{"id":41421,"date":"2022-08-26T08:00:00","date_gmt":"2022-08-26T04:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=41421"},"modified":"2022-08-29T11:53:48","modified_gmt":"2022-08-29T07:53:48","slug":"q%c9%99rbi-asiyada-ibtidai-inc%c9%99s%c9%99n%c9%99tin-yaranmasi-inkisafi-v%c9%99-yayilmasi-qobustan-layih%c9%99sinin-yekununa-dair-m%c9%99tbuat-konfransi-kecirilib","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=41421","title":{"rendered":"\u201cQ\u0259rbi Asiyada ibtidai inc\u0259s\u0259n\u0259tin yaranmas\u0131, inki\u015faf\u0131 v\u0259 yay\u0131lmas\u0131: Qobustan\u201d layih\u0259sinin yekununa dair m\u0259tbuat konfrans\u0131 ke\u00e7irilib"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/culture.gov.az\/medias\/news\/big\/10\/45597\/2.jpg\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Qobustan Milli Tarix-B\u0259dii Qoru\u011funda&nbsp; xarici t\u0259r\u0259fda\u015flarla m\u00fc\u015ft\u0259r\u0259k elmi-t\u0259dqiqat layih\u0259l\u0259ri \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 2019-cu ild\u0259n icras\u0131na ba\u015flan\u0131lan \u201cQ\u0259rbi Asiyada ibtidai inc\u0259s\u0259n\u0259tin yaranmas\u0131, inki\u015faf\u0131 v\u0259 yay\u0131lmas\u0131: Qobustan\u201d layih\u0259sinin son&nbsp; m\u0259rh\u0259l\u0259si ba\u015fa \u00e7at\u0131r. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 M\u0259d\u0259niyy\u0259t Nazirliyinin, Qobustan Milli Tarix-B\u0259dii Qoru\u011funun, Madrid Komplutense Universitetinin&nbsp; (\u0130spaniya) v\u0259 Ferrara Universitetinin (\u0130taliya) d\u0259st\u0259yi il\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n layih\u0259nin \u0259sas m\u0259qs\u0259di Qobustanda ilkin m\u0259skunla\u015fma prosesinin t\u0259dqiqi, xronometrik \u00fcsulla qaya\u00fcst\u00fc t\u0259svirl\u0259rin xronoloji \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sinin m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259si v\u0259&nbsp; \u00fcz\u0259ri t\u0259svirli qayalarla insan m\u0259sk\u0259nl\u0259ri aras\u0131ndak\u0131 \u0259laq\u0259ni m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259kdir.&nbsp; Layih\u0259d\u0259 Qobustan Milli Tarix-B\u0259dii Qoru\u011fu, Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131 Arxeologiya, Etnoqrafiya v\u0259 Antropologiya \u0130nstitutu, Madrid Komplutense Universiteti (\u0130spaniya), Milli Elmi T\u0259dqiqatlar M\u0259rk\u0259zi (Fransa), Ferrara Universiteti (\u0130taliya), Milli Ara\u015fd\u0131rma \u015euras\u0131 (\u0130taliya), Rovira v\u0259 Virgili Universiteti (\u0130spaniya), Katalan \u0130nsan Paleoekologiyas\u0131 v\u0259 Sosial T\u0259kam\u00fcl \u0130nstitutu (\u0130spaniya), Barselona Universiteti (\u0130spaniya), Milano Universiteti (\u0130taliya) v\u0259 Neapol l&#8217;Orientale Universiteti (\u0130taliya) i\u015ftirak edib.