{"id":35003,"date":"2020-03-17T09:00:33","date_gmt":"2020-03-17T05:00:33","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=35003"},"modified":"2020-03-17T10:06:49","modified_gmt":"2020-03-17T06:06:49","slug":"t%c9%99hmin%c9%99-v%c9%99liyeva-nitq-etiketl%c9%99rinin-n%c9%99z%c9%99ri-v%c9%99-metodik-m%c9%99s%c9%99l%c9%99l%c9%99rin%c9%99-h%c9%99sr-olunmus-m%c9%99qal%c9%99-silsil%c9%99sind%c9%99n-8-baybor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=35003","title":{"rendered":"T\u0259hmin\u0259 V\u018fL\u0130YEVA.&#8221;Nitq etiketl\u0259rinin n\u0259z\u0259ri v\u0259 metodik m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f m\u0259qal\u0259 silsil\u0259sind\u0259n: 8. &#8220;Bayb\u00f6r\u0259 o\u011flu Bams\u0131 Beyr\u0259yin boyu&#8221;nun dilind\u0259 i\u015fl\u0259n\u0259n nitq etiketl\u0259ri&#8221;"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"780\" height=\"960\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/75241029_1186044648273418_4538116389742837760_o.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-34167\" srcset=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/75241029_1186044648273418_4538116389742837760_o.jpg 780w, https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/75241029_1186044648273418_4538116389742837760_o-244x300.jpg 244w, https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/75241029_1186044648273418_4538116389742837760_o-768x945.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 780px) 100vw, 780px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>AMEA Nizami G\u0259nc\u0259vi ad\u0131na \u018fd\u0259biyyat \u0130nstitutunun M\u0259tbuat tarixi v\u0259 publisistika \u015f\u00f6b\u0259sinin ki\u00e7ik elmi i\u015f\u00e7isi,<br>Az\u0259rbaycan Jurnalistl\u0259r Birliyi Sumqay\u0131t \u015f\u0259h\u0259r t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n G\u00fcnd\u0259lik Analitik \u0130nformasiya Agentliyinin (gundelik.info) v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n M\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 \u018fd\u0259biyyat Portal\u0131n\u0131n (edebiyyat-az.com) \u201cPublisistika\u201d \u015f\u00f6b\u0259sinin redaktoru.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>valiyevatahmina@gmail.com<\/p>\n\n\n<p><!--EndFragment--><br \/><b>\u201cK\u0130TAB\u0130-D\u018fD\u018f QORQUD\u201d DASTANININ \u201cBAYB\u00d6R\u018f O\u011eLI BAMSI BEYR\u018fY\u0130N BOYU\u201dNUN D\u0130L\u0130ND\u018f \u0130\u015eL\u018fN\u018fN N\u0130TQ ET\u0130KETL\u018fR\u0130<\/b><br \/><b><br \/><\/b>Keywords: Kitabi-Dada Qorqud, speech etiquette, Beyrak, thinking of people, morally values.<br \/><br \/>Az\u0259rbaycan dilinin \u0259n z\u0259ngin dil materiallar\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259 ehtiva ed\u0259n \u201cKitabi-D\u0259d\u0259 Qorqud\u201d yaz\u0131l\u0131 abid\u0259sinin dilind\u0259 xalq\u0131n etnik t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fc, \u0259xlaqi-etik d\u0259y\u0259rl\u0259rinin dild\u0259 ifad\u0259si olan nitq etiketl\u0259rin\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r \u00e7ox rast g\u0259linir. Q\u0259dim o\u011fuz t\u00fcrkl\u0259rinin m\u0259i\u015f\u0259t h\u0259yat\u0131, etnik d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 i\u015fl\u0259dil\u0259n nitq etiketl\u0259rinin bu v\u0259 ya dig\u0259r situasiyaya m\u00fcvafiq olaraq