{"id":43622,"date":"2023-01-06T09:00:00","date_gmt":"2023-01-06T05:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=43622"},"modified":"2023-01-06T13:08:00","modified_gmt":"2023-01-06T09:08:00","slug":"v%c9%99fali-xan-qizi-agab%c9%99yim-aga","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=43622","title":{"rendered":"V\u0259fal\u0131 xan q\u0131z\u0131 &#8211; A\u011fab\u0259yim a\u011fa"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/azertag.az\/files\/2023\/1\/1200x630\/16729296275288556542_1200x630.jpg\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Qaraba\u011f xan\u0131 \u0130brahimx\u0259lil xan\u0131n q\u0131z\u0131, Xur\u015fidbanu Nat\u0259van\u0131n bibisi, tarixi qaynaqlarda haqq\u0131nda Qacar xan\u0259dan\u0131ndan olan F\u0259t\u0259li \u015fah\u0131n xan\u0131m\u0131 kimi b\u0259hs edil\u0259n A\u011fab\u0259yim a\u011fa Cavan\u015fir Az\u0259rbaycan, fars dill\u0259rind\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 lirik \u015feirl\u0259ri il\u0259 klassik \u0259d\u0259bi irsimizi z\u0259nginl\u0259\u015fdirib. Xalq\u0131n dill\u0259r \u0259zb\u0259ri olan, lakin zamanla m\u00fc\u0259llifi unudulan bir \u00e7ox bayat\u0131 v\u0259 lirik par\u00e7alar\u0131n A\u011fab\u0259yim a\u011faya aid oldu\u011fu \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnasl\u0131q t\u0259dqiqatlar\u0131 say\u0259sind\u0259 t\u0259sdiql\u0259nib.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/azertag.az\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">AZ\u018fRTAC<\/a>&nbsp;x\u0259b\u0259r verir ki, bu fikirl\u0259r Milli M\u0259clisin M\u0259d\u0259niyy\u0259t komit\u0259sinin s\u0259dri Q\u0259nir\u0259 Pa\u015fayevan\u0131n \u201cV\u0259fal\u0131 xan q\u0131z\u0131 &#8211; A\u011fab\u0259yim a\u011fa\u201d s\u0259rl\u00f6vh\u0259li yaz\u0131s\u0131nda yer al\u0131b. Yaz\u0131n\u0131 t\u0259qdim edirik.<\/p>\n\n\n\n<p>1780-ci ild\u0259 \u015eu\u015fada anadan olan A\u011fab\u0259yim a\u011fa Cavan\u015fir ilk g\u0259nclik ill\u0259rind\u0259n \u201cA\u011fabac\u0131\u201d t\u0259x\u0259ll\u00fcs\u00fc il\u0259 lirik-a\u015fiqan\u0259 \u015feirl\u0259r yaz\u0131b. Milli \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131n bu z\u0259rif, k\u00f6vr\u0259k ruhlu, \u0259silzad\u0259 \u015fairinin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda V\u0259t\u0259n m\u00f6vzusu daha \u00f6n\u0259mli yer tutub. Onun \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 Qaraba\u011f sevgisi, el-oba h\u0259sr\u0259ti apar\u0131c\u0131 b\u0259dii motivl\u0259r kimi diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259 olub.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00f6n\u0259min siyasi hadis\u0259l\u0259ri xan q\u0131z\u0131n\u0131n taleyin\u0259 amans\u0131z z\u0259rb\u0259l\u0259r vuraraq onu v\u0259t\u0259nind\u0259n, do\u011fmalar\u0131ndan ayr\u0131 sal\u0131b. A\u011fa M\u0259h\u0259mm\u0259d \u015fah Qacar 1797-ci ild\u0259 \u015eu\u015fada q\u0259tl\u0259 yetiril\u0259nd\u0259n sonra taxta onun qarda\u015f\u0131 H\u00fcseynqulu xan\u0131n o\u011flu F\u0259t\u0259li \u015fah \u00e7\u0131x\u0131r v\u0259 \u00f6z hakimiyy\u0259tinin t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyini t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bir s\u0131ra q\u0259rarlar verir. H\u0259min q\u0259rarlardan biri d\u0259 Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 idi. Bel\u0259 ki, F\u0259t\u0259li \u015fah \u201ch\u0259r