{"id":35064,"date":"2020-03-26T08:34:55","date_gmt":"2020-03-26T04:34:55","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=35064"},"modified":"2020-03-26T13:38:08","modified_gmt":"2020-03-26T09:38:08","slug":"o-qadindir-gunel-eyvazli-yazir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=35064","title":{"rendered":"O, Qad\u0131nd\u0131r&#8230; &#8211; G\u00fcnel EYVAZLI yaz\u0131r"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/gunelixanim.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-35065\" width=\"354\" height=\"235\" srcset=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/gunelixanim.jpg 400w, https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/gunelixanim-300x200.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 354px) 100vw, 354px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>On illik k\u00f6l\u0259&#8230; \u0130nc\u0259s\u0259n\u0259t k\u00f6l\u0259si. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fcm ki, bu qad\u0131n bird\u0259n-bir\u0259 haradan yad\u0131ma d\u00fc\u015fd\u00fc? Sonra xat\u0131rlad\u0131m&#8230;<br>T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 elmiliyi, savad\u0131 il\u0259 b\u00f6y\u00fck ajiotaj yaratm\u0131\u015f 10 ya\u015fl\u0131 Atakan\u0131n \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131n\u0131 dinl\u0259yirdim \u00f6t\u0259n h\u0259ft\u0259. Be\u015f ay \u0259rzind\u0259 250 f\u0259ls\u0259f\u0259 kitab\u0131n\u0131n oxunmas\u0131, balacan\u0131n dolu-dolu dan\u0131\u015fmas\u0131 ba\u015f\u0131m\u0131 dumanland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. Nits\u015fe bel\u0259 dedi: &#8220;Aristotel, Platon, filan f\u0259ls\u0259f\u0259ni daha \u00e7ox b\u0259y\u0259nir\u0259m, \u0259n b\u00f6y\u00fck ist\u0259yim t\u0259hsil sistemind\u0259 d\u0259yi\u015fiklik etm\u0259k ist\u0259yid\u0131r, m\u0259n\u0259 m\u00fck\u0259mm\u0259l t\u0259hsil verin, rica edir\u0259m&#8221; dem\u0259si v\u0259 s. s\u00f6zl\u0259rin, fikirl\u0259ri m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m idi. Bu u\u015faq m\u00f6c\u00fcz\u0259dir..<br>Qeyri-adi dan\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131ndan \u0259lav\u0259, g\u00f6zl\u0259rinin formas\u0131, b\u00f6y\u00fckl\u00fcy\u00fc d\u0259 diqq\u0259timi \u00e7\u0259kmi\u015fdi. B\u0259li, m\u0259hz h\u0259min an m\u0259\u015fhur xan\u0131m r\u0259ssam yad\u0131ma d\u00fc\u015fd\u00fc. Vaxtil\u0259 izl\u0259diyim tablolar qar\u015f\u0131s\u0131nda yenid\u0259n heyr\u0259tl\u0259nm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Google-da axtar\u0131\u015f verdim. Bir daha b\u00f6y\u00fck g\u00f6zl\u0259r kolleksiyas\u0131n\u0131 izl\u0259dim. G\u00f6r\u0259s\u0259n, bir r\u0259smd\u0259 ist\u0259nil\u0259n canl\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 bu b\u00f6y\u00fckl\u00fckd\u0259 g\u00f6zl\u0259ri \u00e7\u0259km\u0259k Marqaret Kean\u0131n &#8211; \u0259sl ad\u0131 Peqqi Doris Xokinsin n\u0259yin\u0259 laz\u0131m idi?