m\u00fcxt\u0259lif formalar\u0131ndan istifad\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir. \u201cKitabi-D\u0259d\u0259 Qorqud\u201d abid\u0259sinin dilind\u0259 i\u015fl\u0259nmi\u015f nitq etiketl\u0259ri m\u00fcxt\u0259lif aspektd\u0259n t\u0259dqiqata c\u0259lb olunmu\u015f, sistemli \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259dqiq edilmi\u015fdir. H\u0259tta professor N.C\u0259f\u0259rov abid\u0259nin dilind\u0259 yer alan m\u00fcraci\u0259t etiketl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 fundamental sur\u0259td\u0259 t\u0259dqiqat aparm\u0131\u015f v\u0259 ayr\u0131ca kitab \u015f\u0259klind\u0259 &#8211; \u201cXan\u0131m, hey!\u201d monoqrafiyas\u0131n\u0131 \u0259rs\u0259y\u0259 g\u0259tirmi\u015fdir. Professor \u018fzizxan Tanr\u0131verdi \u201cD\u0259d\u0259 Qorqud kitab\u0131\u201dn\u0131n dil m\u00f6c\u00fcz\u0259si\u201d adl\u0131 monoqrafik \u0259s\u0259rind\u0259 daha az t\u0259dqiq edilmi\u015f ayr\u0131lma etiketl\u0259rin\u0259 dair ayr\u0131ca f\u0259sil vermi\u015f, onlar\u0131 t\u0259snif etmi\u015fdir.<br \/>\u201cKitabi-D\u0259d\u0259 Qorqud\u201d abid\u0259sinin \u201cBayb\u00f6r\u0259 o\u011flu Bams\u0131 Beyr\u0259yin boyu\u201d \u00f6z poetik tutumu v\u0259 \u00f6z\u00fcnd\u0259 z\u0259ngin dil materiallar\u0131n\u0131 ehtiva etm\u0259si il\u0259 x\u00fcsusi f\u0259rql\u0259n\u0259r\u0259k ist\u0259r folklor, \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnasl\u0131q v\u0259 ist\u0259rs\u0259 d\u0259 dil\u00e7ilik, dil tarixi aspekti \u00fczr\u0259 t\u0259dqiqatlar\u0131n apar\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259min yarad\u0131r. Boyda m\u00fcxt\u0259lif situaiv m\u0259qam v\u0259 hadis\u0259l\u0259rin gedi\u015fat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 i\u015fl\u0259dil\u0259n nitq etiketl\u0259ri q\u0259dim o\u011fuz t\u00fcrkl\u0259rinin milli-etnik d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259si v\u0259 \u0259xlaqi-etik d\u0259y\u0259rl\u0259rinin dild\u0259 ifad\u0259sidir. \u201cBayb\u00f6r\u0259 o\u011fl\u0131 Bams\u0131 Beyr\u0259yin boyu\u201dnda m\u00fcraci\u0259t, alq\u0131\u015f, qar\u011f\u0131\u015f, t\u0259brik m\u00fcnasib\u0259til\u0259v\u0259 ayr\u0131lma, s\u00f6zverm\u0259, andi\u00e7m\u0259, qar\u015f\u0131la\u015fma m\u0259qamlar\u0131nda i\u015fl\u0259dil\u0259nnitq etiketl\u0259ri diqq\u0259ti c\u0259lb edir. Boyda i\u015fl\u0259n\u0259n nitq etiketl\u0259rinin qrupla\u015fd\u0131r\u0131laraq verilm\u0259si onlar\u0131n boyda i\u015fl\u0259nm\u0259 v\u0259ziyy\u0259tini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 imkan verir. \u201cBayb\u00f6r\u0259 o\u011fl\u0131 Bams\u0131 Beyr\u0259yin boyu\u201dnda i\u015fl\u0259n\u0259n xo\u015f arzunun bildirilm\u0259si m\u00fcnasib\u0259ti il\u0259 i\u015fl\u0259dil\u0259n nitq etiketl\u0259rind\u0259 xalq\u0131n arzu v\u0259 ist\u0259yi ifad\u0259 olunur. \u201cKitabi-D\u0259d\u0259 Qorqud\u201d abid\u0259sinin \u201cBayb\u00f6r\u0259 o\u011fl\u0131 Bams\u0131 Beyr\u0259yin boyu\u201dnun dilind\u0259 i\u015fl\u0259dil\u0259n alq\u0131\u015f etiketl\u0259rind\u0259 bu xo\u015f arzu v\u0259 niyy\u0259t \u0259ksini tap\u0131r.<br \/>\u201cB\u00f6yl\u0259 dig\u0259c Qal\u0131n O\u011fuz b\u0259gl\u0259ri y\u00fcz g\u00f6g\u0259 tutd\u0131lar. \u018fl qald\u0131r\u0131b, dua eyl\u0259dil\u0259r. \u201cAllah-Taala sana bir o\u011ful vers\u00fcn!