{"id":42646,"date":"2022-12-12T12:00:00","date_gmt":"2022-12-12T08:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=42646"},"modified":"2022-12-12T13:24:26","modified_gmt":"2022-12-12T09:24:26","slug":"reportajdramaturgiyamizin-banisi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=42646","title":{"rendered":"REPORTAJDRAMATURG\u0130YAMIZIN BAN\u0130S\u0130"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><a href=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/sefa-veliyeva.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/sefa-veliyeva-1024x1020.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-42649\"\/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>Sentyabr sar\u0131s\u0131nda havalanan bir yarpaq misal\u0131 yerini-yurdunu q\u0259ribs\u0259yir \u015fair \u00f6mr\u00fc. V\u0259 bu \u00f6m\u00fcrd\u0259n ke\u00e7\u0259nl\u0259r yad\u0131m\u0131za na\u011f\u0131llardak\u0131 \u201c\u0259n y\u00fcyr\u0259k n\u0259dir?\u201d sual\u0131n\u0131 sal\u0131r. \u201c\u015e\u0259kinin pay\u0131z\u0131 g\u00f6z\u0259l olur\u2026\u201d-demi\u015fdi \u015fair H\u0259diyy\u0259 \u015e\u0259faq\u0259t. \u0130l boyu mam\u0131r\u0131 \u0259ksilm\u0259y\u0259n divarlara d\u00fc\u015f\u0259n g\u00fcn i\u015f\u0131\u011f\u0131 sar\u0131 olmur \u015e\u0259ki pay\u0131z\u0131nda; r\u0259ngsiz olur. Amma\u2026 O mam\u0131rl\u0131 divarlar\u0131n ham\u0131s\u0131 adam\u0131 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u201cindi\u201dnin \u0259lind\u0259n \u00e7\u0259kib al\u0131r, ill\u0259rin, \u0259srl\u0259rin ba\u015f\u0131 \u00fcst\u00fcnd\u0259n yell\u0259yir, yell\u0259yir, bir hovurda u\u015faql\u0131qda oxudu\u011fu hans\u0131sa kitab\u0131n ucu qatlanm\u0131\u015f, saralm\u0131\u015f, k\u00f6vr\u0259lmi\u015f v\u0259r\u0259ql\u0259rinin aras\u0131na at\u0131r\u2026<br>2021-ci ilin pay\u0131z\u0131nda B\u0259xtiyar Vahabzad\u0259nin \u0259lyazmalar\u0131n\u0131n aras\u0131nda tapm\u0131\u015fd\u0131m \u00f6z\u00fcm\u00fc. Bu d\u0259f\u0259 is\u0259 Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li Axundzad\u0259nin q\u0259l\u0259mdan\u0131na baxma\u011fa t\u0259l\u0259sdim.<br>U\u015faqk\u0259n el\u0259 bilirdim ki, Axundzad\u0259ni tan\u0131mayan adam yoxdur. B\u00f6y\u00fcd\u00fckc\u0259, cild-cild kitablarla daha \u00e7ox d\u0259rdl\u0259\u015fdikc\u0259 t\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259 bir \u015feyin d\u0259rkin\u0259 vard\u0131m: Axundzad\u0259 irsi, \u015f\u0259xsiyy\u0259ti h\u0259l\u0259 d\u0259 tam olaraq ara\u015fd\u0131r\u0131lmam\u0131\u015f qal\u0131b. \u201cAra\u015fd\u0131rmaq kimin borcudur?\u201d sual\u0131n\u0131 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 \u00f6z-\u00f6z\u00fcm\u0259 vermi\u015f\u0259m, amma bir d\u0259f\u0259 d\u0259 olsun c\u0259sar\u0259tl\u0259, ucadan: \u201cM\u0259nim!\u201d-dey\u0259 bilm\u0259mi\u015f\u0259m\u2026.V\u0259 b\u0259lk\u0259 d\u0259, he\u00e7 vaxt dey\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259y\u0259m. \u201c\u00c7\u00fcnki\u201d il\u0259 ba\u015flayan c\u00fcml\u0259l\u0259ri \u201cn\u201d q\u0259d\u0259r quraram, imkanlar\u0131m\u0131, imkans\u0131zl\u0131qlar\u0131m\u0131 \u00f6m\u00fcr t\u0259r\u0259zisind\u0259 t\u0259krar-t\u0259krar \u00e7\u0259k\u0259 bil\u0259r\u0259m, sonda yen\u0259 \u0259libo\u015f qalaca\u011f\u0131ma olan \u0259minliyim\u0259 yenil\u0259c\u0259y\u0259m.<br>\u2026B\u00f6y\u00fck m\u00fct\u0259f\u0259kkirin \u015e\u0259kid\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n ev muzeyinin h\u0259y\u0259tind\u0259ki b\u00fcst\u00fcn\u0259 baxa-baxa bu pessimist d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259r\u0259 qap\u0131l\u0131ram.<br>\u2013 Xo\u015f g\u0259lmisiniz!<br>S\u0259s\u0259 geri \u00e7evrilir\u0259m. Yen\u0259 h\u0259min xan\u0131md\u0131-muzey\u0259 ilk d\u0259f\u0259 g\u0259l\u0259nd\u0259 m\u0259ni qar\u015f\u0131layan, bu muzeyi m\u0259n\u0259 sevdir\u0259n, Axundzad\u0259y\u0259 olan ehtiram\u0131 g\u00f6zl\u0259rind\u0259n oxunan ba\u015f fond m\u00fchafizi Sevda R\u0259himova.<br>\u2013 Xo\u015f g\u00f6rd\u00fck! Yen\u0259 g\u00fczg\u00fcy\u0259 baxma\u011fa g\u0259lmi\u015f\u0259m.<br>\u2013 \u0130st\u0259yirsiniz, birinci ekspozisiya zal\u0131na ba\u015f \u00e7\u0259kin.<br>\u2013 Aha\u2026<br>T\u0259l\u0259sk\u0259nliyim \u00fc\u00e7\u00fcn utan\u0131ram. \u00dcr\u0259yimd\u0259 is\u0259 Sevda xan\u0131m\u0131n muzeyin mistik ab-havas\u0131n\u0131 pozmamaq \u00fc\u00e7\u00fcn g\u0259l\u0259n qonaqlar\u0131n ziyar\u0259tini nizamlamas\u0131n\u0131 t\u0259qdir edir\u0259m.<br>\u0130\u00e7\u0259ri ke\u00e7irik. G\u00f6zl\u0259rimi qap\u0131dan sola-\u0259dibin yaz\u0131 masas\u0131na \u00e7evirir\u0259m. Bax\u0131\u015flar\u0131m q\u0259l\u0259mdana kilidl\u0259nir. Ramiz H\u0259s\u0259no\u011flunun rejissorlu\u011fu il\u0259 \u00e7\u0259kilmi\u015f \u201cS\u00fcbh\u00fcn s\u0259firi\u201d (2012) filmi d\u00fc\u015f\u00fcr yad\u0131ma. Axundzad\u0259nin \u00f6z \u0259s\u0259rl\u0259rinin obrazlar\u0131n\u0131 nec\u0259 tan\u0131mas\u0131n\u0131, indi oxuyanda bizi g\u00fcl\u00fcms\u0259d\u0259n hadis\u0259l\u0259r\u0259 \u015fahid olduqca i\u00e7ind\u0259 g\u00f6yn\u0259y\u0259 d\u00f6n\u0259n qocaman t\u0259\u0259ss\u00fcf\u00fcn\u00fc xat\u0131rlay\u0131ram.