iki t\u0259r\u0259fin xatirc\u0259mliyi \u00fc\u00e7\u00fcn\u201d \u0130brahim xandan \u00f6z q\u0131z\u0131 A\u011fab\u0259yim a\u011fan\u0131 h\u0259r\u0259mxanas\u0131na g\u00f6nd\u0259rm\u0259sini ist\u0259yir. \u0130brahim xan bu nigaha raz\u0131l\u0131q ver\u0259r\u0259k, ist\u0259kli q\u0131z\u0131n\u0131 Qacarlar xan\u0259dan\u0131n\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 F\u0259t\u0259li \u015faha \u0259r\u0259 verir. A\u011fab\u0259yim a\u011fan\u0131n g\u0259nc \u00f6mr\u00fcn\u00fcn k\u0259d\u0259rli, v\u0259t\u0259n h\u0259sr\u0259tli g\u00fcnl\u0259ri d\u0259 bundan sonra ba\u015flay\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Tehrana g\u0259lin k\u00f6\u00e7m\u0259zd\u0259n \u0259vv\u0259l o, do\u011fulub b\u00f6y\u00fcd\u00fcy\u00fc torpaqlar\u0131n g\u00f6z\u0259lliyini, \u00fcr\u0259ka\u00e7an m\u0259nz\u0259r\u0259l\u0259rini son d\u0259f\u0259 g\u00f6rm\u0259k, ilahi xilq\u0259td\u0259n yaranan \u0259srar\u0259ngiz me\u015f\u0259l\u0259ri, g\u00fcl-\u00e7i\u00e7\u0259kli yaylaqlar\u0131, ya\u015f\u0131l \u00f6rt\u00fckl\u00fc da\u011flar\u0131 g\u00f6zl\u0259rinin yadda\u015f\u0131na k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u015eu\u015fan\u0131 g\u0259zm\u0259y\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r. Baxmaqdan doymad\u0131\u011f\u0131 ana v\u0259t\u0259ninin h\u0259r qar\u0131\u015f\u0131n\u0131 beynin\u0259 h\u0259kk edir, ruhu qanadlan\u0131b \u015eu\u015fa qalas\u0131n\u0131n d\u00f6rd bir t\u0259r\u0259fini dola\u015f\u0131r, g\u00f6zya\u015f\u0131 kimi dumduru bulaqlar\u0131n buz kimi suyundan i\u00e7ir, xar\u0131b\u00fclb\u00fcl\u00fcn \u0259trini son d\u0259f\u0259 k\u00f6ks\u00fcn\u0259 \u00e7\u0259kir.<\/p>\n\n\n\n<p>F\u0259t\u0259li \u015fah Qacar da \u015fair idi, \u201cXaqan\u201d t\u0259x\u0259ll\u00fcs\u00fc il\u0259 lirik, a\u015fiqan\u0259 q\u0259z\u0259ll\u0259r yaz\u0131rd\u0131. Onun z\u0259rif d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259li, \u015fair q\u0259lbli A\u011fab\u0259yim a\u011faya qar\u015f\u0131 h\u0259ssasl\u0131\u011f\u0131 dig\u0259r h\u0259r\u0259ml\u0259rin\u0259 m\u00fcnasib\u0259tind\u0259n k\u0259skin sur\u0259td\u0259 f\u0259rql\u0259nirdi. F\u0259t\u0259li \u015fah b\u00f6y\u00fck ehtiram \u0259lam\u0259ti olaraq ona \u201cSaray\u0131n m\u0259laik\u0259si\u201d statusunu vermi\u015fdi. Buna baxmayaraq, A\u011fab\u0259yim a\u011fa Qacar saray\u0131n\u0131n divarlar\u0131 aras\u0131nda s\u0131x\u0131l\u0131r, \u00f6nc\u0259ki azad h\u0259yat\u0131, do\u011fma el-obas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn dar\u0131xd\u0131\u011f\u0131ndan daim t\u0259kliy\u0259 \u00e7\u0259kilir, inc\u0259 ruhlu \u015feirl\u0259r yaz\u0131r \u2013 d\u0259rdini, q\u0259mini a\u011f v\u0259r\u0259ql\u0259r\u0259 \u201cy\u00fckl\u0259yirdi\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>A\u011fab\u0259yim a\u011fa d\u0259rin d\u0259rrak\u0259li, m\u00f6hk\u0259m hafiz\u0259li, geni\u015f d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc v\u0259 savadl\u0131 bir qad\u0131n olub. O, \u0259r\u0259b, fars, frans\u0131z dill\u0259rind\u0259 s\u0259lis dan\u0131\u015f\u0131r, \u201cQuran\u201d\u0131 \u0259zb\u0259rd\u0259n bilirdi. \u015eeir\u0259, s\u0259n\u0259t\u0259 b\u00f6y\u00fck d\u0259y\u0259r ver\u0259n A\u011fab\u0259yim a\u011fa M\u0259h\u0259mm\u0259d F\u00fczuliy\u0259 b\u00f6y\u00fck d\u0259y\u0259r verirdi. A\u011fab\u0259yim a\u011fa bir ne\u00e7\u0259 