{"id":38789,"date":"2021-05-24T06:00:00","date_gmt":"2021-05-24T02:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=38789"},"modified":"2021-05-24T16:04:58","modified_gmt":"2021-05-24T12:04:58","slug":"%c9%99dal%c9%99t-r%c9%99sulova-suleyman-r%c9%99himov-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=38789","title":{"rendered":"\u018fdal\u0259t R\u018fSULOVA.&#8221;S\u00dcLEYMAN R\u018fH\u0130MOV&#8221;"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><a href=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/edebiyyat-az.com_.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"600\" height=\"400\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/edebiyyat-az.com_.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-38790\" srcset=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/edebiyyat-az.com_.jpg 600w, https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/edebiyyat-az.com_-300x200.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 600px) 100vw, 600px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p>S\u00fcleyman H\u00fcseyn o\u011flu R\u0259himov \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131n inki\u015faf\u0131nda s\u0259m\u0259r\u0259li xidm\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus layiqli yer tutmu\u015fdur. O, 22 mart 1900-c\u00fc ild\u0259 Qubadl\u0131 rayonunun \u018fyin k\u0259ndind\u0259 yoxsul k\u0259ndli ail\u0259sind\u0259 do\u011fulmu\u015fdur. \u018flifban\u0131 k\u0259nd mollas\u0131ndan \u00f6yr\u0259nmi\u015f, 1912-ci ild\u0259 ya\u015f\u0131 ke\u00e7diyin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u00e7ox \u00e7\u0259tinlikl\u0259 Qubadl\u0131 rus m\u0259kt\u0259bin\u0259 daxil olmu\u015fdur. \u018fd\u0259biyyat v\u0259 tarix\u0259 daha \u00e7ox maraq g\u00f6st\u0259r\u0259n S\u00fcleyman be\u015f il \u0259rzind\u0259 ba\u015fqa f\u0259nnl\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131 rus v\u0259 d\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131 n\u00fcmun\u0259l\u0259ri, Az\u0259rbaycan klassikl\u0259rinin, XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259ri il\u0259 d\u0259 yax\u0131ndan tan\u0131\u015f olmu\u015fdur.<br>Fevral burjua inqilab\u0131ndan az sonra Qubadl\u0131 m\u0259kt\u0259bi ba\u011fland\u0131\u011f\u0131ndan Qori seminariyas\u0131nda t\u0259hsil ala bilm\u0259diyi \u00fc\u00e7\u00fcn k\u0259nd\u0259 qay\u0131dan g\u0259nc S\u00fcleyman, kas\u0131b ail\u0259d\u0259n oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn he\u00e7 yerd\u0259 i\u015f tapa bilmir. 1917-1920-ci ill\u0259rd\u0259 \u0259vv\u0259lc\u0259 \u00f6z k\u0259ndl\u0259rind\u0259 sonra is\u0259 ya\u015fad\u0131qlar\u0131 ba\u015fqa yerl\u0259rd\u0259 mal-qara otarm\u0131\u015fd\u0131r.<br>Az\u0259rbaycanda Sovet hakimiyy\u0259tinin q\u0259l\u0259b\u0259sind\u0259n sonra S\u00fcleyman\u0131n atas\u0131 H\u00fcseyn ki\u015fi o\u011flunu nahiyy\u0259 inqilab komit\u0259sin\u0259, k\u00f6hn\u0259 tan\u0131\u015f\u0131 Qara \u0130smay\u0131lo\u011flunun yan\u0131na g\u0259tir\u0259r\u0259k o\u011fluna bir i\u015f verm\u0259sini xahi\u015f edir. Nahiyy\u0259 inqilab komit\u0259sin\u0259 karg\u00fczar q\u0259bul olunan S\u00fcleyman Leninin \u0259s\u0259rl\u0259rini ilk d\u0259f\u0259 orada oxumu\u015f, z\u0259hm\u0259tke\u015fl\u0259rin q\u0259l\u0259b\u0259sini m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirm\u0259k namin\u0259 g\u0259rgin m\u00fcbariz\u0259nin ba\u015f verdiyin\u0259 daha ay\u0131q n\u0259z\u0259r salaraq inanm\u0131\u015fd\u0131r ki, h\u00f6kum\u0259ti alq\u0131\u015flamaq azd\u0131r, onlar\u0131 h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259nl\u0259rl\u0259 \u0259l-\u0259l\u0259 verib i\u015fl\u0259m\u0259k m\u00fcbariz\u0259d\u0259n \u00e7\u0259kinm\u0259m\u0259k g\u0259r\u0259kdir.<br>1921-ci ilin may\u0131nda inqilab komit\u0259si t\u0259r\u0259find\u0259n \u015eu\u015faya alt\u0131 ayl\u0131q pedaqoji kursa g\u00f6nd\u0259ril\u0259n g\u0259nc, kursu bitir\u0259nd\u0259n sonra bir ne\u00e7\u0259 il Xanl\u0131q, Qubadl\u0131, La\u00e7\u0131n rayonunun Hocaz k\u0259nd m\u0259kt\u0259bl\u0259rind\u0259 m\u00fc\u0259llim v\u0259 m\u00fcdir olmu\u015f, f\u0259al komsomol\u00e7ulardan biri kimi etibar qazanm\u0131\u015fd\u0131r.<br>1928-ci ild\u0259 S\u00fcleyman R\u0259himov Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 g\u0259lib ali m\u0259kt\u0259b\u0259 daxil olmu\u015f, 1932-ci ild\u0259 Pedaqoji \u0130nstitutun tarix-ictimaiyy\u0259t fak\u00fclt\u0259sini bitirmi\u015fdir. El\u0259 bu zamandan da \u0259d\u0259bi f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r.<br>1938-ci ild\u0259n Bak\u0131da ya\u015fayan \u0259dib Az\u0259rbaycan SSR Nazirl\u0259r Soveti Yan\u0131nda \u0130nc\u0259s\u0259n\u0259t \u0130\u015fl\u0259ri \u0130dar\u0259si Komit\u0259sinin s\u0259dri v\u0259 idar\u0259 r\u0259isinin m\u00fcavini, (1938-1939) Az\u0259rbaycan KP-n\u0131n Bak\u0131 Komit\u0259sinin katibi, Az\u0259rbaycan KP MK-n\u0131n t\u0259bli\u011fat-t\u0259\u015fviqat \u015f\u00f6b\u0259si m\u00fcdirinin m\u00fcavini, Marks-Engels-Lenin \u0130nstitutunun Az\u0259rbaycan filial\u0131n\u0131n direktoru, (1940-1944) Az\u0259rbaycan SSR Nazirl\u0259r Soveti Yan\u0131nda M\u0259d\u0259ni Maarif Komit\u0259sinin s\u0259dri (1945-1953) olmu\u015f d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 Az\u0259rbaycan Sovet Yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131 \u0130ttifaq\u0131n\u0131n s\u0259dri se\u00e7ilmi\u015fdir.(1939-1940), (1944-1945, 1954-1958)<br>1958-ci ild\u0259n b\u0259dii yarad\u0131c\u0131l\u0131qla m\u0259\u015f\u011ful olsa da partiyan\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irdiyi t\u0259dbirl\u0259rd\u0259 (xalq el\u00e7isi) m\u0259h\u015fur yaz\u0131\u00e7\u0131 kimi yax\u0131ndan i\u015ftirak edir.<br>Bu ill\u0259r \u0259rzind\u0259 x\u00fcsusiil\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259li i\u015fl\u0259y\u0259n \u0259dib bir s\u0131ra hekay\u0259 v\u0259 o\u00e7erkl\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131, povestl\u0259r v\u0259 romanlar da \u00e7ap etdirmi\u015fdir. Bu bax\u0131mdan \u201cAna abid\u0259si\u201d, \u201cQafqaz qartal\u0131\u201d, \u201c U\u011fundu \u201d, \u201c Qo\u015fqar q\u0131z\u0131 \u201d povest v\u0259 romanlar\u0131 \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131 yeni m\u00f6vzu v\u0259 sur\u0259tl\u0259rl\u0259 z\u0259nginl\u0259\u015fdirmi\u015fdir.<br>S\u00fcleyman R\u0259himovun dem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00fcn \u0259s\u0259rl\u0259ri rus dilin\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 olunaraq Sovet \u0130ttifaq\u0131n\u0131n h\u0259r yerind\u0259 geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n \u201cAta v\u0259 o\u011ful\u201d povesti, \u201cSu \u0259riz\u0259si\u201d, \u201cG\u0259lin qayas\u0131\u201d, \u201cOyun\u201d v\u0259 bir s\u0131ra ba\u015fqa hekay\u0259l\u0259ri \u0259r\u0259b, ingilis, alman, frans\u0131z, polyak dill\u0259rin\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 edilmi\u015fdir.<br>1975-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan sovet \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131nda b\u00f6y\u00fck xidm\u0259tl\u0259rin\u0259 v\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259li ictimai f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u201cSosialist \u018fm\u0259yi Q\u0259hr\u0259man\u0131\u201d ad\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr.<br>\u201c\u015eamo\u201d nun birinci variant\u0131n\u0131 v\u0259 \u201cAynal\u0131\u201d povestini \u00e7ap etdirm\u0259kl\u0259 s\u0259n\u0259t al\u0259min\u0259 q\u0259ti add\u0131mlar atan S.R\u0259himov tez-tez \u00f6n v\u0259 arxa c\u0259bh\u0259d\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f ets\u0259 d\u0259 yaz\u0131 masas\u0131ndan ay\u0131rlmam\u0131\u015fd\u0131r. O, \u201c\u015eamo\u201d v\u0259 \u201cSa\u00e7l\u0131\u201d romanlar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 i\u015fi davam etdirm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131 eyni zamanda povest v\u0259 hekay\u0259l\u0259r, m\u0259qal\u0259l\u0259r d\u0259 yazm\u0131\u015fd\u0131r. \u018fdibin \u201cTorpa\u011f\u0131n s\u0259si\u201d (1941), \u201c Medalyon \u201d (1942), \u201c Qarda\u015f q\u0259bri \u201d (1945) kimi \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 z\u0259hm\u0259tke\u015f insanlar\u0131n v\u0259t\u0259n\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259ti, m\u0259rdlik v\u0259 q\u0259hr\u0259manl\u0131qlar\u0131 b\u0259dii vasit\u0259l\u0259rl\u0259 \u0259ks olunmu\u015fdur. \u201cMedalyon\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131 Valentina, Arkadi, P\u0259ri n\u0259n\u0259, Aleksey Vasilyevi\u00e7 kimi m\u00fcxt\u0259liv \u015f\u0259raitd\u0259 b\u00f6y\u00fcm\u00fc\u015f adamlar\u0131n sur\u0259tini r\u0259\u011fb\u0259t hissi il\u0259 yaratm\u0131\u015f m\u00fc\u0259llif, inand\u0131r\u0131c\u0131 sur\u0259td\u0259 g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir ki, V\u0259t\u0259nin tarixind\u0259 ciddi s\u0131naq g\u00fcnl\u0259rind\u0259 onlar\u0131n ham\u0131s\u0131n\u0131 m\u00fcq\u0259dd\u0259s bir hiss, v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik hissi birl\u0259\u015fdirir. S.R\u0259himov \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus bir h\u0259ssasl\u0131qla Valentinan\u0131n bir ana v\u0259 v\u0259tanda\u015f kimi canland\u0131rma\u011fa;- V\u0259t\u0259n\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259tin h\u0259r \u015feyd\u0259n \u00fcst\u00fcn oldu\u011funu q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 \u201cMedalyon\u201d povestind\u0259 daha qabar\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 \u0259ks etdirmi\u015fdir.