<br>\u2013 Buyurun, \u0259yl\u0259\u015fin, \u2013 deyir Sevda xan\u0131m.<br>\u00c7\u0259kin\u011f\u0259nlikl\u0259 bax\u0131ram v\u0259 yaz\u0131 masas\u0131n\u0131n yan\u0131ndak\u0131 stulda otururam. \u201cG\u00f6r\u0259s\u0259n, bu stulda \u2013 \u0259dibin sa\u011f t\u0259r\u0259find\u0259 q\u0131z\u0131 Nis\u0259 xan\u0131m \u0259yl\u0259\u015firmi\u015f, yoxsa o\u011flu R\u0259\u015fid b\u0259y?\u201d \u2013 dey\u0259 bir sual ke\u00e7ir a\u011fl\u0131mdan. Amma Sevda xan\u0131ma ba\u015fqa sual verir\u0259m:<br>\u2013 Muzey n\u0259 vaxtdan f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir?<br>\u20131940-c\u0131 ild\u0259n. Az\u0259rbaycanda ilk ev muzeyidir.<br>\u2013 G\u00f6r\u0259s\u0259n, t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcskar\u0131 kim olub?<br>\u2013T\u0259\u015f\u0259bb\u00fcskar\u0131n\u0131n kim olma\u011f\u0131 bar\u0259d\u0259 he\u00e7 bir m\u0259lumat ver\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259y\u0259m, t\u0259\u0259ss\u00fcf ki. Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li Axundzad\u0259nin anadan oldu\u011fu ev 1800-c\u00fc ild\u0259 tikilib. \u015e\u0259rq \u00fcslubunda olan ev tikildiyi d\u00f6vrd\u0259 nec\u0259ydis\u0259, el\u0259 d\u0259 qal\u0131b. Sonradan ev\u0259 he\u00e7 bir \u0259lav\u0259 edilm\u0259yib. Bu ekspozisiya zal\u0131 is\u0259 2012-ci ild\u0259-\u0259dibin 200 illik yubileyi \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 tikil\u0259r\u0259k istifad\u0259y\u0259 verilib.<br>\u2013 Bu yaz\u0131 masas\u0131 Tiflisd\u0259n g\u0259lib?<br>\u2013Yox, bu evd\u0259 olub. 1940-c\u0131 il\u0259d\u0259k qohum-\u0259qr\u0259ba t\u0259r\u0259find\u0259n qorunub. Sonra ev muzey kimi f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flay\u0131b. \u0130ndi burda da (ekspozisiya zal\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutur), evd\u0259 d\u0259 olan \u0259\u015fyalar\u0131n \u00e7oxu el\u0259 evin \u00f6z \u0259\u015fyalar\u0131d\u0131r. Qohumlar qoruyub saxlay\u0131blar.<br>\u2013 S\u0259daq\u0259tli qohumlar imi\u015f.<br>\u2013 O vaxt insanlar indiki kimi deyildi. Maddiyyat g\u00fcdm\u00fcrd\u00fcl\u0259r. Evin muzey olmas\u0131nda da, \u0259\u015fyalar\u0131n oldu\u011fu kimi t\u0259hvil verilm\u0259sind\u0259 d\u0259 \u0259sas m\u0259qs\u0259d dahinin g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n tan\u0131nmas\u0131 olub. M\u0259s\u0259l\u0259n, sizin sevdiyiniz bu q\u0259l\u0259mdan, bu m\u00fcr\u0259kk\u0259bqab\u0131\u2026 T\u0259s\u0259vv\u00fcr ed\u0259nd\u0259 ki Mirz\u0259 m\u0259hz bu masada, bu q\u0259l\u0259m-m\u00fcr\u0259kk\u0259bl\u0259 yaz\u0131b \u00f6z maarif\u00e7i fikirl\u0259rini, adamda q\u0259rib\u0259 hissl\u0259r oyan\u0131r. H\u0259m f\u0259xr edirs\u0259n, h\u0259m d\u0259 bu \u0259\u015fyalar\u0131 qoruma\u011fa, g\u0259c\u0259l\u0259k n\u0259sill\u0259r\u0259 tan\u0131td\u0131rma\u011fa borclu oldu\u011funu d\u0259rk edirs\u0259n.<br>\u2013 Sonradan \u0259lav\u0259 edil\u0259n eksponatlar varm\u0131?<br>\u2013 T\u0259bii ki\u2026 600-\u0259 yax\u0131n eksponat var muzeyd\u0259. Bir qismi burda s\u0259rgil\u0259nir, bir qismi evd\u0259di. Fond ota\u011f\u0131nda olanlar\u0131 da var. Vaxta\u015f\u0131r\u0131 eksponatlar\u0131 d\u0259yi\u015firik ki, tez-tez g\u0259l\u0259n ziyar\u0259t\u00e7il\u0259r h\u0259r d\u0259f\u0259 f\u0259rqli \u015feyl\u0259r g\u00f6r\u0259 bilsin. Ekpsonatlar s\u0131ras\u0131nda el\u0259si var ki, sonradan biz\u0259 h\u0259diyy\u0259 olunub.<br>\u2013 Axundzad\u0259nin istifad\u0259 etdiyi \u0259\u015fyalardand\u0131r o h\u0259diyy\u0259l\u0259r?<br>\u2013 Yox. Amma onun do\u011fuldu\u011fu, b\u00f6y\u00fcd\u00fcy\u00fc d\u00f6vr\u0259 aid \u0259\u015fyalard\u0131. M\u0259s\u0259l\u0259n, tutaq ki, m\u0259n gedir\u0259m anamgil\u0259, orda q\u0259dimi bir g\u00fczg\u00fc g\u00f6r\u00fcr\u0259m. Hans\u0131 ki, m\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 onlar \u201ck\u00f6hn\u0259lmi\u015f\u201d say\u0131l\u0131r. M\u0259nim\u00e7\u00fcns\u0259 h\u0259min \u0259\u015fya tarixin bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. Tez g\u00f6t\u00fcr\u00fcb g\u0259tirir\u0259m, eksponatlar siyah\u0131s\u0131na \u0259lav\u0259 edir\u0259m. El\u0259c\u0259 d\u0259 muzeyimizin direktoru Ulduz xan\u0131m, dig\u0259r i\u015f\u00e7il\u0259r\u2026 B\u0259lk\u0259 d\u0259, bizim muzey i\u015f\u00e7isi olma\u011f\u0131m\u0131z tarixi m\u0259na k\u0259sb ed\u0259n \u0259\u015fyalara f\u0259rqli yana\u015fma\u011f\u0131m\u0131za s\u0259b\u0259b olur. Amma \u0259minlikl\u0259 dey\u0259 bil\u0259r\u0259m ki, h\u0259diyy\u0259 olunan, sonradan \u0259lav\u0259 edil\u0259n eksponatlar\u0131n say\u0131 \u00e7ox deyil.