\u201d- dedil\u0259r. \u00a0<br \/>Ol zamanda b\u0259gl\u0259rin alq\u0131\u015f\u0131 alq\u0131\u015f, qar\u011f\u0131\u015f\u0131 qar\u011f\u0131\u015f idi. Baybican b\u0259g d\u0259xi yerind\u0259n uru durd\u0131, ayd\u0131r:<br \/>\u201cB\u0259gl\u0259r, m\u0259nim d\u0259xi haqq\u0131ma bir dua eyl\u0259n. Allah Taala man ada bir q\u0131z ver\u0259\u201d. Qal\u0131n O\u011fuz b\u0259gl\u0259ri \u0259l qald\u0131rd\u0131lar, dua eyl\u0259dil\u0259r: \u201cAllah Taala s\u0259n\u0259 d\u0259 bir q\u0131z ver\u0259\u201d- dedil\u0259r\u201d (4, 52).<br \/>Bayb\u00f6r\u0259 b\u0259g Qal\u0131n O\u011fuz b\u0259gl\u0259rini \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131, qonaqlad\u0131. D\u0259d\u0259m Qorqut g\u0259ldi, o\u011flana ad qoydu. Ayd\u0131r:<br \/>Allah Taala sana bir o\u011ful vermi\u015f, tuta vers\u00fcn!<br \/>A\u011f\u0131r sancaq g\u00f6t\u00fcr\u0259nd\u0259 m\u00fcs\u0259lmanlar arxas\u0131 olsun!<br \/>Qar\u015fu yatan qara qarlu da\u011flardan a\u015far olsa,<br \/>Allah Taala s\u0259nin o\u011fluna a\u015fut vers\u00fcn!<br \/>Qanlu-qanlu sulardan ke\u00e7\u0259r olsa, ke\u00e7it vers\u00fcn!<br \/>Qalabal\u0131q kafir\u0259 gir\u0259nd\u0259<br \/>Allah Taala s\u0259nin o\u011fluna f\u00fcrs\u0259t vers\u00fcn!<br \/>Qal\u0131n O\u011fuz b\u0259gl\u0259ri \u0259l g\u00f6t\u00fcr\u00fcb dua q\u0131ld\u0131lar: \u201cBu ad bu yigid\u0259 qutlu olsun!\u201d- dedil\u0259r (4, 55).<br \/>\u201cD\u00fcg\u00fcn qanlu olsun, xan q\u0131z\u0131!\u201d dey\u00fc barma\u011f\u0131ndan alt\u0131n y\u00fcz\u00fcgi \u00e7\u0131qard\u0131, q\u0131z\u0131n parma\u011f\u0131na ke\u00e7\u00fcrdi.Ortam\u0131zda bu, ni\u015fan olsun, xan q\u0131z\u0131! \u2013 dedi (4,57)\u201d \u2013 c\u00fcml\u0259sind\u0259 h\u0259m m\u00fcraci\u0259t- \u201cXan q\u0131z\u0131\u201d, h\u0259m d\u0259 alq\u0131\u015f bildir\u0259n \u2013 \u201cD\u00fcg\u00fcn qanlu olsun!\u201d nitq etiketl\u0259ri \u00a0i\u015fl\u0259nmi\u015fdir.<br \/>Bundan ba\u015fqa, \u201cY\u00fcziniz a\u011f olsun!\u201d, \u201cA\u011fanuzun \u0259tm\u0259gi siz\u0259 halal olsun!\u201d, \u201c\u018fl\u00fcn var olsun!\u201d kimi alq\u0131\u015f etiketl\u0259ri v\u0259 \u201c\u018fl\u00fcn qur\u0131sun, parmaqlar\u0131n \u00e7\u00fcris\u00fcn, hey, donuz o\u011fl\u0131 donuz,- derdi, g\u00f6yg\u00fcl\u0259r\u0259 qurban ol!\u201d, \u201c\u00c7al\u0131rsan, \u0259l\u00fcn qur\u0131sun!\u201d kimi qar\u011f\u0131\u015f bildir\u0259n ifad\u0259l\u0259r yer al\u0131r: Beyr\u0259k ayd\u0131r: \u201cM\u0259r\u0259, y\u00fcziniz a\u011f olsun! A\u011fanuzun \u0259tm\u0259gi siz\u0259 halal olsun!\u201d- dedi.Qa\u00e7an kim Buda\u011f atsa, Beyr\u0259k \u201c\u018fl\u00fcn var olsun!\u201d dedi. G\u00f6yg\u00fc atsa, \u201c\u018fl\u00fcn qur\u0131sun, parmaqlar\u0131n \u00e7\u00fcris\u00fcn, hey, donuz o\u011fl\u0131 donuz,- derdi, g\u00f6yg\u00fcl\u0259r\u0259 qurban ol!\u201d \u2013 derdi; D\u0259d\u0259 Qorqut ay\u0131td\u0131: \u201c\u00c7al\u0131rsan, \u0259l\u00fcn qur\u0131sun!\u201d-dedi.\u00a0<br \/>Xahi\u015f, rica bildir\u0259n nitq etiketl\u0259ri boyun dilind\u0259 i\u015fl\u0259n\u0259n nitq etiketl\u0259ri s\u0131ras\u0131ndad\u0131r: D\u0259d\u0259nin aya\u011funa d\u00fc\u015fdi: \u201cAllah e\u015fqin\u0259 m\u0259ni qurtar!\u201d- dedi; B\u00f6yl\u0259 dig\u0259c Qazan b\u0259g ayd\u0131r: \u201cM\u0259r\u0259, d\u0259l\u00fc ozan! M\u0259nd\u0259n n\u0259 dil\u0259rs\u0259n? &#8230;\u201d- dedi.