<br>Yad\u0131mdad\u0131r, s\u0259kkiz il, b\u0259lk\u0259 d\u0259 on il bundan \u00f6nc\u0259 psixologiya t\u0259hsili alan bir i\u015f yolda\u015f\u0131m m\u0259ni psixoloji test etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn, yer \u00fcz\u0259rind\u0259 m\u00f6vcud olmayan bir canl\u0131 \u00e7\u0259k, s\u00f6yl\u0259mi\u015fdi. Maraql\u0131 g\u0259ldi m\u0259n\u0259. Tez \u0259lim\u0259 q\u0259l\u0259m al\u0131b ka\u011f\u0131z \u00fcz\u0259rind\u0259 olduqca b\u00f6y\u00fck qulaqlar\u0131 v\u0259 b\u00f6y\u00fck g\u00f6zl\u0259ri olan bir canl\u0131 \u00e7\u0259kmi\u015fdim. \u00c7\u0259kdiyim \u0259caib m\u0259xluqa diqq\u0259tl\u0259 baxan xan\u0131m, s\u0259n informasiya alma\u011f\u0131 \u00e7ox sevirs\u0259n. \u00c7\u0259kdiyin cizgil\u0259rin \u0259n b\u00f6y\u00fcy\u00fc g\u00f6zl\u0259r v\u0259 qulaqlard\u0131r, demi\u015fdi. Dem\u0259k, s\u0259nin m\u0259n\u0259vi ehtiyac\u0131n dan\u0131\u015fmaqla yox, bolluca g\u00f6rm\u0259k v\u0259 e\u015fitm\u0259kl\u0259 \u00f6d\u0259nilir. \u0130\u00e7ind\u0259ki informasiya almaq acl\u0131\u011f\u0131 bel\u0259 qulaqlar\u0131n v\u0259 g\u00f6zl\u0259rin \u00e7\u0259kilm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olub, s\u00f6yl\u0259di.<br>Marqaret Kean\u0131n r\u0259sml\u0259rind\u0259ki h\u0259d\u0259q\u0259sind\u0259n \u00e7\u0131xm\u0131\u015f b\u00f6y\u00fck g\u00f6zl\u0259r d\u0259, \u0259slind\u0259, \u00e7ox \u015fey deyir izl\u0259yicisin\u0259. 1960-c\u0131 ild\u0259n ba\u015flayaraq 10 il \u0259rzind\u0259 s\u0259rgil\u0259n\u0259n r\u0259sm \u0259s\u0259rl\u0259rinin \u00fcz\u0259rind\u0259 Marqaretin yox, h\u0259yat yolda\u015f\u0131 Uolter Kinin imzas\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc. Qad\u0131n istedads\u0131z \u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn r\u0259sm \u0259s\u0259rl\u0259ri \u00e7\u0259kirdi. B\u00fct\u00fcn d\u00fcnya Marqaretin yox, d\u0131rnaqaras\u0131 istedad yiy\u0259si olan Uolterin \u0259lini \u00f6p\u00fcrd\u00fc, ona heyranl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirirdi. O vaxta q\u0259d\u0259r ki, p\u0259rd\u0259arxas\u0131 h\u0259yatda k\u00f6l\u0259 olan Marqaret \u00fcsyan ed\u0259r\u0259k h\u0259yat yolda\u015f\u0131n\u0131n deyil, bu r\u0259sm \u0259s\u0259rl\u0259rinin h\u0259qiqi m\u00fc\u0259llifi \u00f6z\u00fc oldu\u011funu b\u0259yan edir. \u018fri h\u0259yas\u0131zcas\u0131na deyil\u0259nl\u0259ri t\u0259kzib ed\u0259nd\u0259 v\u0259 qad\u0131n\u0131n istedads\u0131z birisi oldu\u011funu ba\u011f\u0131randa v\u0259 qad\u0131n\u0131n onu \u015f\u0259rl\u0259m\u0259sini dedikd\u0259, zavall\u0131 qad\u0131n m\u0259hk\u0259m\u0259y\u0259 \u00fcz tutur.