{"id":34694,"date":"2020-02-20T07:00:55","date_gmt":"2020-02-20T03:00:55","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=34694"},"modified":"2020-02-20T08:40:46","modified_gmt":"2020-02-20T04:40:46","slug":"h%c9%99zr%c9%99t-movlana-c%c9%99lal%c9%99ddin-rumi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=34694","title":{"rendered":"H\u0259zr\u0259t M\u00f6vlana C\u0259lal\u0259ddin RUM\u0130"},"content":{"rendered":"\n<p><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/hezretmovlanacelalleddinrumi.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-34695\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>M\u00f6vlana C\u0259lal\u0259ddin Balkhi<\/strong>&nbsp;(<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Fars_dili\">fars<\/a>.&nbsp;\u0645\u0648\u0644\u0627\u0646\u0627 \u062c\u0644\u0627\u0644 \u0627\u0644\u062f\u06cc\u0646 \u0645\u062d\u0645\u062f \u0631\u0648\u0645\u06cc&nbsp;Mevl\u0101n\u0101 Cel\u0101l-ed-D\u012bn Muhammed Balkhi;&nbsp;<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/1207\">1207<\/a>,&nbsp;<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/B%C9%99lx\">B\u0259lx<\/a>,&nbsp;<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/%C6%8Ffqan%C4%B1stan\">\u018ffqan\u0131stan<\/a>&nbsp;\u2013&nbsp;<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/1273\">1273<\/a>) \u2014&nbsp;<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/%C4%B0slam\">\u0130slam<\/a>&nbsp;v\u0259&nbsp;<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/T%C9%99s%C9%99vv%C3%BCf\">t\u0259s\u0259vv\u00fcf<\/a>&nbsp;d\u00fcnyas\u0131nda tan\u0131nm\u0131\u015f&nbsp;<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Fars_dili\">fars<\/a><sup><a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%B6vlana_C%C9%99lal%C9%99ddin_Rumi#cite_note-2\">[2]<\/a><a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%B6vlana_C%C9%99lal%C9%99ddin_Rumi#cite_note-3\">[3]<\/a><a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%B6vlana_C%C9%99lal%C9%99ddin_Rumi#cite_note-4\">[4]<\/a><a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%B6vlana_C%C9%99lal%C9%99ddin_Rumi#cite_note-5\">[5]<\/a><a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%B6vlana_C%C9%99lal%C9%99ddin_Rumi#cite_note-6\">[6]<\/a><\/sup><a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/%C5%9Eair\">\u015fair<\/a>,&nbsp;<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%B6vl%C9%99vi\">m\u00f6vl\u0259vi<\/a>&nbsp;yolunun \u00f6nc\u00fcl\u00fc, v\u0259hd\u0259ti-v\u00fccud (<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Panteizm\">panteizm<\/a>) f\u0259ls\u0259f\u0259sinin tan\u0131nm\u0131\u015f n\u00fcmay\u0259nd\u0259si. <\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">H\u0259yat\u0131<\/h2>\n\n\n\n<p>\u018fsl ad\u0131 Muhamm\u0259d C\u0259lal\u0259ddindir. Xudav\u0259ndiyar, Sultanul-A\u015fiqin (a\u015fiql\u0259r sultan\u0131), Sultanul-Muhibbin (sevgilil\u0259r sultan\u0131) l\u0259q\u0259bl\u0259ri il\u0259 d\u0259 tan\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. M\u00f6vlana l\u0259q\u0259bi is\u0259 ona h\u0259l\u0259 g\u0259nc ya\u015flar\u0131nda ik\u0259n Konyada d\u0259rs