<br>\u2013 \u018fdibin \u00f6z kitabxanas\u0131ndan olan kitablardan varm\u0131 burda?<br>\u2013 Yox\u2026 Onun m\u00fctali\u0259 siyah\u0131s\u0131n\u0131 bilm\u0259k m\u0259n\u0259 d\u0259 maraql\u0131 olard\u0131.<br>Sevda xan\u0131m\u0131n \u00e7\u00f6hr\u0259sin\u0259 k\u0259d\u0259rli bir t\u0259b\u0259ss\u00fcm \u00e7\u00f6k\u00fcr. Yen\u0259 yad\u0131ma d\u00fc\u015f\u00fcr Axundzad\u0259 irsinin d\u0259rinin\u0259 en\u0259 bil\u0259n q\u0259vvaslar\u0131n, dem\u0259k olar ki, yox d\u0259r\u0259c\u0259sind\u0259 olmas\u0131\u2026 T\u0259\u0259ss\u00fcf\u00fcm\u00fcz d\u0259, k\u0259d\u0259rimiz d\u0259, i\u00e7imizd\u0259 \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fc g\u00fcnahland\u0131rma\u011f\u0131m\u0131z da eyni \u00f6l\u00e7\u00fcd\u0259dir Sevda xan\u0131mla\u2026<br>\u2013 Sonradan \u00f6z\u00fcn\u00fcn n\u0259\u015fr olunan kitablar\u0131ndan g\u0259tirilib bir az. Kitabxanas\u0131ndan he\u00e7 n\u0259 yoxdur. \u018flyazmalar\u0131 da yoxdur, sad\u0259c\u0259, yaz\u0131lar\u0131n\u0131n b\u0259zil\u0259rinin fotosur\u0259ti var.<br>\u2013 Ham\u0131s\u0131 Tiflisd\u0259dir?<br>\u2013 He\u00e7 orda olmam\u0131\u015fam. Amma bilir\u0259m ki, ordak\u0131 eksponatlar\u0131n say\u0131 burdak\u0131ndan azd\u0131r. Burda evin \u00f6z\u00fc d\u0259 eksponatd\u0131r.<br>\u2013 Tiflisd\u0259ki eksponatlarla burdak\u0131lar\u0131, bel\u0259 dey\u0259k, d\u0259yi\u015f-d\u00fcy\u00fc\u015f ed\u0259 bil\u0259rsiniz? Ki, oraya getm\u0259y\u0259 imkan\u0131 olmayanlar \u0259dibin \u0259\u015fyalar\u0131 il\u0259 tan\u0131\u015f olmaq imkan\u0131 taps\u0131n. El\u0259c\u0259 d\u0259 ordak\u0131lar burda olanlar\u0131 g\u00f6r\u0259 bilsinl\u0259r.<br>\u2013 Bu, maraql\u0131 t\u0259klifdi, amma m\u00fcmk\u00fcn olub-olmayaca\u011f\u0131 zamana ba\u011fl\u0131d\u0131r. M\u0259n \u00f6z\u00fcm \u018flyazmalar \u0130nstitutunda ezamiyy\u0259td\u0259 olmu\u015fam. Yeni, muzey\u0259 \u0259lav\u0259 olunas\u0131, daha do\u011frusu, bizd\u0259 olmayan he\u00e7 n\u0259 tapmam\u0131\u015fam.<br>\u2013 Ka\u015f muzeyin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcskar\u0131 haqq\u0131nda da azac\u0131q m\u0259lumat \u0259ld\u0259 ed\u0259 bil\u0259k\u2026<br>\u2013 Ka\u015f\u2026 D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m ki, bir Axundzad\u0259sev\u0259r olub, y\u0259qin. B\u0259lk\u0259 d\u0259, qohum-\u0259qr\u0259badan kims\u0259 olub. Evin sovet d\u00f6n\u0259mind\u0259n qorunmas\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fc b\u00f6y\u00fck i\u015fdi. \u018fslind\u0259, bura ilk ekspozisiya zal\u0131 deyil. \u0130lk zal sovet vaxt\u0131 tikilib. \u00c7ox primitiv formada idi. Yayda isti, q\u0131\u015fda soyuq olurdu. \u00dcst\u00fc d\u0259mird\u0259n, yan divarlar\u0131 \u015f\u00fc\u015f\u0259d\u0259n idi. \u0130\u015f\u00e7il\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn ayr\u0131ca otaq yox idi. Bir Axundzad\u0259sev\u0259r insan var: S\u0259buhi m\u00fc\u0259llim. Bir g\u00fcn muzey\u0259 ba\u015f \u00e7\u0259km\u0259y\u0259 g\u0259lmi\u015fdi, zal\u0131n get-ged\u0259 daha da b\u0259rbad hala d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fcn\u00fc g\u00f6rd\u00fc. Laz\u0131mi yerl\u0259r\u0259 m\u00fcraci\u0259tl\u0259r \u00fcnvanlad\u0131, diqq\u0259t \u00e7\u0259kdi. Bel\u0259c\u0259, 2012-ci ild\u0259 prezidentin s\u0259r\u0259ncam\u0131 il\u0259 bu yeni zal tikildi. \u018fslind\u0259, ilkin fikirl\u0259rd\u0259 eksponat say\u0131lan evin d\u0259 ekspozisiya zal\u0131n\u0131n i\u00e7ind\u0259 olmas\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulurdu. Bel\u0259c\u0259, ev ya\u011f\u0131\u015fdan qorunmal\u0131yd\u0131. Amma o fikir el\u0259 fikir olaraq da qald\u0131. Yen\u0259 \u015f\u00fck\u00fcr, indi i\u015f\u00e7il\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn ayr\u0131ca otaq da var. H\u0259r\u00e7\u0259nd, b\u0259zi ziyar\u0259t\u00e7il\u0259r m\u00fcasir zal\u0131n q\u0259dimi ab-havaya malik ev\u0259 yara\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 dil\u0259 g\u0259tirirl\u0259r. Amma zal nec\u0259 olmal\u0131d\u0131r b\u0259s? Bu q\u0259d\u0259r eksponat o balaca ev\u0259 s\u0131\u011fm\u0131r ax\u0131. Burda el\u0259 r\u0259sml\u0259r, el\u0259 \u0259\u015fyalar var ki, evin zirz\u0259misind\u0259n \u00e7\u0131xarm\u0131\u015f\u0131q, t\u0259mizl\u0259mi\u015fik, g\u0259tirib zala qoymu\u015fuq.<br>\u2013 Axund Hac\u0131 \u018fl\u0259sg\u0259rin evi harda olub, g\u00f6r\u0259s\u0259n?<br>\u2013 D\u0259qiq dey\u0259 bilm\u0259r\u0259m. Amma \u0259vv\u0259ll\u0259r burda-m\u0259hl\u0259nin bir az a\u015fa\u011f\u0131s\u0131nda k\u00f6hn\u0259 ev vard\u0131. Ehtimala g\u00f6r\u0259, Axund Hac\u0131 \u018fl\u0259sg\u0259rin evi olub. Axundzad\u0259nin uzaq qohumu olan Zemfira xan\u0131m deyirdi ki, ora m\u0259nim n\u0259n\u0259mgilin evi olub.