{"id":32623,"date":"2019-09-25T03:00:06","date_gmt":"2019-09-24T23:00:06","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=32623"},"modified":"2019-09-25T08:57:53","modified_gmt":"2019-09-25T04:57:53","slug":"hikm%c9%99t-m%c9%99likzad%c9%99-insan-bir-govh%c9%99rdir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=32623","title":{"rendered":"Hikm\u0259t M\u018fL\u0130KZAD\u018f.&#8221;\u0130nsan bir g\u00f6vh\u0259rdir&#8230;&#8221;"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2017\/06\/10291071_455253494660228_1338165152726257845_n.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2017\/06\/10291071_455253494660228_1338165152726257845_n-300x300.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"300\" class=\"aligncenter size-medium wp-image-25436\" srcset=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2017\/06\/10291071_455253494660228_1338165152726257845_n-300x300.jpg 300w, https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2017\/06\/10291071_455253494660228_1338165152726257845_n-150x150.jpg 150w, https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2017\/06\/10291071_455253494660228_1338165152726257845_n.jpg 559w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezident T\u0259qa\u00fcd Fondunun t\u0259qa\u00fcd\u00e7\u00fcs\u00fc, Az\u0259rbaycan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar Birliyinin \u00fczv\u00fc<\/strong><\/p>\n<p>N\u0259simi-650<\/p>\n<p>B\u00f6y\u00fck Az\u0259rbaycan \u015fairi \u0130mad\u0259ddin N\u0259simi, bildiyimiz kimi, (b\u00fct\u00fcn h\u0259yat\u0131 boyu) Allah e\u015fqin\u0259 sadiq qalan \u0259n s\u0259lt\u0259n\u0259tli \u015fairdir. O, \u00e7ox g\u00f6z\u0259l bilirdi ki, \u00ab&#8230;Bir kims\u0259 yenid\u0259n (Yuxar\u0131dan) do\u011fulmasa, Allah\u0131n s\u0259lt\u0259n\u0259tini g\u00f6r\u0259 (\u00abY\u0259hya\u00bb 3, 3-c\u00fc ay\u0259), bir kims\u0259 sudan v\u0259 Ruhdan do\u011fulmasa, Allah\u0131n s\u0259lt\u0259n\u0259tin\u0259 gir\u0259 bilm\u0259z\u00bb (\u00abY\u0259hya\u00bb 3, 5-ci ay\u0259). Dahi \u015fairin Allaha sevgi ehtiram\u0131 k\u0259sb ed\u0259n q\u0259z\u0259ll\u0259rind\u0259 ovqat tapan \u0130lahi sur\u0259tl\u0259r onun iman v\u0259 t\u0259qvada daha kamil olmas\u0131n\u0131 \u015f\u0259rtl\u0259ndirir.<br \/>\nBilirik ki, \u0259srl\u0259r \u0259vv\u0259l imanda acizlik n\u00fcmayi\u015f etdir\u0259nl\u0259r N\u0259simi \u015feirinin f\u0259hmind\u0259n ehtiyat etdikl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn i\u015ftahlar\u0131n\u0131 z\u00fclm ac\u0131lar\u0131nda itil\u0259dil\u0259r. El\u0259 Zahidin (\u00f6z\u00fcn\u00fc imam donunda g\u00f6st\u0259r\u0259n \u015feyxin) onu \u0259l\u0259 verm\u0259si d\u0259 bu qorxunun g\u00f6st\u0259ricisidir. N\u0259simi edam a\u011fac\u0131nda soyulark\u0259n m\u0259hz bu ifrat alud\u0259\u00e7iliy\u0259 eyham vurmu\u015f, \u00abZahidin bir barma\u011f\u0131n k\u0259ss\u0259n, d\u00f6n\u00fcb h\u0259qd\u0259n qa\u00e7ar\u00bb demi\u015fdi.