<br>M\u0259hk\u0259m\u0259 m\u00fcbariz\u0259si s\u00f6z oyunu \u00fcz\u0259rind\u0259 &#8211; m\u00fctt\u0259him v\u0259 hakimlik \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulmur. Qad\u0131n v\u0259 ki\u015fi salonunda \u00fcz-\u00fcz\u0259 \u0259yl\u0259\u015fdirilir v\u0259 izl\u0259yicil\u0259r \u0259r v\u0259 arvad\u0131n qar\u015f\u0131lar\u0131na qoyulmu\u015f tablolarda kimin daha g\u00f6z\u0259l r\u0259sm \u0259s\u0259ri \u00e7\u0259k\u0259c\u0259yini g\u00f6zl\u0259yirl\u0259r. Vaxt tamam olur. C\u0259nab Uolter he\u00e7 n\u0259 bacarm\u0131r. On illik t\u0259nb\u0259llik ona bildikl\u0259rini d\u0259 unutdurmu\u015fdu. Marqaret is\u0259 eyni \u00e7eviklikl\u0259 n\u00f6vb\u0259ti m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m \u0259s\u0259rini yarad\u0131r v\u0259 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya bundan \u00f6nc\u0259 \u0259rinin imzas\u0131 il\u0259 gets\u0259 bel\u0259 r\u0259sm \u0259s\u0259rl\u0259rinin m\u00fc\u0259llifinin Marqaret oldu\u011fu h\u0259qiq\u0259tini q\u0259bul edir. Bu vaxta q\u0259d\u0259r susqun v\u0259 b\u00f6y\u00fck g\u00f6zl\u0259rin m\u00fc\u0259llifinin n\u0259 dem\u0259k ist\u0259diyi ayd\u0131n olur. O susurdu, sad\u0259c\u0259, e\u015fidilm\u0259yini ist\u0259yirdi&#8230;<br>Yarad\u0131c\u0131l\u0131q sars\u0131nt\u0131d\u0131r. \u018fn b\u00f6y\u00fck s\u0259n\u0259t \u0259s\u0259rl\u0259ri, \u0259n g\u00f6z\u0259l romanlar, \u0259n g\u00f6z\u0259l \u015feirl\u0259r sars\u0131nt\u0131dan yaran\u0131r. \u00c7\u00fcnki s\u0259ni duyacaq bir insan olmad\u0131qca bunun lal h\u0259llini tapmaq ist\u0259yirs\u0259n. Ona g\u00f6r\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131n, yaratd\u0131\u011f\u0131n n\u00fcmun\u0259l\u0259r s\u0259nin dan\u0131\u015fan dilin\u0259 \u00e7evrilir. \u018flin\u0259 tablosunu al\u0131b m\u0259cnunt\u0259k dola\u015fan S\u0259ttar B\u0259hlulzad\u0259 kimi \u00e7ox susursan, amma yarad\u0131rsan. Onun da b\u00f6y\u00fck v\u0259 m\u0259nal\u0131 g\u00f6zl\u0259ri var idi&#8230;<br>M\u0259n indi bilir\u0259m ki, niy\u0259 \u0259r\u0259b, fars qad\u0131nlar\u0131n\u0131n g\u00f6zl\u0259ri bel\u0259 g\u00f6z\u0259l olur. M\u0259n indi bilir\u0259m ki, niy\u0259 susan insanlar\u0131n g\u00f6zl\u0259ri bel\u0259 g\u00f6z\u0259l olur, ifad\u0259li olur, dan\u0131\u015fqan olur&#8230;<br>C\u0259miyy\u0259tl\u0259r qad\u0131nlar\u0131 kilidl\u0259dikc\u0259 itirir. Bu, birm\u0259nal\u0131 olaraq bel\u0259dir. K\u00f6l\u0259 qad\u0131n he\u00e7 vaxt azad ruhlu, azad t\u0259f\u0259kk\u00fcrl\u00fc insan yeti\u015fdir\u0259 bilm\u0259z. Bu, m\u00fcmk\u00fcn deyil.<br>\u018fhm\u0259d b\u0259y A\u011fao\u011flu &#8220;\u0130slaml\u0131\u011fa g\u00f6r\u0259 v\u0259 islaml\u0131qda qad\u0131n&#8221; t\u0259dqiqat\u0131nda yaz\u0131r: &#8220;M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n qurtulu\u015fu, onlar\u0131n maddi v\u0259 m\u0259n\u0259vi, h\u0259tta siyasi dir\u00e7\u0259li\u015fi sad\u0259c\u0259 olaraq iki m\u0259s\u0259l\u0259nin: qad\u0131n m\u0259s\u0259l\u0259sinin v\u0259 \u0259lifba islahat\u0131n\u0131n h\u0259ll edilm\u0259siyl\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu g\u00fcn\u00fcn m\u00fcs\u0259lman qad\u0131n\u0131 ancaq s\u0259rb\u0259st v\u0259 \u015f\u00fcurlu ana, h\u0259yat yolda\u015f\u0131 