<br>\u2013 Nec\u0259 qohumlu\u011fu \u00e7at\u0131r Zemfira xan\u0131m\u0131n \u0259dib\u0259?<br>\u2013 Des\u0259m ki, bunu da d\u0259qiq dey\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259y\u0259m, y\u0259qin, m\u0259ni g\u00fcnahland\u0131rmazs\u0131n\u0131z. Bilirsiniz, b\u0259z\u0259n insan n\u0259l\u0259ris\u0259 \u00f6z\u00fc dan\u0131\u015f\u0131r v\u0259 s\u0259n anlay\u0131rsan ki, o, s\u0259nd\u0259n he\u00e7 bir sual g\u00f6zl\u0259mir. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 Zemfira xan\u0131m\u0131n \u00f6z dan\u0131\u015fd\u0131qlar\u0131 il\u0259 kifay\u0259tl\u0259nir\u0259m. Amma h\u0259r halda burdak\u0131 evin Axund Hac\u0131 \u018fl\u0259sg\u0259r\u0259 m\u0259xsus olmas\u0131 ehtimal edilirs\u0259 v\u0259 Zemfira xan\u0131m\u0131n n\u0259n\u0259si bu evin sakini olubsa, qohumlu\u011fa \u015f\u00fcbh\u0259 etm\u0259k olmaz. H\u0259tta bir s\u00f6z deyim, \u201cS\u00fcbh\u00fcn s\u0259firi\u201d filmind\u0259 h\u0259min evin bir divar\u0131 kadra d\u00fc\u015f\u00fcb. \u00dcst\u0259lik, h\u0259min evin s\u00f6k\u00fclm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259hz Zemfira xan\u0131mdan r\u0259smi icaz\u0259 al\u0131n\u0131b.<br>\u2013 Zemfira xan\u0131m \u015e\u0259kid\u0259 ya\u015fay\u0131r?<br>\u2013 Yox, Bak\u0131da ya\u015fay\u0131r. \u00c7ox n\u0259cib, n\u0259zak\u0259tli v\u0259 ziyal\u0131 xan\u0131md\u0131r. H\u0259r il g\u0259lir muzey\u0259. Bir d\u0259f\u0259 bir s\u00f6z dedi, he\u00e7 unuda bilmir\u0259m. Dedi: \u201cHans\u0131 il m\u0259n muzey\u0259 g\u0259lm\u0259dims\u0259, bilin ki, art\u0131q bu d\u00fcnyada yoxam\u2026\u201d Biz onun yolunu h\u0259r il s\u0259birsizlikl\u0259 g\u00f6zl\u0259yirik.<br>\u2013 Tanr\u0131 \u00f6m\u00fcr versin! Soyuna-k\u00f6k\u00fcn\u0259 v\u0259fal\u0131 olmaq da bir x\u00fcsusilikdir\u2026<br>\u2013 H\u0259\u2026<br>\u0130kimizin d\u0259 bax\u0131\u015flar\u0131 yol \u00e7\u0259kir\u2026 \u0130kimiz d\u0259 d\u00fcn\u0259nimiz\u0259 olan v\u0259fa borcumuzu xat\u0131rlay\u0131r\u0131q, v\u0259fal\u0131 olub-olmama\u011f\u0131m\u0131z bar\u0259d\u0259 \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fc sor\u011fu-sual edirik\u2026 V\u0259 yen\u0259 cavabs\u0131zd\u0131r suallar\u0131m\u0131z\u2026<br>\u2013 Axundzad\u0259nin n\u0259slinin davam\u00e7\u0131lar\u0131 da bel\u0259 v\u0259fal\u0131 olayd\u0131 ka\u015f\u2026 \u2013 \u0130nsan\u0131n daim g\u00fcnahkar\u0131 k\u0259narda axtarmas\u0131 instinktin\u0259 yenilm\u0259yim \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259n\u0259 laz\u0131m olan c\u0259mi bir ne\u00e7\u0259 an imi\u015f\u2026<br>\u2013 G\u0259lin. \u2013 Sevda xan\u0131m aya\u011fa qalx\u0131b qar\u015f\u0131dak\u0131 divara yax\u0131nla\u015f\u0131r.<br>T\u0259l\u0259sik \u00f6z\u00fcm\u00fc onun yan\u0131na \u00e7atd\u0131r\u0131ram.<br>\u2013 Bax\u0131n, bu \u015f\u0259kild\u0259ki \u0259dibin q\u0131z\u0131 Nis\u0259 xan\u0131m\u0131n n\u0259tic\u0259sidir. Ad\u0131 P\u0259rirux Parsinecatd\u0131r. 1982-ci ild\u0259 \u0259dibin 170 illiyi ke\u00e7iril\u0259nd\u0259 P\u0259rirux xan\u0131m \u00f6z h\u0259yat yolda\u015f\u0131yla g\u0259libmi\u015f. Bax\u0131n, \u015f\u0259kil d\u0259 evin qar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7\u0259kilib.<br>\u2013 \u0130ndi harda ya\u015fay\u0131r P\u0259rirux xan\u0131m?<br>\u2013 O vaxt Yaponiyada, Tokioda ya\u015fay\u0131rm\u0131\u015f. \u018fri universitetd\u0259 professor imi\u015f. H\u0259min vaxt, y\u0259ni 1982-ci ild\u0259 P\u0259rirux xan\u0131m\u0131n Parsi ad\u0131nda 11 ya\u015fl\u0131 o\u011flu varm\u0131\u015f. Haz\u0131rda h\u0259min o\u011flan hardad\u0131r, n\u0259 i\u015fl\u0259 m\u0259\u015f\u011fuldur, bilmirik. Bu yax\u0131nlarda diplomat, alim, tarix elml\u0259ri doktoru H\u0259s\u0259n H\u0259s\u0259nov n\u00f6vb\u0259ti d\u0259f\u0259 muzeyin qona\u011f\u0131 oldu. \u015e\u0259kli g\u00f6r\u0259n kimi dedi: \u201cBu xan\u0131m\u0131 o vaxt m\u0259n axtar\u0131b tapm\u0131\u015fd\u0131m, Yaponiyadan d\u0259v\u0259t etmi\u015fdim\u201d. Sonradan \u0259laq\u0259l\u0259r itib\u2026 He\u00e7 kimi d\u0259 q\u0131namaq olmur; ham\u0131n\u0131n \u00f6z h\u0259yat qay\u011f\u0131lar\u0131, \u00f6z \u00f6m\u00fcr nax\u0131\u015flar\u0131 var.<br>\u2013 N\u0259v\u0259l\u0259r, n\u0259tic\u0259l\u0259r d\u0259 s\u00fcr\u0259tl\u0259 yadla\u015f\u0131r\u2026<br>\u2013 B\u0259lk\u0259 d\u0259, h\u0259yat bunu m\u0259cbur edir\u2026<br>\u2013 Sizin \u00fc\u00e7\u00fcn muzeyin \u0259n d\u0259y\u0259rli eksponat\u0131 hans\u0131d\u0131r? \u2013 S\u00f6hb\u0259tin y\u00f6n\u00fcn\u00fc d\u0259yi\u015fm\u0259y\u0259 borclu hiss edir\u0259m \u00f6z\u00fcm\u00fc\u2026<br>\u2013 \u018fl a\u011fac\u0131! \u2013 Sevda xan\u0131m birn\u0259f\u0259s\u0259 deyir v\u0259 \u0259l a\u011fac\u0131n\u0131n qoyuldu\u011fu stend\u0259 y\u00f6n\u0259lir: \u2013 Bax\u0131n, burdad\u0131. O d\u00f6vrd\u0259 \u0259l a\u011fac\u0131, bir n\u00f6v, xarakter simvolu idi. M\u0259hz buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 o dahi insan\u0131n \u0259li d\u0259y\u0259n \u0259\u015fyalar\u0131n i\u00e7ind\u0259 m\u0259n\u0259 \u0259n d\u0259y\u0259rli g\u0259l\u0259n \u0259l a\u011fac\u0131d\u0131r.