verm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 zamanlarda verilmi\u015fdir. M\u00f6vlana l\u0259q\u0259bini ilk d\u0259f\u0259 ona \u015eeyx S\u0259dr\u0259ddin Kony\u0259vi vermi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f6vlana C\u0259lal\u0259ddin Rumi (Rumi ad\u0131 ona&nbsp;<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Anadolu\">Anadoluya<\/a>&nbsp;(o vaxtlar Anadolu &#8220;Diyari Rum&#8221; adlan\u0131rd\u0131) yerl\u0259\u015fib orada ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn, &#8220;\u018ff\u0259ndimiz&#8221; m\u0259nas\u0131na g\u0259l\u0259n&nbsp;<em>M\u00f6vlana<\/em>&nbsp;is\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 qar\u015f\u0131 duyulan b\u00f6y\u00fck h\u00f6rm\u0259tin \u0259lam\u0259ti olaraq verilmi\u015fdir) indiki&nbsp;<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/%C6%8Ffqan%C4%B1stan\">\u018ffqan\u0131stan\u0131n<\/a>&nbsp;<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/B%C9%99lx\">B\u0259lx<\/a>&nbsp;\u015f\u0259h\u0259rind\u0259 anadan olmu\u015fdur. Rumi o d\u00f6vr\u00fcn \u0130slam m\u0259d\u0259niyy\u0259ti m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259n biri say\u0131lan B\u0259lx q\u0259s\u0259b\u0259sind\u0259 m\u00fc\u0259llimlik ed\u0259n v\u0259&nbsp;<em>Sultan-\u00fcl \u00dcl\u0259ma<\/em>&nbsp;(aliml\u0259r sultan\u0131) l\u0259q\u0259bi il\u0259 tan\u0131nan&nbsp;<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/B%C9%99ha%C9%99ddin_V%C9%99l%C9%99d\">B\u0259ha\u0259ddin V\u0259l\u0259din<\/a>&nbsp;o\u011flu idi.<\/p>\n\n\n\n<p>Babas\u0131 \u018fhm\u0259d X\u0259tibi &#8211; nin o\u011flu H\u00fcseyn X\u0259tibidir. Anas\u0131 \u0259sil-n\u0259cab\u0259tli bir ail\u0259y\u0259 m\u0259nsub olan M\u00f6min\u0259 xatun, n\u0259n\u0259si Xar\u0259zm\u015fahlar xan\u0259dan\u0131ndan t\u00fcrk \u015fahzad\u0259si M\u0259laik\u0259i-Cahan \u018fm\u0259tullah Sultand\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u0259ha\u0259ddin V\u0259l\u0259d&nbsp;<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/1214\">1214<\/a>&#8211;<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/1217\">1217<\/a>-ci ill\u0259r aras\u0131nda ail\u0259si il\u0259 birg\u0259&nbsp;<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Anadolu\">Anadoluya<\/a>&nbsp;k\u00f6\u00e7\u00fcr. M\u00f6vlana b\u00fct\u00fcn \u00f6mr\u00fcn\u00fc o vaxt&nbsp;<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/S%C9%99lcuqlar\">S\u0259lcuqlar\u0131n<\/a>&nbsp;paytaxt\u0131 olan&nbsp;<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Konya\">Konya<\/a>&nbsp;\u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ke\u00e7irir, orada da d\u0259fn edilir. Atas\u0131 B\u0259ha\u0259ddin V\u0259l\u0259din \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n bir il sonra,&nbsp;<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/1232\">1232<\/a>-ci ild\u0259 Konyaya g\u0259l\u0259n Seyyid B\u00fcrhan\u0259ddin M\u00f6vlanan\u0131n t\u0259rbiy\u0259si il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmu\u015f v\u0259 M\u00f6vlana doqquz il ona xidm\u0259t etmi\u015fdir. Rumi 38 ya\u015f\u0131nda olark\u0259n 60 ya\u015fl\u0131 \u0130slam piri, d\u0259rvi\u015f \u015e\u0259ms\u0259ddin (\u015e\u0259ms) T\u0259brizi il\u0259 tan\u0131\u015f olur. Bu tan\u0131\u015fl\u0131q C\u0259lal\u0259ddinin d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 d\u0259rin t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir, onun fikir d\u00fcnyas\u0131n\u0131 k\u00f6k\u00fcnd\u0259n d\u0259yi\u015fdirir. \u015e\u0259ms\u0259 qeyri-adi bir m\u0259h\u0259bb\u0259tl\u0259 ba\u011flanm\u0131\u015f C\u0259lal\u0259ddin onu tanr\u0131 s\u0259viyy\u0259sind\u0259 ilahil\u0259\u015fdirir. Bir g\u00fcn \u015e\u0259ms sirli \u015f\u0259kild\u0259 qeyb olark\u0259n, C\u0259lal\u0259ddin sars\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 m\u00fc\u0259llimin\u0259 olan m\u0259h\u0259bb\u0259tini, onun itm\u0259sind\u0259n do\u011fan k\u0259d\u0259r v\u0259 h\u0259sr\u0259tini b\u0259dii \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 \u2013 m\u0259sn\u0259vil\u0259rd\u0259, r\u00fcbai v\u0259 q\u0259z\u0259ll\u0259rind\u0259 ifad\u0259 etmi\u015fdir. \u018fsl\u0259n Xorasandan olan Rumi \u015feirl\u0259rini ana dili olab fars dilind\u0259 yazm\u0131\u015fd\u0131r, t\u00fcrk dilind\u0259 yaln\u0131z bir ne\u00e7\u0259 \u015feri v\u0259 farsca-t\u00fcrkc\u0259 m\u00fcx\u0259mm\u0259si qalm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>2007-ci ild\u0259 M\u00f6vlanan\u0131n anadan olmas\u0131n\u0131n 800 illiyi YUNESKO t\u0259r\u0259find\u0259n D\u00fcnya M\u00f6vlana \u0130li elan edilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">\u018fs\u0259rl\u0259ri<\/h2>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li><a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/w\/index.php?title=M%C9%99sn%C9%99vi_(M%C3%B6vlana)&amp;action=edit&amp;redlink=1\">M\u0259sn\u0259vi<\/a><\/li><li><a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Divan-i_K%C9%99bir\">Divan-i K\u0259bir<\/a><\/li><li>Fihi ma-fih<\/li><li>M\u0259ca\u015fi-S\u0259ba<\/li><li>M\u0259ktubat<\/li><\/ul>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">\u0130stinadlar<\/h2>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\"><li><a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%B6vlana_C%C9%99lal%C9%99ddin_Rumi#cite_ref-_5658f76d35559fe0_1-0\">\u2191<\/a>&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.kokanshakti.com\/2019\/12\/what-do-i-know-about-rumi.html\">https:\/\/www.kokanshakti.com\/2019\/12\/what-do-i-know-about-rumi.html<\/a><\/li><li><a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%B6vlana_C%C9%99lal%C9%99ddin_Rumi#cite_ref-2\">\u2191<\/a>&nbsp;<a href=\"http:\/\/www.encyclopedia.com\/topic\/Jalal_ad-Din_Rumi.aspx\">http:\/\/www.encyclopedia.com\/topic\/Jalal_ad-Din_Rumi.aspx<\/a><\/li><li><a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%B6vlana_C%C9%99lal%C9%99ddin_Rumi#cite_ref-3\">\u2191<\/a>&nbsp;<a href=\"http:\/\/www.museumstuff.com\/learn\/topics\/Jalal_ad-Din\">http:\/\/www.museumstuff.com\/learn\/topics\/Jalal_ad-Din<\/a><\/li><li><a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%B6vlana_C%C9%99lal%C9%99ddin_Rumi#cite_ref-4\">\u2191<\/a>&nbsp;<a