<br \/>\nN\u0259simi tu\u015f g\u0259ldiyi c\u0259miyy\u0259tl\u0259rin ham\u0131s\u0131nda z\u00fclm, zill\u0259t, g\u00fcnah g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fc dey\u0259 \u00ab\u018fn\u0259-\u0259lh\u0259qq\u00bb ifad\u0259sini dil\u0259 g\u0259tirmi\u015fdi &#8211; y\u0259ni dem\u0259k ist\u0259mi\u015fdi ki, \u00abEy, b\u0259\u015f\u0259r \u0259hli, Allah Vahiddir, T\u0259kdir, Onun V\u00fccudundan qopan h\u0259r ruh (b\u0259d\u0259nl\u0259 birl\u0259\u015fib) Onun Ucal\u0131\u011f\u0131n\u0131 alq\u0131\u015fa b\u00fckm\u0259lidir, f\u0259q\u0259t siz b\u0259d\u0259nin cismani arzular\u0131na uymusuz, d\u00fcnya mal\u0131 sizi \u00f6z a\u011fu\u015funda m\u0259st edir, buna g\u00f6r\u0259 T\u0259k Allah\u0131n yerd\u0259ki sur\u0259tl\u0259ri ola bilmirsiniz. B\u0259lli ki, siz a\u015fa\u011f\u0131dans\u0131n\u0131z (y\u0259ni Yerd\u0259n), \u00e7\u00fcnki d\u00fcnya q\u00f6vm\u00fc kimi ah-vaydas\u0131z, m\u0259n is\u0259 Allah\u0131 d\u0259rk etdim, Onun bir sur\u0259ti olmaq \u015f\u0259r\u0259fim var, buna g\u00f6r\u0259 m\u0259n yuxar\u0131danam (y\u0259ni G\u00f6yd\u0259n).<br \/>\n\u018fslind\u0259, N\u0259simi \u00ab\u018fn\u0259-\u0259lh\u0259qq\u00bb dey\u0259rk\u0259n Allah\u0131n Vahid oldu\u011funa eyham vurmu\u015fdu. Lakin b\u0259\u015f\u0259r onun n\u0259 dediyini d\u0259rk etm\u0259di, d\u00fcnya z\u00fclm\u00fcn\u0259 alud\u0259\u00e7ilik Teymuru da onun \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u0259 f\u0259rman verm\u0259k israr\u0131 il\u0259 co\u015fdurdu.<br \/>\nN\u0259simini \u00ab\u018fn\u0259-\u0259lh\u0259qq\u00bb &#8211; guya (t\u0259rc\u00fcm\u0259d\u0259) \u00abAllah m\u0259n\u0259m\u00bb ifad\u0259sinin \u00fcst\u00fcnd\u0259 soymaq \u0259slind\u0259, c\u0259miyy\u0259tl\u0259rin Allah\u0131 d\u0259rk etm\u0259m\u0259sidir. Birincisi, \u00ab\u018fn\u0259-\u0259lh\u0259qq\u00bb m\u0259ntiqi t\u0259rc\u00fcm\u0259d\u0259 ayr\u0131 bir m\u0259tl\u0259bi a\u00e7\u0131r: Y\u0259ni Allah insan\u0131 \u00d6z sur\u0259tind\u0259 yarad\u0131b, insan Onun bir sur\u0259ti ola bil\u0259r, Onun sur\u0259ti olmaqla da Haqq\u0131 \u00f6z simas\u0131nda g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259r. \u0130kincisi, N\u0259simi, \u00f6z\u00fcn\u00fcn h\u00fcrufi m\u0259sl\u0259kind\u0259 \u00e7\u0131rp\u0131nan sufi d\u0259y\u0259rl\u0259ri (tam m\u0259nada) qavramaqla Allah\u0131n bir sur\u0259ti oldu\u011funu, Allah e\u015fqind\u0259 t\u0259c\u0259lla etdiyini b\u0259\u015f\u0259r\u0259 \u00e7atd\u0131rmaq ist\u0259di. O, Allah\u0131n