{"id":4390,"date":"2013-08-23T05:26:10","date_gmt":"2013-08-23T05:26:10","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=4390"},"modified":"2013-11-16T13:19:29","modified_gmt":"2013-11-16T13:19:29","slug":"hasan-akar-turkiye-cumhuriyyeti-tokat-makale-5","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=4390","title":{"rendered":"Hasan AKAR (T\u00fcrkiye C\u00fcmhuriyyeti, Tokat).Makale"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2013\/08\/Hasan-AKAR21.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2013\/08\/Hasan-AKAR21.jpg\" alt=\"\" title=\"Hasan-AKAR2\" width=\"160\" height=\"199\" class=\"aligncenter size-full wp-image-4392\" \/><\/a><\/p>\n<p>Tek Tak\u0131m Elbiseli T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 Liderlerinden<br \/>\n Azerbaycan\u2019\u0131n 2.Cumhurba\u015fkan\u0131 Eb\u00fclfez EL\u00c7\u0130BEY<\/p>\n<p> \u201cSevgim millete\/Vurgunlu\u011fum, azatl\u0131\u011f\u0131m adalete\/\u0130taatim hocalar\u0131ma\/Borcum, dostlar\u0131ma ve meslekta\u015flar\u0131ma\/Nefretim, yalanc\u0131lara ve ikiy\u00fczl\u00fclere\u201dveciz s\u00f6zleriyle birlikte;<br \/>\n \u201cBen Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn askeriyim\u201ddiyen, Azerbaycan\u2019\u0131n 1918\u2019den sonra 1991 y\u0131l\u0131nda ikinci kez ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazanmas\u0131nda tart\u0131\u015f\u0131lmaz pay\u0131olan, T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n liderlerinden EbulfezEl\u00e7ibey, 1938 y\u0131l\u0131nda Kadirkulu Bey(?-1943) ve Mehrinisa(1889-1987) Han\u0131m\u0131n evlad\u0131 olarak Nahcivan\u2019\u0131n Keleki K\u00f6y\u00fc\u2019nde do\u011fdu.<br \/>\n Babas\u0131n\u0131n amcas\u0131 Mir Yahya Dedeona Hz. Ali\u2019nino\u011flu olan Eb\u00fclfez Abbas\u2019\u0131n \u015ferefine Eb\u00fclfez ad\u0131n\u0131 koydu. As\u0131l soyad\u0131 Aliyev\u2019dir. Baba soyu \u0130ran\u2019\u0131n G\u00fcney Azerbaycan y\u00f6resinden, annesi Anadolu\u2019dan zamanlaNahcivan\u2019a yerle\u015fmi\u015f bir ailedendir.El\u00e7ibey,\u0130brahim,Murat,Al Murat\u2019tan sonra ailenin en k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr.Babas\u0131 2.D\u00fcnya Sava\u015f\u0131na gidip bir daha d\u00f6nemeyince 1943 y\u0131l\u0131nda hen\u00fcz be\u015f ya\u015f\u0131nda iken yetim kalm\u0131\u015ft\u0131r.<br \/>\n \u0130lkokulu, kendi k\u00f6y\u00fcnde ilkokul olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in Unus K\u00f6y\u00fc \u0130lkokulu\u2019nda okumu\u015f, 1955-1957 y\u0131llar\u0131nda lise d\u00fczeyindeki Nah\u00e7\u0131van Ordubad Orta Mektebi\u2019ne devam etmi\u015ftir.<br \/>\n 1957 y\u0131l\u0131nda Azerbaycan Devlet \u00dcniversitesi Do\u011fu Bilimleri Arap Filolojisine kay\u0131t olmu\u015f, 1962\u2019de mezun olmu\u015ftur. Burada siyasi ve tarihi olaylara ilgi duymu\u015ftur. Halk\u0131n\u0131nk\u00f6le, vatan\u0131n\u0131n, s\u00f6m\u00fcrge oldu\u011funu hazmedemeyerek arkada\u015flar\u0131 \u00c2lim Hasayev, R\u00fcstem Eminov,Malik Mahmudov,Abbas Musayev,Zakir Mehmedov, Mehdi A\u011falarov,Refik \u0130smailov\u2019la birlikte ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k u\u011frunda m\u00fccadele etmeye s\u00f6z vermi\u015flerdir. Kendi aralar\u0131nda yapt\u0131klar\u0131 bir toplant\u0131da; \u201cSovyetler bizim devletimiz de\u011fil,biz T\u00fcrk\u2019\u00fcz,vatan\u0131m\u0131z\u0131 i\u015fgal ettiler,s\u00f6m\u00fcr\u00fcyorlar\u201d \u015feklinde propaganda yapmakta karar k\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r.