<br>Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n qiym\u0259tli \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rind\u0259n olan xalqlar dostlu\u011fu m\u00f6vzusu yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u00f6n\u0259mli yer tutmu\u015fdur. Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n qarda\u015f Zaqafqaziya xalqlar\u0131 il\u0259 \u0259srl\u0259rd\u0259n b\u0259ri davam ed\u0259n iqtisadi m\u0259d\u0259ni \u0259laq\u0259l\u0259ri XIX \u0259srin \u0259vv\u0259l\u0259rind\u0259n ba\u015flayan qarda\u015fl\u0131q m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri b\u0259dii \u0259d\u0259biyyat \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259h\u0259miyy\u0259tli olmu\u015fdur.<br>V\u0259t\u0259nin a\u011f\u0131r g\u00fcnl\u0259rind\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259y\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n sonsuz inam\u0131n\u0131 v\u0259 d\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fc \u0259b\u0259dil\u0259\u015fdir\u0259n \u0259s\u0259rl\u0259r aras\u0131nda \u201cMedalyon\u201d v\u0259 \u201cQarda\u015f q\u0259bri\u201d (1945) x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malikdir.<br>M\u0259hz yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n bu d\u00f6vrd\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 \u201cMehman\u201d (1944) povesti Az\u0259rbaycan n\u0259srinin m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259ti oldu. Yaz\u0131\u00e7\u0131 bu \u0259s\u0259rind\u0259 d\u0259 otuzuncu ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 oxucular\u0131n \u0259lind\u0259n d\u00fc\u015fm\u0259y\u0259n qiym\u0259tli bir s\u0259n\u0259t \u0259s\u0259ri yarada bilmi\u015fdir.<br>\u018fs\u0259rd\u0259 m\u00fc\u0259llifin \u0259n b\u00f6y\u00fck n\u0259aliyy\u0259ti qbaqc\u0131l m\u00fcasirl\u0259rimizin t\u0259msil\u00e7isi olan Mehman sur\u0259ti il\u0259 \u0259laq\u0259dar idi. G\u0259nc h\u00fcquq\u015f\u00fcnas \u00f6z\u00fcn\u00fcn v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131q borcunu yerin\u0259 yetirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7\u0259tinlikd\u0259n v\u0259 f\u0259dakarl\u0131qdan \u00e7\u0259kinmir, m\u00fcbariz\u0259ni \u00f6z\u00fcn\u00fcn v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131q v\u0259 insanl\u0131q borcu bilir. Mehman ona m\u00fcraci\u0259tl\u0259 \u201cT\u0259miz ol\u201d :- dey\u0259n anas\u0131n\u0131n v\u0259 m\u00fc\u0259llim\u0259sinin, n\u0259hay\u0259t rayon partiya komit\u0259sinin katibi Vahidovun s\u00f6zl\u0259rini \u0259sla yad\u0131ndan \u00e7\u0131xarm\u0131r, h\u0259mi\u015f\u0259 t\u0259mizliyini, d\u00fczl\u00fcy\u00fcn\u00fc qoruyur.<br>Sinfi d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259r povestd\u0259 prokurorlu\u011fun s\u00fcp\u00fcrg\u0259\u00e7isi Qalo\u015flu adam vasit\u0259si il\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259nl\u0259r, \u00e7ox inc\u0259, a\u011flag\u0259lm\u0259z bir vasit\u0259 il\u0259 Mehman\u0131n ail\u0259sin\u0259 yol tap\u0131rlar. Mehman\u0131n qaynanas\u0131, sabiq tacir arvad\u0131 \u015e\u0259hla xan\u0131m\u0131n iti n\u0259fsi qap\u0131lar\u0131 gizlind\u0259n, taybatay onlar\u0131n \u00fcz\u00fcn\u0259 a\u00e7\u0131r. Qalo\u015flu adam b\u00f6y\u00fck m\u0259har\u0259tl\u0259 r\u00fc\u015fv\u0259t saat\u0131 g\u0259nc prokurorun arvad\u0131 Z\u00fcleyxaya ba\u011f\u0131\u015flay\u0131r. Lakin Mehman t\u0259r\u0259dd\u00fcd etm\u0259d\u0259n d\u00fc\u015fm\u0259nin hiyl\u0259g\u0259rlikl\u0259 h\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f torunu qopara bilir.<br>M\u00f6vzunun v\u0259 problemin h\u0259yatiliyi, sur\u0259tl\u0259rin h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rinin ictimai \u2013 psixoloji planda inand\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131, dilinin sad\u0259liyi v\u0259 b\u0259diiliyi il\u0259 g\u00fccl\u00fc olan \u201cMehman\u201d \u0259dibin parlaq istedad\u0131na olan \u00fcmidl\u0259ri do\u011fruldur. Mehman m\u00fc\u0259yy\u0259n d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 birt\u0259r\u0259fli bir sur\u0259t kimi i\u015fl\u0259nmi\u015f olsa da \u00f6z\u00fcn\u00fcn bar\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 prinsipall\u0131\u011f\u0131 il\u0259 r\u0259\u011fb\u0259t qazan\u0131r\u2026<br>S.R\u0259himov m\u00fcharib\u0259d\u0259n sonrak\u0131 otuz ild\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n azadl\u0131q u\u011frunda m\u00fcb\u0259riz\u0259 tarixinin s\u0259hif\u0259l\u0259rin\u0259 m\u00fcraci\u0259t etmi\u015fdir. \u0130st\u0259r uzaq tarixi ke\u00e7mi\u015fd\u0259n, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 m\u00fcasir d\u00f6v\u00fcrd\u0259n yazanda hadis\u0259l\u0259ri ayd\u0131n m\u00fcasirlik bax\u0131m\u0131ndan qiym\u0259tli s\u0259n\u0259t n\u00fcmun\u0259l\u0259ri yaratm\u0131\u015fd\u0131r. \u018fdibin \u0259s\u0259rl\u0259rini uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fc ed\u0259n amill\u0259rd\u0259n biri d\u0259 m\u00fcasirlik olmu\u015fdur.<br>S.R\u0259himov XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan k\u0259ndind\u0259 geni\u015fl\u0259n\u0259n sinfi m\u00fcbariz\u0259 h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n (da\u015fnaqlar\u0131n) fitn\u0259kar siyas\u0259tinin \u015fahidi olmu\u015f, hakimiyy\u0259t\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xanlar\u0131n q\u0259ddarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 r\u0259zilliyini g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fcr. Z\u0259hm\u0259tke\u015fl\u0259rin xo\u015fb\u0259xtliyi yolunda m\u0259rd m\u00fcbarizl\u0259rin, f\u0259dakar, \u00f6l\u00fcml\u0259 \u00fczl\u0259\u015f\u0259nd\u0259 d\u0259 fikrind\u0259n d\u00f6nm\u0259y\u0259n m\u0259sl\u0259k q\u0259hr\u0259manlar\u0131n\u0131n \u015f\u00fcca\u0259ti, m\u00fcbariz\u0259 arzusuna qanad vermi\u015fdir. K\u0259ndin, v\u0259t\u0259nimizin simas\u0131, adamlar\u0131n m\u0259i\u015f\u0259ti, d\u00fcnya bax\u0131\u015f\u0131 g\u00f6z\u00fc qaba\u011f\u0131nda d\u0259yi\u015fmi\u015fdir. O, sad\u0259c\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259\u00e7i olmam\u0131\u015f, yenilikl\u0259 k\u00f6hn\u0259liyin, tarixi m\u00fcbariz\u0259nin f\u0259al i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131 kimi ya\u015fam\u0131\u015f f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. M\u00fc\u0259llim v\u0259 partiya i\u015f\u00e7isi, yaz\u0131\u00e7\u0131 v\u0259 ictimai xadim, \u00e7ox m\u00fcxt\u0259lif tell\u0259rl\u0259 xalq h\u0259yat\u0131na, z\u0259hm\u0259tke\u015fl\u0259rin yeni c\u0259miyy\u0259t quruculu\u011funun f\u0259al i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131ndan olmu\u015fdur.<br>Respublikan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif yerl\u0259rind\u0259 qazan\u0131lan n\u0259aliyy\u0259tl\u0259ri g\u00f6r\u0259nd\u0259, m\u00fcxt\u0259lif adamlarla g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259nd\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131 m\u00fc\u015fahid\u0259si il\u0259 adamlar\u0131n \u015f\u00fcurunda ad\u0259t \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rind\u0259 ba\u015f ver\u0259n d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri hafiz\u0259sin\u0259 h\u0259kk ed\u0259r\u0259k ya\u015fatm\u0131\u015f v\u0259 bir s\u0259n\u0259tkar kimi g\u00f6rd\u00fckl\u0259rinin d\u0259rin m\u0259nas\u0131na vararaq axtar\u0131\u015flar\u0131n\u0131 davam etdirmi\u015fdir.<br>Xalq yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 S.R\u0259himov n\u0259srin m\u00fcxt\u0259lif jan\u0131rlar\u0131nda s\u0131nanm\u0131\u015f yaz\u0131\u00e7\u0131lardand\u0131r. \u018fs\u0259rl\u0259ri Az\u0259rbaycan v\u0259 rus \u0259d\u0259bi \u2013 b\u0259dii t\u0259nqidind\u0259 povest, hekayy\u0259, roman v\u0259 o\u00e7erkl\u0259ri y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirilmi\u015fdir. \u018fd\u0259bi-ictimai f\u0259aliyy\u0259tinin \u00e7oxc\u0259h\u0259tliliyi il\u0259 yana\u015f\u0131 ona b\u00f6y\u00fck s\u0259n\u0259tkar \u015f\u00f6hr\u0259tini qazand\u0131rm\u0131\u015f v\u0259 roman\u00e7\u0131 kimi tan\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. \u201c\u015eamo\u201d (1931-1974), v\u0259 \u201cSa\u00e7l\u0131\u201d (1940-1949) romanlar\u0131 Az\u0259rbaycan sovet \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n n\u0259aliyy\u0259ti kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilmi\u015fdir. Xalq\u0131m\u0131z\u0131n bir \u0259srlik h\u0259yat\u0131n\u0131n b\u0259dii s\u0259lnam\u0259si olan bu romanlarda inqilabi bax\u0131\u015flar inand\u0131r\u0131c\u0131 v\u0259 b\u0259dii \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r.