\u00a0<br \/>Boyun dilind\u0259 s\u00f6zverm\u0259, andi\u00e7m\u0259 m\u0259qam\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 olaraq i\u015fl\u0259dil\u0259n nitq etiketl\u0259rinin m\u00f6vcudlu\u011fu da diqq\u0259ti c\u0259lb edir: Baybican b\u0259g ayd\u0131r: \u201cB\u0259gl\u0259r, Allah Taala mana bir q\u0131z ver\u0259c\u0259k olursa, siz tan\u0131q olun, m\u0259nim q\u0131z\u0131m Bayb\u00f6r\u0259 b\u0259g o\u011fl\u0131na be\u015fikk\u0259rtm\u0259 yav\u0131ql\u0131 olsun!\u201d- dedi; Beyr\u0259k and i\u00e7di: \u201cQ\u0131l\u0131c\u0131ma do\u011franay\u0131n! Oxuma sanc\u0131lay\u0131n! Yer kibi k\u0259rtil\u0259yin, topraq kibi savr\u0131lay\u0131n! Sa\u011fl\u0131qla varacaq olursam, O\u011fuza g\u0259l\u00fcb, s\u0259ni halall\u0131\u011fa almaz is\u0259m!\u201d- dedi.\u00a0<br \/>Vokativ s\u0259ciyy\u0259li m\u00fcraci\u0259t bildir\u0259n nitq etiketl\u0259ri boyun dilind\u0259 m\u00fcraci\u0259t olunan\u0131n da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 keyfiyy\u0259ti v\u0259 s\u0259ciyy\u0259sin\u0259 uy\u011fun olaraq i\u015fl\u0259dilir. \u201cYigit\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u00fcraci\u0259t etiketi kimi boy q\u0259hr\u0259manlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015fl\u0259dilm\u0259si t\u0259sad\u00fcfi deyil. \u00d6z igidliyi, \u015f\u00fcca\u0259ti il\u0259 ad qazanan el o\u011fullar\u0131na \u201cyigit\u201d m\u00fcraci\u0259tinin edilm\u0259si tarixi \u0259n\u0259n\u0259dir. \u201cYigit\u201d s\u00f6z\u00fc m\u00fcraci\u0259t formas\u0131 olaraq, \u201cyigit\u201d, \u201cb\u0259g yigit\u201d \u015f\u0259klind\u0259 \u0259ksini tap\u0131r: Bazirgan ayd\u0131r: \u201cYigit, yigit, b\u0259g yigit! S\u0259n b\u0259nim \u00fcn\u00fcm anla, s\u00f6z\u00fcm dinl\u0259!\u201d; Bazirganlar ayd\u0131r: B\u0259g yigit, biz\u0259 s\u0259n \u0259rlik i\u015fl\u0259din. G\u0259l imdi b\u0259g\u0259ndigin maldan al!- dedil\u0259r.<br \/>\u201cHey\u201d m\u00fcraci\u0259t formas\u0131 boyun dilind\u0259 geni\u015f i\u015fl\u0259klik h\u00fcququ qazanm\u0131\u015fd\u0131r. Bu m\u00fcraci\u0259t \u015f\u0259klinin i\u015fl\u0259nm\u0259 v\u0259ziyy\u0259tin\u0259 baxaq: Ban\u0131\u00e7i\u00e7\u0259k ayd\u0131r: \u201cHey, hey, day\u0259l\u0259r, babam mana b\u0259n s\u0259ni y\u00fczi niqablu Begr\u0259g\u0259 vermi\u015f\u0259m\u201d,- derdi; \u201cHey, b\u0259g yigit, biz\u0259 d\u0259xi bu keyikd\u0259n pay ver!\u201d dedi; Beyr\u0259k qalqd\u0131, a\u011flayu-a\u011flayu q\u0131rq yigidin yan\u0131na g\u0259ldi. Ayd\u0131r: \u201cHey, m\u0259nim q\u0131rq yolda\u015f\u0131m!\u201d; D\u0259d\u0259 Qorqud: \u201cHey, o\u011ful Qar\u00e7ar, adama u\u015f b\u00f6g\u0259l\u0259k kibi bunludar&#8230;..\u201d- dedi; D\u0259li Qar\u00e7ar ayd\u0131r: \u201cHay, D\u0259d\u0259 Sultan, Tanr\u0131 bunun sim\u00fczin d\u0259 als\u0131n, aru\u011f\u0131n da alsun! Haman qap\u0131dan t\u0131\u015far\u0131 eyl\u0259, m\u0259d\u0259d!\u201d- dedi.