dil bilm\u0259si v\u0259 d\u0259rin savad\u0131 say\u0259sind\u0259 tez bir zamanda F\u0259t\u0259li \u015fah\u0131n da g\u00fcv\u0259nini qazanm\u0131\u015f, \u015fah d\u00f6vl\u0259tin diplomatik m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rind\u0259 \u00f6n\u0259mli olan dan\u0131\u015f\u0131qlara v\u0259 m\u0259ktubla\u015fmalara A\u011fab\u0259yim a\u011fan\u0131 da c\u0259lb etmi\u015fdi. Vaxtil\u0259 atas\u0131 \u0130brahimx\u0259lil xan\u0131n v\u0259ziri Molla P\u0259nah Vaqifd\u0259n d\u0259rs alan A\u011fab\u0259yim a\u011fa sonralar frans\u0131z dilini \u00f6yr\u0259n\u0259r\u0259k bilikl\u0259rini daha da geni\u015fl\u0259ndirmi\u015f, h\u0259m\u00e7inin d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn bir s\u0131ra g\u00f6rk\u0259mli \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259ri il\u0259 m\u0259ktubla\u015fm\u0131\u015fd\u0131. 1811-ci ild\u0259 o, Fransa imperatorunun arvad\u0131 il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, onun vasit\u0259sil\u0259 Napoleon Bonaparta m\u0259ktub g\u00f6nd\u0259rmi\u015fdi. 1812-ci ild\u0259 is\u0259 \u0130ngilt\u0259r\u0259 s\u0259firi Ser Qor Ouzli Tehranda dan\u0131\u015f\u0131qlar apard\u0131\u011f\u0131 zaman s\u0259firin xan\u0131m\u0131 da \u00f6lk\u0259nin birinci xan\u0131m\u0131 \u2013 saray m\u0259laik\u0259si il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fm\u0259k ist\u0259mi\u015fdi. H\u0259min g\u00f6r\u00fc\u015f haqq\u0131nda ingilis s\u0259yyah\u0131 v\u0259 diplomat\u0131 Ceymz Moriyerin yazd\u0131qlar\u0131 x\u00fcsusi maraq do\u011furur. Saray\u0131n m\u0259laik\u0259si A\u011fabac\u0131 a\u011fa il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc t\u0259fsilat\u0131 il\u0259 ver\u0259n Moriyer yaz\u0131rd\u0131: \u201cKrali\u00e7a A\u011fabac\u0131n\u0131n taxtda oturdu\u011fu b\u00f6y\u00fck bir saraya daxil olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259firin qad\u0131n\u0131na b\u0259l\u0259d\u00e7ilik etdil\u0259r. Onun \u0259ynind\u0259ki geyim Qacar d\u00f6vl\u0259tinin ehti\u015fam\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rirdi. Krali\u00e7an\u0131n \u0259ynind\u0259ki paltarlar\u0131n q\u0131z\u0131l d\u00fcym\u0259l\u0259ri par\u0131lday\u0131rd\u0131. Krali\u00e7an\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 o q\u0259d\u0259r q\u0131z\u0131l, l\u0259l-cavahirat var idi ki, o, s\u0259rb\u0259st h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259 bilmirdi\u201d. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fd\u0259 s\u0259firin xan\u0131m\u0131 A\u011fab\u0259yim a\u011faya \u0130ngilt\u0259r\u0259 krali\u00e7as\u0131n\u0131n h\u0259diyy\u0259si olan \u0259nb\u0259r \u2013 qiym\u0259tli \u0259tir d\u0259 g\u0259tirmi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ran\u0131n bir \u00e7ox \u00f6lk\u0259l\u0259rl\u0259 diplomatik dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131n\u0131n u\u011furlu ke\u00e7m\u0259sind\u0259 A\u011fab\u0259yim a\u011fan\u0131n m\u00fcst\u0259sna rolu olmu\u015fdur. El\u0259c\u0259 d\u0259 Rusiya v\u0259 Qacarlar imperiyalar\u0131 aras\u0131nda m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin bar\u0131\u015f\u0131qla n\u0259tic\u0259l\u0259nm\u0259si i\u015find\u0259 A\u011fab\u0259yim a\u011fan\u0131n xidm\u0259tl\u0259ri dan\u0131lmazd\u0131r. Rus \u00e7ari\u00e7as\u0131 A\u011fab\u0259yim a\u011faya g\u00f6nd\u0259rdiyi m\u0259ktubunda onun m\u00fcdrikliyi haqq\u0131nda