insandan n\u0259 umdu\u011funu poetik m\u00fcraci\u0259tl\u0259ri il\u0259 a\u00e7\u0131b-a\u011fartd\u0131, ham\u0131n\u0131n Allah e\u015fqind\u0259 kamil ola bilm\u0259sini dedi. Onun m\u0259hz \u00ab\u018fn\u0259-\u0259lh\u0259qq\u00bb dem\u0259kd\u0259 \u0259sl m\u0259qs\u0259di d\u0259 Allah\u0131n insanda c\u0259m olmas\u0131, Yer\u0259-G\u00f6y\u0259 s\u0131\u011fmayan Allah\u0131n insan \u00fcr\u0259yin\u0259 s\u0131\u011fa bilm\u0259sini qabartmaq idi. Onun h\u0259m\u00e7inin, \u00abM\u0259nd\u0259 s\u0131\u011far iki cahan, m\u0259n bu cahan\u0259 s\u0131\u011fmazam\u00bb (y\u0259ni Yer-G\u00f6y m\u0259nd\u0259 s\u0131\u011f\u0131r, lakin m\u0259nim iki cahan s\u0131\u011fd\u0131ran v\u00fccudum g\u00fcnah dolu bir m\u0259kana s\u0131\u011fm\u0131r, \u00e7\u00fcnki iki cahan\u0131n s\u0131\u011fd\u0131\u011f\u0131 bu cana bir cahan h\u00fcdud vermir) fikri d\u0259 eyni m\u0259ntiq\u0259 siray\u0259t edir.<br \/>\nN\u0259simi insan\u0131n bir g\u00f6vh\u0259r oldu\u011fu q\u0259na\u0259tind\u0259 idi, ona g\u00f6r\u0259 lam\u0259kanl\u0131q \u00abiddias\u0131n\u0131\u00bb israrla b\u0259yan edirdi. Onun m\u0259kana s\u0131\u011fmazl\u0131\u011f\u0131 da g\u00f6vh\u0259r ola bilm\u0259k f\u0259hmind\u0259n ir\u0259li g\u0259lirdi. Dahi \u015fairin \u00abK\u00f6vn\u00fc m\u0259kand\u0131r ay\u0259tim, zati d\u00fcr\u00fcr biday\u0259tim, S\u0259n bu ni\u015fanla bil m\u0259ni, bil ki, ni\u015fan\u0259 s\u0131\u011fmazam\u00bb fikri d\u0259 onun Allah\u0131n bir sur\u0259ti &#8211; Allah\u0131n bir d\u0259rki olmas\u0131na i\u015far\u0259dir. T\u0259bii ki, (N\u0259siminin t\u0259birinc\u0259 des\u0259k) \u00abh\u0259r kim ki, g\u00fcman\u00fc-z\u0259nn il\u0259 haqqa \u00fcr\u0259k a\u00e7\u0131r, o, haqqdan uzaqd\u0131r\u00bb, \u00e7\u00fcnki Allah g\u00fcmanda deyil, m\u00fctl\u0259q iman v\u0259 t\u0259qvada b\u0259rq\u0259rard\u0131r.<br \/>\nN\u0259simi \u00abSur\u0259t\u0259 bax\u00fc m\u0259nini sur\u0259t i\u00e7ind\u0259 tan\u0131 kim, Cism il\u0259 can m\u0259n\u0259m&#8230; \u00bb dem\u0259kl\u0259 d\u0259 Allah d\u0259rkinin \u0259n sad\u0259 yolunu a\u00e7\u0131r &#8211; m\u0259ni ba\u015fqa sur\u0259tl\u0259rl\u0259 qar\u0131\u015f\u0131q salmay\u0131n, m\u0259n ruhumu b\u0259d\u0259niml\u0259 bir n\u00f6qt\u0259d\u0259 m\u00fctl\u0259q m\u0259naya s\u00f6vq etmi\u015f\u0259m deyirdi. Onun \u00abG\u0259r\u00e7i m\u00fchiti \u0259z\u0259m\u0259m, ad\u0131m ad\u0259mdir ad\u0259m\u0259m\u00bb eyham\u0131n\u0131n \u0259n ali qat\u0131 da bu \u015f\u00fcurla m\u0259nalan\u0131r.