{"id":38241,"date":"2021-04-20T04:00:00","date_gmt":"2021-04-20T00:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=38241"},"modified":"2021-04-20T08:49:13","modified_gmt":"2021-04-20T04:49:13","slug":"adil%c9%99-n%c9%99z%c9%99r-bioloji-muharib%c9%99-pandemiya-v%c9%99-ya-maltusun-dirilisi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=38241","title":{"rendered":"Adil\u0259 N\u018fZ\u018fR.&#8221;B\u0130OLOJ\u0130 M\u00dcHAR\u0130B\u018f &#8211; PANDEM\u0130YA V\u018f YA MALTUSUN D\u0130R\u0130L\u0130\u015e\u0130&#8221;"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><a href=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/ADILEXANIM.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"710\" height=\"1024\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/ADILEXANIM-710x1024.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-38253\" srcset=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/ADILEXANIM-710x1024.jpg 710w, https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/ADILEXANIM-208x300.jpg 208w, https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/ADILEXANIM-768x1108.jpg 768w, https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/ADILEXANIM.jpg 989w\" sizes=\"auto, (max-width: 710px) 100vw, 710px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p>Haz\u0131rda bir il \u00fc\u00e7 ayd\u0131r i\u00e7ind\u0259 oldu\u011fumuz pandemiya b\u0259las\u0131 d\u00fcnyadak\u0131 insan art\u0131m\u0131na qar\u015f\u0131, daha do\u011frusu, insan say\u0131n\u0131 azaltmaq \u00fc\u00e7\u00fcn s\u00fcni \u015f\u0259kild\u0259 yarad\u0131lan bioloji silah olaraq izah edilir. Deyil\u0259nl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, \u0259traf m\u00fchitin \u00e7irkl\u0259nm\u0259si, su ehtiyatlar\u0131, h\u0259yati \u0259h\u0259miyy\u0259tli dig\u0259r resurslar\u0131n t\u00fck\u0259nm\u0259si v\u0259 sair bu kimi s\u0259b\u0259bl\u0259r guya pandemiyan\u0131 problemin \u00e7ar\u0259si kimi ortaya \u00e7\u0131xar\u0131b. B\u0259s bu ideyan\u0131 ortaya atanlar v\u0259 t\u0259bli\u011f ed\u0259nl\u0259r kiml\u0259rdir? Bu fikir n\u0259 q\u0259d\u0259r h\u0259qiq\u0259t\u0259 uy\u011fundur?<\/p>\n\n\n\n<p>Bu m\u0259s\u0259l\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 apar\u0131lan t\u0259bli\u011fatlara n\u0259z\u0259r salsaq, g\u00f6r\u0259rik ki, bu ideyan\u0131n t\u0259r\u0259fdarlar\u0131 burjua ideoloqlar\u0131d\u0131r ki, onlar h\u0259tta bu problemi ill\u0259rdir ki, t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rin\u0259 t\u0259tbiq etm\u0259kl\u0259 \u00f6z m\u0259qs\u0259dl\u0259rini realla\u015fd\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. T\u0259bii ki, bu, n\u0259h\u0259ng, meqapolis \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 ya\u015fayanlar \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fck\u0259mm\u0259l bir m\u0259ntiq kimi g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. \u00c7\u00fcnki onlar izdihaml\u0131 k\u00fctl\u0259nin i\u00e7ind\u0259 ya\u015fay\u0131rlar. Amma bu s\u0131xl\u0131\u011f\u0131 yaradan\u0131n, \u0259slind\u0259, getdikc\u0259 m\u0259ntiqsizl\u0259\u015f\u0259n kapitalizm oldu\u011funu kims\u0259 g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259tirm\u0259y\u0259 s\u0259y g\u00f6st\u0259rmir.<br>Kapitalist \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 istehsal, ticar\u0259t v\u0259 maliyy\u0259 resurslar\u0131n\u0131n sahibl\u0259ri bu iddialar\u0131 s\u00f6zd\u0259 guya tibb m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rinin fikri say\u0131rlar, halbuki bu \u201cm\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r\u201d onlar\u0131n e\u015fitm\u0259k ist\u0259diyind\u0259n ba\u015fqa he\u00e7 n\u0259 demirl\u0259r. COVID-19 epidemiyas\u0131n\u0131 \u0259hali art\u0131m\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndir\u0259n a\u00e7\u0131qlamalar ver\u0259nl\u0259r yen\u0259 d\u0259 onlard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Burada XVIII-XIX \u0259srl\u0259rd\u0259 ingilis ruhanisi, tan\u0131nm\u0131\u015f siyasi-iqtisad\u00e7\u0131 Tomas Robert Maltusu xat\u0131rlamamaq