<br>Konfrans\u0131 giri\u015f nitqi il\u0259 a\u00e7an qoru\u011fun direktoru V\u00fcqar \u0130sayev \u00f6nc\u0259 \u201cQ\u0259rbi Asiyada ibtidai inc\u0259s\u0259n\u0259tin yaranmas\u0131, inki\u015faf\u0131 v\u0259 yay\u0131lmas\u0131: Qobustan\u201d layih\u0259si haqq\u0131nda \u0259trafl\u0131 m\u0259lumat verib, 2019-cu ild\u0259n icras\u0131na&nbsp; ba\u015flan\u0131lan&nbsp; t\u0259dqiqat i\u015finin COVID-19 pandemiyas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar&nbsp; fasil\u0259l\u0259rl\u0259 davam etdiyini diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>Qeyd edib ki, layih\u0259 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 qoruq \u0259razisind\u0259ki B\u00f6y\u00fckda\u015f da\u011f\u0131n\u0131n yuxar\u0131 s\u0259ki sah\u0259sind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n Ana za\u011fa s\u0131\u011f\u0131naca\u011f\u0131n\u0131n qaya\u00fcst\u00fc t\u0259svirl\u0259rinin qeydiyyat\u0131 apar\u0131l\u0131b, 1960, 1970 v\u0259 1980-ci ill\u0259rd\u0259 arxeoloqlar \u0130.C\u0259f\u0259rzad\u0259, C.R\u00fcst\u0259mov v\u0259 F.Muradova t\u0259r\u0259find\u0259n apar\u0131lm\u0131\u015f arxeoloji qaz\u0131nt\u0131lar zaman\u0131 qeyd\u0259 al\u0131nm\u0131\u015f m\u0259d\u0259ni t\u0259b\u0259q\u0259&nbsp; v\u0259&nbsp; qoru\u011fun fondunda saxlan\u0131lan \u00fcz\u0259ri t\u0259svirli da\u015flar&nbsp; m\u00fcasir elmi metodlarla \u00f6yr\u0259nilib. T\u0259svirl\u0259rin minimum ya\u015f\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259svirli qayalarla birba\u015fa \u0259laq\u0259d\u0259 olan1977-ci ild\u0259 C.R\u00fcst\u0259mov t\u0259r\u0259find\u0259n arxeoloji qaz\u0131nt\u0131 i\u015fl\u0259ri apar\u0131lm\u0131\u015f ki\u00e7ik sah\u0259d\u0259 qeyd\u0259 al\u0131nm\u0131\u015f m\u0259d\u0259ni t\u0259b\u0259q\u0259y\u0259 bax\u0131\u015f ke\u00e7irilib.<\/p>\n\n\n\n<p>Bildirib ki, \u0259razid\u0259 ilkin m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259&nbsp; apar\u0131lan t\u0259dqiqatlar zaman\u0131 insan f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 olan Mezolit d\u00f6vr\u00fcnd\u0259n (t\u0259xmin\u0259n 10,000 il \u0259vv\u0259l) Orta \u0259srl\u0259r\u0259 (XV \u0259sr) q\u0259d\u0259rki d\u00f6vr\u00fc \u0259hat\u0259 ed\u0259n 5 arxeoloji t\u0259b\u0259q\u0259&nbsp; qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b. Son zamanlar \u0259cn\u0259bi m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n&nbsp; qoru\u011fa elmi t\u0259dqiqat m\u0259qs\u0259di il\u0259 \u00e7oxsayl\u0131 m\u00fcraci\u0259tl\u0259rd\u0259n b\u0259hs ed\u0259n V\u00fcqar&nbsp; \u0130sayev Qobustan abid\u0259l\u0259rinin&nbsp; art\u0131q d\u00fcnya m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rinin diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259 olan&nbsp;&nbsp; elmi t\u0259dqiqat obyektin\u0259 \u00e7evrildiyini bildirib. Qoruq r\u0259hb\u0259ri eyni zamanda xarici \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 apar\u0131lacaq elmi t\u0259dqiqat layih\u0259l\u0259rind\u0259 qoruq \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131n\u0131n i\u015ftirak etm\u0259si bar\u0259d\u0259 ilkin raz\u0131l\u0131\u011fa g\u0259lindiyini d\u0259 b\u0259yan edib.<\/p>\n\n\n\n<p>Sonra s\u00f6z \u0130spaniyan\u0131n&nbsp; Rovira v\u0259 Virginiya&nbsp; universitetinin professoru Manuel Vaquero Rodrigez\u0259&nbsp; verilib.