<br \/>\n Ekipten,Malik Mahmutov ve Malik Karayev Arap\u00e7a prati\u011fi kuvvetlendirmek vepropaganda i\u00e7in bir y\u0131ll\u0131\u011f\u0131na Irak\u2019a, El\u00e7ibey de alt\u0131 arkada\u015f\u0131yla iki y\u0131ll\u0131\u011f\u0131na (1963-1964)M\u0131s\u0131r\u2019a giderek hem terc\u00fcmanl\u0131k yapm\u0131\u015f, ilmini geli\u015ftirmi\u015f hem de ge\u00e7imini temin etmi\u015ftir. Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u015fehirde g\u00fcnl\u00fck gazete satan be\u015f \u00e7ocu\u011fu toplay\u0131p paravererek;<br \/>\n -Her bir gazete sat\u0131\u015f\u0131n\u0131zda \u201c Azerbaycan\u201ddiye ba\u011f\u0131racaks\u0131n\u0131z. Size \u201cO da ne ?\u201ddiyenlere:<br \/>\n -Azerbaycan bir T\u00fcrk yurdudur ve Rus i\u015fgalindedir. \u015eeklinde cevap vereceksiniz, der.<br \/>\n M\u0131s\u0131r\u2019dan d\u00f6nd\u00fckten sonra Bak\u00fc Devlet \u00dcniversitesi\u2019nde Asya ve Afrika \u00fclkeleri Tarih K\u00fcrs\u00fcs\u00fcne \u00f6\u011fretim \u00fcyesi olarak atan\u0131r. Akl\u0131 hep ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k m\u00fccadelesindedir. Burada k\u0131sa zamanda 4\u2019l\u00fc bir grup olu\u015ftururlar. Her \u00fcye 3 ki\u015fiyi yan\u0131na \u00e7ekecek onlar da be\u015f ki\u015fi bulacakt\u0131r. Ama buplanda muvaffakolamad\u0131lar. Zira KGB onlar\u0131 takip etmektedir. Bundan sonra ferdi \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Bir ara yeniden bir araya gelerek sadece be\u015f ki\u015finin bildi\u011fi Meramname(Program)ad\u0131yla t\u00fcz\u00fck haz\u0131rlay\u0131p 3\u2019l\u00fc,7\u2019li,9\u2019lu gruplar kurdular.<br \/>\n \u00d6\u011frencilerederslerde Rusya aleyhine propagandayaba\u015flarlar. Yapt\u0131klar\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 de\u011ferlendirmek \u00fczere dava arkada\u015flar\u0131 Han\u0131m Halilova\u2019n\u0131n evinde \u015fiir toplant\u0131lar\u0131 ad\u0131yla bulu\u015furlar. Hayatlar\u0131ndan endi\u015fe ettiklerii\u00e7in her g\u00fcn evlerinden ayr\u0131l\u0131rken belki bir daha geri d\u00f6nemeyiz diye \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 \u00f6pmeyi deihmal etmezler.<br \/>\n 1971 y\u0131l\u0131nda b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada oldu\u011fu gibi Azerbaycan\u2019daki \u00fcniversitelerde de \u00f6\u011frenci hareketleri ba\u015flar.1975 Ocak ay\u0131ndaBak\u00fc\u2019de tutuklamalarba\u015flay\u0131nca El\u00e7ibey de \u00fcniversiteden al\u0131n\u0131p tutuklanarak cezaevine konur. Verilen1,5 y\u0131ll\u0131k cezas\u0131n\u0131 ta\u015focaklar\u0131nda \u00e7ekecektir. Tutukland\u0131ktan sonra akrabalar\u0131 ve arkada\u015flar\u0131Bak\u00fc\u2019deki