<br>S.R\u0259himovun \u0259d\u0259bi f\u0259alliyy\u0259tinin t\u0259nqid v\u0259 q\u0259l\u0259m dostlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n nec\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirildiyini g\u00f6st\u0259rm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fclahiz\u0259l\u0259rd\u0259n b\u0259zil\u0259rin\u0259 n\u0259z\u0259r salmaq z\u0259ruridir.<br>\u201cS.Vur\u011fun B\u00f6y\u00fck V\u0259t\u0259n M\u00fcharib\u0259si g\u00fcnl\u0259rind\u0259 demi\u015fdir ki, S.R\u0259himov roman\u00e7\u0131d\u0131r, b\u00f6y\u00fck yaz\u0131\u00e7\u0131d\u0131r, xalq yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131d\u0131r\u201d. (\u201c\u018fd\u0259biyyat v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259t\u201d 16iyul 1960-c\u0131 il.)<br>M.Arif : \u201cS.R\u0259himov nasirl\u0259rimiz i\u00e7ind\u0259 b\u00f6y\u00fck bir realist, d\u0259rin m\u00fc\u015fahid\u0259\u00e7i, inc\u0259 bir psixoloq olmas\u0131 son zamanlarda h\u0259r k\u0259s t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259qdir edilm\u0259kd\u0259dir\u201d. (M.Arif \u201cse\u00e7ilmi\u015f \u0259s\u0259rl\u0259ri\u201d birinci cild 1967 s\u0259h. 262)<br>S.R\u0259himovun \u00f6z\u00fcn\u0259 m\u0259xsuslu\u011funu ayd\u0131n t\u0259s\u0259vv\u00fcr etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yadda saxlamaq vacibdir ki, o b\u00f6y\u00fck realistdir. Lakin onun realizmi he\u00e7 vaxt hadis\u0259l\u0259rin ard\u0131nca ged\u0259r\u0259k onlar\u0131 qeyd\u0259 almaqla kifay\u0259tl\u0259nm\u0259mi\u015fdir. Romantika bu realizmin \u00fczvi bir hiss\u0259sidir. Realizml\u0259 romantikan\u0131n \u00fczvi v\u0259hd\u0259ti \u00f6mr\u00fc boyu \u0259dibin yarad\u0131c\u0131l\u0131q axtar\u0131\u015flar\u0131n\u0131 m\u00fc\u015faiyy\u0259t edib, \u0259s\u0259rl\u0259rin\u0259 d\u0259rinlik v\u0259 y\u00fcks\u0259klik g\u0259tirmi\u015fdir. \u201c\u015eamo\u201d \u00fcz\u0259rind\u0259 i\u015fl\u0259dikc\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u00fcsb\u0259t sur\u0259tl\u0259rini, onlar\u0131n m\u0259h\u0259bb\u0259t v\u0259 f\u0259dakarl\u0131qlar\u0131n\u0131 romantikl\u0259\u015fdirm\u0259k meyli get &#8211; ged\u0259 q\u00fcvv\u0259tl\u0259nmi\u015f, \u015eamo, Q\u0259m\u0259r, Ma\u015fallah, Alag\u00f6z, Kamran v\u0259 Alo kimi sur\u0259tl\u0259rin i\u015fl\u0259nm\u0259sind\u0259 bu vasit\u0259d\u0259n geni\u015f istifad\u0259 olunmu\u015fdur. S.r\u0259himovun xalq yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259si m\u00fcr\u0259kk\u0259b, daima davam ed\u0259n bir proses olmu\u015fdur. \u201c\u015eamo\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 \u015eamo, Alo, Q\u0259m\u0259r, Kamran kimi sur\u0259tl\u0259rin t\u0259svirind\u0259 oldu\u011fu kimi, t\u0259bi\u0259tin canland\u0131r\u0131lmas\u0131nda, s\u0259rt \u2013 s\u0131ld\u0131r\u0131m da\u011flar\u0131n v\u0259 qala\u00e7alar\u0131n t\u0259svirind\u0259 d\u0259 biz xalq yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131 hiss edirik. Bu \u00f6z\u00fcn\u00fc m\u00f6vzu v\u0259 sur\u0259tl\u0259r al\u0259mi il\u0259 yana\u015f\u0131 b\u0259dii t\u0259svir vasit\u0259l\u0259rinin se\u00e7ilm\u0259sind\u0259 d\u0259 g\u00f6st\u0259rir. Xalq yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00fcslubu il\u0259 s\u0131x sur\u0259td\u0259 ba\u011fl\u0131 olan \u201cG\u00fczg\u00fc g\u00f6l \u0259fsan\u0259si\u201d (1967), \u201cK\u0259silm\u0259y\u0259n ki\u015fn\u0259rti\u201d (1969) \u0259dibin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 yeni \u00e7alarlarla z\u0259nginl\u0259\u015fdirmi\u015fdir. Bel\u0259likl\u0259 xalq yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131l\u0131q v\u0259 d\u00fcnya s\u0259n\u0259tinin realizm t\u0259cr\u00fcb\u0259sind\u0259 \u0259dibin s\u0259n\u0259tkarl\u0131q x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdir\u0259n amill\u0259r s\u0131ras\u0131nda x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malikdir.<br>S.R\u0259himovun b\u0259dii axtar\u0131\u015flar\u0131nda inqilabdan \u0259vv\u0259lki k\u0259nd m\u00f6vzusu m\u00fch\u00fcm yer tutur. \u201c \u015eamo \u201d, \u201cQafqaz qartal\u0131 \u201d kimi iri h\u0259cmli romanlar\u0131nda, \u201c\u00d6t\u0259n g\u00fcnl\u0259r d\u0259ft\u0259rind\u0259n\u201d silsisl\u0259sin\u0259 daxil olan hekay\u0259l\u0259rind\u0259, \u201cPirqulunun k\u00fcrk\u00fc\u201d (1975) povestind\u0259 B\u00f6y\u00fck Oktyabr sosialist inqilab\u0131ndan \u0259vv\u0259lki Az\u0259rbaycan k\u0259ndinin geni\u015f l\u00f6vh\u0259si yarad\u0131lm\u0131\u015f, xalq\u0131n arzu v\u0259 \u0259m\u0259ll\u0259ri ad\u0259t &#8211; \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri geni\u015f planda canland\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. U\u015faql\u0131\u011f\u0131 v\u0259 g\u0259ncliyi k\u0259ndd\u0259 ke\u00e7mi\u015f m\u00fc\u0259llif hakim ictimai m\u00fcnasib\u0259t v\u0259 bax\u0131\u015flar\u0131n z\u0259hm\u0259tke\u015fl\u0259r\u0259 n\u0259sib etdiyi ac\u0131nacaql\u0131 h\u0259yat\u0131, al\u00e7ald\u0131lan v\u0259 t\u0259hqir edil\u0259n kas\u0131blar\u0131n q\u0259z\u0259bini \u015f\u0259xs\u0259n g\u00f6rm\u00fc\u015f, bilavasit\u0259 ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259yat material\u0131na b\u0259l\u0259dlik b\u00f6y\u00fck yaz\u0131\u00e7\u0131 istedad\u0131 il\u0259 birl\u0259\u015f\u0259r\u0259k \u0259s\u0259rl\u0259rin\u0259 m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259t qazand\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r.<br>S.R\u0259himovun yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda inqilabdan \u0259vv\u0259lki h\u0259yata maraq adlar\u0131 yuxarda \u00e7\u0259kil\u0259n \u0259s\u0259rl\u0259rl\u0259 m\u0259hdudla\u015fm\u0131r. M\u00fc\u0259llif \u201cAta v\u0259 o\u011ful\u201d (1949) povestind\u0259, \u201cA\u011fbulaq da\u011flar\u0131nda\u201d v\u0259 \u201cAna abid\u0259si\u201d romanlar\u0131nda da yeri g\u0259ldikc\u0259 sur\u0259tl\u0259rin vasit\u0259si il\u0259 bu h\u0259yat\u0131n m\u00fc\u0259yy\u0259n epizodlar\u0131n\u0131 canland\u0131rm\u0131\u015f, h\u0259min m\u00f6vzuya h\u0259sr olunmu\u015f \u0259s\u0259rl\u0259rini tamamlay\u0131b geni\u015fl\u0259ndir\u0259r\u0259k \u00fcmumi l\u00f6vh\u0259ni yeni \u00e7alarlarla z\u0259nginl\u0259\u015fdirmi\u015fdir.<br>Az\u0259rbaycan sovet roman\u0131 s\u0259viyy\u0259sin\u0259 y\u00fcks\u0259lmi\u015f \u201c\u015eamo\u201d nun ilk variant\u0131 (1931) \u0259lli il\u0259 yax\u0131n bir m\u00fcdd\u0259td\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n f\u0259sill\u0259rl\u0259 olsa da axtar\u0131\u015flar\u0131n\u0131 davam etdir\u0259n m\u00fc\u0259llif \u0259s\u0259rin ayr\u0131 \u2013 ayr\u0131 cildl\u0259rinin bir ne\u00e7\u0259 variant\u0131n\u0131 i\u015fl\u0259mi\u015fdir. Z\u0259nginl\u0259\u015f\u0259n h\u0259yat t\u0259cr\u00fcb\u0259si, d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, q\u0259l\u0259minin p\u00fcxt\u0259l\u0259\u015fm\u0259si, \u00e7oxmill\u0259tli \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131n nailiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n qidalanaraq \u00e7ox cildli bir \u0259s\u0259rin yaranmas\u0131nda m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malik olmu\u015fdur. \u018fs\u0259r otuzuncu ill\u0259rd\u0259 m\u00fch\u00fcm \u0259d\u0259bi hadis\u0259 kimi qar\u015f\u0131lanm\u0131\u015f, Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131 S.R\u0259himovun \u201c\u015eamo\u201d roman\u0131 il\u0259 yeni bir m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259t qazanm\u0131\u015fd\u0131r. \u201c\u015eamo\u201d nun bu variant\u0131, \u0259lb\u0259tt\u0259, b\u0259dii d\u0259y\u0259ri il\u0259 yox, ilk d\u0259f\u0259 n\u0259srin iri formalar\u0131nda Az\u0259rbaycanda v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259si tarixin\u0259 m\u00fcraci\u0259tl\u0259 c\u0259bh\u0259d\u0259 q\u0259hr\u0259manl\u0131q g\u00f6st\u0259r\u0259nl\u0259rin sur\u0259tini yaratmaqla, m\u00fc\u0259llifin siyasi niyy\u0259tinin, ideya m\u00f6vqeyinin ayd\u0131nl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 g\u00fccl\u00fc olub diqq\u0259ti c\u0259lb etmi\u015fdir. Bu h\u0259m d\u0259 t\u0259\u0259ss\u00fcrat\u0131 z\u0259ngin, g\u00f6r\u00fcb e\u015fitdikl\u0259rini istismar\u00e7\u0131lar c\u0259miyy\u0259tind\u0259 h\u00f6km s\u00fcr\u0259n \u0259laq\u0259 v\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin eyb\u0259c\u0259rliyini b\u00fct\u00fcn d\u0259h\u015f\u0259ti il\u0259 g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan, bunun \u0259h\u0259miyy\u0259tini yax\u015f\u0131 d\u0259rk ed\u0259n bir g\u0259ncin v\u0259t\u0259nda\u015f narahatl\u0131\u011f\u0131n\u0131n m\u0259hsulu idi.