olmaq \u015f\u0259rtil\u0259 sosial v\u0259zif\u0259l\u0259rini faydal\u0131 bir \u015f\u0259kild\u0259 yerin\u0259 yetir\u0259 bil\u0259r. Ancaq bu \u015f\u0259rtl\u0259r alt\u0131nda o, u\u015faqlar\u0131na sosial ya\u015famda \u00e7ox \u0259h\u0259miyy\u0259tli olan sa\u011flam bir xarakter v\u0259 irad\u0259, y\u00fcks\u0259k duy\u011fular v\u0259 sa\u011flam d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259r a\u015f\u0131laya bil\u0259r.<br>Ona ger\u00e7\u0259k inki\u015faf imkan\u0131 verm\u0259y\u0259n bo\u011fucu h\u0259r\u0259m havas\u0131n\u0131n i\u00e7ind\u0259 tamamil\u0259 bir bitkiy\u0259 ox\u015far, h\u0259m d\u0259 t\u0259nb\u0259l bir ya\u015fay\u0131\u015f s\u00fcr\u0259n qad\u0131n irqin t\u0259n\u0259zz\u00fcl\u00fcnd\u0259 d\u0259 birinci d\u0259r\u0259c\u0259li rol oynay\u0131r. \u018flifban\u0131n \u00e7\u0259tinliyi oxuma-yazma t\u0259hsilin\u0259 b\u0259rk \u0259ng\u0259l oldu\u011fundan m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n a\u011f\u0131l v\u0259 \u00fcr\u0259kl\u0259rinin ayd\u0131nlanmas\u0131na aparan yollar\u0131 qapay\u0131r. Qad\u0131n v\u0259 \u0259lifba&#8230; Bax budur, m\u00fcs\u0259lman d\u00fcnyas\u0131n\u0131n onu yava\u015f-yava\u015f \u00f6l\u00fcm\u0259 s\u00fcr\u00fckl\u0259y\u0259n iki ba\u015fl\u0131ca d\u00fc\u015fm\u0259ni, iki \u0259lacs\u0131z x\u0259st\u0259liyi&#8230;&#8221;.<br>B\u00fct\u00fcn zamanlarda qad\u0131na m\u00fcnasib\u0259t bir ayr\u0131 formada \u00f6z\u00fcn\u00fc b\u00fcruz\u0259 verib. El\u0259 \u018fhm\u0259d b\u0259y A\u011fao\u011flunun eyni kitab\u0131nda oxuyaraq \u0130slamdan \u00f6nc\u0259 qad\u0131na edil\u0259n d\u0259y\u0259rsiz m\u00fcnasib\u0259tin t\u0259r\u0259fl\u0259rini g\u00f6rm\u00fc\u015f oluruq. \u018fslind\u0259, Hz.Musa \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n b\u00f6y\u00fck sosial toplum fironun \u0259linin alt\u0131nda i\u015fl\u0259y\u0259n qullar idis\u0259, \u0130sa t\u0259limini d\u0259 e\u015fid\u0259n \u00f6nc\u0259 kas\u0131b t\u0259b\u0259q\u0259 idis\u0259, el\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d d\u0259 he\u00e7 bir sosial statusu olmayan qad\u0131na g\u00fcv\u0259n\u0259r\u0259k bu yola \u00e7\u0131x\u0131r. B\u0259lk\u0259 d\u0259 m\u00fcbahis\u0259li s\u0259sl\u0259n\u0259 bil\u0259r. Amma s\u00f6yl\u0259m\u0259k ist\u0259dikl\u0259rim var. N\u0259l\u0259ris\u0259 ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn k\u00fctl\u0259y\u0259 ehtiyac duyulur. \u0130st\u0259nil\u0259n zamanlarda, ist\u0259nil\u0259n konsepsiyan\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn. &#8220;Braxman\u0131n ayaqlar\u0131&#8221; yaz\u0131mda da eyni m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 \u00f6t\u0259ri toxunmu\u015fdum. Kasta qanunlar\u0131 kodeksind\u0259n \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259nd\u0259 induslar\u0131n a\u011f\u0131z b\u00fczm\u0259si il\u0259 ifad\u0259 etdikl\u0259ri b\u00fct\u00fcn (b\u00fct) ayaqlar\u0131 olan