s\u00f6z a\u00e7\u0131r, d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn bu g\u00f6rk\u0259mli \u015f\u0259xsiyy\u0259tini \u201c\u015fah\u0131n ikinci Z\u00f6hr\u0259si\u201d, \u201ctale ulduzu\u201d adland\u0131r\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00f6z\u0259lliyinin \u015f\u00f6hr\u0259ti h\u0259r t\u0259r\u0259f\u0259 yay\u0131lan A\u011fab\u0259yim a\u011fa son d\u0259r\u0259c\u0259 qabiliyy\u0259tli, bacar\u0131ql\u0131, v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259r olmaqla yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 \u00e7ox \u0259dal\u0259tli insan idi. O, dustaqlar\u0131n zindandan azad olunmas\u0131, \u0259sirl\u0259rin burax\u0131lmas\u0131, \u00f6l\u00fcm h\u00f6km\u00fcn\u0259 m\u0259hkum edil\u0259nl\u0259rin \u0259fvin\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r v\u0259 buna nail olurdu. A\u011fab\u0259yim a\u011fan\u0131n xidm\u0259tl\u0259rin\u0259 n\u0259z\u0259r sald\u0131qda onu \u00f6z d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn insan h\u00fcquqlar\u0131 m\u00fcdafi\u0259\u00e7isi kimi s\u0259ciyy\u0259l\u0259ndirm\u0259k olar. \u0130r\u0259van xan\u0131 H\u00fcseynqulu xan\u0131n ruslara \u0259sir d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f qarda\u015f\u0131, y\u00fczba\u015f\u0131, \u201csar\u0131 aslan\u201d l\u0259q\u0259bli H\u0259s\u0259n xan\u0131n azad olunmas\u0131 da A\u011fabac\u0131 a\u011fan\u0131n k\u00f6m\u0259yi say\u0259sind\u0259 m\u00fcmk\u00fcn olub.<\/p>\n\n\n\n<p>A\u011fab\u0259yim a\u011fan\u0131n \u00f6mr\u00fc, h\u0259yat yolu h\u0259m d\u0259 yenilm\u0259z bir sevgi qalas\u0131, m\u0259h\u0259bb\u0259t abid\u0259sidir. \u0130lk g\u0259ncliyind\u0259n \u0259misi Mehral\u0131 b\u0259yin o\u011flu M\u0259h\u0259mm\u0259d\u0259 k\u00f6n\u00fcl ver\u0259n xan q\u0131z\u0131 \u00f6mr\u00fc boyu bu sevgiy\u0259 sadiq qal\u0131b. Siyasi m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri t\u0259nziml\u0259m\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 F\u0259t\u0259li \u015fah Qacara \u0259r\u0259 verils\u0259 d\u0259, bu nigah yaln\u0131z ka\u011f\u0131z \u00fcst\u00fcnd\u0259 qal\u0131b. A\u011fab\u0259yim a\u011fa he\u00e7 vaxt F\u0259t\u0259li \u015faha z\u00f6vc\u0259lik etm\u0259yib, q\u0259lbind\u0259 ba\u015fqa birin\u0259 qar\u015f\u0131 sevgi duydu\u011funu c\u0259sar\u0259tl\u0259 \u015fah \u0259rin\u0259 bildirib. C\u00fcmhuriyy\u0259t d\u00f6n\u0259mind\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 s\u0259fir olan Yusif V\u0259zir \u00c7\u0259m\u0259nz\u0259minlinin d\u0259 bu bar\u0259d\u0259 qeydl\u0259ri vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>A\u011fab\u0259yim a\u011fan\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck sevdas\u0131 is\u0259 b\u00fct\u00fcn q\u0259lbi v\u0259 ruhu il\u0259 ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu Qaraba\u011f idi. Qaraba\u011f\u0131n h\u0259sr\u0259ti il\u0259 ya\u015fayan \u015fair q\u0259rib diyarda ke\u00e7\u0259n \u00f6mr\u00fcn pu\u00e7 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc. Bu k\u0259d\u0259rli taleyin \u0259n g\u00f6z\u0259l yadigar\u0131 is\u0259 onu n\u0259sill\u0259r\u0259 sevdir\u0259n poetik incil\u0259rdir. K\u00f6ks\u00fcnd\u0259ki Qaraba\u011f sevgisini, \u015eu\u015fa h\u0259sr\u0259tini, Xar\u0131b\u00fclb\u00fcl nisgilini bir \u00f6m\u00fcr ya\u015fadan xan q\u0131z\u0131 bu d\u0259rdl\u0259 d\u0259 d\u00fcnyan\u0131 t\u0259rk