<br>Buna baxmayaraq, \u201c\u015eamo\u201d \u0259s\u0259ri \u00f6z m\u00fc\u0259llifini istedadl\u0131, h\u0259yata b\u0259l\u0259d, m\u00fc\u015fahid\u0259\u00e7i-realist yaz\u0131\u00e7\u0131 kimi tan\u0131td\u0131. S.R\u0259himov \u00f6z q\u0259hr\u0259manlar\u0131n\u0131n ruhi \u00e7\u0131rp\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131, arzu v\u0259 ist\u0259kl\u0259rini real planda canland\u0131rma\u011fa nail olmu\u015fdur.<br>1940-c\u0131 ild\u0259n sonra \u0259dibin d\u00f6n\u0259 &#8211; d\u00f6n\u0259 \u00fcz\u0259rind\u0259 i\u015fl\u0259diyi \u201c\u015eamo\u201d ist\u0259r qald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f siyasi ictimai probleml\u0259rin \u0259h\u0259miyy\u0259ti , ist\u0259rs\u0259 d\u0259 s\u0259n\u0259tkarl\u0131q x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri bax\u0131m\u0131ndan oxucunun r\u0259\u011fb\u0259tini qazanm\u0131\u015f \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259n biri kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilmi\u015fdir.<br>\u201c\u015eamo\u201d nu \u00fcmumittifaq , h\u0259tta d\u00fcnya \u0259h\u0259miyy\u0259tli roman sayan Y.Libedinski inqilabi m\u00fcbariz\u0259 s\u0259ng\u0259rl\u0259rind\u0259 yeni keyfiyy\u0259t k\u0259sb edib m\u00f6hk\u0259ml\u0259n\u0259n xalqlar dostlu\u011funun m\u0259ziyy\u0259tl\u0259rind\u0259n biri kimi qiym\u0259tl\u0259ndirmi\u015fdir. (Azerbaydjanskaya sovetskaya literatura 1951)<br>1940-c\u0131 ill\u0259rd\u0259n sonra S.R\u0259himovun yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi \u2013 b\u0259dii t\u0259nqidinin : Az\u0259rbaycan sovet \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131n\u0131n diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259 duran \u0259sas h\u0259d\u0259fl\u0259rd\u0259n biri olmu\u015fdur. Onun ayr\u0131 \u2013 ayr\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259ri \u00e7apdan \u00e7\u0131xd\u0131qca m\u00fcnt\u0259z\u0259m sur\u0259td\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirilmi\u015f, x\u00fcsusiil\u0259 roman\u0131n inki\u015faf\u0131 probleml\u0259ri il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan aliml\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259s\u0259rl\u0259ri t\u0259hlil olunmu\u015fdur.<br>\u018fdib haqq\u0131nda yaz\u0131lanlar\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7ir\u0259nd\u0259 ayd\u0131n olur ki, yaz\u0131\u00e7\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fcn yeni \u0259s\u0259rl\u0259rini, x\u00fcsusiil\u0259 \u201c\u015eamo\u201d \u0259s\u0259rini i\u015fl\u0259y\u0259nd\u0259 bu t\u0259nqidi fikirl\u0259ri diqq\u0259tl\u0259 n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irmi\u015f, m\u00fc\u0259yy\u0259n bir qismini (m\u0259s\u0259l\u0259n : &#8211; Bak\u0131 partiya t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n k\u0259ndd\u0259 inqilabi h\u0259r\u0259kat\u0131n geni\u015fl\u0259nm\u0259sin\u0259 k\u00f6m\u0259yini , ba\u015f q\u0259hr\u0259man kimi \u015eamonun xarakterini f\u0259al m\u00fcbariz\u0259d\u0259 a\u00e7ma\u011f\u0131n z\u0259rur\u0259ti v\u0259 s.) q\u0259bul etmi\u015fdir.<br>M\u00fcasir rus \u0259d\u0259bi t\u0259nqidi d\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na m\u00fc\u0259yy\u0259n diqq\u0259t yetirmi\u015f, x\u00fcsus\u0259n, son iyirmi be\u015f ild\u0259 \u0259dibin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 izl\u0259y\u0259n Z.S.Kedrina rus dilind\u0259 \u00e7\u0131xan \u201c\u015eamo\u201d, \u201cSa\u00e7l\u0131\u201d, \u201cA\u011fbulaq da\u011flar\u0131nda\u201d \u0259s\u0259rl\u0259ri haqq\u0131nda m\u00fcq\u0259ddim\u0259 ya da son s\u00f6z yazm\u0131\u015fd\u0131r.<br>\u201c\u015eamo\u201c xalq h\u0259yat\u0131n\u0131n, z\u0259hm\u0259tke\u015fl\u0259rin arzu v\u0259 \u0259m\u0259ll\u0259rinin geni\u015f t\u0259sviri il\u0259 g\u00fccld\u00fcr. Bu n\u00f6qteyi n\u0259z\u0259rd\u0259n S.R\u0259himovun t\u0259cr\u00fcb\u0259si Az\u0259rbaycan sovet tarixi roman\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n t\u0259cr\u00fcb\u0259sini z\u0259nginl\u0259\u015fdirmi\u015fdir. \u0130ll\u0259r boyu xalq h\u0259yat\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcnd\u0259n ke\u00e7ib g\u0259l\u0259n v\u0259 d\u0259rin bir \u00e7ay kimi , \u00fcz\u0259rind\u0259 yeni s\u0259man\u0131 \u0259ks etdir\u0259n , h\u0259yat material\u0131 il\u0259 z\u0259ngin olan bel\u0259 \u0259s\u0259rl\u0259ri oxuyanda ist\u0259r \u2013 ist\u0259m\u0259z m\u00fc\u0259llifin irad\u0259sini v\u0259 fikirl\u0259rini canland\u0131ran m\u0259nb\u0259 haqq\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259li olursan. \u018fdib inqilabdan \u0259vv\u0259lki h\u0259yat\u0131 i\u015f\u0131qland\u0131rm\u0131\u015f, inqilab \u0259r\u0259f\u0259sin\u0259 m\u0259xsus c\u0259h\u0259tl\u0259ri ilk plana \u00e7\u0259kmi\u015fdir. Bu m\u00fc\u0259llifin m\u00fch\u00fcm ideya b\u0259dii n\u0259aliyy\u0259tidir. \u201c\u015eamo\u201c nun son variant\u0131nda m\u00fc\u0259llif , \u0259srl\u0259rd\u0259n b\u0259ri qul v\u0259ziyy\u0259tind\u0259 ya\u015fayan yoxsul Az\u0259rbaycan k\u0259ndlil\u0259rinin psixologiyas\u0131nda \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259l\u0259n d\u0259yi\u015fikliyi, inqilabi fikrin t\u0259dricl\u0259 xalq k\u00fctl\u0259l\u0259rinin d\u0259rin qatlar\u0131na yay\u0131lmas\u0131n\u0131 Bak\u0131 f\u0259hl\u0259l\u0259rinin k\u00f6m\u0259yi il\u0259 xalq etiraz\u0131n\u0131n ax\u0131rda sars\u0131lmaz bir q\u00fcvv\u0259y\u0259 \u00e7evrilm\u0259sini \u0259ks etdirm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. \u0130ll\u0259r \u0259rzind\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n m\u0259lumat dair\u0259si geni\u015fl\u0259nib, ilkin m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259ri z\u0259nginl\u0259\u015fdikc\u0259 niyy\u0259ti d\u0259 d\u0259yi\u015fmi\u015fdir. Roman\u0131n m\u0259rk\u0259zind\u0259 bir ne\u00e7\u0259 \u015f\u0259xsin taleyi deyil , azadl\u0131q u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259y\u0259 qalxm\u0131\u015f xlq\u0131n tarixi m\u00fcq\u0259dd\u0259rat\u0131, xalq h\u0259yat\u0131n\u0131n geni\u015f t\u0259sviri durur. Birinci variantdan f\u0259rqli olaraq \u015eamo \u0259s\u0259rin ba\u015f q\u0259hr\u0259man\u0131 deyil, m\u00fc\u0259llifin sevimli sur\u0259tl\u0259rind\u0259n biridir.<br>\u201c\u015eamo\u201c da xalq\u0131n \u0259z\u0259m\u0259ti v\u0259 m\u0259n\u0259vi g\u00fcc\u00fc parlaq b\u0259dii boyalarla \u0259ks etdirilmi\u015fdir. S.R\u0259himov azadl\u0131q h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n gedi\u015find\u0259 ruh y\u00fcks\u0259kliyini, inam\u0131n sars\u0131lmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131 , m\u00fcsb\u0259t q\u0259hr\u0259manlar\u0131n v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik hissl\u0259rini v\u0259 y\u00fcks\u0259k m\u0259n\u0259vi keyfiyy\u0259tl\u0259rini ilk plana \u00e7\u0259kdiyind\u0259n , xalq tarixin yarad\u0131c\u0131s\u0131, xo\u015fb\u0259xt g\u0259l\u0259c\u0259k u\u011frunda f\u0259al qurucusudur.<br>\u201c\u015eamo\u201c ist\u0259r m\u00f6vzusu, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 b\u0259dii ifad\u0259 vasit\u0259l\u0259ri bax\u0131m\u0131ndan son d\u0259r\u0259c\u0259 z\u0259ngindir. Romanda &#8211; G\u00fcls\u0259n\u0259min qa\u00e7\u0131r\u0131lmas\u0131 t\u0259xmin\u0259n 1908 \u2013 1909 ill\u0259r\u0259 aiddir. Bu vaxtdan ba\u015flayaraq S.R\u0259himov Az\u0259rbaycan k\u0259ndind\u0259 ba\u015f ver\u0259n sinfi toqqu\u015fmalar\u0131, m\u00fcxt\u0259lif sinif v\u0259 t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259r\u0259 m\u0259nsub q\u00fcvv\u0259l\u0259rin h\u0259min ill\u0259rd\u0259 ba\u015f vermi\u015f hadis\u0259l\u0259ri t\u0259fsilat\u0131 il\u0259 izl\u0259mi\u015f, Az\u0259rbaycan k\u0259ndinin real m\u0259nz\u0259r\u0259sini canland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. M\u00fc\u0259llif tez \u2013 tez \u0259sas sur\u0259tl\u0259rin t\u0259rc\u00fcmeyi hal\u0131na m\u00fcraci\u0259t edib, xarakterl\u0259rin formala\u015fmas\u0131na, \u0259vv\u0259lki hadis\u0259l\u0259ri canland\u0131rmaqla m\u0259lumat\u0131 daha da geni\u015fl\u0259ndirmi\u015fdir. Roman \u00fcz\u0259rind\u0259 i\u015f davam etdikc\u0259 S.R\u0259himov m\u00fch\u00fcm ictimai \u2013 siyasi hadis\u0259l\u0259ri t\u0259kc\u0259 tan\u0131nm\u0131\u015f aliml\u0259rin t\u0259dqiqatlar\u0131ndan deyil , h\u0259m d\u0259 arxiv s\u0259n\u0259dl\u0259ri \u0259sas\u0131nda \u00f6yr\u0259nmi\u015fdir. O, tarixi fakt v\u0259 s\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259n istifad\u0259 ets\u0259 d\u0259, sur\u0259tl\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti yaz\u0131\u00e7\u0131 x\u0259yal\u0131n\u0131n t\u0259x\u0259yy\u00fcl\u00fcd\u00fcr. Bununla bel\u0259 \u0259s\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259 i\u015f davam etdikc\u0259, tarixiliyi q\u00fcvv\u0259tl\u0259ndirm\u0259k z\u0259rur\u0259ti duyan m\u00fc\u0259llif, M.