k\u00fctl\u0259 m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m Braxman\u0131n \u0259n laz\u0131ms\u0131z hiss\u0259si kimi \u00e7irkin v\u0259 iyr\u0259nc xarakteriz\u0259 olunur. Amma h\u0259min b\u0259y\u0259nilm\u0259y\u0259n k\u00fctl\u0259 &#8211; ayaqlar h\u0259m d\u0259 b\u0259d\u0259nin, orqanizmin, c\u0259miyy\u0259tl\u0259rin h\u0259r\u0259k\u0259tverici q\u00fcvv\u0259sidir. Sad\u0259c\u0259, onlar b\u0259z\u0259n ayaq olduqlar\u0131n\u0131 unudurlar. El\u0259 firon m\u0259kt\u0259bini ke\u00e7\u0259n Musa da b\u00fct\u00fcn bilgil\u0259rd\u0259n hali olunca, elmi, siyas\u0259ti, f\u0259ls\u0259f\u0259ni v\u0259 s.-y\u0259 yiy\u0259l\u0259ndikc\u0259 h\u0259m d\u0259 s\u0259lt\u0259n\u0259t ist\u0259yin\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr. Amma fironun qan\u0131 bir, can\u0131 bir \u00f6vlad\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn hakimiyy\u0259t\u0259 ke\u00e7m\u0259k n\u0259sibinin olmayaca\u011f\u0131n\u0131 anlay\u0131r. O s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u0259 Musa alternativ variant olaraq k\u00fctl\u0259ni se\u00e7ir. Qullar\u0131 se\u00e7ir. Onlar\u0131 inand\u0131rma\u011f\u0131 bacar\u0131r v\u0259 b\u00f6y\u00fck bir q\u00fcvv\u0259y\u0259 daldaland\u0131\u011f\u0131n\u0131 hiss edir. B\u0259li, q\u0131z\u0131l dana x\u0259yan\u0259ti olsa bel\u0259, ara-s\u0131ra acl\u0131q imtahan\u0131 il\u0259 onlar\u0131 \u00fcz-\u00fcz\u0259 qoyaraq ist\u0259diyi m\u0259craya g\u0259tir\u0259 bilir. \u0130lahi, ax\u0131 h\u0259r \u015fey h\u0259m d\u0259 bel\u0259dir! Eynil\u0259 \u0130sa kimi, eynil\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d kimi.<br>O M\u0259h\u0259mm\u0259d ki, onun g\u0259tirdiyi islahat k\u00f6hn\u0259 beyinl\u0259ri, k\u00f6hn\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259ni narahat edirdi. C\u0259miyy\u0259t, daha do\u011frusu, k\u00f6hn\u0259 hakim t\u0259b\u0259q\u0259 reformaya haz\u0131r deyildi. M\u0259h\u0259mm\u0259d is\u0259 inadkarcas\u0131na h\u0259r \u015feyin onun ist\u0259diyi kimi olaca\u011f\u0131na \u00e7ox inan\u0131rd\u0131. Nazik s\u0259nd\u0259ll\u0259ri il\u0259 evind\u0259n \u00e7\u0131xanda yolunun \u00fcst\u00fcn\u0259 s\u0259pil\u0259n qaratikanlar ayaqlar\u0131n\u0131 qana bula\u015fd\u0131r\u0131rd\u0131 onun. Bu yaralar\u0131 qad\u0131nlar sar\u0131y\u0131rd\u0131. O qad\u0131nlar ki, M\u0259h\u0259mm\u0259d onlara, C\u0259nn\u0259t s\u0259nin ayaqlar\u0131n alt\u0131ndad\u0131r, &#8211; deyirdi. \u0130lahi, h\u0259r \u015fey eynil\u0259 bel\u0259ydi. O qad\u0131nlara M\u0259h\u0259mm\u0259d t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259lqin olunan bu psixoloji g\u00fcc onlarda \u00f6z\u00fcn\u0259g\u00fcv\u0259n yarad\u0131rd\u0131. Qad\u0131n d\u0259rk edirdi, m\u0259nim \u00e7a\u011fam\u0131, q\u0131z balam\u0131 he\u00e7 kim diri-diri torpa\u011fa g\u00f6m\u0259 bilm\u0259z, &#8211; deyirdi, \u00fcsyan edirdi art\u0131q. Evl\u0259rin q\u0131zlar\u0131, qad\u0131nlar\u0131, h\u0259yat yolda\u015flar\u0131 ay\u0131lma\u011fa ba\u015flay\u0131rd\u0131. Oyan\u0131\u015f n\u0259 g\u00f6z\u0259ldir!