href=\"http:\/\/www.1902encyclopedia.com\/R\/RUM\/jalal-ad-din-rumi.html\">http:\/\/www.1902encyclopedia.com\/R\/RUM\/jalal-ad-din-rumi.html<\/a><\/li><li><a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%B6vlana_C%C9%99lal%C9%99ddin_Rumi#cite_ref-5\">\u2191<\/a>&nbsp;^ C.E. Bosworth\/B.G. Fragner, &#8220;T\u0101dj\u012bk&#8221;, in Encyclopaedia of Islam, Online Edition: &#8220;&#8230; In Islamic usage, eventually came to designate the Persians, as opposed to Turks [&#8230;] the oldest citation for it which Schaeder could find was in verses of Djal\u0101l al-D\u012bn R\u016bm\u012b &#8230;&#8221;<\/li><li><a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%B6vlana_C%C9%99lal%C9%99ddin_Rumi#cite_ref-6\">\u2191<\/a>&nbsp;^ Ritter, H.; Bausani, A. &#8220;\u1e0eJ\u0332al\u0101l al- D\u012bn R\u016bm\u012b b. Bah\u0101\u02be al-D\u012bn Sul\u1e6d\u0101n al-\u02bfulam\u0101\u02be Walad b. \u1e24usayn b. A\u1e25mad \u1e34h\u0332a\u1e6d\u012bb\u012b .&#8221; Encyclopaedia of Islam. Edited by: P. Bearman , Th. Bianquis , C.E. Bosworth , E. van Donzel and W.P. Heinrichs. Brill, 2007. Brill Online. Excerpt: &#8220;known by the sobriquet Mawl\u0101n\u0101 (Mevl\u00e2n\u00e2), Persian poet and founder of the Mawlawiyya order of dervishes<\/li><\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u00f6vlana C\u0259lal\u0259ddin Balkhi&nbsp;(fars.&nbsp;\u0645\u0648\u0644\u0627\u0646\u0627 \u062c\u0644\u0627\u0644 \u0627\u0644\u062f\u06cc\u0646 \u0645\u062d\u0645\u062f \u0631\u0648\u0645\u06cc&nbsp;Mevl\u0101n\u0101 Cel\u0101l-ed-D\u012bn Muhammed Balkhi;&nbsp;1207,&nbsp;B\u0259lx,&nbsp;\u018ffqan\u0131stan&nbsp;\u2013&nbsp;1273) \u2014&nbsp;\u0130slam&nbsp;v\u0259&nbsp;t\u0259s\u0259vv\u00fcf&nbsp;d\u00fcnyas\u0131nda tan\u0131nm\u0131\u015f&nbsp;fars[2][3][4][5][6]\u015fair,&nbsp;m\u00f6vl\u0259vi&nbsp;yolunun \u00f6nc\u00fcl\u00fc, v\u0259hd\u0259ti-v\u00fccud (panteizm) f\u0259ls\u0259f\u0259sinin tan\u0131nm\u0131\u015f n\u00fcmay\u0259nd\u0259si. H\u0259yat\u0131 \u018fsl ad\u0131 Muhamm\u0259d C\u0259lal\u0259ddindir. Xudav\u0259ndiyar, Sultanul-A\u015fiqin (a\u015fiql\u0259r sultan\u0131), Sultanul-Muhibbin (sevgilil\u0259r sultan\u0131) l\u0259q\u0259bl\u0259ri il\u0259 d\u0259 tan\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. M\u00f6vlana l\u0259q\u0259bi is\u0259 ona h\u0259l\u0259 g\u0259nc ya\u015flar\u0131nda ik\u0259n Konyada d\u0259rs verm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 zamanlarda verilmi\u015fdir. M\u00f6vlana l\u0259q\u0259bini ilk d\u0259f\u0259 ona \u015eeyx S\u0259dr\u0259ddin [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[43,7],"tags":[],"class_list":["post-34694","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-turkxalqlaridbiyyati","category-turkiy-dbiyyati"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/34694","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=34694"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/34694\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":34700,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/34694\/revisions\/34700"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=34694"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=34694"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=34694"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}