<br \/>Titul, r\u00fctb\u0259, v\u0259zif\u0259, t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259\u015fm\u0259ni ifad\u0259 ed\u0259n m\u00fcraci\u0259t etiketl\u0259ri d\u0259 \u201cBayb\u00f6r\u0259 o\u011fl\u0131 Bams\u0131 Beyr\u0259yin boyu\u201dnun dilind\u0259 he\u00e7 d\u0259 az deyil. \u201cB\u0259g o\u011fl\u0131 b\u0259g\u201d, \u201csultan\u0131m\u201d, \u201cm\u0259r\u0259 day\u0259l\u0259r\u201d, \u201cm\u0259r\u0259 ozan\u201d tipli m\u00fcraci\u0259t etiketl\u0259rin\u0259 \u0259yani misald\u0131r. Q\u0131z ayd\u0131r: \u201c\u00c7\u00fcn b\u00f6yl\u0259 old\u0131, h\u0259man imdi il\u0259r\u00fc durmaq g\u0259r\u0259k, b\u0259g o\u011fl\u0131\u201d- dedi; Q\u0131zlar ayd\u0131r: \u201cVallah, sultan\u0131m, bu yigit y\u00fczi niqabl\u0131 yax\u015f\u0131 yigitdir. B\u0259g o\u011fl\u0131 b\u0259g imi\u015f\u201d, &#8211; dedil\u0259r; Ban\u0131\u00e7i\u00e7\u0259k otaxdan baq\u0131rd\u0131. \u201cM\u0259r\u0259 day\u0259l\u0259r, bu qavat o\u011fl\u0131 qavat biz\u0259 \u0259rlikmi g\u00f6st\u0259rir?\u201d;<br \/>Yen\u0259 q\u0131z ayd\u0131r:<br \/>M\u0259r\u0259 ozan! Qar\u015fu yatan qara da\u011fdan\u00a0<br \/>A\u015fub g\u0259ldigind\u0259-ke\u00e7digind\u0259<br \/>Beyr\u0259k ald\u0131 bir yigid\u0259 bul\u0131\u015fmad\u0131nm\u0131? (4, 68).<br \/>Ail\u0259 m\u00fcnasib\u0259ti, qohumluq \u0259laq\u0259l\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 olaraq i\u015fl\u0259dil\u0259n m\u00fcraci\u0259t etiketl\u0259ri q\u0259dim o\u011fuz t\u00fcrkl\u0259rinin m\u0259i\u015f\u0259t h\u0259yat\u0131n\u0131, t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn\u00fc ortaya qoyan ifad\u0259l\u0259rdir. Bu q\u0259bild\u0259n olan m\u00fcraci\u0259t etiketl\u0259rind\u0259 ata-o\u011ful do\u011fmal\u0131\u011f\u0131ndan ir\u0259li g\u0259l\u0259n sevgi, el a\u011fsaqqal\u0131na h\u00f6rm\u0259t, g\u0259lin\u0259 m\u00fcnasib\u0259to\u011fuz etnik, \u0259xlaqi d\u0259y\u0259rl\u0259rinin ifad\u0259si \u015f\u0259klind\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir. Beyr\u0259k ayd\u0131r: \u201cB\u0259li, p\u0259s, \u0259v\u0259t, a\u011f saqallu \u0259ziz baba, m\u0259nim d\u0259xi ist\u0259dig\u00fcm oldur\u201d, &#8211; dedi;<br \/>\u201cO\u011ful! D\u00fcnl\u00fcgi altun ban evimin q\u0259bz\u0259si o\u011ful!<br \/>Qaza b\u0259nz\u0259r q\u0131z\u0131m\u0131n-g\u0259linimin \u00e7i\u00e7\u0259gi o\u011ful!<br \/>G\u00f6r\u0259r g\u00f6z\u00fcm ayd\u0131n\u0131 o\u011ful!<br \/>Tutar bel\u00fcm q\u00fcvv\u0259ti o\u011ful!<br \/>Qal\u0131n O\u011fuz imr\u0259nc\u0259si, can\u0131m o\u011ful!\u201d- dey\u00fcb\u0259n<br \/>\u00a0 \u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0 \u00a0\u00e7oq a\u011flad\u0131,<br \/>Allah\u0131na \u015f\u00fckrl\u0259r eyl\u0259di\u201d (4, 76).<br \/>Atan\u0131n \u201cAltun uca evinin q\u0259bz\u0259si\u201d, \u201cq\u0131z-g\u0259linin \u00e7i\u00e7\u0259yi\u201d, \u201cayd\u0131n g\u00f6r\u0259n g\u00f6z\u00fc\u201d, \u201ctutan belinin q\u00fcvv\u0259ti\u201d adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 o\u011fluna m\u00fcraci\u0259tind\u0259 o\u011fuz mentalitetind\u0259n ir\u0259li g\u0259l\u0259n m\u00fcnasib\u0259t bilavasit\u0259 \u0259ksini tap\u0131r v\u0259 \u201cAta evin bil\u0259yi, o\u011ful y\u0131x\u0131lan evin dir\u0259yidir\u201d atalar s\u00f6z\u00fc il\u0259 birba\u015fa s\u0259sl\u0259\u015fir.<br \/>\u201cDil\u00fcn i\u00e7\u00fcn \u00f6l\u0259yin, g\u0259lincig\u00fcm!<br \/>Yoluna qurban olay\u0131n, g\u0259lincig\u00fcm!<br \/>Yalansa bu s\u00f6zl\u0259rin, ger\u00e7\u0259k ola g\u0259lincig\u00fcm!<br \/>Sa\u011f-\u0259s\u0259n \u00e7\u0131qub g\u0259ls\u0259,<br \/>Qar\u015fu yatan qara da\u011flar sana yaylaq olsun!