<br \/>\nN\u0259simi m\u00fchit v\u0259 m\u0259kan\u0131n \u0259n ali (\u0259n a\u011f\u0131ll\u0131) sur\u0259ti, ilk insan &#8211; Ad\u0259m ola bildiyi \u00fc\u00e7\u00fcn, \u00abm\u0259n Allah sevgisini m\u00fcnbit torpaq kimi \u0259kib-bec\u0259rir\u0259m\u00bb demi\u015fdi. Onun \u00abSur\u0259ti (y\u0259ni m\u0259ni) g\u00f6r, Allah\u0131 tan\u0131\u00bb t\u0259l\u0259bi d\u0259 bu m\u0259ntiq\u0259 \u0259saslan\u0131r.<br \/>\nN\u0259siminin ad\u0131ndak\u0131 \u00ab\u0130mad\u0259ddin\u00bb s\u00f6z\u00fcn\u00fcn d\u0259 zaman-zaman ciddi m\u00fczakir\u0259l\u0259r\u0259 yol a\u00e7d\u0131\u011f\u0131 diqq\u0259timizd\u0259dir. Bu s\u00f6z\u00fc haz\u0131rda \u00ab\u0130mam\u0259ddin\u00bb kimi yozanlar da var. \u018fslind\u0259, bu s\u00f6z \u0259n do\u011fru variantda el\u0259 \u00ab\u0130mad\u0259ddin\u00bbdir; \u00e7\u00fcnki N\u0259simi, dini d\u00fcnya mal\u0131ndan yar\u0131nmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259ll\u0259rind\u0259 bir vasit\u0259 ed\u0259n, onu iki qarda\u015f aras\u0131na ayr\u0131l\u0131q salan bir s\u0259b\u0259b kimi t\u0259qdim ed\u0259n, z\u00fclm ac\u0131lar\u0131 il\u0259 qar\u0131n \u00abdoyduran\u00bb (Allahs\u0131z) adamlar\u0131n ifrat m\u00fcdaxil\u0259l\u0259ri \u00fcz\u00fcnd\u0259n Allaha tap\u0131nmaq g\u00fcc\u00fc tapm\u0131\u015fd\u0131 v\u0259 sanki din\u0259 edil\u0259n haqs\u0131zl\u0131qlar\u0131 Allaha \u00e7atd\u0131rmaq yolu se\u00e7mi\u015f, buna g\u00f6r\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 \u00ab\u0130mad\u0259ddin\u00bb (y\u0259ni dinin ah-vay\u0131n\u0131 Allaha \u00e7atd\u0131ran, b\u0259yan ed\u0259n, dind\u0259n daha \u00e7ox Allah sevgisin\u0259 dayaq olan) ad\u0131n\u0131 g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fc. \u00ab\u0130mad\u00bb (\u00abamad\u00bb) \u00abf\u0259ryad ed\u0259n, haray salan\u00bb, daha konkret, \u00abdayaq\u00bb m\u0259nas\u0131 verir. G\u00f6rk\u0259mli Az\u0259rbaycan \u015fairi Mirz\u0259 \u018fl\u0259kb\u0259r Sabirin \u00ab\u018fkin\u00e7i\u00bb \u015feirind\u0259ki \u00abamad\u0259\u00bb (\u00abimad\u0259\u00bb) s\u00f6z\u00fc d\u0259 bu q\u0259bild\u0259ndir.<br \/>\nN\u0259simi bir din t\u0259siri alt\u0131nda qalma\u011f\u0131 q\u0259bul etm\u0259diyi \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6z\u00fcn\u00fc \u0130mad\u0259ddin N\u0259simi kimi t\u0259qdim etdi. Pis anla\u015f\u0131lmas\u0131n: N\u0259simi din\u0259 qar\u015f\u0131 deyildi (he\u00e7 olmad\u0131 da), lakin o, lam\u0259kan f\u0259hmi il\u0259 m\u0259kana s\u0131\u011fmazl\u0131q sevdas\u0131 tapd\u0131 v\u0259 dind\u0259n daha ucada dayanan Allaha tap\u0131nd\u0131. Burada sual oluna bil\u0259r: m\u0259g\u0259r dind\u0259 olanlar Allaha tap\u0131nmay\u0131b? Tap\u0131n\u0131b, sad\u0259c\u0259, f\u0259rq nec\u0259 tap\u0131nmaqdad\u0131r. N\u0259simi Allahatap\u0131nma f\u0259hmini h\u0259r k\u0259sd\u0259n f\u0259rqli qavrad\u0131, Allaha da m\u0259hz h\u0259r k\u0259sd\u0259n