&nbsp; Qobustan\u0131 qaya\u00fcst\u00fc inc\u0259s\u0259n\u0259tinin \u0259hat\u0259 etdiyi tarixi \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259nin geni\u015fliyi, m\u00f6vzu m\u00fcxt\u0259lifliyi, ayr\u0131-ayr\u0131 d\u00f6vrl\u0259rin h\u0259yat s\u0259hn\u0259l\u0259rini \u0259ks etdirm\u0259si, t\u0259svirl\u0259rinin m\u00fcxt\u0259lif texniki \u00fcsullarla real \u00e7\u0259kilm\u0259si c\u0259h\u0259td\u0259n tay\u0131-b\u0259rab\u0259ri olmayan q\u0259dim abid\u0259l\u0259r kompleksi adland\u0131ran m\u00fct\u0259x\u0259ssis apard\u0131qlar\u0131 t\u0259dqiqat i\u015find\u0259n dan\u0131\u015f\u0131b. Qeyd edib ki, apar\u0131lan son elmi t\u0259dqiqatlar n\u0259tic\u0259sind\u0259&nbsp; \u0259razid\u0259n da\u015f materiallar, insanlar t\u0259r\u0259find\u0259n ovlanm\u0131\u015f heyvan s\u00fcm\u00fckl\u0259ri (qoyun, ke\u00e7i, at v\u0259&nbsp; iribuynuzlu), b\u0259z\u0259k \u0259\u015fyalar\u0131, keramika v\u0259 son 10,000 il \u0259rzind\u0259&nbsp; \u0259traf m\u00fchitin nec\u0259 d\u0259yi\u015fdiyini anlama\u011fa imkan ver\u0259n k\u00f6m\u00fcr qal\u0131qlar\u0131 a\u015fkar olunub.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131 qeyd\u0259 al\u0131nan \u0259n maraql\u0131 tap\u0131nt\u0131lardan biri- Mezolit d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aid edil\u0259n 5-ci t\u0259b\u0259q\u0259d\u0259 a\u015fkar olunan insana m\u0259xsus osteoloji&nbsp; qal\u0131qlar bar\u0259d\u0259 \u0259trafl\u0131 m\u0259lumat verib. O bildirib ki, a\u015fkar olunan s\u00fcm\u00fckl\u0259r azya\u015fl\u0131 bir \u015f\u0259xsin (4-8 ya\u015f aras\u0131 u\u015faq) aya\u011f\u0131na aiddir. \u018frazid\u0259 a\u015fkar olunan&nbsp; v\u0259&nbsp; bu tap\u0131nt\u0131 haqq\u0131nda daha \u00e7ox m\u0259lumat \u0259ld\u0259 etm\u0259y\u0259 k\u00f6m\u0259k ed\u0259c\u0259k \u0259lav\u0259 t\u0259hlil g\u00f6zl\u0259y\u0259n artefaktlar\u0131n insan qal\u0131qlar\u0131n\u0131n d\u0259fn\u0259 aid oldu\u011funu f\u0259rz etm\u0259y\u0259 imkan verir.&nbsp;Qobustan\u0131n uzun d\u00f6vrl\u00fc qaya\u00fcst\u00fc t\u0259svirl\u0259rinin burada&nbsp; ya\u015fayan insanlar\u0131n m\u0259n\u0259vi al\u0259mini, inc\u0259s\u0259n\u0259t duyumunu \u00f6yr\u0259nm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259v\u0259zsiz x\u0259zin\u0259 oldu\u011funu dey\u0259n ispan m\u00fct\u0259x\u0259ssis g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 apar\u0131lacaq t\u0259dqiqatlar\u0131n a\u015fkar olunmu\u015f osteoloji qal\u0131qlar\u0131n ya\u015f\u0131n\u0131 daha yax\u015f\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259, C.R\u00fcst\u0259mov v\u0259 F.Muradova t\u0259r\u0259find\u0259n a\u015fkar olunan dig\u0259r skelet qal\u0131qlar\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259ni m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259y\u0259 imkan ver\u0259c\u0259yini bildirib.O qeyd edib ki,&nbsp; Ana za\u011fadak\u0131 insan qal\u0131qlar\u0131 son ov\u00e7u-y\u0131\u011f\u0131c\u0131 c\u0259miyy\u0259tinin \u0259n\u0259n\u0259vi rituallar\u0131n\u0131n v\u0259 simvolik davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n \u00f6yr\u0259nilm\u0259sind\u0259 a\u00e7ar rolunu oynay\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Sonrak\u0131 t\u0259dqiqatlar bu u\u015fa\u011f\u0131n DNT-sini v\u0259 onun daha \u00e7ox ov\u00e7u-y\u0131\u011f\u0131c\u0131 Avrasiya