edib, do\u011fma v\u0259t\u0259nin\u0259 bir daha qovu\u015fmay\u0131b&#8230; O, 1832-ci ild\u0259 Tehranda h\u0259yatla vidala\u015f\u0131b v\u0259 Dar\u00fcl-\u0130man adlanan Qum \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 d\u0259fn olunub. Bu h\u0259min \u015f\u0259h\u0259r idi ki, F\u0259t\u0259li \u015fah t\u0259r\u0259find\u0259n ona ba\u011f\u0131\u015flanm\u0131\u015f, A\u011fab\u0259yim a\u011fa \u00f6mr\u00fcn\u00fcn son ill\u0259rini burada ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131. T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, Quma g\u0259l\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r imamzad\u0259 Qas\u0131m m\u0259qb\u0259r\u0259sind\u0259ki h\u00fccr\u0259sind\u0259 t\u0259nhal\u0131\u011fa \u00e7\u0259kil\u0259n A\u011fab\u0259yim a\u011fa Quma k\u00f6\u00e7\u0259nd\u0259n sonra \u0259traf\u0131na Qaraba\u011fdan g\u0259tirdiyi saray xidm\u0259t\u00e7il\u0259rini toplam\u0131\u015fd\u0131. V\u0259t\u0259ninin z\u0259kal\u0131 v\u0259 tan\u0131nm\u0131\u015f \u015f\u0259xsl\u0259rind\u0259n ibar\u0259t olan 200-d\u0259n art\u0131q xidm\u0259t\u00e7isi il\u0259 Qumda ya\u015fayan A\u011fab\u0259yim a\u011fa g\u00f6r\u00fcn\u00fcr bununla v\u0259t\u0259n h\u0259sr\u0259tini qism\u0259n azaltmaq ist\u0259mi\u015fdi. Lakin bu h\u0259sr\u0259t he\u00e7 vaxt azalmam\u0131\u015f, getdikc\u0259 alovlanm\u0131\u015f, Qaraba\u011f\u0131n Ankas\u0131 (S\u0259m\u0259nd\u0259r q\u0131z\u0131) \u00f6z\u00fcn\u00fc bu alovlar\u0131n i\u00e7ind\u0259 yand\u0131rm\u0131\u015fd\u0131&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>A\u011fab\u0259yim a\u011fan\u0131n v\u0259t\u0259n d\u0259rdi F\u0259t\u0259li \u015fah\u0131 da ciddi \u015f\u0259kild\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcb, rahats\u0131z edib. A\u011fab\u0259yim a\u011fan\u0131n t\u0259kc\u0259 g\u00f6z\u0259lliyin\u0259 deyil, a\u011fl\u0131na, d\u0259rrak\u0259sin\u0259, y\u00fcks\u0259k l\u0259yaq\u0259tin\u0259 d\u0259 m\u0259ftun olan, onu h\u0259dd\u0259n art\u0131q \u00e7ox sev\u0259n F\u0259t\u0259li \u015fah \u00e7al\u0131\u015f\u0131rm\u0131\u015f ki, A\u011fab\u0259yim a\u011fa he\u00e7 vaxt q\u0259ml\u0259nm\u0259sin, d\u0259rd \u00e7\u0259km\u0259sin. Onun dar\u0131xmamas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lind\u0259n g\u0259l\u0259ni ed\u0259n \u015fah arvad\u0131n\u0131n v\u0259t\u0259n h\u0259sr\u0259tini, d\u0259rdini azaltmaq \u00fc\u00e7\u00fcn yollar axtar\u0131b. Buna g\u00f6r\u0259 Tehranda onun \u00fc\u00e7\u00fcn Qaraba\u011f \u00fcslubunda saray tikdirmi\u015fdi. H\u0259tta bu saray\u0131n \u0259traf\u0131ndak\u0131 ba\u011flar\u0131, ba\u011f\u00e7alar\u0131, su arxlar\u0131n\u0131, bulaqlar\u0131 da \u015eu\u015fadak\u0131 kimi d\u00fcz\u0259ltdirmi\u015fdi. A\u011fab\u0259yim a\u011fa v\u0259t\u0259n xiff\u0259ti \u00e7\u0259km\u0259sin dey\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan \u015fah\u0131n c\u0259hdl\u0259ri is\u0259 he\u00e7 bir n\u0259tic\u0259 verm\u0259mi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p>A\u011fab\u0259yim a\u011fa \u00fc\u00e7\u00fcn he\u00e7 bir d\u0259bd\u0259b\u0259, s\u0259rv\u0259t, yarad\u0131lan y\u00fcks\u0259k \u015f\u0259rait \u015eu\u015fan\u0131 \u0259v\u0259z ed\u0259 bilmirdi. Deyil\u0259n\u0259 g\u00f6r\u0259, bir d\u0259f\u0259 oxudu\u011fu, indi dill\u0259r \u0259zb\u0259ri olan m\u0259\u015fhur bayat\u0131n\u0131 F\u0259t\u0259li \u015fah da e\u015fidib, \u00fcr\u0259yi riqq\u0259t\u0259 g\u0259lib:<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259n a\u015fiq\u0259m Qaraba\u011f,<\/p>\n\n\n\n<p>\u015e\u0259ki, \u015eirvan, Qaraba\u011f.