<br>\u2013 M\u0259nim\u00e7\u00fcns\u0259\u2026<br>\u2013 Nan\u0259 xan\u0131m\u0131n g\u00fczg\u00fcs\u00fc! \u2013 Sevda xan\u0131m g\u00fcl\u00fcms\u0259yir: \u2013 M\u0259nim siyah\u0131mda o g\u00fczg\u00fc \u0259l a\u011fac\u0131ndan sonra g\u0259lir.<br>\u2013 B\u0259s g\u0259l\u0259n ziyar\u0259t\u00e7il\u0259rin \u0259n \u00e7ox diqq\u0259tini \u00e7\u0259k\u0259n hans\u0131 eksponatlard\u0131r?<br>\u2013 Q\u0131l\u0131nc, \u0259l a\u011fac\u0131, k\u0259m\u0259r, q\u0259l\u0259mdan, qrammofon\u2026 O q\u0259d\u0259r adam t\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259 ba\u015f\u0131n\u0131 bulay\u0131b ki: \u201cKa\u015f bil\u0259ydik \u0259dib bu qrammofonda n\u0259y\u0259 qulaq as\u0131b\u201d. Heyif ki, i\u015fl\u0259mir qrammofon. T\u0259mir ed\u0259n usta yoxdur dey\u0259, t\u0259mir etdir\u0259 bilmirik.<br>\u2013 Bu da\u015f kitablar\u0131 kim haz\u0131rlay\u0131b? \u2013 \u018fliml\u0259 qar\u015f\u0131dak\u0131 masaya i\u015far\u0259 edir\u0259m.<br>\u2013 Heyk\u0259lt\u0259ra\u015f M\u0259zahir \u018fliyev. \u018fdibin da\u015fa h\u0259kk olunmu\u015f portretini is\u0259 biz\u0259 \u015f\u0259kili h\u0259kkak \u0130smay\u0131l Pa\u015fayevin n\u0259v\u0259si h\u0259diyy\u0259 edib. Bu \u00f6rt\u00fck d\u0259 \u0259l i\u015fidi, ail\u0259y\u0259 aiddir.<br>\u2013 O vaxt nec\u0259 d\u0259 s\u0259birli olub insanlar. Saatlarla bir masa \u00f6rt\u00fcy\u00fcn\u00fcn \u00fcst\u00fcnd\u0259 i\u015fl\u0259yibl\u0259r. B\u0259lk\u0259 d\u0259, g\u00fcnl\u0259rl\u0259\u2026<br>\u2013 Yen\u0259 g\u00fcnah\u0131 ataq h\u0259yat\u0131n boynuna. \u0130ndi bizim i\u015fimizin yar\u0131s\u0131n\u0131 texnologiya g\u00f6r\u00fcr, bir ba\u015fqa texnologiya is\u0259 vaxt\u0131m\u0131z\u0131 al\u0131r. \u2013 Bunu deyib Sevda xan\u0131m t\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259 ba\u015f\u0131n\u0131 bulay\u0131r.<br>Bu d\u0259f\u0259 g\u00fcl\u00fcms\u0259m\u0259 s\u0131ras\u0131 m\u0259nd\u0259dir. V\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m: \u201cG\u00fcl\u00fcms\u0259m\u0259l\u0259r d\u0259 insan\u0131n \u00f6z duy\u011fular\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcn\u0259 \u00f6rtd\u00fcy\u00fc \u00f6rt\u00fck deyilmi?!\u201d<br>\u2013 Bura \u0259dibin \u0259lifba layih\u0259sin\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f gu\u015f\u0259di. \u2013 Sevda xan\u0131m \u0259li il\u0259 divardak\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259li fotosur\u0259tl\u0259ri g\u00f6st\u0259rir: Axundzad\u0259 \u0259lifban\u0131 sad\u0259l\u0259\u015fdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn 3 layih\u0259 haz\u0131rlay\u0131r. Xatir\u0259l\u0259rind\u0259 yaz\u0131r: \u201c\u018flifbada bir n\u00f6qt\u0259 s\u00f6z\u00fc \u201colum\u201d v\u0259 \u201c\u00f6l\u00fcm\u201d kimi d\u0259yi\u015f\u0259 bilir\u201d. El\u0259 ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u0259dib ist\u0259yib ki, h\u0259min n\u00f6qt\u0259l\u0259r at\u0131ls\u0131n, \u0259lifba sad\u0259l\u0259\u015fsin, sad\u0259 insanlar da oxuyub anlaya bilsin. 1863-c\u00fc ild\u0259 \u0259dib T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 gedir v\u0259 \u0259lifba layih\u0259si orda m\u00fczakir\u0259 olunur. Layih\u0259si q\u0259bul olunmur. Bu ya\u011fl\u0131 boya il\u0259 \u00e7\u0259kilmi\u015f r\u0259sm m\u0259hz h\u0259min hadis\u0259ni \u0259ks etdirir. Burdak\u0131 ya\u011fl\u0131 boya il\u0259 \u00e7\u0259kilmi\u015f r\u0259sml\u0259rin m\u00fc\u0259llifi Tofiq K\u0259rimovdur. \u018fdibin r\u0259smini is\u0259 \u018fm\u0259kdar r\u0259ssam Teymur Rzayev 2012-ci ild\u0259 muzey\u0259 h\u0259diyy\u0259 edib. Xal\u00e7a-portreti 1982-ci ild\u0259 pe\u015f\u0259 m\u0259kt\u0259binin t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259ri toxuyub.<br>\u2013 Miniat\u00fcr kitab\u0131 da var \u0259dibin? \u2013 Stendd\u0259 mara\u011f\u0131m\u0131 \u00e7\u0259k\u0259n kitab\u0131 ovcumun i\u00e7in\u0259 al\u0131ram.<br>\u2013 \u018fn sevdiyim kitab\u0131d\u0131r! \u201cPu\u015fkinin \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u0259 \u015e\u0259rq poemas\u0131\u201dd\u0131r.<br>\u2013 Ev\u0259 ke\u00e7\u0259k?<br>\u2013 G\u00fczg\u00fcn\u00fc g\u00f6rm\u0259y\u0259 t\u0259l\u0259sirsiniz? \u2013 Sevda xan\u0131m mehribanl\u0131qla deyir v\u0259 \u0259liyl\u0259 ekspozisiya zal\u0131n\u0131n \u00e7\u0131x\u0131\u015f qap\u0131s\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir.<br>Sevinc\u0259k \u00e7\u0131x\u0131ram qap\u0131dan, d\u00fc\u015f\u00fcr\u0259m pill\u0259l\u0259ri, y\u00fcy\u00fcr\u00fcr\u0259m v\u0259\u2026 V\u0259 dayan\u0131ram b\u00f6y\u00fckl\u00fcy\u00fcn\u00fc anlatmaq \u00fc\u00e7\u00fcn s\u00f6z tapmad\u0131\u011f\u0131m \u0259dibin do\u011fuldu\u011fu evin \u00f6n\u00fcnd\u0259.