0259s\u0259rl\u0259rini yazmas\u0131 haqq\u0131nda da m\u0259lumat yer alm\u0131\u015fd\u0131r. Biz g\u00f6r\u00fcr\u00fck ki, yaz\u0131\u00e7\u0131 \u0259s\u0259ri yazark\u0259n d\u0259 bu \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259n istifad\u0259 etmi\u015f, \u015eirvaninin \u00f6z \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259ki m\u0259lumatlara istinad ed\u0259r\u0259k g\u00f6z\u0259l bir \u0259s\u0259r meydana g\u0259tirmi\u015fdir.<\/p>\n<p>\u201cEld\u0259n-el\u0259\u201d roman\u0131n\u0131  \u018fziz\u0259 C\u0259f\u0259rzad\u0259 atas\u0131 M\u0259h\u0259mm\u0259d C\u0259f\u0259r o\u011fluna v\u0259 co\u011frafiya\u015f\u00fcnas alim Nur\u0259ddin K\u0259rimovun xatir\u0259sin\u0259 h\u0259sr etmi\u015fdir. \u018fs\u0259r 1992-ci ild\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r[5].<\/p>\n<p>M\u00fckafatlar\u0131<br \/>\nAz\u0259rbaycan SSR Ali Sovetinin F\u0259xri F\u0259rman\u0131 \u2014 28.12.1981[7]<br \/>\nHaqq\u0131nda \u00e7\u0259kil\u0259n filml\u0259r<br \/>\nA\u011f sa\u00e7lar\u0131n i\u015f\u0131\u011f\u0131 (film, 1993)<br \/>\n\u018fziz\u0259 C\u0259f\u0259rzad\u0259 (film, 1999)<br \/>\n\u0130stinadlar<br \/>\nBroom icon.svg<br \/>\nBu m\u0259qal\u0259d\u0259ki istinadlar m\u00fcvafiq istinad \u015fablonlar\u0131 il\u0259 g\u00f6st\u0259rilm\u0259lidir.<br \/>\n Flora X\u018fL\u0130LZAD\u018f,\u018fb\u0259di ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131n q\u00fcss\u0259si. &#8220;Az\u0259rbaycan&#8221; q\u0259zeti<br \/>\n &#8220;Sinifd\u0259nxaric t\u0259dbirl\u0259r zaman\u0131 tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r\u0259 dair materiallar\u0131n \u00f6yr\u0259nilm\u0259si&#8221;. Afaq Qas\u0131mova. Yeniyetm\u0259l\u0259rin tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rin n\u00fcmun\u0259sind\u0259 t\u0259rbiy\u0259 edilm\u0259si. Bak\u0131: Nurlan, 2006. &#8211; s\u0259h. 125.<br \/>\n \u018fziz\u0259 C\u0259f\u0259rzad\u0259nin r\u0259smi sayt\u0131nda bioqrafiyas\u0131<br \/>\n AYT\u018fN, Xalq yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 \u018fziz\u0259 C\u0259f\u0259rzad\u0259 d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fib. \u018fziz\u0259 C\u0259f\u0259rzad\u0259nin r\u0259smi sayt\u0131nda d\u0259rc olunan Vida S\u00f6z\u00fc<br \/>\n 1)  Abdullayeva C.M. v\u0259 b. M\u00fcasir Az\u0259rbayca \u0259d\u0259biyyat\u0131.\u0130ki cildd\u0259, II cild, Bak\u0131, Bak\u0131 Universiteti n\u0259\u015friyyat\u0131,2007, s\u0259h 564.<br \/>\n 1)  \u018fziz\u0259 C\u0259f\u0259rzad\u0259. Bak\u0131-1501. Yaz\u0131\u00e7\u0131,1981, s\u0259h 263.<br \/>\n \u018f.M.C\u0259f\u0259rzad\u0259 yolda\u015f\u0131n Az\u0259rbaycan SSR Ali Sovetinin F\u0259xri F\u0259rman\u0131 il\u0259 t\u0259ltif edilm\u0259si haqq\u0131nda Az\u0259rbaycan SSR Ali Soveti R\u0259yas\u0259t Hey\u0259tinin 28 dekabr 1981-ci il tarixli F\u0259rman\u0131 \u2014 anl.az sayt\u0131<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>C\u0259f\u0259rzad\u0259 \u018fziz\u0259 M\u0259mm\u0259d q\u0131z\u0131 (1921-2003) \u2014 yaz\u0131\u00e7\u0131, \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnas, ictimai xadim, filologiya elml\u0259ri doktoru, professor, 1946-c\u0131 ild\u0259n Az\u0259rbaycan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar Birliyinin \u00fczv\u00fc. H\u0259yat\u0131 1921-ci il dekabr\u0131n 29-da Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 anadan olmu\u015fdur. \u0130btidai t\u0259hsilini 25 sayl\u0131 m\u0259kt\u0259bd\u0259 alm\u0131\u015f, sonra teatr texniki m\u0259kt\u0259bind\u0259 v\u0259 ikiillik m\u00fc\u0259lliml\u0259r institutunda oxumu\u015f, 1942-1944-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 A\u011fsu rayonundak\u0131 \u00c7aparl\u0131 k\u0259ndind\u0259 m\u00fc\u0259llim i\u015fl\u0259mi\u015fdir. 1946-1947-ci ill\u0259rd\u0259 ekstern [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-31899","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-edeb"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31899","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=31899"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31899\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":31911,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31899\/revisions\/31911"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=31899"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=31899"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=31899"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}