<\/p>\n\n\n\n<p>Tehran c\u0259nn\u0259t\u0259 d\u00f6ns\u0259,<\/p>\n\n\n\n<p>Yaddan \u00e7\u0131xmaz Qaraba\u011f&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Bu bayat\u0131 iki \u0259srd\u0259n \u00e7oxdur ki, v\u0259t\u0259n h\u0259sr\u0259tind\u0259 qovurulanlar\u0131n k\u00f6n\u00fcl r\u00fcbab\u0131n\u0131 s\u0259sl\u0259ndirir. B\u00f6y\u00fck m\u0259na, d\u0259rin fikir y\u00fck\u00fc olan bu lirik par\u00e7a Qaraba\u011f\u0131n, musiqi be\u015fiyimiz \u015eu\u015fan\u0131n simvollar\u0131ndan birin\u0259 \u00e7evrilib. Bu bayat\u0131n\u0131 e\u015fitdikd\u0259n sonra F\u0259t\u0259li \u015fah q\u0259rar verib, g\u0259r\u0259k Tehranda el\u0259 bir ba\u011f sald\u0131rs\u0131n ki, \u015eu\u015fada bit\u0259n a\u011fac, meyv\u0259, g\u00fcl kollar\u0131 burada da olsun. H\u0259tta torpa\u011f\u0131 da, ba\u011fban\u0131 da \u015eu\u015fadan g\u0259tizdir\u0259r\u0259k Tehranda n\u0259h\u0259ng bir ba\u011f sald\u0131r\u0131b. Qaraba\u011f\u0131n h\u0259r g\u00fcl\u00fcn\u00fcn, \u00e7i\u00e7\u0259yinin bitdiyi, \u201cV\u0259t\u0259n ba\u011f\u0131\u201d adlanan bu ba\u011f c\u0259nn\u0259t gu\u015f\u0259sin\u0259 b\u0259nz\u0259yirmi\u015f. H\u0259min ba\u011fda g\u0259zib dola\u015fan, \u015eu\u015fan\u0131n \u0259trini bu m\u0259kandan alan A\u011fab\u0259yim a\u011fa b\u00fclb\u00fcll\u0259rin n\u0259\u011fm\u0259sin\u0259 qulaq as\u0131b, a\u011faclar\u0131n k\u00f6lg\u0259sind\u0259 v\u0259t\u0259ninin x\u0259yal\u0131na dal\u0131b. Bu ya\u015f\u0131l libasl\u0131 ba\u011fda xar\u0131b\u00fclb\u00fcld\u0259n ba\u015fqa h\u0259r bitki vard\u0131. \u00c7\u00fcnki xar\u0131b\u00fclb\u00fcl \u00f6zg\u0259 torpaqda bitmirdi&#8230; \u015eu\u015fan\u0131n v\u0259fal\u0131 q\u0131z\u0131 A\u011fab\u0259yim a\u011fa q\u0259rib eld\u0259 k\u00f6k sala bilm\u0259diyi kimi, xar\u0131b\u00fclb\u00fcl\u00fcn d\u0259 v\u0259t\u0259n torpa\u011f\u0131na sadiqliyi dill\u0259rd\u0259 dastand\u0131r&#8230; A\u011fab\u0259yim a\u011fa ba\u011f\u0131 ilk d\u0259f\u0259 seyr ed\u0259nd\u0259 burada xar\u0131b\u00fclb\u00fcl\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcnc\u0259 k\u0259d\u0259rli bir \u015feir yaz\u0131b:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cV\u0259t\u0259n ba\u011f\u0131\u201d al-\u0259lvand\u0131r,<\/p>\n\n\n\n<p>Yox i\u00e7ind\u0259 xar\u0131b\u00fclb\u00fcl.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0259d\u0259n h\u0259r yerin \u0259lvand\u0131r,<\/p>\n\n\n\n<p>K\u00f6ks\u00fcn alt\u0131 sar\u0131, b\u00fclb\u00fcl?!<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6mr\u00fcn\u00fcn sonuna kimi v\u0259t\u0259n h\u0259sr\u0259ti \u00e7\u0259k\u0259n A\u011fab\u0259yim a\u011fan\u0131n bir \u00e7ox \u015feirl\u0259ri h\u0259m Araz\u0131n o tay\u0131nda, h\u0259m d\u0259 bu tay\u0131nda \u2013 do\u011fma el-obas\u0131nda dild\u0259n-dil\u0259 ke\u00e7\u0259r\u0259k ya\u015fay\u0131b. B\u0259zil\u0259rinin ona m\u0259xsus oldu\u011fu uzun m\u00fcdd\u0259t bilinm\u0259yib. Q\u00fcrb\u0259t eld\u0259 t\u0259nhal\u0131\u011f\u0131n, do\u011fmalar\u0131ndan uzaq olma\u011f\u0131n \u0259zab\u0131n\u0131 ya\u015fayan bu inc\u0259 ruhlu xan q\u0131z\u0131n\u0131n \u015fikay\u0259t dolu nam\u0259l\u0259rind\u0259n birind\u0259 deyilir:<\/p>\n\n\n\n<p>\u018ffsus