<br \/>Sovuq-sovuq sular\u0131 sana i\u00e7\u0259t olsun!<br \/>Qulum-x\u0259lay\u0131\u011f\u0131m sana q\u0131rnaq olsun!<br \/>\u015eahbaz atlar\u0131m sana bin\u0259t olsun!<br \/>Qatar-qatar d\u0259v\u0259l\u0259rim sana y\u00fckl\u0259t olsun!<br \/>A\u011fay\u0131lda a\u011fca qoyunum sana \u015f\u00fcl\u0259n olsun!<br \/>Altun aq\u00e7am sana x\u0259rcl\u0131q olsun!<br \/>D\u00fcnl\u00fcgi altun ban evim sana k\u00f6lg\u0259 olsun!<br \/>Qara ba\u015f\u0131m qurban olsun sana, g\u0259lincig\u00fcm!- dedi\u201d (4, 75).<br \/>Beyr\u0259yin nitqind\u0259n veril\u0259n n\u00fcmun\u0259d\u0259 sev\u0259nin sevdiyin\u0259 arzu alq\u0131\u015f etiketl\u0259rind\u0259 ifad\u0259 olunmu\u015f, \u201cg\u0259lincig\u00fcm\u201d m\u00fcraci\u0259t etiketi is\u0259 \u0259zizl\u0259m\u0259, ox\u015fama m\u0259qs\u0259dil\u0259 i\u015fl\u0259dilmi\u015fdir.\u00a0<br \/>K\u00f6n\u00fcl verib sevdiyinin \u00f6l\u00fcm x\u0259b\u0259rini alan ni\u015fanl\u0131 q\u0131z\u0131n ah-nal\u0259sini bildirildiyi Banu\u00e7i\u00e7\u0259yin nitqind\u0259 b\u0259db\u0259xt hadis\u0259d\u0259n do\u011fan t\u0259\u0259ss\u00fcrat yer alm\u0131\u015f v\u0259 ona qar\u015f\u0131 sevgisi m\u00fcraci\u0259t etiktl\u0259rind\u0259 ifad\u0259sini tapm\u0131\u015fd\u0131r. G\u00fcz almas\u0131 kibi yana\u011f\u0131n y\u0131rtd\u0131:<br \/>Vay, g\u00f6z a\u00e7ub g\u00f6rdigim!<br \/>K\u00f6n\u00fcl verib sevdigim!<br \/>Vay, al duva\u011fum iy\u0259si!<br \/>Vay, alnum-ba\u015f\u0131m umud\u0131,<br \/>xan Beyr\u0259k!- dey\u00fc a\u011fladu (4, 62)<br \/>B\u0259y o\u011flu b\u0259y\u0259 \u00f6z s\u0259daq\u0259tini bildir\u0259n naibin dilind\u0259 d\u0259 a\u011fas\u0131na sevgi v\u0259 h\u00f6rm\u0259td\u0259n do\u011fan \u00a0m\u00fcnasib\u0259t alq\u0131\u015f etiketind\u0259n istifad\u0259 il\u0259 \u0259ks olunmu\u015fdur. \u201cNaibi q\u0131l\u0131n\u0131c\u0131n s\u0131y\u0131rd\u0131, \u0259lin\u0259 ald\u0131. \u201cM\u0259nim ba\u015f\u0131m Beyr\u0259gin ba\u015f\u0131na qurban olsun!\u201d- dedi.\u00a0<br \/>Salamla\u015fma, qar\u015f\u0131la\u015fma m\u0259qam\u0131 il\u0259 i\u015fl\u0259dil\u0259n \u201c\u0259leyk-\u0259ssalam\u201d s\u00f6z\u00fc o\u011fuzlar\u0131n dini m\u0259nsubiyy\u0259tin\u0259 i\u015far\u0259 edir, islam t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn\u00fcn dild\u0259 ifad\u0259si kimi s\u0259sl\u0259nir. \u201cD\u0259li Qar\u00e7ar a\u011fz\u0131n k\u00f6p\u00fckl\u0259ndirdi. D\u0259d\u0259 Qorqudun y\u00fczin\u0259 baqd\u0131. Ayd\u0131r: \u201c\u018fleyk-\u0259ssalam! Ay \u0259m\u0259l azm\u0131\u015f, feli d\u00f6nm\u00fc\u015f, qadir Allah a\u011f aln\u0131na qada yazm\u0131\u015f!&#8230;.\u201d- dedi.\u201d\u2013 c\u00fcml\u0259sind\u0259 xo\u015f m\u00fcnasib\u0259t yaratmayan m\u00fcraci\u0259t etiketl\u0259rin\u0259 d\u0259 rast g\u0259linir ki, bu da D\u0259li Qar\u00e7ar m\u0259nfi xarakter s\u0259ciyy\u0259sind\u0259n ir\u0259li g\u0259lir.<br \/>\u201cKitabi-D\u0259d\u0259 Qorqud\u201d abid\u0259sinin dilind\u0259 i\u015fl\u0259n\u0259n ayr\u0131lma m\u0259qam\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 i\u015fl\u0259dil\u0259n nitq etiketl\u0259rinin t\u0259snifat\u0131n\u0131 ver\u0259n prof. \u018f.Tanr\u0131verdi \u201cBayb\u00f6r\u0259 o\u011fl\u0131 Bams\u0131 Beyr\u0259yin boyu\u201dndak\u0131 ayr\u0131l\u0131q etiketl\u0259rin\u0259 d\u0259 n\u0259z\u0259r sal\u0131m\u0131\u015fd\u0131r.Yola salanlar\u0131n g\u00f6rd\u00fcy\u00fc i\u015fin t\u0259sviri v\u0259 yola d\u00fc\u015f\u0259nin dilind\u0259 ayr\u0131lma etiketinin i\u015fl\u0259nm\u0259si: \u201c&#8230;. D\u0259d\u0259 Qorqudun s\u00f6zi m\u0259qbul g\u0259ldi. Vard\u0131lar, bay\u0131nd\u0131r xan\u0131n t\u00f6vl\u0259sind\u0259n ol eki at\u0131 g\u0259t\u00fcrdil\u0259r. D\u0259d\u0259 Qorqut birin bindi, birin yetdi. \u201cYaranlar, sizi Haqqa ismarlad\u0131m!