olmaz. Darvinin t\u0259kam\u00fcl n\u0259z\u0259riyy\u0259sinin davam\u0131 olaraq y\u00fcr\u00fcd\u00fcl\u0259n Maltus n\u0259z\u0259riyy\u0259sind\u0259 (1789) \u0259hali art\u0131m\u0131 il\u0259 qida ehtiyatlar\u0131n\u0131n art\u0131m\u0131 aras\u0131ndak\u0131 nisb\u0259t v\u0259 tarazl\u0131\u011f\u0131n pozulmas\u0131 qeyd edilir, \u0259hali art\u0131m\u0131n\u0131n n\u0259zar\u0259t\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259si t\u00f6vsiy\u0259 olunurdu. Tomas Maltus ruhani olmas\u0131na baxmayaraq, \u00fcmumi m\u00f6vzusu bu n\u0259z\u0259riyy\u0259ni \u0259hat\u0259 ed\u0259n kitab\u0131nda bel\u0259 bir c\u00fcml\u0259 d\u0259 i\u015fl\u0259tmi\u015fdir: &#8220;\u018fg\u0259r insan t\u0259bi\u0259tl\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri nizamlamasa, t\u0259bi\u0259t \u00f6z\u00fc bunu ed\u0259c\u0259kdir&#8221;. Bir \u00e7ox t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar Maltusun bu c\u00fcml\u0259sini bel\u0259 \u015f\u0259rh etmi\u015fdil\u0259r ki, o bu c\u00fcml\u0259si il\u0259 t\u0259nziml\u0259nm\u0259nin ehtiyat t\u0259dbirl\u0259ri olaraq k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlarla apar\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 vur\u011fulay\u0131b. Maltus bundan sonrak\u0131 izahlar\u0131nda da bu \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn insanl\u0131\u011f\u0131n xeyrin\u0259 oldu\u011funu iddia edir v\u0259 yazd\u0131qlar\u0131n\u0131n do\u011frulu\u011funu s\u00fcbut etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u0131rnaqaras\u0131 ruhani h\u0259l\u0259 sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda bu fikirl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 c\u0259miyy\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n l\u0259n\u0259tl\u0259nmi\u015fdi. Tarix indi d\u0259 onu l\u0259n\u0259tl\u0259 xat\u0131rlay\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>(Buna baxmayaraq, h\u0259l\u0259 d\u0259 m\u00fcharib\u0259l\u0259rin, k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131n vacib oldu\u011funu hesab ed\u0259n ziyal\u0131lar\u0131m\u0131z var. \u00c7\u00fcnki ill\u0259rdir ki, bu ideologiyan\u0131 h\u0259qiq\u0259t kimi biz\u0259 t\u0259dris v\u0259 t\u0259bli\u011f edibl\u0259r. Halbuki, m\u00fcq\u0259dd\u0259s kitablarda \u201c\u00f6ld\u00fcrm\u0259\u201d dey\u0259 \u0259mr olunur.)<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ndi, \u0259sas\u0259n son 30 ild\u0259 kapital sahibl\u0259ri Maltusu haql\u0131 \u00e7\u0131xarmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259ll\u0259rind\u0259n g\u0259l\u0259ni edirl\u0259r, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 qida m\u0259nb\u0259l\u0259rinin s\u0131radan \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 onlar \u00e7ox ciddi add\u0131mlar atma\u011fa m\u00fcv\u0259ff\u0259q olublar. T\u0259bii qida il\u0259 ba\u011fl\u0131 b\u00fct\u00fcn istehsal sah\u0259l\u0259rinin l\u0259\u011fvi m\u0259hz buna \u0259saslan\u0131r. Bunu is\u0259 \u015feytan \u0259m\u0259lind\u0259n ba\u015fqa n\u0259s\u0259 adland\u0131rmaq sad\u0259c\u0259 m\u00fcmk\u00fcn deyil.<\/p>\n\n\n\n<p>Praqmatizmin \u00f6nc\u00fcl\u00fc kimi tan\u0131nan ingilis filosofu Ceremi Bentam (\u0259sas\u0259n, C\u0259za n\u0259z\u0259riyy\u0259si v\u0259 \u201cS\u0259l\u0259min m\u00fcdafi\u0259si\u201d \u0259s\u0259rl\u0259ri il\u0259 tan\u0131n\u0131r) \u0259hali artmas\u0131 s\u0259b\u0259biyl\u0259 insan n\u00f6vl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn qida qaynaqlar\u0131n\u0131n istifad\u0259sind\u0259ki m\u0259hdudiyy\u0259tl\u0259rin v\u0259 \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131qlar\u0131n r\u0259qab\u0259t z\u0259minind\u0259 m\u00fcharib\u0259l\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olaca\u011f\u0131n\u0131 iddia ed\u0259rk\u0259n bu n\u0259z\u0259riyy\u0259ni y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirmi\u015f v\u0259 t\u0259klif edil\u0259n \u201cnizamlaman\u0131\u201d do\u011fru saym\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Dem\u0259k olar ki, h\u0259m Bentama, h\u0259m d\u0259 Maltusa g\u00f6r\u0259, m\u00fcharib\u0259d\u0259 bar\u0131\u015f, acl\u0131qda bolluq, epidemiyada sa\u011flaml\u0131q var! Y\u0259ni z\u00fclm olunanlar\u0131n f\u0259lak\u0259tind\u0259n z\u00fclm ed\u0259nl\u0259rin xo\u015fb\u0259xtliyi yaran\u0131r.