\u018fzizb\u0259yov, N.N\u0259rimanov, M.S.Ordubadi , inqilab\u00e7\u0131 Ocaqqulu kimi real \u015f\u0259xsl\u0259rin sur\u0259tini yaratm\u0131\u015f , tarixi faktlara daha tez \u2013 tez m\u00fcraci\u0259t etmi\u015fdir.<br>\u018fs\u0259rd\u0259 Lenin m\u00f6vzusu m\u00fch\u00fcm yer tutur . M\u00fc\u0259llif Lenin ideyalar\u0131na, onun \u015f\u0259xsiyy\u0259tin\u0259 inam\u0131 m\u00fcxt\u0259lif vasit\u0259l\u0259rl\u0259 canland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. Bu ad \u00e7\u0259kil\u0259nd\u0259 insanlar\u0131n \u00fcz\u00fc g\u00fcl\u00fcr, el\u0259 hesab edirl\u0259r ki, onlar\u0131 Lenin g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yatlar\u0131ndak\u0131 \u00e7\u0259tinlik v\u0259 qay\u011f\u0131lardan xilas ed\u0259c\u0259kdir.<br>Heyb\u0259t Da\u011fba\u015f\u0131 yaralanm\u0131\u015f \u015eamonun qan\u0131na boyanm\u0131\u015f d\u0259smal\u0131 bayraq kimi yuxar\u0131 qald\u0131r\u0131b \u00fcz \u2013 \u00fcz\u0259 dayananlar\u0131 bar\u0131\u015f\u0131\u011fa \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r. \u015eamo v\u0259 Alo da \u0259n \u00e7\u0259tin vaxtlarda Lenini yada sal\u0131r , \u0259min olurlar ki, m\u00fctl\u0259q Lenin onlara k\u00f6m\u0259k ed\u0259c\u0259kdir. S.R\u0259himov q\u0259hr\u0259manlar\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259tini b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259d\u0259 geni\u015fl\u0259n\u0259n inqilabi h\u0259r\u0259katla \u0259laq\u0259l\u0259ndirm\u0259y\u0259 nail olmu\u015fdur. Bak\u0131 kommunas\u0131n\u0131n m\u00fcv\u0259qq\u0259ti m\u0259\u011flubiyy\u0259tind\u0259n sonra H\u0259\u015ft\u0259rxana i\u015fl\u0259m\u0259y\u0259 ged\u0259n N.N\u0259rimanov Da\u011fba\u015f\u0131 s\u0259ng\u0259rind\u0259ki toqqu\u015fmadan x\u0259b\u0259r tutur. Onun Da\u011fba\u015f\u0131 s\u0259ng\u0259rind\u0259ki \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 , qarda\u015fl\u0131\u011fa \u00e7a\u011f\u0131ran s\u0259si b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259d\u0259 m\u00fcraci\u0259t\u0259 \u00e7evrilir , inqilabi y\u00fcks\u0259li\u015fl\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259nir.<br>Yaz\u0131\u00e7\u0131 Az\u0259rbaycan k\u0259ndini geni\u015f planda canland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 kimi , k\u0259nd h\u0259yat\u0131n\u0131 daha canl\u0131 v\u0259 inand\u0131r\u0131c\u0131 vermi\u015fdir. \u018fs\u0259rd\u0259 Bak\u0131 v\u0259 H\u0259\u015fd\u0259rxan hadis\u0259l\u0259ri daha geni\u015f yer tutmu\u015f v\u0259 bir s\u0131ra yeni sur\u0259tl\u0259rl\u0259 z\u0259nginl\u0259\u015fmi\u015fdir. \u018fdib sur\u0259tl\u0259rin xarakterini, ictimai \u2013 siyasi hadis\u0259l\u0259ri , ad\u0259t \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri izl\u0259yir v\u0259 t\u0259dqiq edir. D\u0259rinliy\u0259 varan m\u00fc\u0259llif eyni sinif\u0259 m\u0259nsub adamlar\u0131n m\u00fc\u0259yy\u0259n hadis\u0259l\u0259r\u0259 m\u00fcxt\u0259lif m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin s\u0259b\u0259bini ara\u015fd\u0131r\u0131r, inand\u0131r\u0131c\u0131 \u0259sasland\u0131r\u0131r.<br>Romanda q\u00fcvv\u0259tli v\u0259 ehtirasl\u0131 insanlar \u00fcz \u2013 \u00fcz\u0259 g\u0259lir, \u00f6l\u00fcm \u2013 dirim m\u00fcbariz\u0259sin\u0259 giri\u015firl\u0259r.<br>S.R\u0259himovun inqilabdan \u0259vv\u0259lki k\u0259ndi t\u0259svir ed\u0259n \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 hadis\u0259l\u0259r m\u00fcxt\u0259lif yerl\u0259rd\u0259 c\u0259r\u0259yan etdiyi kimi , yoxsullar\u0131n v\u0259 varl\u0131lar\u0131n, xarakterc\u0259 m\u00fcxt\u0259lif r\u0259ngar\u0259ng sur\u0259tl\u0259rini yaratm\u0131\u015fd\u0131r. Mahiyy\u0259t etibar\u0131 il\u0259 eyni arzularla ya\u015fayan xarakterl\u0259r bir \u2013 birin\u0259 b\u0259nz\u0259mir v\u0259 bir &#8211; birini t\u0259krar etmirl\u0259r.<br>\u201c\u015eamo\u201c v\u0259 \u201cQafqaz qartal\u0131\u201c n\u0131n m\u0259rk\u0259zind\u0259 d\u00f6vr\u00fcn \u0259n b\u00f6y\u00fck ictimai konflikti durur : azadl\u0131q h\u0259r\u0259kat\u0131 m\u00fcxt\u0259lif sinifl\u0259ri t\u0259msil ed\u0259n canl\u0131 sur\u0259tl\u0259r, iki b\u00f6y\u00fck c\u0259bh\u0259 \u00fcz- \u00fcz\u0259 dayan\u0131r. Bir t\u0259r\u0259fd\u0259 \u00e7ar m\u0259murlar\u0131 v\u0259 yerli hakiml\u0259r, Sultan , G\u0259ray, M\u00fcqim , A\u011faxan, H\u0259t\u0259mxan kimi varl\u0131lar v\u0259 onlar\u0131n \u0259lalt\u0131lar\u0131 Yasavul K\u0259rbal\u0131 , Balay , \u018fl\u0259mdar v\u0259 ba\u015fqalar\u0131 , dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259 is\u0259 N\u0259bi v\u0259 H\u0259c\u0259r, \u015eamo, Alo, Safo, G\u00fcls\u0259n\u0259m, Q\u0259m\u0259r, F\u0259rz\u0259li, Sibir Matvey, Mirz\u0259 Polad , k\u0259nkan Qeybal\u0131 bir s\u00f6zl\u0259 , Az\u0259rbaycan, rus v\u0259 g\u00fcrc\u00fc xalqlar\u0131n\u0131n \u0259n yax\u015f\u0131 o\u011fullar\u0131 , azadl\u0131q m\u00fcbarizl\u0259ri \u00f6zl\u0259rin\u0259 m\u0259xsus x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri il\u0259 yadda qal\u0131rlar.<br>\u018fs\u0259r \u015eehli hadis\u0259l\u0259rinin t\u0259sviri il\u0259 ba\u015flan\u0131r. M\u00fc\u0259llif t\u0259bii yolla \u0259hat\u0259 dair\u0259sini geni\u015fl\u0259ndirir , ki\u00e7ik da\u011f k\u0259ndini g\u00f6z\u0259g\u00f6r\u00fcnm\u0259z ba\u011flarla \u00f6lk\u0259 il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirir. S.R\u0259himov m\u0259har\u0259tl\u0259 D\u0259li da\u011f, Elo\u011flu, Cavan\u015fir, Da\u011f\u0259t\u0259yi v\u0259 \u015eu\u015fan\u0131n bir \u2013 birin\u0259 b\u0259nz\u0259m\u0259y\u0259n m\u0259nz\u0259r\u0259l\u0259rini canland\u0131r\u0131r. O, b\u00fct\u00fcn s\u0259yi il\u0259 g\u00f6st\u0259rir ki, z\u0259hm\u0259tke\u015fl\u0259rin v\u0259ziyy\u0259ti h\u0259r yerd\u0259 a\u011f\u0131rd\u0131r, onlar \u00e7\u0131x\u0131\u015f yolu axtar\u0131rlar. C\u0259mi otuz evd\u0259n ibar\u0259t olan \u015eehli k\u0259ndi bir &#8211; birini yax\u0131ndan tan\u0131sa da, par\u00e7alanm\u0131\u015f yax\u0131n qohumluq, mehriban qon\u015fuluq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri pozulmu\u015fdur. Bir t\u0259r\u0259fd\u0259 yoxsullar, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259 varl\u0131lar aras\u0131nda gizli v\u0259 a\u015fkar toqqu\u015fmalar ill\u0259r boyu davam edir. Torpaq qazmalarda ya\u015fayan ac \u2013 yalavac kas\u0131b u\u015faqlar\u0131n\u0131n \u0259yinl\u0259ri paltar, ayaqlar\u0131 ba\u015fmaq g\u00f6rm\u00fcr. Hampalar v\u0259 ruhanil\u0259r \u0259lbir olub camaat\u0131 talay\u0131r, g\u00f6z\u00fcm\u00e7\u0131x\u0131t\u0131ya sal\u0131rlar. Varl\u0131lar\u0131n v\u0259 yoxsullar\u0131n dolan\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u0259ks etdir\u0259n epizodlar romanda inand\u0131r\u0131c\u0131 d\u0259lill\u0259rl\u0259 verilmi\u015fdir. C\u0259miyy\u0259td\u0259 hakim qanunlar d\u00fczl\u00fckl\u0259 ya\u015famaq, insani l\u0259yaq\u0259ti qorumaq \u00e7\u0259tindir. Xalq\u0131n \u0259n yax\u015f\u0131 o\u011fullar\u0131 bu h\u0259qiq\u0259ti d\u0259rk edib m\u00fcbariz\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131lar. K\u00f6hn\u0259 k\u0259ndi yax\u015f\u0131 tan\u0131yan \u0259dib t\u0259f\u0259rr\u00fcatlar\u0131 yerind\u0259 i\u015fl\u0259tm\u0259kl\u0259 azadl\u0131q m\u00fcbarizl\u0259rinin qar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131xan \u00e7\u0259tinlikl\u0259ri h\u0259rt\u0259r\u0259fli ara\u015fd\u0131r\u0131r. \u018fs\u0259rd\u0259 x\u00fcsusi m\u00fclkiyy\u0259t\u00e7ilik v\u0259t\u0259nda\u015flar aras\u0131nda b\u0259rab\u0259rsizliyin do\u011furdu\u011fu \u0259dal\u0259tsizlik b\u00fct\u00fcn \u00e7\u0131lpaql\u0131\u011f\u0131 il\u0259 g\u00f6st\u0259rilmi\u015fdir. \u201c\u015eamo\u201c da el\u0259 bir d\u00f6vr \u0259ks olunmu\u015fdur ki, sinfi \u015f\u00fcuru oyanan z\u0259hm\u0259tke\u015fl\u0259r birl\u0259\u015fir, m\u00fcbariz\u0259y\u0259 qalx\u0131rd\u0131lar. Azadl\u0131q h\u0259r\u0259kat\u0131 \u00f6z i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131na m\u0259rdlik , f\u0259dakarl\u0131q, d\u00f6z\u00fcm d\u0259rsi verir. Bu h\u0259qiq\u0259t \u0259s\u0259rd\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc ayd\u0131n g\u00f6st\u0259rir. Yeni \u015f\u0259rait m\u00fcbarizl\u0259rini, \u015eamo, Heyb\u0259t, Ar\u015faq, Suren, Heyd\u0259r\u0259li, Seyf\u0259li sur\u0259tl\u0259rind\u0259 yeni inqilab\u00e7\u0131 n\u0259slinin yeti\u015fm\u0259sind\u0259 kommunist ideyalar\u0131n\u0131n t\u0259bli\u011fat\u0131n\u0131n rolunu