KGB ba\u015fkan\u0131na m\u00fcracaat ederek El\u00e7ibey\u2019in pi\u015fmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtece\u011fini s\u00f6ylerler. Bunun \u00fczerine KGB Ba\u015fkan\u0131 El\u00e7ibey\u2019i makam\u0131na \u00e7a\u011f\u0131rtarakRus\u00e7a pi\u015fman olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sorar. Ancak El\u00e7ibey\u2019in beklenmedik soru ve cevaplar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda \u015fa\u015f\u0131r\u0131r. El\u00e7ibey;<br \/>\n -Siz hangi milletin ferdisiniz ben anlayamad\u0131m.<br \/>\n -Ben Rus\u2019umve burada KGB Ba\u015fkan\u0131y\u0131m.<br \/>\n -Biz \u015fimdi hangi \u00fclkedeyiz.<br \/>\n -Azerbaycan\u2019day\u0131z.<br \/>\n -\u00d6yleyse Azerbaycan\u2019da Rus\u2019un ve KGB Ba\u015fkan\u0131n\u0131n ne i\u015fi var? S\u00f6zlerindensonra ba\u015fkan adeta \u00e7\u0131ld\u0131r\u0131r ve ba\u011f\u0131r\u0131r:<br \/>\n -At\u0131n \u015fu adam\u0131 derhal ak\u0131llans\u0131n.<br \/>\n Bunun \u00fczerine bilerek az\u0131l\u0131 su\u00e7lular\u0131n yan\u0131na koyarlar ki El\u00e7ibey\u2019i \u00f6ld\u00fcrs\u00fcnler diye.Lakino orada \u00f6yle bir politika izler ki vatandan, bayraktan, millettenbahseder. Su\u00e7lular kendi elleriyle ta\u015foca\u011f\u0131nda biroda yaparak onu korurlar.<br \/>\n Hapishaneden \u00e7\u0131k\u0131nca bir m\u00fcddet i\u015fsiz kal\u0131rsa da 1977\u2019de Azerbaycan Milli \u0130limler Akademisi El Yazmalar\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nde ilim uzman\u0131 olarak g\u00f6reve ba\u015flar. \u0130\u015fe ba\u015flad\u0131ktan sonra a\u011fabeysinin; \u201cArt\u0131k evlenmelisin, halk sana daha ba\u011fl\u0131 olur.\u201dnasihatine uyarak akrabalar\u0131ndan Halime Han\u0131m\u2019la 29 Eyl\u00fcl 1979\u2019da evlenir.Ondan K\u0131z\u0131 \u00c7ilenay ve o\u011flu Erturgut do\u011far.<br \/>\n \u0130stihbarat bask\u0131s\u0131na ra\u011fmen arkada\u015flar\u0131yla g\u00f6r\u00fc\u015ferek 1980 y\u0131l\u0131nda \u00c7aml\u0131bel(\u00c7enlibel) Birli\u011fi ard\u0131ndan Yurt Birli\u011fi te\u015fkilat\u0131 kurulur.1988 y\u0131l\u0131nda da Varl\u0131k Cemiyeti faaliyete ge\u00e7er. Bu te\u015fkilatlar ilerde Azerbaycan\u2019\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 haz\u0131rlayacak olan Halk Cephesi\u2019nin temelini atacakt\u0131r. Sovyetlerin \u00e7\u00f6z\u00fclme \u00f6ncesi egemenli\u011fi alt\u0131nda bulundurdu\u011fu Balt\u0131k \u00fclkelerinden Litvanya,Letonya,Estonya\u2019da 1988 y\u0131l\u0131nda n\u00fcmayi\u015f ve mitinglerle beraber halkcephelerinin kurulmas\u0131 onlara cesaret verir. Bu ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k r\u00fczg\u00e2rlar\u0131 k\u0131sa s\u00fcrede Azerbaycan\u2019a ula\u015f\u0131r. Hazar 1918\u2019den sonra bir kez daha dalgalan\u0131r.