<br>Qiyam\u0259t \u0259lam\u0259ti kimi baxd\u0131\u011f\u0131m\u0131z pandemiya v\u0259 buna b\u0259nz\u0259r hadis\u0259l\u0259r Maltusun (n\u0259z\u0259riyy\u0259sinin) dirili\u015finin n\u0259tic\u0259sidir. Bu n\u0259z\u0259riyy\u0259ni dirild\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259r haz\u0131rda d\u00fcnyan\u0131 idar\u0259\u00e7iliyini \u0259lind\u0259 saxlayan liderl\u0259rdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Diqq\u0259tl\u0259 n\u0259z\u0259r ets\u0259k, koronovirusun alt\u0131ndan Maltus, Maltusun alt\u0131ndan tramplar, baydenl\u0259r, makronlar, mattarellalar, \u015fi \u00e7inpingl\u0259r, putinl\u0259r v\u0259 daha ne\u00e7\u0259l\u0259rinin \u00e7\u0131xd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u0259rik.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fg\u0259r q\u0259bul ets\u0259k ki, h\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259 bu probleml\u0259ri ya\u015fama\u011f\u0131m\u0131za s\u0259b\u0259b d\u00fcnyada \u0259hali say\u0131n\u0131n art\u0131m\u0131 v\u0259 qida t\u0259minat\u0131n\u0131n azl\u0131\u011f\u0131d\u0131r, o zaman bunun h\u0259lli yolu m\u00fcharib\u0259l\u0259r v\u0259 bioloji q\u0131r\u011f\u0131nlar olmamal\u0131d\u0131r ax\u0131. Qida t\u0259minat\u0131n\u0131 art\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn qida istehsal\u0131n\u0131 art\u0131rmal\u0131, n\u00fcfus art\u0131m\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn do\u011fum say\u0131n\u0131 azaltmaq, az sayda u\u015faq d\u00fcnyaya g\u0259tirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00f6vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n m\u00fc\u0259yy\u0259n qaydalar\u0131n t\u0259tbiq olunmas\u0131 g\u0259r\u0259km\u0259zmi?<br>Maltus n\u0259z\u0259riyy\u0259si kiml\u0259r\u0259s\u0259, x\u00fcsus\u0259n h\u0259ddind\u0259n art\u0131q varl\u0131 z\u00fcmr\u0259l\u0259r\u0259 tunelin ucundak\u0131 i\u015f\u0131q kimi g\u00f6r\u00fcn\u0259 bil\u0259r, amma o ucdak\u0131 qap\u0131 \u00f6l\u00fcm qap\u0131s\u0131d\u0131r. Olmazm\u0131 ki, \u0130NSAN o qaranl\u0131q tunel\u0259 he\u00e7 girm\u0259sin?<\/p>\n\n\n\n<p>Dem\u0259k ki, b\u00fct\u00fcn tarixl\u0259rd\u0259 \u0130NSAN\u0131n davas\u0131 s\u00f6zd\u0259 inanc\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 olub. \u018fg\u0259r bu insan\u0131n qiyam\u0259tini v\u0259 insanl\u0131\u011f\u0131n sonunu g\u0259tirirs\u0259, niy\u0259 inanc\u0131m\u0131z s\u00f6zd\u0259 yox, \u00f6zd\u0259 olmas\u0131n?!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Haz\u0131rda bir il \u00fc\u00e7 ayd\u0131r i\u00e7ind\u0259 oldu\u011fumuz pandemiya b\u0259las\u0131 d\u00fcnyadak\u0131 insan art\u0131m\u0131na qar\u015f\u0131, daha do\u011frusu, insan say\u0131n\u0131 azaltmaq \u00fc\u00e7\u00fcn s\u00fcni \u015f\u0259kild\u0259 yarad\u0131lan bioloji silah olaraq izah edilir. Deyil\u0259nl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, \u0259traf m\u00fchitin \u00e7irkl\u0259nm\u0259si, su ehtiyatlar\u0131, h\u0259yati \u0259h\u0259miyy\u0259tli dig\u0259r resurslar\u0131n t\u00fck\u0259nm\u0259si v\u0259 sair bu kimi s\u0259b\u0259bl\u0259r guya pandemiyan\u0131 problemin \u00e7ar\u0259si kimi ortaya \u00e7\u0131xar\u0131b. B\u0259s bu ideyan\u0131 ortaya [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-38241","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/38241","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=38241"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/38241\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":38254,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/38241\/revisions\/38254"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=38241"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=38241"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=38241"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}