<br>T\u00fcrk qad\u0131n\u0131n\u0131n h\u0259yat t\u0259rzind\u0259 v\u0259ziyy\u0259t ba\u015fqa c\u00fcr idi. \u0130slam bizim torpaqlara q\u0259d\u0259m qoyana q\u0259d\u0259r t\u00fcrk qad\u0131n\u0131 ki\u015fisi il\u0259 birg\u0259 at \u00e7ap\u0131rd\u0131, d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 i\u015ftirak edirdi, Amazon ruhuna sahib idi. Diplomat qad\u0131n olaraq ki\u015fil\u0259rd\u0259n he\u00e7 d\u0259 geri qalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 h\u0259r h\u0259r\u0259k\u0259til\u0259 s\u00fcbut edirdi. Dill\u0259rd\u0259 \u0259zb\u0259r olmu\u015f gender b\u0259rab\u0259rliyi m\u0259rh\u0259l\u0259sini ulu n\u0259n\u0259l\u0259rimiz, ulu babalar\u0131m\u0131z \u00e7ox g\u00f6z\u0259l bilirdi. Kims\u0259 kims\u0259nin haqq\u0131na v\u0259 azadl\u0131q s\u0259rh\u0259din\u0259 daxil olmurdu. Qad\u0131n\u0131n v\u0259 ki\u015finin yolu v\u0259 m\u00f6vqeyi b\u0259lli idi. Onun b\u00fcr\u00fcnm\u0259y\u0259, sar\u0131nma\u011fa, gizl\u0259nm\u0259y\u0259 ehtiyac\u0131 yox idi. O, ger\u00e7\u0259k idi, o, var idi, o, q\u0259hr\u0259man idi. El\u0259 bu bacar\u0131\u011f\u0131, bu h\u00f6kmranl\u0131\u011f\u0131, m\u0259rdliyi yadellil\u0259ri qorxutdu\u011fundan \u0259r\u0259b d\u00fcnyas\u0131ndan \u00e7ox-\u00e7ox f\u0259rqli olan t\u00fcrk qad\u0131n\u0131 ger\u00e7\u0259kliyini mif\u0259 \u00e7evirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn, m\u00fcti qad\u0131n c\u0259miyy\u0259tinin m\u00fcti insan yeti\u015fdirm\u0259 ist\u0259yin\u0259 arxalanaraq tamamil\u0259 do\u011fru olmayan m\u00fcs\u0259lman ideologiyas\u0131 &#8211; qad\u0131n\u0131 kilidl\u0259m\u0259k metodikas\u0131n\u0131 ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fdirm\u0259k ist\u0259yirl\u0259r bizim \u00fcz\u0259rimizd\u0259. Bu \u00e7anaq bizim ba\u015f\u0131m\u0131zda \u00e7atlay\u0131r. Bu, M\u0259h\u0259mm\u0259din \u00f6yr\u0259tdiyi, t\u0259bli\u011f etdiyi ideologiya, islahat platformas\u0131 deyildi. Sad\u0259c\u0259, tarixi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r, hegemoniya &#8211; yerl\u0259rd\u0259 b\u0259rq\u0259rar olmaq ist\u0259yi bu prosesi lab\u00fcd etdi. C\u0259miyy\u0259ti m\u0259hv etm\u0259k ist\u0259yirs\u0259ns\u0259, qad\u0131n\u0131 m\u0259hv et.<br>B\u00f6y\u00fck siyasi, tarixi g\u0259li\u015fm\u0259l\u0259rd\u0259n sonra M\u00fcs\u0259lman \u015e\u0259rqinin ilk C\u00fcmhuriyy\u0259ti parlaq z\u0259ka sahibl\u0259rinin yard\u0131m\u0131 il\u0259 t\u00fcrk qad\u0131n\u0131 ruhunu \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xard\u0131, ona kimliyini xat\u0131rlatd\u0131, ona se\u00e7ki h\u00fcququ verdi. M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259 d\u0259 R\u0259sul idi, el\u00e7i idi&#8230;<br>\u018fhm\u0259d b\u0259y A\u011fao\u011flunun eyni m\u0259qal\u0259sind\u0259 yaz\u0131l\u0131r: &#8220;M\u00fcs\u0259lman d\u00fcnyas\u0131n\u0131 oyand\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn, onu m\u0259d\u0259ni mill\u0259tl\u0259r c\u0259miyy\u0259tin\u0259 qatmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u015fidd\u0259tli bir sars\u0131nt\u0131ya ehtiyac var. M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n da, \u00f6z t\u0259kam\u00fcl m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rini ke\u00e7irm\u0259l\u0259ri, aralar\u0131ndan irad\u0259li, c\u0259sur v\u0259 f\u0259dakar bir adam\u0131n \u00e7\u0131xmas\u0131 g\u0259r\u0259kdir. Bel\u0259 bir islahat\u00e7\u0131 bilavasit\u0259 m\u00fcs\u0259lmanl\u0131qda, onun tarix v\u0259 \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rind\u0259 b\u0259r\u0259k\u0259tli bir torpaq tapacaqd\u0131r. T\u0259krar ed\u0259k: n\u0259 &#8220;Quran&#8221;, n\u0259 \u015f\u0259ri\u0259t \u015f\u0259xs\u0259n yeniliy\u0259 \u0259ng\u0259l deyildir. Ancaq bunlar\u0131n t\u0259bli\u011fat\u00e7\u0131lar\u0131 &#8211; \u00fcl\u0259malar v\u0259 \u015feyxl\u0259r \u015f\u0259xsi m\u0259nafel\u0259ri namin\u0259 m\u00fcs\u0259lmanl\u0131\u011fa m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259 uzla\u015fmayan bir mahiyy\u0259t verm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flar. Misir islahat\u00e7\u0131s\u0131 M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fli, Misir \u015feyxl\u0259rini v\u0259 \u00fcl\u0259mas\u0131n\u0131 \u00fc\u00e7 c\u0259rg\u0259 \u0259sg\u0259rl\u0259 m\u00fchasir\u0259y\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 saray\u0131na toplay\u0131b, layih\u0259sini haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 \u0130slahat f\u0259rman\u0131na \u00f6l\u00fcm qorxusu alt\u0131nda qol \u00e7\u0259kdir\u0259rk\u0259n bunu \u00e7ox yax\u015f\u0131 anlam\u0131\u015fd\u0131&#8221;.<br>Tarix s\u0259hif\u0259l\u0259rimizi v\u0259r\u0259ql\u0259dikc\u0259 Az\u0259rbaycan qad\u0131n\u0131 stixiyas\u0131 bir ild\u0131r\u0131m kimi bizi vura bilir. H\u0259tta g\u00f6r\u00fcnm\u0259si m\u00fcmk\u00fcn olmayan zamanlarda bel\u0259 o qad\u0131nlar adlar\u0131n\u0131 q\u0131z\u0131l h\u0259rfl\u0259rl\u0259 tarix s\u0259hif\u0259l\u0259rin\u0259 h\u0259kk etdirir. Varl\u0131\u011f\u0131, kimliyi bilinm\u0259s\u0259 d\u0259 o qad\u0131nlar\u0131n dilind\u0259n qopmu\u015f bayat\u0131lar, n\u0259\u011fm\u0259l\u0259r, laylalar indiy\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r eyni qad\u0131n z\u0259rifliyi il\u0259 dilimizd\u0259 s\u0259sl\u0259nir. &#8220;Oxuma!&#8221;, &#8220;yazma!&#8221;, &#8220;dan\u0131\u015fma!&#8221; deyils\u0259 d\u0259 o qad\u0131nlar xal\u00e7a nax\u0131\u015flar\u0131 aras\u0131nda dan\u0131\u015f\u0131b, yaz\u0131b, oxuyub.