populyasiyalar\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259rini m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259y\u0259 imkan ver\u0259c\u0259k. Eyni zamanda izotopik analiz bu insanlar\u0131n g\u00fcnd\u0259lik qidalanmas\u0131 haqq\u0131nda m\u0259lumat \u0259ld\u0259 etm\u0259y\u0259 \u015f\u0259rait yaradacaqd\u0131r&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>Sonra i\u015ftirak\u00e7\u0131lar&nbsp; m\u0259tbuat n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin suallar\u0131n\u0131 cavabland\u0131r\u0131b. Sonda media n\u00fcmay\u0259ndl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn infotur t\u0259\u015fkil olunub.<\/p>\n\n\n\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, t\u0259dqiqatlarda&nbsp; Markos Qarsiya Diez (Madrid Komplutense Universiteti, \u0130spaniya), Manuel Vaquero Rodriges (Rovira v\u0259 Virgili Universiteti, \u0130spaniya), Bianka O\u00e7oa Freyl (Basklar \u00d6lk\u0259si Universiteti, \u0130spaniya), Dario Siqari (\u0130taliyan\u0131n Ferrara Universiteti, Portuqaliyan\u0131n Koimbra Universiteti) v\u0259 Qobustan Milli Tarix-B\u0259dii Qoru\u011funun \u0259m\u0259kda\u015f\u0131 Sevinc \u015eirinli i\u015ftirak edib.<\/p>\n\n\n\n<p>Qoruq \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131 G\u00fcnay Verdiyeva, Turan Yunus v\u0259 R\u0259fael B\u0259kirov&nbsp; t\u0259dqiqatlara k\u00f6m\u0259k\u00e7i qismind\u0259 c\u0259lb olunublar.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u0259nb\u0259: <a href=\"https:\/\/culture.gov.az\/\">https:\/\/culture.gov.az\/<\/a><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Qobustan Milli Tarix-B\u0259dii Qoru\u011funda&nbsp; xarici t\u0259r\u0259fda\u015flarla m\u00fc\u015ft\u0259r\u0259k elmi-t\u0259dqiqat layih\u0259l\u0259ri \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 2019-cu ild\u0259n icras\u0131na ba\u015flan\u0131lan \u201cQ\u0259rbi Asiyada ibtidai inc\u0259s\u0259n\u0259tin yaranmas\u0131, inki\u015faf\u0131 v\u0259 yay\u0131lmas\u0131: Qobustan\u201d layih\u0259sinin son&nbsp; m\u0259rh\u0259l\u0259si ba\u015fa \u00e7at\u0131r. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 M\u0259d\u0259niyy\u0259t Nazirliyinin, Qobustan Milli Tarix-B\u0259dii Qoru\u011funun, Madrid Komplutense Universitetinin&nbsp; (\u0130spaniya) v\u0259 Ferrara Universitetinin (\u0130taliya) d\u0259st\u0259yi il\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n layih\u0259nin \u0259sas m\u0259qs\u0259di Qobustanda ilkin m\u0259skunla\u015fma prosesinin [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[49],"tags":[],"class_list":["post-41421","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-medeniyyat"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/41421","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=41421"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/41421\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":41437,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/41421\/revisions\/41437"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=41421"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=41421"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=41421"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}