ki, yar\u0131m gec\u0259 g\u0259ldi, gec\u0259 getdi,<\/p>\n\n\n\n<p>He\u00e7 bilmir\u0259m \u00f6mr\u00fcm nec\u0259 g\u0259ldi, nec\u0259 getdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu q\u0259z\u0259lin biz\u0259 b\u0259lli olan, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u0259 q\u0259d\u0259r g\u0259lib \u00e7atan misralar\u0131 ancaq bunlard\u0131r. G\u00fcney Az\u0259rbaycanda bu q\u0259z\u0259lin b\u00fct\u00f6v halda oldu\u011funu g\u00fcman edirik. \u00c7\u00fcnki A\u011fab\u0259yim a\u011fa il\u0259 ba\u011fl\u0131 fakt v\u0259 bilgil\u0259r daha \u00e7ox Qacar saray\u0131 tarix\u00e7il\u0259rinin \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 yer al\u0131b. Tan\u0131nm\u0131\u015f t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 V.Quliyevin qeyd etdiyi kimi, \u0130randa fars dilind\u0259 A\u011fab\u0259yim a\u011fan\u0131n \u015feirl\u0259rinin oldu\u011funa inan\u0131r, bir g\u00fcn bu \u015feirl\u0259rin do\u011fma dilimiz\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 edilib klassik irsimizi daha da z\u0259nginl\u0259\u015fdir\u0259c\u0259yini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fck. \u00c7\u00fcnki A\u011fab\u0259yim a\u011fan\u0131n \u201cA\u011fabac\u0131\u201d t\u0259x\u0259ll\u00fcs\u00fc il\u0259 h\u0259m Az\u0259rbaycan, h\u0259m d\u0259 fars dilind\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 lirik, a\u015fiqan\u0259, eyni zamanda v\u0259t\u0259n nisgilli \u015feirl\u0259rind\u0259n biz\u0259 yadigar qalan bir ne\u00e7\u0259 b\u0259dii par\u00e7a bu yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n m\u0259zmun, b\u0259dii m\u00fcnd\u0259ric\u0259 z\u0259nginliyi kimi, sayca da yet\u0259rinc\u0259 \u00f6rn\u0259kl\u0259ri oldu\u011funu t\u0259sdiql\u0259yir.<\/p>\n\n\n\n<p>Nakam taleli unudulmaz \u015fairin h\u0259yat v\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 h\u0259l\u0259 ki, geni\u015f t\u0259dqiqatlar\u0131n m\u00f6vzusu olmad\u0131\u011f\u0131ndan yazd\u0131qlar\u0131 g\u0259r\u0259yinc\u0259 ara\u015fd\u0131r\u0131lmam\u0131\u015f, \u015feirl\u0259ri toplan\u0131b n\u0259\u015fr edilm\u0259mi\u015fdir. \u015eeirl\u0259ri sad\u0259c\u0259 dild\u0259n-dil\u0259 ke\u00e7\u0259r\u0259k ya\u015fayan A\u011fab\u0259yim a\u011fan\u0131n \u2013 inc\u0259 ruhlu A\u011fabac\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck bir \u0259d\u0259bi irsi oldu\u011fu is\u0259 \u015f\u0259ksizdir. Bir ne\u00e7\u0259 \u015feiri il\u0259 y\u00fcks\u0259k istedad sahibi oldu\u011funu m\u00fc\u015fahid\u0259 etdiyimiz \u015fairin yazd\u0131qlar\u0131n\u0131n arxiv s\u0259n\u0259dl\u0259rind\u0259, q\u0259dim kitablarda, s\u0259yah\u0259t-nam\u0259l\u0259rd\u0259 v\u0259 dig\u0259r qaynaqlarda m\u00f6vcudlu\u011funa inan\u0131r\u0131q. \u00c7\u00fcnki birc\u0259 bayat\u0131s\u0131 il\u0259 k\u00f6n\u00fcll\u0259ri riqq\u0259t\u0259 g\u0259tir\u0259n bir \u015fairin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 yaln\u0131z bu bayat\u0131dan ibar\u0259t ola bilm\u0259z.