<br>\u2013 Bu evi Axundzad\u0259nin \u00f6z atas\u0131 M\u0259h\u0259mm\u0259dta\u011f\u0131 tikdirib. O, T\u0259briz yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 Xamn\u0259 q\u0259s\u0259b\u0259sind\u0259 k\u0259ndxuda olub. Bir g\u00fcn orda k\u0259ndli i\u011fti\u015fa\u015f\u0131 ba\u015f verir, k\u0259ndxuda k\u0259ndd\u0259n uzaqla\u015fma\u011fa m\u0259cbur olur, ticar\u0259t m\u0259qs\u0259dil\u0259 \u015e\u0259kiy\u0259 g\u0259lir. H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 karvansara ticar\u0259t m\u0259rk\u0259zi idi. O vaxt gedi\u015f-g\u0259li\u015f indiki kimi asan deyildi. M\u0259h\u0259mm\u0259dta\u011f\u0131 burda qalma\u011fa m\u0259cbur olur. Burda m\u0259hl\u0259 al\u0131r, 1800-c\u00fc ild\u0259 bu evi tikdirir. Sonra da Axund Hac\u0131 \u018fl\u0259sg\u0259rin qarda\u015f\u0131 q\u0131z\u0131 Nan\u0259 xan\u0131mla evl\u0259nir. Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li 1812-ci ild\u0259 m\u0259hz bu evd\u0259 d\u00fcnyaya g\u00f6z a\u00e7\u0131b. Sonra M\u0259h\u0259mm\u0259dta\u011f\u0131 Nan\u0259 xan\u0131mla o\u011flunu g\u00f6t\u00fcr\u00fcb Xamn\u0259y\u0259 qay\u0131d\u0131r. Amma Nan\u0259 xan\u0131m \u0259rinin birinci arvad\u0131yla yola ged\u0259 bilmir. M\u0259cbur olur, o\u011flunu da g\u00f6t\u00fcr\u00fcb \u015e\u0259kiy\u0259 qay\u0131d\u0131r. Burda da d\u00f6vr\u00fcn ziyal\u0131lar\u0131ndan say\u0131lan Axund Hac\u0131 \u018fl\u0259sg\u0259r onlara himay\u0259darl\u0131q edir. Bundan sonra \u0259dibin \u00f6mr\u00fcn\u0259 Mirz\u0259 \u015e\u0259fi Vazeh daxil olur. Ona x\u0259ttatl\u0131q \u00f6yr\u0259d\u0259n g\u0259nc\u0259li ziyal\u0131n\u0131n Mirz\u0259 F\u0259t\u0259linin h\u0259yat\u0131nda b\u00f6y\u00fck rolu olub.<br>\u2013 O m\u0259\u015fhur sual-cavab\u2026<br>\u2013 H\u0259\u2026 1834-c\u00fc ild\u0259n sonra h\u0259yat\u0131 Tiflisl\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r \u0259dibin.<br>\u2013 B\u0259xtiyar Vahabzad\u0259nin ev muzeyinin direktoru El\u015f\u0259n Z\u0259k\u0259riyy\u0259b\u0259yli il\u0259 s\u00f6hb\u0259timizd\u0259 bel\u0259 bir s\u00f6z demi\u015fdi: \u201cB\u0259xtiyar Vahabzad\u0259 \u015e\u0259kid\u0259 qalsayd\u0131, B\u0259xtiyar Vahabzad\u0259 olmazd\u0131\u201d. Bu fikri Axundzad\u0259nin Tiflis ya\u015fam\u0131na aid etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcrm\u00fc?<br>\u2013 Ba\u015fqa c\u00fcr dey\u0259rdim: \u201cBalaca F\u0259t\u0259li \u0130randa b\u00f6y\u00fcs\u0259ydi, indi dahiliyin\u0259 heyran oldu\u011fumuz m\u00fct\u0259f\u0259kkir, \u201cTatar Molyeri\u201d olmazd\u0131\u201d. Tiflis is\u0259 o vaxt Zaqafqaziyan\u0131n m\u0259d\u0259ni paytaxt\u0131 idi. T\u0259bii ki, m\u00fchit \u0259dibin \u015f\u0259xsiyy\u0259tin\u0259, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rin\u0259, yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na t\u0259sir el\u0259mi\u015fdi.<br>\u2013 Heyif ki, \u015f\u0259c\u0259r\u0259sind\u0259n tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z, bildiyimiz kims\u0259 yoxdur.<br>\u2013 Axund Hac\u0131 \u018fl\u0259sg\u0259rin q\u0131z\u0131 Tubu xan\u0131mla evl\u0259n\u0259n Axundzad\u0259nin 13 \u00f6vlad\u0131 olur. M\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, yaln\u0131z ikisi-Nis\u0259 xan\u0131m v\u0259 R\u0259\u015fid b\u0259y sa\u011f qal\u0131r.<br>\u2013 Bir yerd\u0259 oxumu\u015fdum ki, iki q\u0131z\u0131 sa\u011f qal\u0131r: Seyr\u0259b\u0259yim v\u0259 Nis\u0259 xan\u0131m. Amma m\u0259lumat\u0131 do\u011frulu\u011funa \u0259min olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259limizd\u0259 he\u00e7 bir istinad n\u00f6qt\u0259si yoxdur.<br>\u2013 \u00dcmidim b\u00f6y\u00fckd\u00fcr. \u00c7ox q\u0131sa vaxtda Axundzad\u0259 irsind\u0259ki k\u00f6lg\u0259li m\u0259qamlar da g\u00fcn i\u015f\u0131\u011f\u0131na \u00e7\u0131xar, \u0259d\u0259biyyat tariximizin g\u00f6rk\u0259mli n\u00fcmay\u0259nd\u0259si, dramaturgiyam\u0131z\u0131n banisi olan bu dahi insan haqq\u0131nda daha \u0259trafl\u0131 m\u0259lumat ala bil\u0259rik. H\u0259tta do\u011fum g\u00fcn\u00fc bel\u0259 qar\u0131\u015f\u0131qd\u0131r dahinin. M\u0259s\u0259l\u0259n, internetd\u0259, b\u0259zi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 12 iyul kimi qeyd olunur. Bizs\u0259 h\u0259r il iyunun 30-da qeyd edirik. Hans\u0131 tarix d\u0259qiqdi? Hans\u0131 m\u0259nb\u0259y\u0259 istinad\u0259n d\u0259qiql\u0259\u015fdir\u0259 bil\u0259rik? Bilinmir\u2026<br>\u2013 Faci\u0259miz ondad\u0131r ki, bizd\u0259 ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131lar da bir-birind\u0259n x\u0259b\u0259rsiz ara\u015fd\u0131r\u0131r. Tapd\u0131qlar\u0131 m\u0259nb\u0259l\u0259ri qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131rm\u0131rlar.