g\u00f6st\u0259rir. S.R\u0259himov yoxsullar\u0131n ac\u0131nacaql\u0131 v\u0259ziyy\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6z yummur, bunu onlar\u0131n m\u00fcbariz\u0259y\u0259 qald\u0131ran \u0259sas amill\u0259rd\u0259n biri kimi m\u0259naland\u0131r\u0131r. \u018fs\u0259rd\u0259 Zeyn\u0259b \u00f6z\u00fc kimil\u0259rinin ac\u0131nacaql\u0131 taleyin\u0259 g\u00f6yl\u0259rin t\u0259yin etdiyi bir qism\u0259t kimi bax\u0131rsa da , o\u011flu Qeyb\u0259li m\u00fcbariz\u0259nin \u0259n q\u0131z\u011f\u0131n yerind\u0259 dayan\u0131r. \u018f\u0259srd\u0259 bir ail\u0259nin , bir dam alt\u0131nda ya\u015fayan adamlar\u0131n d\u00fcnyabax\u0131\u015flar\u0131n\u0131n m\u00fcxt\u0259lifliyind\u0259 \u0259ks olunmu\u015fdur. Bel\u0259 ki, m\u0259ruz qald\u0131\u011f\u0131 haqs\u0131zl\u0131qlar\u0131n qaba\u011f\u0131nda x\u0259st\u0259 v\u0259 qoca Safo xilas\u0131 g\u00f6yl\u0259rd\u0259n g\u00f6zl\u0259yir , lakin onun o\u011flu kommunist \u015eamo ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcr ki, azadl\u0131\u011fa \u00e7\u0131xmaq \u00fc\u00e7\u00fcn silahlanmaq , qurban verm\u0259k , f\u0259dakarl\u0131\u011fa haz\u0131r olmaq laz\u0131md\u0131r. Yaz\u0131\u00e7\u0131 \u0259s\u0259rd\u0259 \u015eamonun inki\u015faf yolunu inand\u0131r\u0131c\u0131 g\u00f6st\u0259r\u0259 bilmi\u015fdir. Realist yaz\u0131\u00e7\u0131 g\u0259ncl\u0259rin xarakterl\u0259rinin formala\u015fmas\u0131nda XX \u0259srin ikinci onilliyind\u0259 ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259rin v\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fc yeni m\u00fchitin h\u0259lledici rolunu g\u00f6st\u0259rm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, xalq\u0131n \u0259srl\u0259rd\u0259n b\u0259ri g\u00f6z\u0259l, \u0259xlaqi &#8211; m\u0259n\u0259vi keyfiyy\u0259tl\u0259rinin \u0259h\u0259miyy\u0259tini d\u0259 unutmam\u0131\u015fd\u0131r. Bir vaxtlar \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259r\u0259n \u015f\u0259xsiyy\u0259t kimi tan\u0131nmas\u0131nda s\u00f6z\u00fc b\u00fct\u00f6vl\u00fck , dostluqda s\u0259daq\u0259t kimi sif\u0259tl\u0259r \u015f\u00fcurlu bir inqilab\u00e7\u0131n\u0131n d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259n daha art\u0131q xalq\u0131n \u0259srl\u0259rd\u0259n b\u0259ri \u0259xlaqi q\u0259na\u0259tl\u0259ri il\u0259 ba\u011flan\u0131r.<br>S.R\u0259himovun xalqla ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n m\u00fch\u00fcm x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n biri u\u015faql\u0131qda e\u015fitdiyi na\u011f\u0131l v\u0259 \u0259fsan\u0259l\u0259rin, dastan v\u0259 r\u0259vay\u0259tl\u0259rin onun yadda\u015f\u0131nda t\u00fck\u0259nm\u0259z bir m\u0259nb\u0259 olmas\u0131d\u0131r. \u018fdibin u\u015faq hafiz\u0259sin\u0259 h\u0259kk olunmu\u015f ilk h\u0259qiqi q\u0259hr\u0259man N\u0259bi v\u0259 H\u0259c\u0259r olmu\u015fdur. Bu t\u0259sad\u00fcf\u00fc olmay\u0131b, yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n ill\u0259r ke\u00e7dikc\u0259 real q\u0259hr\u0259manlar yad\u0131ndan \u00e7\u0131xmam\u0131\u015f, onlar\u0131n igidliyini d\u0259yan\u0259tini, m\u0259h\u0259bb\u0259t v\u0259 s\u0259daq\u0259tini yadda qalan b\u0259dii vasit\u0259l\u0259rl\u0259 \u0259ks etdir\u0259 bilmi\u015fdir. Dem\u0259k olar ki, S.R\u0259himovun iri h\u0259cmli romanlar\u0131nda, povest v\u0259 hekay\u0259l\u0259rind\u0259 IX \u0259srin sonu v\u0259 XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan k\u0259ndl\u0259rind\u0259 h\u00f6km s\u00fcr\u0259n ictimai \u2013 iqtisadi m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r geni\u015f \u015f\u0259kild\u0259 canland\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bu n\u00f6qteyi \u2013 n\u0259z\u0259rd\u0259n t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar \u0259dibi he\u00e7 k\u0259sl\u0259 m\u00fcqais\u0259 etmirl\u0259r. Onun \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 sad\u0259 z\u0259hm\u0259tke\u015fl\u0259rin h\u00fcquqsuz v\u0259 ac\u0131nacaql\u0131 v\u0259ziyy\u0259ti h\u0259rt\u0259r\u0259fli t\u0259hlil olunmu\u015f, \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259n t\u0259f\u0259kk\u00fcrl\u0259r\u0259 ke\u00e7\u0259r\u0259k canl\u0131 nitq\u0259 daxil olmu\u015fdur. Bu, s\u0259n\u0259tkar\u0131n q\u00fcdr\u0259tini v\u0259 xalqa ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 parlaq sur\u0259td\u0259 g\u00f6st\u0259r\u0259n d\u0259lill\u0259rd\u0259n biridir. K\u0259ndd\u0259 sosializm quruculu\u011funun, onun tarixi n\u0259aliyy\u0259tl\u0259rinin \u015fahidi olan \u0259dib , inqilabdan \u0259vv\u0259lki k\u0259nd\u0259 n\u0259z\u0259r salm\u0131\u015f, sinfi \u015f\u00fcuru oyanan, insani h\u0259yat u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259y\u0259 qo\u015fulan q\u00fcvv\u0259l\u0259rini ilk plana \u00e7\u0259k\u0259r\u0259k, xalq\u0131n azadl\u0131q h\u0259r\u0259kat\u0131na ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etmi\u015f m\u0259tin kommunistl\u0259rin sur\u0259tl\u0259rini b\u00f6y\u00fck m\u0259h\u0259bb\u0259tl\u0259 yaratm\u0131\u015fd\u0131r. \u018fdibin bu m\u0259s\u0259l\u0259 il\u0259 \u0259laq\u0259dar m\u00fclahiz\u0259l\u0259ri xalq v\u0259 c\u0259miyy\u0259t\u0259 m\u00fcnasib\u0259tini ayd\u0131nla\u015fd\u0131rmaq n\u00f6qteyi &#8211; n\u0259z\u0259rind\u0259n \u00e7ox \u0259h\u0259miyy\u0259tlidir. O, m\u0259qal\u0259 v\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131nda d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir ki, sosializm realizmi yekn\u0259s\u0259qliy\u0259 deyil , s\u0259n\u0259d r\u0259ngar\u0259ngliyin\u0259 , k\u0259\u015fviyyat\u00e7\u0131 , ixtira\u00e7\u0131 olma\u011fa s\u0259sl\u0259yir. ( \u201cYaz\u0131\u00e7\u0131 v\u0259 h\u0259yat\u201d s\u0259h. 356) H\u0259yata ba\u011fl\u0131l\u0131q \u0259laq\u0259sini geni\u015f m\u0259nada q\u0259bul ed\u0259n yaz\u0131\u00e7\u0131 \u0259s\u0259rin c\u0259miyy\u0259tin z\u0259ruri t\u0259l\u0259bl\u0259rind\u0259n do\u011fmas\u0131n\u0131 vacib saym\u0131\u015fd\u0131r.<br>Az\u0259rbaycan sovet \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131 tarixind\u0259 m\u00f6vzu v\u0259 b\u0259dii ifad\u0259 vasit\u0259l\u0259ri bax\u0131m\u0131ndan \u00f6z yolu olan yaz\u0131\u00e7\u0131 uzun ill\u0259r \u0259rzind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u0259nal\u0131 s\u0259n\u0259t al\u0259mini yarada bilmi\u015fdir. S.R\u0259himovun \u0259s\u0259rl\u0259ri h\u0259r\u015feyd\u0259n \u0259vv\u0259l h\u0259yat materiallar\u0131 v\u0259 d\u0259qiqliyi il\u0259 diqq\u0259ti c\u0259lb edir. O, deyir : &#8211; \u201c M\u0259n \u0259lim\u0259 q\u0259l\u0259m al\u0131b yazma\u011fa ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m g\u00fcnd\u0259n bu q\u0259natd\u0259 olmu\u015fam ki, \u0259s\u0259rin m\u00f6vzusunu, materiallar\u0131, s\u0259ciyy\u0259 v\u0259 sur\u0259tl\u0259ri d\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131ya bitib t\u00fck\u0259nm\u0259y\u0259n h\u0259yat qaynaqlar\u0131 verir&#8221;. ( \u201cYaz\u0131\u00e7\u0131 v\u0259 h\u0259yat\u201c s\u0259h. 404)<br>Bel\u0259likl\u0259 S.R\u0259himov taleyi il\u0259 ba\u011fl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rind\u0259n \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k demi\u015fdir: &#8211; M\u00fc\u0259llif \u0259m\u0259y\u0259 m\u00fcnasib\u0259ti il\u0259 \u0259s\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259 sona q\u0259d\u0259r inadla i\u015fl\u0259m\u0259li axtar\u0131\u015flar aparmal\u0131d\u0131r. \u201cM\u0259n yarad\u0131c\u0131 \u0259m\u0259kd\u0259n qorxan ilham\u0131n s\u0259m\u0259r\u0259 ver\u0259c\u0259yin\u0259 z\u0259rr\u0259 d\u0259 olsa inanm\u0131ram, yarad\u0131c\u0131 z\u0259hm\u0259ti olmasayd\u0131 istedad s\u00f6n\u0259rdi, z\u0259hm\u0259t s\u0259m\u0259r\u0259 verm\u0259zdi\u201d. S.R\u0259himov a\u011f\u0131r z\u0259hm\u0259td\u0259n sonra \u00e7ap etdirdiyi \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259n bird\u0259f\u0259lik \u0259l \u00e7\u0259kmir , imkan olanda onlar\u0131 yenid\u0259n i\u015fl\u0259yir, \u201c\u015eamo\u201c v\u0259 \u201cSa\u00e7l\u0131\u201d kimi iri h\u0259cmli romanlar\u0131n ayr\u0131 &#8211; ayr\u0131 n\u0259\u015frl\u0259ri yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n \u00f6z \u0259s\u0259rl\u0259ri \u00fcz\u0259rind\u0259 diqq\u0259t v\u0259 s\u0259yl\u0259 i\u015fl\u0259diyini \u0259yanil\u0259\u015fdirir. Onun fikrinc\u0259 m\u00fcasir Az\u0259rbaycan k\u0259ndind\u0259n yazan m\u00fc\u0259llif k\u0259ndin d\u00fcn\u0259nini bilm\u0259s\u0259, hz\u0131rda orada n\u0259 ba\u015f verdiyini ictimai m\u0259d\u0259ni d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rinin \u0259h\u0259miyy\u0259tini laz\u0131m\u0131 q\u0259d\u0259r qiym\u0259tl\u0259ndir\u0259 bilm\u0259z.