\u201d- dedi, getdi\u201d (3, 97).<br \/>Yola d\u00fc\u015f\u0259nin he\u00e7 n\u0259 dem\u0259d\u0259n, vidala\u015fmay\u0131b getm\u0259si, yola salmal\u0131 olanlar\u0131n is\u0259 onun dal\u0131nca xo\u015f s\u00f6zl\u0259r s\u00f6yl\u0259m\u0259si: \u201cYigit barma\u011f\u0131n\u0131 \u0131s\u0131rd\u0131, ayd\u0131r: Bunda minn\u0259tl\u0259 almaqdan is\u0259, anda babam yan\u0131nda minn\u0259tsiz almaq yegdir!\u201d, &#8211; dedi; Yola salan\u0131n h\u0259d\u0259-qorxu m\u0259zmunlu son c\u00fcml\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259 yola d\u00fc\u015f\u0259nin he\u00e7 n\u0259 dem\u0259d\u0259n getm\u0259si: \u201c&#8230;\u018fg\u0259r bu dedigim n\u0259sn\u0259l\u0259ri g\u0259t\u00fcr\u0259rsin\u00fcz, xo\u015f, verdim. \u018fmma g\u0259t\u00fcrmiy\u0259c\u0259k olursan, bu qatla \u00f6ld\u00fcrm\u0259dim, ol v\u0259qtin \u00f6ld\u00fcr\u0259rin!- dedi. D\u0259d\u0259 d\u00f6ndi, Bayb\u00f6r\u0259 b\u0259gin evl\u0259rin\u0259 getdi (3, 98).<br \/>\u00a0Yola salan v\u0259 yola d\u00fc\u015f\u0259nin dilind\u0259 i\u015fl\u0259nmi\u015f son c\u00fcml\u0259l\u0259rin ayr\u0131lma etiketl\u0259ri funksiyas\u0131nda \u00e7\u0131x\u0131\u015f etm\u0259si: Q\u0131z ayd\u0131r: \u201c\u00c7\u00fcn b\u00f6yl\u0259 old\u0131, h\u0259man imdi il\u0259r\u00fc turmaq g\u0259r\u0259k, b\u0259g o\u011fl\u0131!- dedi. Beyr\u0259k d\u0259xi: \u201cNola, xan\u0131m, ba\u015f \u00fcz\u0259rin\u0259!\u201d \u2013 dedi (3, 101).<br \/>\u201cBayb\u00f6r\u0259 o\u011fl\u0131 Bams\u0131 Beyr\u0259yin boyu\u201dnun sonunda D\u0259d\u0259 Qorqudun dilind\u0259n yum verilir, el a\u011fsaqqal\u0131 bu zaman alq\u0131\u015f etiketl\u0259rind\u0259n istifad\u0259 edir: \u201cD\u0259d\u0259m Qorqud g\u0259ldi, \u015fadl\u0131q \u00e7ald\u0131. Boy boylad\u0131, soy soylad\u0131. Qaz\u0131 \u0259r\u0259nl\u0259r ba\u015f\u0131na n\u0259 g\u0259ldig\u00fcn s\u00f6yl\u0259di. \u201cBu O\u011fuznam\u0259 Begr\u0259gin olsun!\u201d- dedi. Yum ver\u0259yin, xan\u0131m:<br \/>Yerl\u00fc qara da\u011flar\u0131n y\u0131q\u0131lmasun!<br \/>K\u00f6lg\u0259lic\u0259 qaba a\u011fac\u0131n k\u0259silm\u0259s\u00fcn!<br \/>A\u011f saqallu baban yeri u\u00e7maq olsun!<br \/>A\u011f bir\u00e7\u0259kli anan yeri behi\u015ft olsun!<br \/>O\u011fulla qar\u0131nda\u015fdan ay\u0131rmasun!<br \/>Ax\u0131r vaqt\u0131nda ar\u0131 imandan ay\u0131rmasun!<br \/>\u201cAmin! Amin! Dey\u0259nl\u0259r didar g\u00f6rs\u00fcn!<br \/>Y\u0131\u011f\u0131\u015fd\u0131rsun, dur\u0131\u015fd\u0131rsun g\u00fcnah\u0131n\u0131z\u0131<br \/>Ad\u0131 g\u00f6rkl\u00fc M\u0259h\u0259mm\u0259d Mustafa y\u00fczi suyuna\u00a0<br \/>ba\u011f\u0131\u015flasun, xan\u0131m, hey!&#8230;\u201d(4, 77).<br \/>\u201cBayb\u00f6r\u0259 o\u011fl\u0131 Bams\u0131 Beyr\u0259yin boyu\u201dnun timsal\u0131nda \u201cKitabi-D\u0259d\u0259 Qorqud\u201d abid\u0259sinin dilind\u0259 i\u015fl\u0259n\u0259n nitq etiketl\u0259rin\u0259 n\u0259z\u0259r sal\u0131nmas\u0131 onlara tarixilik v\u0259 m\u00fcasirlik aspektind\u0259n yana\u015f\u0131lmas\u0131na imkan yarad\u0131r.