<br>Ev\u0259 daxil oluruq. Divar dibind\u0259ki nimd\u0259rl\u0259r\u0259, d\u00f6\u015f\u0259k\u00e7\u0259l\u0259r\u0259, r\u0259fl\u0259rd\u0259ki mis, \u00e7ini qablara g\u00f6z g\u0259zdirir\u0259m. Nan\u0259 xan\u0131m\u0131n g\u00fczg\u00fcs\u00fcn\u0259 bax\u0131ram\u2026 \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u0259f\u0259dir ki, bu g\u00fczg\u00fcn\u00fcn \u00f6n\u00fcnd\u0259 dayan\u0131ram. Amma \u00f6z\u00fcm\u00fc bu g\u00fczg\u00fcd\u0259 g\u00f6rd\u00fcy\u00fcm yad\u0131ma g\u0259lmir. \u0130ndi \u00f6z\u00fcm\u00fc g\u00f6rm\u0259k \u00fcmidiyl\u0259 ba\u015f\u0131m\u0131 daha da ir\u0259li \u0259yir\u0259m. Yen\u0259 m\u0259n yoxam o g\u00fczg\u00fcd\u0259\u2026 D\u0259mir barmaql\u0131ql\u0131 p\u0259nc\u0259r\u0259nin \u00f6n\u00fcnd\u0259 oturmu\u015f, qar\u015f\u0131s\u0131na sevdiyim q\u0259l\u0259mdan\u0131 qoymu\u015f ki\u00e7ik F\u0259t\u0259lini g\u00f6r\u00fcr\u0259m.<br>\u2013 Sevda xan\u0131m, bilirsiniz, n\u0259yi bilm\u0259k ist\u0259yir\u0259m? Yarad\u0131c\u0131l\u0131q, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 \u015feir el\u0259 bir \u015feydir ki, o, insan\u0131n ruhunda var. Nec\u0259 ola bil\u0259r ki, F\u0259t\u0259li burda \u2013 bu evd\u0259, bu p\u0259nc\u0259r\u0259d\u0259n t\u0259bi\u0259ti seyr ed\u0259-ed\u0259 he\u00e7 n\u0259 yazmas\u0131n?<br>\u2013 Yazm\u0131\u015f olar. M\u0259n d\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 bunu fikirl\u0259\u015fir\u0259m. Amma \u0259limizd\u0259 he\u00e7 n\u0259 yoxdur; n\u0259 bir par\u00e7a ka\u011f\u0131z qal\u0131b o ill\u0259rd\u0259n, n\u0259 d\u0259 dild\u0259-a\u011f\u0131zda hans\u0131sa \u015feiri. B\u0259lk\u0259 d\u0259, bu, onun \u015feirinin q\u0259liz dili il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Ax\u0131 el dilin\u0259 daha yax\u0131n olan n\u00fcmun\u0259l\u0259r el yadda\u015f\u0131nda qal\u0131r. Axundzad\u0259 is\u0259 d\u00f6vr\u00fcn \u0259d\u0259bi normalar\u0131na uyaraq yaz\u0131b.<br>Ki\u00e7ik evd\u0259ki b\u00f6y\u00fck s\u0259yah\u0259tim n\u0259 q\u0259d\u0259r \u00e7\u0259kir, bilmir\u0259m. Burda zamans\u0131zl\u0131q h\u00f6km s\u00fcr\u00fcr\u2026 Evd\u0259n \u00e7\u0131x\u0131ram, bir az daha k\u0259nardan bax\u0131ram bu ev\u0259; \u00e7arda\u011fa qalxan torpaq pill\u0259l\u0259rin\u0259, zirz\u0259misinin taxta qap\u0131s\u0131na\u2026 Bird\u0259n pill\u0259k\u0259nin yan\u0131ndak\u0131 suva\u011f\u0131n ovuldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u0259m. \u018fyilir\u0259m ki, daha diqq\u0259tl\u0259 baxam.<br>\u2013 \u015e\u0259ki n\u0259mi\u015flik zonad\u0131r ax\u0131, gur ya\u011f\u0131\u015flar vurur evin divar\u0131na, suva\u011f\u0131 t\u00f6k\u00fcl\u00fcr. \u2013 Sevda xan\u0131m hay\u0131fslanaraq deyir.<br>Evin ba\u015f\u0131na f\u0131rlan\u0131ram, zirz\u0259misin\u0259 ba\u015f \u00e7\u0259km\u0259yi d\u0259 unutmuram. N\u0259 axtar\u0131ram burda? Bilmir\u0259m ki\u2026<br>Darvazaya \u00e7atanda Sevda xan\u0131m deyir:<br>\u2013 \u018fvv\u0259l burda \u015e\u0259ki memarl\u0131\u011f\u0131na uy\u011fun ta\u011fl\u0131 darvaza da olub. Sonra s\u00f6k\u00fcl\u00fcb. Yolun ba\u015f\u0131ndak\u0131 \u201cS\u0259buhi\u201d bula\u011f\u0131nda is\u0259 r\u0259q\u0259m qar\u0131\u015f\u0131ql\u0131\u011f\u0131 var. Bir t\u0259r\u0259find\u0259 1812-\u0259dibin do\u011fum ili yaz\u0131l\u0131b, dig\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259 is\u0259 bula\u011f\u0131n tikilm\u0259 tarixi-1982. Bu r\u0259q\u0259ml\u0259rin Axundzad\u0259nin do\u011fum v\u0259 \u00f6l\u00fcm tarixi oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259nl\u0259r d\u0259 tap\u0131l\u0131b.<br>\u2013 Y\u0259ni Axundzad\u0259 haqq\u0131nda m\u0259lumats\u0131z olan az\u0259rbaycanl\u0131 var?<br>\u2013 Heyif ki, var\u2026 \u00d6lk\u0259nin ba\u015fqa b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259n dan\u0131\u015fm\u0131ram, el\u0259 \u015e\u0259kinin \u00f6z\u00fcnd\u0259 d\u0259 bu muzeyi tan\u0131mayanlar var. El\u0259 olur ki, g\u0259l\u0259n qonaqlar muzeyi \u00e7ox \u00e7\u0259tin tapd\u0131qlar\u0131n\u0131 deyirl\u0259r. Halbuki Xan saray\u0131na \u0259n yax\u0131n ev muzeyi burad\u0131r. Di g\u0259l, tan\u0131yan, s\u0259mtini bil\u0259n azd\u0131r. Bir t\u0259r\u0259fd\u0259n d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrs\u0259n ki, ham\u0131n\u0131n \u00f6z qay\u011f\u0131s\u0131 var. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n is\u0259, q\u0131namaya bilmir\u0259m ki, bir xalq\u0131n h\u0259yat\u0131nda d\u00f6n\u00fc\u015f n\u00f6qt\u0259si yaratm\u0131\u015f m\u00fct\u0259f\u0259kkir yaddan \u00e7\u0131x\u0131r. Ax\u0131 indinin m\u0259kt\u0259blisi, g\u0259nci Axundzad\u0259ni tan\u0131masa, g\u0259lib onun do\u011fuldu\u011fu evi g\u00f6rm\u0259s\u0259, g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 \u00f6z \u00f6vlad\u0131na bu dahini nec\u0259 anladacaq? Ancaq internetd\u0259ki natamam m\u0259lumatlarla?