<br>\u00c7oxmill\u0259tli Az\u0259rbaycan sovet \u0259d\u0259biyyat\u0131 \u00f6z inki\u015faf\u0131n\u0131n ilk m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259n ba\u015flayaraq tarixi m\u00f6vzular\u0131n i\u015fl\u0259nm\u0259sin\u0259 m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t vermi\u015fdir. Trixi m\u00f6vzular xalq\u0131n yadelli i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lara v\u0259 istismar\u00e7\u0131lara qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259sinin parlaq s\u0259hif\u0259l\u0259rinin canland\u0131r\u0131lmas\u0131 z\u0259hm\u0259tke\u015fl\u0259rin v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rliyi m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malik olmu\u015fdur. Otuzuncu ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n ba\u015flayaraq, Az\u0259rbaycan yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131 azadl\u0131q v\u0259 xalq h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n parlaq s\u0259hif\u0259l\u0259rin\u0259 m\u00fcraci\u0259t etmi\u015fdil\u0259r. Tarix\u0259 bu g\u00fcn d\u0259 azalmayan d\u0259rin maraq Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n xarakter x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n biridir. Tarixi m\u00f6vzular\u0131n meydana \u00e7\u0131xmas\u0131 Az\u0259rbaycan roman\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131nda m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malikdir.<br>\u201cS.R\u0259himov b\u00f6y\u00fck s\u0259n\u0259tkard\u0131r \u201d , &#8211; dedikd\u0259 , onu da n\u0259z\u0259r\u0259 almaq laz\u0131md\u0131r ki, \u0259dibin \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n inqilabdan \u0259vv\u0259lki h\u0259yat\u0131 kimi, onun sosializm c\u0259miyy\u0259ti quruculu\u011funda f\u0259aliyy\u0259ti yeni d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn formala\u015fmas\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fcn b\u00fct\u00fcn m\u00fcr\u0259kk\u0259bliyi v\u0259 \u0259lvanl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 \u0259ks olunmu\u015fdur.<br>S.R\u0259himov otuzuncu ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan k\u0259ndind\u0259 ged\u0259n k\u0259skin sinfi toqqu\u015fman\u0131n real m\u0259nz\u0259r\u0259sini \u201cSa\u00e7l\u0131 \u201c roman\u0131nda canland\u0131rm\u0131\u015f,<br>\u0259s\u0259rd\u0259 t\u0259r\u0259fl\u0259rin m\u00f6vqeyi, arxaland\u0131qlar\u0131 tarixi h\u0259qiq\u0259tl\u0259r, z\u0259hm\u0259tke\u015f insanlar\u0131n yeni qurlu\u015fun h\u0259yatiliyi v\u0259 humanizminin n\u0259tic\u0259si, tarixi m\u0259\u011flubiyy\u0259tin lab\u00fcdl\u00fcy\u00fc qar\u015f\u0131s\u0131nda acizlikl\u0259rini etiraf etm\u0259k ist\u0259m\u0259y\u0259n istismar\u00e7\u0131 toqqu\u015fmas\u0131 il\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fmi\u015fdir. Yeni c\u0259miyy\u0259tin qabaqc\u0131l qurucular\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259tini \u0259ks etdir\u0259n \u201cSa\u00e7l\u0131\u201d Az\u0259rbaycan sovet n\u0259srinin inki\u015faf\u0131 tarixind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 m\u0259xsus yeri olan \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259n biridir. Otuzuncu ill\u0259rd\u0259 \u0259dibin bir ne\u00e7\u0259 il Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif rayonlar\u0131nda partiya i\u015find\u0259 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, kollektivl\u0259\u015fm\u0259, k\u0259ndin yenid\u0259n qurulmas\u0131 u\u011furunda ged\u0259n m\u00fcbariz\u0259d\u0259 bilavasit\u0259 f\u0259al i\u015ftirak\u0131 , eyni vaxtda g\u00f6rd\u00fckl\u0259ri v\u0259 e\u015fitdikl\u0259ri roman \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259ngin material vermi\u015fdir. Xalq\u0131n \u0259n yax\u015f\u0131 o\u011fullar\u0131, kommunistl\u0259r, f\u0259hl\u0259 sinfinin k\u0259nd\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi adamlar \u015f\u0259xsi m\u0259nf\u0259\u0259t v\u0259 rahatl\u0131q bilm\u0259d\u0259n q\u0259l\u0259b\u0259ni m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirm\u0259k yolunda s\u0259yl\u0259rini \u0259sirg\u0259m\u0259mi\u015fdir. Hakimiyy\u0259tl\u0259rini, var \u2013 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rini itirmi\u015f qol\u00e7omaqlar, k\u0259\u015ffiyyat orqanlar\u0131na sat\u0131lm\u0131\u015f xainl\u0259r yeni quruculu\u011fa qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xaraq quruculu\u011fu pozma\u011fa, m\u00fcv\u0259qq\u0259ti \u00e7\u0259tinlikl\u0259rd\u0259n k\u00fctl\u0259l\u0259rin avaml\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7irkin m\u0259qs\u0259dl\u0259rin\u0259 \u00e7atmaq \u00fc\u00e7\u00fcn c\u0259hd g\u00f6st\u0259rirdil\u0259r.<br>\u201cSa\u00e7l\u0131\u201c otuzuncu ill\u0259rin birinci yar\u0131s\u0131nda Az\u0259rbaycan k\u0259ndinin h\u0259yat\u0131n\u0131 real \u015f\u0259kild\u0259 \u0259ks etdirir. M\u00fc\u0259llifin q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vr s\u0259ciyy\u0259vi hadis\u0259l\u0259r : &#8211; kollektivl\u0259\u015fm\u0259 , \u0259srl\u0259rd\u0259n b\u0259ri qanun \u015f\u0259kli alm\u0131\u015f ad\u0259t \u0259n\u0259n\u0259nin sars\u0131lmas\u0131 m\u00fch\u00fcm ictimai \u2013 siyasi d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin adamlar\u0131n m\u0259i\u015f\u0259tind\u0259 v\u0259 psixologiyas\u0131nda do\u011furdu\u011fu b\u00f6y\u00fck inqilabi \u00e7evrili\u015f s\u0259n\u0259tkara maraql\u0131 material vermi\u015fdir. M\u00fcbariz\u0259d\u0259 sosializmin dostlar\u0131 il\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259ri aras\u0131nda m\u00fcbariz\u0259 geni\u015fl\u0259nirdi. Yaz\u0131\u00e7\u0131, kiml\u0259rin ard\u0131nca getm\u0259l\u0259rini tarixi h\u0259qiq\u0259t\u0259 m\u00fcvafiq olaraq onlar\u0131n arzular\u0131n\u0131n h\u0259qiq\u0259t\u0259 \u00e7evrilm\u0259si kimi q\u0259l\u0259m\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131r. \u201cSa\u00e7l\u0131\u201c sosializmin k\u0259ndd\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259sini \u0259ks etdir\u0259n bir \u0259s\u0259rdir. S.R\u0259himov z\u0259hm\u0259tke\u015fl\u0259rin \u0259m\u0259k co\u015fqunlu\u011funu v\u0259 sevincl\u0259rini x\u00fcsusi bir diqq\u0259tl\u0259 canland\u0131rma\u011fa m\u00fcv\u0259ff\u0259q olmu\u015fdur. \u018fs\u0259rd\u0259 \u0259dibin \u0259n m\u00fch\u00fcm \u0259d\u0259bi n\u0259aliyy\u0259ti m\u00fcsb\u0259t q\u0259hr\u0259man sur\u0259tl\u0259rinin canl\u0131l\u0131\u011f\u0131 v\u0259 inand\u0131r\u0131c\u0131 g\u00f6st\u0259rilm\u0259si, daxili al\u0259ml\u0259rinin psixoloji d\u0259qiqlikl\u0259 i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 oxucu q\u0259hr\u0259manlar\u0131 alq\u0131\u015flamaqla yana\u015f\u0131 onlar\u0131 bir insan kimi d\u0259 sevirdil\u0259r. Yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n qabaqc\u0131l m\u00fcasirl\u0259rimizin sur\u0259tini yaratmaq n\u00f6qteyi &#8211; n\u0259z\u0259rind\u0259n roman m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malik \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259n biridir.<br>S.R\u0259himovun ayr\u0131 \u2013 ayr\u0131 vaxtlarda ir\u0259li s\u00fcrd\u00fcy\u00fc m\u00fclahiz\u0259l\u0259r g\u00f6st\u0259rir ki, m\u00fcsb\u0259t q\u0259hr\u0259man sur\u0259ti bir s\u0259n\u0259tkar kimi \u0259dibin d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rini h\u0259mi\u015f\u0259 m\u0259\u015f\u011ful etmi\u015fdir. Amma o, h\u0259mi\u015f\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u015f\u0259xsi t\u0259cr\u00fcb\u0259sin\u0259 \u0259saslanm\u0131\u015fd\u0131r. M\u00fcsb\u0259t q\u0259hr\u0259man nec\u0259 olmal\u0131d\u0131r ? &#8211; sual\u0131 \u0259traf\u0131nda m\u00fcbahis\u0259l\u0259ri r\u0259dd ed\u0259r\u0259k deyirdi : &#8211; G\u0259lin z\u0259man\u0259mizin m\u00fcsb\u0259t adam\u0131n\u0131n dol\u011fun sur\u0259tini ver\u0259k ! Qoy bizim m\u00fcsb\u0259t q\u0259hr\u0259manlar sevin\u0259n , g\u00fcl\u0259n , yeri g\u0259l\u0259nd\u0259 \u00f6z \u0259qid\u0259si u\u011frunda \u00f6lm\u0259yi bacaran , yolda\u015f\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u0259 a\u011flayan , sonra da onun h\u0259r q\u0259tr\u0259 qan\u0131na bir d\u00fc\u015fm\u0259n \u00f6ld\u00fcr\u0259n real insan olsun! \u201c ( \u201cYaz\u0131\u00e7\u0131 v\u0259 h\u0259yat \u201c s\u0259h. 62)<br>Yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n etiraf etdiyi kimi rayonda partiya i\u015find\u0259 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, kollektivl\u0259\u015fm\u0259 u\u011frunda f\u0259al m\u00fcbariz\u0259nin i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131ndan biri olma\u011f\u0131 \u201c Sa\u00e7l\u0131 \u201c n\u0131n yaz\u0131lmas\u0131na z\u0259ngin material vermi\u015fdir. S.R\u0259himov etiraf etmi\u015fdir ki, \u0259s\u0259r b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u0259 m\u0259nim h\u0259yat m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259rimin \u0259sas\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. (\u201cYaz\u0131\u00e7\u0131 v\u0259 h\u0259yat\u201d s\u0259h.155)<br>Yaz\u0131\u00e7\u0131 kollektivl\u0259\u015fm\u0259 m\u00f6vzusuna gec m\u00fcraci\u0259t etmi\u015f olsa da t\u0259krara yol verm\u0259d\u0259n k\u0259skin sinfi m\u00fcbariz\u0259nin mahiyy\u0259tini a\u00e7ma\u011fa m\u00fcsb\u0259t q\u0259hr\u0259manlar\u0131n\u0131n \u0259m\u0259ll\u0259rini \u0259b\u0259dil\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 nail olmu\u015fdur. \u201cSa\u00e7l\u0131\u201c m\u00fc\u0259llifin yarad\u0131c\u0131l\u0131q n\u0259aliyy\u0259tl\u0259ri kimi qeyd edilmi\u015fdir. \u018fs\u0259rd\u0259 D\u0259mirov, Zamanov, Qocao\u011flu, M\u0259d\u0259t, Qiyas\u0259ddinov, C\u0259lilzad\u0259 eyni m\u0259sl\u0259kin insanlar\u0131, daxili al\u0259ml\u0259ri il\u0259 f\u0259rql\u0259n\u0259n canl\u0131 insanlar\u0131d\u0131r.