<br \/><br \/><b>\u018fd\u0259biyyat<\/b>:<br \/>1.\u00a0Abdullayev B. \u201cKitabi-D\u0259d\u0259Qorqud\u201dda nitq etiketl\u0259rinin etnomifik poetikas\u0131. Bak\u0131: Elm, 2007, 100 s.<br \/>2.\u00a0C\u0259f\u0259rov N. Xan\u0131m, hey!. Bak\u0131: 1999<br \/>3.\u00a0Tanr\u0131verdi \u018f. \u201cD\u0259d\u0259 Qorqud kitab\u0131\u201dn\u0131n dil m\u00f6c\u00fcz\u0259si. Bak\u0131: \u201cNurlan\u201d, 2008, 184 s.<br \/>4.\u00a0\u201cKitabi-D\u0259d\u0259 Qorqud\u201d (\u0259sil v\u0259 sad\u0259l\u0259\u015fdirilmi\u015f m\u0259tnl\u0259r). Bak\u0131: \u00d6nd\u0259r, 2004, 376 s.<br \/>5.\u00a0\u201cKitabi-D\u0259d\u0259 Qorqud\u201d ensiklopediyas\u0131. 2 cildd\u0259. II cild. Bak\u0131:Yeni N\u0259\u015frl\u0259r Evi, 2000, 567 s.<br \/><br \/><b>Valiyeva Tahmina<\/b><br \/><b>A EPOS OF \u201cK\u0130TAB\u0130-DADA QORQUD\u201d \u0130N THE \u00a0LANGUAGE \u201cBAYBORA OGLI BAMSI BEYRAK BOYU\u201dS PROCESSED SPEECH ET\u0130QUETES.<\/b><br \/><b><br \/><\/b><b>SUMMARY:\u00a0<\/b>Ethnic-national thinking of ancient oghuz turks have been used in epos language of \u00a0\u201cKitabi-Dada Qorqud\u201d different speech etiquettes. In \u201cBaybora ogl\u0131 Bams\u0131 Beyrayin boyu\u201d of epos was included on occasion of vocativation, congrulation, happines and in permission, oathing, meeting situations used speech etiquettes. \u201cBaybora ogl\u0131 Bams\u0131 Beyrayin boyu\u201d in the epos narrative language of \u201cKitabi-Dada Qorqud\u201d have a look used speech etiquettes by historical and contemporarial aspects.\u00a0<br \/><br \/><\/p>\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>AMEA Nizami G\u0259nc\u0259vi ad\u0131na \u018fd\u0259biyyat \u0130nstitutunun M\u0259tbuat tarixi v\u0259 publisistika \u015f\u00f6b\u0259sinin ki\u00e7ik elmi i\u015f\u00e7isi,Az\u0259rbaycan Jurnalistl\u0259r Birliyi Sumqay\u0131t \u015f\u0259h\u0259r t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n G\u00fcnd\u0259lik Analitik \u0130nformasiya Agentliyinin (gundelik.info) v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n M\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 \u018fd\u0259biyyat Portal\u0131n\u0131n (edebiyyat-az.com) \u201cPublisistika\u201d \u015f\u00f6b\u0259sinin redaktoru. valiyevatahmina@gmail.com \u201cK\u0130TAB\u0130-D\u018fD\u018f QORQUD\u201d DASTANININ \u201cBAYB\u00d6R\u018f O\u011eLI BAMSI BEYR\u018fY\u0130N BOYU\u201dNUN D\u0130L\u0130ND\u018f \u0130\u015eL\u018fN\u018fN N\u0130TQ ET\u0130KETL\u018fR\u0130Keywords: Kitabi-Dada Qorqud, speech etiquette, Beyrak, thinking of people, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-35003","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-home"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35003","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=35003"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35003\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":35006,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35003\/revisions\/35006"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=35003"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=35003"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=35003"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}