<br>Sual\u0131na cavab ver\u0259 bilmir\u0259m Sevda xan\u0131m\u0131n. M\u0259n d\u0259 o natamam m\u0259lumatlardan daha art\u0131q n\u0259s\u0259 bilmir\u0259m ax\u0131\u2026 G\u00fcnahkarcas\u0131na boynumu b\u00fck\u00fcr v\u0259 sa\u011folla\u015f\u0131ram.<br>Dramaturgiyam\u0131z\u0131n, \u0259d\u0259bi t\u0259nqidimizin banisi olan, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Nazirl\u0259r Kabinetinin 7 may 2019-cu il tarixli, 211 n\u00f6mr\u0259li Q\u0259rar\u0131 il\u0259 \u201cAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda \u0259s\u0259rl\u0259ri d\u00f6vl\u0259t varidat\u0131 elan edil\u0259n m\u00fc\u0259llifl\u0259r\u201din siyah\u0131s\u0131na daxil edil\u0259n Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li Axundzad\u0259 haqq\u0131nda oxudu\u011fum p\u0259rak\u0259nd\u0259 m\u0259lumatlardan biri d\u0259 budur: \u201cQafqaz cani\u015fininin yan\u0131ndak\u0131 n\u00fcfuzundan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k \u00e7ar hakiml\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n s\u00fcrg\u00fcn edilmi\u015f Q.Zakirin v\u0259 \u00f6vladlar\u0131n\u0131n h\u0259bsd\u0259n, s\u00fcrg\u00fcnd\u0259n azad olunmas\u0131na nail olmu\u015fdur. O h\u0259m\u00e7inin Qaraba\u011f\u0131n son hakimi Mehdiqulu xan\u0131n arvad\u0131n\u0131n v\u0259 q\u0131z\u0131 Nat\u0259van\u0131n irsl\u0259 ba\u011fl\u0131 h\u00fcquqlar\u0131n\u0131 m\u00fcdafi\u0259 etmi\u015fdir. El\u0259c\u0259 d\u0259 G\u0259nc\u0259 xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n hakimi Cavad xan Ziyadxan o\u011flunun \u00e7ar qo\u015funlar\u0131 il\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 h\u0259lak olmas\u0131ndan sonra onun mal-m\u00fclk\u00fcn\u00fcn bir hiss\u0259sinin varisl\u0259rin\u0259 qaytar\u0131lmas\u0131na nail olmu\u015fdur\u201d.<br>Xan saray\u0131n\u0131n divar\u0131 boyunca \u00fcz\u00fc Yuxar\u0131ba\u015fa qalxa-qalxa d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m ki, g\u00f6r\u0259s\u0259n, n\u0259 vaxtsa ev muzeyind\u0259 \u0259dib haqq\u0131nda bildikl\u0259rimizin istinad n\u00f6qt\u0259si-m\u00fck\u0259mm\u0259l bir ara\u015fd\u0131rma m\u00f6vcud olacaqm\u0131?<br>P.s. \u201c\u0130nternet \u0259sri\u201dn\u0259 g\u00fcv\u0259nib sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259d\u0259 Axundzad\u0259nin k\u00f6t\u00fcc\u0259si Parsi Parsinecat\u0131n axtar\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131xd\u0131m. Bir sosial hesab tapd\u0131m, q\u0131sa mesaj yazd\u0131m v\u0259 2 h\u0259ft\u0259 cavab g\u00f6zl\u0259dim. Cavab g\u0259lm\u0259di\u2026 Tapd\u0131\u011f\u0131m Hafiz \u018fhm\u0259dovun 2019-cu ild\u0259 Parsid\u0259n ald\u0131\u011f\u0131 bir m\u00fcsahib\u0259 oldu ki, orda da k\u00f6t\u00fcc\u0259nin \u00f6z ulu babas\u0131 haqq\u0131nda dediyi \u0259n a\u011f\u0131r \u00e7\u0259kili s\u00f6zl\u0259r bunlar idi: \u201cMirz\u0259 F\u0259t\u0259li Axundzad\u0259ni insanlar\u0131 \u201cqutunun k\u0259nar\u0131nda\u201d d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259 m\u0259cbur ed\u0259n v\u0259 \u0259n\u0259n\u0259viliy\u0259 meydan oxumaq ist\u0259y\u0259n bir insan kimi t\u0259svir ed\u0259rdim\u201d.<br>S\u00f6hb\u0259tl\u0259\u015fdi: \u015e\u0259fa V\u0259li (\u015e\u0259ki, sentyabr 2022)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sentyabr sar\u0131s\u0131nda havalanan bir yarpaq misal\u0131 yerini-yurdunu q\u0259ribs\u0259yir \u015fair \u00f6mr\u00fc. V\u0259 bu \u00f6m\u00fcrd\u0259n ke\u00e7\u0259nl\u0259r yad\u0131m\u0131za na\u011f\u0131llardak\u0131 \u201c\u0259n y\u00fcyr\u0259k n\u0259dir?\u201d sual\u0131n\u0131 sal\u0131r. \u201c\u015e\u0259kinin pay\u0131z\u0131 g\u00f6z\u0259l olur\u2026\u201d-demi\u015fdi \u015fair H\u0259diyy\u0259 \u015e\u0259faq\u0259t. \u0130l boyu mam\u0131r\u0131 \u0259ksilm\u0259y\u0259n divarlara d\u00fc\u015f\u0259n g\u00fcn i\u015f\u0131\u011f\u0131 sar\u0131 olmur \u015e\u0259ki pay\u0131z\u0131nda; r\u0259ngsiz olur. Amma\u2026 O mam\u0131rl\u0131 divarlar\u0131n ham\u0131s\u0131 adam\u0131 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u201cindi\u201dnin \u0259lind\u0259n \u00e7\u0259kib al\u0131r, ill\u0259rin, \u0259srl\u0259rin [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[37],"tags":[],"class_list":["post-42646","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-musahib"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42646","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=42646"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42646\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":42650,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42646\/revisions\/42650"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=42646"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=42646"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=42646"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}