<br>\u018fs\u0259rd\u0259 v\u0259zif\u0259sin\u0259, partiyan\u0131n etimad\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259si olaraq, xalqa daha s\u0259m\u0259r\u0259li xidm\u0259t etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan Tahirin arzular\u0131 daha canl\u0131 verilmi\u015fdir. \u201c O, arzu ed\u0259r\u0259k deyirdi ki, &#8211; B\u00fct\u00fcn k\u0259nd evl\u0259rind\u0259 neftsiz lampalar &#8211; elektirik lampalar\u0131 yans\u0131n, radio s\u0259sl\u0259ri e\u015fidilsin. Qoy g\u00fcnd\u00fcz al\u0131n t\u0259ri il\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259n z\u0259hm\u0259tke\u015fl\u0259r rahat h\u0259yat s\u00fcrs\u00fcnl\u0259r. H\u0259r bir k\u0259ndlinin evind\u0259 suyu, k\u0259ndind\u0259 h\u0259kim m\u0259nt\u0259q\u0259si olsun\u201d. Tahir \u00e7\u0259tinlikl\u0259r\u0259, sinfi d\u00fc\u015fm\u0259nin fitn\u0259karl\u0131\u011f\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 m\u00fcr\u0259kk\u0259bl\u0259\u015f\u0259n v\u0259ziyy\u0259t\u0259 baxmadan inam v\u0259 h\u0259v\u0259sl\u0259 i\u015fl\u0259yir, g\u00fcn\u00fcn v\u0259zif\u0259l\u0259rini unutmur, h\u0259r \u015feyd\u0259n \u0259vv\u0259l onlar\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r, eyni zamanda da i\u015f\u0131ql\u0131 sabah haqq\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. O, c\u0259miyy\u0259t\u0259 arxalanan bir m\u00fcsb\u0259t q\u0259hr\u0259man kimi partiya t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n ir\u0259li s\u00fcrd\u00fcy\u00fc planlar\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259tini ba\u015fa d\u00fc\u015f\u0259r\u0259k daha da \u0259zml\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Tahir c\u0259miyy\u0259tin sa\u011flam q\u00fcvv\u0259l\u0259rini \u00f6z \u0259traf\u0131na toplay\u0131r. \u0130\u015fl\u0259diyi bu ucqar rayonun g\u00f6z\u0259lliyini n\u0259z\u0259rind\u0259 canland\u0131rd\u0131qca, ancaq m\u00fc\u015fahid\u0259\u00e7i m\u00f6vqeyi tutmayaraq, rayonu daha da abadla\u015fd\u0131rmaq arzusu il\u0259 ya\u015fay\u0131r. Eyni zamanda onu da ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcr ki, sinfi d\u00fc\u015fm\u0259n\u0259 qar\u015f\u0131 ay\u0131q v\u0259 amans\u0131z olmaq laz\u0131md\u0131r.<br>S\u00fcleyman R\u0259himov roman\u0131n m\u00f6vzusu bax\u0131m\u0131ndan d\u00f6vr\u00fcn b\u00f6y\u00fck ictimai &#8211; siyasi h\u0259qiq\u0259tl\u0259ri, k\u0259ndd\u0259 sosializmin q\u0259l\u0259b\u0259sini y\u0131\u011fcam v\u0259 tarixi faktlarla verm\u0259y\u0259 nail olmu\u015fdur.<br>B\u00f6y\u00fck V\u0259t\u0259n M\u00fcharib\u0259si \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 ba\u015flanm\u0131\u015f, tarixi q\u0259l\u0259b\u0259d\u0259n bir ne\u00e7\u0259 il sonra tamamlanm\u0131\u015f \u201cSa\u00e7l\u0131\u201c m\u00fck\u0259mm\u0259l bir \u0259s\u0259r kimi t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259bul edilmi\u015f, \u0259dibin \u0259m\u0259yi y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirilmi\u015fdir.<br>S.R\u0259himovun \u0259m\u0259yi partiya v\u0259 h\u00f6k\u00fcm\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n qiym\u0259tl\u0259ndirilmi\u015f, m\u00fcxt\u0259lif ill\u0259rd\u0259 orden v\u0259 medallarla t\u0259ltif edilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\"><li>1942-ci il 6 fevral &#8211; &#8220;\u015e\u0259r\u0259f ni\u015fan\u0131 ordeni&#8221;<\/li><li>1959-cu il 9 iyun &#8211; &#8220;\u018fm\u0259k bayra\u011f\u0131 ordeni&#8221;<\/li><li>1960-c\u0131 il &#8211; &#8220;Az\u0259rbaycan SSR Xalq Yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 f\u0259xri ad\u0131&#8221;<\/li><li>1970-ci il 20 mart &#8211; &#8220;Lenin ordeni&#8221;<\/li><li>1972-ci il &#8211; &#8220;Q\u0131z\u0131l q\u0259l\u0259m m\u00fckafat\u0131&#8221;<\/li><li>1975-ci il 4 dekabr &#8211; &#8220;Sosialist \u018fm\u0259yi Q\u0259hr\u0259man\u0131&#8221;<\/li><li>1980-ci il 5 mart &#8211; &#8220;Xalqlar dostlu\u011fu ordeni&#8221; v\u0259 s.<\/li><\/ol>\n\n\n\n<p>Xalq yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 S\u00fcleyman R\u0259himov 1983-c\u00fc il oktyabr\u0131n 11-d\u0259 Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 v\u0259fat etmi\u015f v\u0259 F\u0259xri Xiyabanda d\u0259fn olunmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p>R\u0259sulova \u018fdal\u0259t. AMEA Nizami G\u0259nc\u0259vi ad\u0131na \u018fd\u0259biyyyat \u0130nstitutunun \u0259m\u0259kda\u015f\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u00fcleyman R\u0259himov<br>X\u00fclas\u0259<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259qal\u0259 g\u00f6rk\u0259mli Az\u0259rbaycan yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 S\u00fcleyman R\u0259himovun h\u0259yat\u0131 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131, ke\u00e7diyi h\u0259yat yolu, &#8220;\u015eamo&#8221; v\u0259 &#8220;Sa\u00e7l\u0131&#8221; romnlar\u0131 \u0259sas\u0131nda haz\u0131rlanm\u0131\u015fd\u0131r.<br>A\u00e7ar s\u00f6zl\u0259r: S\u00fcleyman R\u0259himov , &#8220;\u015eamo&#8221;, &#8220;Sa\u00e7l\u0131&#8221; obrazlar, konflikt.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0421\u0443\u043b\u0435\u0439\u043c\u0430\u043d \u0420\u0430\u0433\u0438\u043c\u043e\u0432<br>\u0420\u0435\u0437\u044e\u043c\u0435<br>\u0421\u0442\u0430\u0442\u044c\u044f \u043e\u0441\u043d\u043e\u0432\u0430\u043d\u0430 \u043d\u0430 \u0436\u0438\u0437\u043d\u0438 \u0438 \u0442\u0432\u043e\u0440\u0447\u0435\u0441\u0442\u0432\u0435 \u0432\u044b\u0434\u0430\u044e\u0449\u0435\u0433\u043e\u0441\u044f \u0430\u0437\u0435\u0440\u0431\u0430\u0439\u0434\u0436\u0430\u043d\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e \u043f\u0438\u0441\u0430\u0442\u0435\u043b\u044f \u0421\u0443\u043b\u0435\u0439\u043c\u0430\u043d\u0430 \u0420\u0430\u0433\u0438\u043c\u043e\u0432\u0430, \u0435\u0433\u043e \u0436\u0438\u0437\u043d\u0438, \u0440\u043e\u043c\u0430\u043d\u0430\u0445 \u00ab\u0428\u0430\u043c\u043e\u00bb \u0438 \u00ab\u0421\u0430\u0447\u043b\u0438\u00bb.<br>\u041a\u043b\u044e\u0447\u0435\u0432\u044b\u0435 \u0441\u043b\u043e\u0432\u0430: \u0421\u0443\u043b\u0435\u0439\u043c\u0430\u043d \u0420\u0430\u0433\u0438\u043c\u043e\u0432, \u00ab\u0428\u0430\u043c\u043e\u00bb, \u00ab\u0412\u043e\u043b\u043e\u0441\u0430\u0442\u044b\u0435\u00bb \u043e\u0431\u0440\u0430\u0437\u044b, \u043a\u043e\u043d\u0444\u043b\u0438\u043a\u0442.<\/p>\n\n\n\n<p>Suleyman Rahimov<br>Summary<br>The article is based on the life and work of prominent Azerbaijani writer Suleyman Rahimov, his life, the novels &#8220;Shamo&#8221; and &#8220;Sachli&#8221;.<br>Keywords: Suleyman Rahimov, &#8220;Shamo&#8221;, &#8220;Sachli&#8221; images, conflict.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S\u00fcleyman H\u00fcseyn o\u011flu R\u0259himov \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131n inki\u015faf\u0131nda s\u0259m\u0259r\u0259li xidm\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus layiqli yer tutmu\u015fdur. O, 22 mart 1900-c\u00fc ild\u0259 Qubadl\u0131 rayonunun \u018fyin k\u0259ndind\u0259 yoxsul k\u0259ndli ail\u0259sind\u0259 do\u011fulmu\u015fdur. \u018flifban\u0131 k\u0259nd mollas\u0131ndan \u00f6yr\u0259nmi\u015f, 1912-ci ild\u0259 ya\u015f\u0131 ke\u00e7diyin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u00e7ox \u00e7\u0259tinlikl\u0259 Qubadl\u0131 rus m\u0259kt\u0259bin\u0259 daxil olmu\u015fdur. \u018fd\u0259biyyat v\u0259 tarix\u0259 daha \u00e7ox maraq g\u00f6st\u0259r\u0259n S\u00fcleyman be\u015f il \u0259rzind\u0259 ba\u015fqa f\u0259nnl\u0259rl\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-38789","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/38789","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=38789"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/38789\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":38791,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/38789\/revisions\/38791"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=38789"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=38789"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=38789"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}