f\u0259rqli ucald\u0131. Dig\u0259rl\u0259ri bu f\u0259hm\u0259 q\u0131sqancl\u0131q etdikl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn N\u0259simini \u00abAllahs\u0131z\u00bb dam\u011fas\u0131 il\u0259 dam\u011falad\u0131lar v\u0259 onun qan\u0131na susad\u0131lar. Allahs\u0131z is\u0259 N\u0259simi yox, bu g\u00fcn d\u0259 din p\u0259rd\u0259si alt\u0131nda xalq\u0131n namusuna susayan, d\u00f6vl\u0259t\u0259 k\u0259p (n\u00f6mr\u0259, f\u0131r\u0131ldaq) g\u0259l\u0259n yar\u0131tmazlard\u0131r. \u018fb\u0259s yer\u0259 deyil ki, bu yar\u0131tmazlar\u0131n iki min il \u0259vv\u0259lki \u0259shab\u0259l\u0259ri \u0130sa M\u0259sihi d\u0259 \u00abM\u0259n Allaham!\u00bb dediyi \u00fc\u00e7\u00fcn a\u011faca (dar a\u011fac\u0131na) m\u0131xlatd\u0131r\u0131b \u00f6ld\u00fcrd\u00fcl\u0259r. F\u0259q\u0259t h\u0259l\u0259 d\u0259 Allahs\u0131z z\u00fcmr\u0259d\u0259 Allaha tap\u0131nmaq sevdas\u0131 yoxdur&#8230; N\u0259simi \u015feirinin \u0259sas m\u0259ntiqi d\u0259 el\u0259 budur.<br \/>\nNec\u0259 ki, N\u0259simiy\u0259 g\u00f6r\u0259, \u00ab\u0130nsan bir g\u00f6vh\u0259rdir&#8230;\u00bb, biz d\u0259 o \u015fana-\u015f\u00f6hr\u0259t\u0259 nail olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00fct\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 Allah sevgisin\u0259 b\u00fcr\u00fcm\u0259liyik.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezident T\u0259qa\u00fcd Fondunun t\u0259qa\u00fcd\u00e7\u00fcs\u00fc, Az\u0259rbaycan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar Birliyinin \u00fczv\u00fc N\u0259simi-650 B\u00f6y\u00fck Az\u0259rbaycan \u015fairi \u0130mad\u0259ddin N\u0259simi, bildiyimiz kimi, (b\u00fct\u00fcn h\u0259yat\u0131 boyu) Allah e\u015fqin\u0259 sadiq qalan \u0259n s\u0259lt\u0259n\u0259tli \u015fairdir. O, \u00e7ox g\u00f6z\u0259l bilirdi ki, \u00ab&#8230;Bir kims\u0259 yenid\u0259n (Yuxar\u0131dan) do\u011fulmasa, Allah\u0131n s\u0259lt\u0259n\u0259tini g\u00f6r\u0259 (\u00abY\u0259hya\u00bb 3, 3-c\u00fc ay\u0259), bir kims\u0259 sudan v\u0259 Ruhdan do\u011fulmasa, Allah\u0131n s\u0259lt\u0259n\u0259tin\u0259 gir\u0259 bilm\u0259z\u00bb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-32623","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/32623","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=32623"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/32623\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":32637,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/32623\/revisions\/32637"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=32623"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=32623"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=32623"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}