<br>D\u00fcnyan\u0131n \u00e7irkli qanunlar\u0131 n\u0259 ets\u0259 d\u0259 bu ger\u00e7\u0259kliyi gizl\u0259d\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259k. Yaran\u0131\u015f\u0131 Ad\u0259min mifik qab\u0131r\u011fas\u0131ndan g\u0259ls\u0259 bel\u0259, \u0259yri bumeranq kimi uzaqlara at\u0131l\u0131b unudulma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fd\u0131r\u0131lsa da yenid\u0259n h\u0259qiq\u0259t kimi c\u0259miyy\u0259tl\u0259r\u0259 qay\u0131dacaq qad\u0131n. H\u0259r d\u0259f\u0259sind\u0259 d\u0259 do\u011fulu\u015fu, \u00f6z\u00fcn\u00fc xat\u0131rlamas\u0131 m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m olacaq. K\u00fcl\u00fcnd\u0259n yaranan, d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 \u00f6l\u0259n v\u0259 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 diril\u0259n Simurq qu\u015fu kimi alovlar i\u00e7ind\u0259n b\u0259rq\u0259rar olma\u011f\u0131 bacaracaq. Qad\u0131nl\u0131q xarakterinin n\u0259 olmas\u0131n\u0131 bildir\u0259r\u0259k Sara Xatun kimi, N\u00fc\u015fab\u0259, Tomris ana kimi, Tuti Bik\u0259 kimi, Nat\u0259van kimi, H\u0259c\u0259r kimi, sadiq Burla xatun kimi, \u015e\u00fckriyy\u0259l\u0259r, H\u0259nif\u0259l\u0259r, G\u00fclt\u0259kinl\u0259r, \u00e7oxu kimi z\u00fchur ed\u0259c\u0259k. H\u0259r d\u0259f\u0259sind\u0259 d\u0259 b\u0259li, m\u0259n qad\u0131nam, s\u00f6z\u00fcn\u00fc m\u0259rdi-m\u0259rdan\u0259 dey\u0259 bil\u0259c\u0259k.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u0259nb\u0259: http:\/\/edebiyyatqazeti.az\/<\/strong><br><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>On illik k\u00f6l\u0259&#8230; \u0130nc\u0259s\u0259n\u0259t k\u00f6l\u0259si. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fcm ki, bu qad\u0131n bird\u0259n-bir\u0259 haradan yad\u0131ma d\u00fc\u015fd\u00fc? Sonra xat\u0131rlad\u0131m&#8230;T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 elmiliyi, savad\u0131 il\u0259 b\u00f6y\u00fck ajiotaj yaratm\u0131\u015f 10 ya\u015fl\u0131 Atakan\u0131n \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131n\u0131 dinl\u0259yirdim \u00f6t\u0259n h\u0259ft\u0259. Be\u015f ay \u0259rzind\u0259 250 f\u0259ls\u0259f\u0259 kitab\u0131n\u0131n oxunmas\u0131, balacan\u0131n dolu-dolu dan\u0131\u015fmas\u0131 ba\u015f\u0131m\u0131 dumanland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. Nits\u015fe bel\u0259 dedi: &#8220;Aristotel, Platon, filan f\u0259ls\u0259f\u0259ni daha \u00e7ox b\u0259y\u0259nir\u0259m, \u0259n b\u00f6y\u00fck ist\u0259yim t\u0259hsil sistemind\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-35064","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-home"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35064","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=35064"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35064\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":35066,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35064\/revisions\/35066"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=35064"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=35064"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=35064"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}