<\/p>\n\n\n\n<p>Xan q\u0131z\u0131n\u0131n fars dilind\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 bir q\u0259z\u0259lin s\u0259tri t\u0259rc\u00fcm\u0259si bel\u0259dir: \u201cTa qiyam\u0259t\u0259 q\u0259d\u0259r yaz\u0131lsa qurtarmaz, n\u0259 s\u0259nin g\u00f6z\u0259lliyinin d\u0259ft\u0259ri, n\u0259 m\u0259nim ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131n hekay\u0259ti\u201d. G\u00fcman etm\u0259k \u00e7\u0259tin deyil ki, bu \u201cg\u00f6z\u0259lliyin d\u0259ft\u0259ri\u201d A\u011fab\u0259yim a\u011fan\u0131n \u0259b\u0259di v\u0259 solmaz e\u015fqi olan \u015eu\u015fad\u0131r! K\u00f6vr\u0259k q\u0259lbli, z\u0259rif ruhlu xan q\u0131z\u0131n\u0131n h\u0259sr\u0259til\u0259 g\u00f6z\u00fcn\u00fc yumdu\u011fu \u015eu\u015fa bu g\u00fcn \u00f6z azadl\u0131\u011f\u0131na qovu\u015fub. \u2013 Sanki girov kimi F\u0259t\u0259li \u015faha \u0259r\u0259 verilm\u0259si xan q\u0131z\u0131na nec\u0259 a\u011f\u0131r t\u0259sir etmi\u015fdis\u0259, \u015eu\u015fan\u0131n \u0259sirliyi d\u0259 Az\u0259rbaycan \u00f6vladlar\u0131n\u0131n ba\u011fr\u0131n\u0131 o c\u00fcr yaralam\u0131\u015fd\u0131. Art\u0131q ayr\u0131l\u0131q bitdi! Z\u0259f\u0259r bayra\u011f\u0131n\u0131n dal\u011faland\u0131\u011f\u0131 \u015eu\u015fam\u0131zda xan q\u0131z\u0131 A\u011fab\u0259yim a\u011fan\u0131n azad ruhu daha \u015fad-x\u00fcrr\u0259m dola\u015facaq. Q\u0259l\u0259mind\u0259n s\u00fcz\u00fcl\u0259n inci \u015feirl\u0259r s\u0259daq\u0259tli v\u0259t\u0259n q\u0131z\u0131n\u0131 n\u0259inki \u015eu\u015fada, v\u0259t\u0259nin h\u0259r gu\u015f\u0259sind\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259r\u0259 xat\u0131rladacaq&#8230;\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, \u0130ran s\u0259f\u0259rin\u0259 \u00e7\u0131xm\u0131\u015f \u0130ngilt\u0259r\u0259 kral\u0131 A\u011fab\u0259yimin camal\u0131na v\u0259 kamal\u0131na heyran olaraq \u00f6z \u0259li il\u0259 ona \u201cM\u00fcq\u0259dd\u0259s Georgi\u201d ordeni t\u0259qdim etmi\u015fdi. A\u011fab\u0259yim a\u011fa bu m\u00fckafat\u0131 alm\u0131\u015f yegan\u0259 t\u00fcrk qad\u0131n\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><a href=\"https:\/\/edebiyyatqazeti.az\/\"><strong>M\u0259nb\u0259:\u00a0<\/strong><\/a><strong><a href=\"https:\/\/culture.gov.az\/\">https:\/\/azertag.az<\/a><\/strong><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Qaraba\u011f xan\u0131 \u0130brahimx\u0259lil xan\u0131n q\u0131z\u0131, Xur\u015fidbanu Nat\u0259van\u0131n bibisi, tarixi qaynaqlarda haqq\u0131nda Qacar xan\u0259dan\u0131ndan olan F\u0259t\u0259li \u015fah\u0131n xan\u0131m\u0131 kimi b\u0259hs edil\u0259n A\u011fab\u0259yim a\u011fa Cavan\u015fir Az\u0259rbaycan, fars dill\u0259rind\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 lirik \u015feirl\u0259ri il\u0259 klassik \u0259d\u0259bi irsimizi z\u0259nginl\u0259\u015fdirib. Xalq\u0131n dill\u0259r \u0259zb\u0259ri olan, lakin zamanla m\u00fc\u0259llifi unudulan bir \u00e7ox bayat\u0131 v\u0259 lirik par\u00e7alar\u0131n A\u011fab\u0259yim a\u011faya aid oldu\u011fu \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnasl\u0131q t\u0259dqiqatlar\u0131 say\u0259sind\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[49],"tags":[],"class_list":["post-43622","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-medeniyyat"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/43622","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=43622"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/43622\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":43627,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/43622\/revisions\/43627"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=43622"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=43622"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=43622"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}