<br \/>\n 1989 \u015eubat\u0131nda Azerbaycan Halk cephesi koordinasyon Kurulu Halk Cephesi\u2019nin resmen kurulmas\u0131na karar verir. Bildirilerda\u011f\u0131t\u0131l\u0131r, her yere afi\u015fle yap\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. Ayn\u0131 y\u0131l ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k hareketi Sovyetler Birli\u011finin da\u011f\u0131lmas\u0131yla birlikte ba\u015flar.28 May\u0131s 1989 da \u00fc\u00e7 renkli Azerbaycan Bayra\u011f\u0131 kendisinin de g\u00f6rev yapt\u0131\u011f\u0131 Azerbaycan El Yazmalar\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc\u2019ne El\u00e7ibey taraf\u0131ndan sevin\u00e7 ve g\u00f6zya\u015flar\u0131yla as\u0131l\u0131r.<br \/>\n 16 Temmuz 1989 tarihinde Azerbaycan Halk Cephesi ilk kurultay\u0131n\u0131 toplayarak El\u00e7ibey\u2019i ilk genel ba\u015fkan se\u00e7er. Burada 29 Temmuz 1989 g\u00fcn\u00fc Bak\u00fc Azatl\u0131k Meydan\u0131\u2019nda b\u00fcy\u00fck bir miting yap\u0131lmas\u0131 kararla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. Ayr\u0131ca \u00fc\u00e7 maddenin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi programa al\u0131n\u0131r.<br \/>\n 1.Azerbaycan Cumhuriyeti Anayasas\u0131 yeniden d\u00fczenlenmelidir.<br \/>\n 2.Azerbaycan Halk Cephesi tan\u0131nmal\u0131d\u0131r.<br \/>\n 3.Azerbaycan\u2019\u0131n \u00fc\u00e7 renkli yeni bayra\u011f\u0131 ve milli mar\u015f\u0131 belirlenmelidir.<br \/>\n Halk Cephesi zamanla \u0130stiklalini arayan, Rus i\u015fgalinden Azerbaycan\u2019\u0131 kurtarmak isteyenlerin yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131 partiler \u00fcst\u00fc bir kurulu\u015f oldu. Rus istihbarat\u0131na ra\u011fmen h\u0131zla b\u00fcy\u00fcd\u00fc.I989 da Rusya Azerbaycan Halk Cephesini resmen tan\u0131d\u0131.31 Aral\u0131k 1989\u2019da G\u00fcney Azerbaycan s\u0131n\u0131r\u0131ndaki dikenli tellerin kald\u0131r\u0131larak b\u00fct\u00fcnle\u015fme hedeflendi ise de Halk Cephesi buna tam olarak karar veremedi. El\u00e7ibey bu g\u00f6revi kendi \u00fcstlendi ve cepheye y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f i\u00e7in talimat verdi. Binlerce T\u00fcrk \u201cYa\u015fas\u0131n Tebriz-Bak\u00fc\u201d nidalar\u0131yla dikenli tellerle donat\u0131lm\u0131\u015f s\u0131n\u0131ra y\u00fcr\u00fcd\u00fcler.<br \/>\n Rus ve \u0130ran askerleri, bu milli hareket kar\u015f\u0131s\u0131nda hi\u00e7bir \u015fey yapamad\u0131, ate\u015f bile a\u00e7amad\u0131 ve d\u00fcnya tarihinde tarihi bir g\u00fcn oldu. Siyasi otoritelerce Berlin duvar\u0131n\u0131n y\u0131k\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131 hat\u0131rlatan bir hareket gibi alg\u0131land\u0131. Ancak1990\u2019da \u00e7\u00f6kmeye ba\u015flayan Rusya\u2019n\u0131n Devlet Ba\u015fkan\u0131 Mihael Gorba\u00e7ov b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya bar\u0131\u015f ve karde\u015flik mesaj\u0131 verirken Azerbaycan i\u00e7in \u00e7ok farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. Sessizliklerini 19Ocak\u2019\u0131 20 Ocak\u2019a ba\u011flayan 1990 gecesi tanklar\u0131Bak\u00fc\u2019yeg\u00f6ndererek bozdular. Zira Sovyetlerin b\u00fct\u00fcn\u00fcyle da\u011f\u0131lmas\u0131ndan korkuyorlard\u0131. G\u00f6zda\u011f\u0131 vermek istiyordu. Tanklar\u0131n \u00f6n\u00fcne ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k i\u00e7in kendini atan y\u00fczlerce Azerbaycan T\u00fcrk\u00fcn\u00fc katlettiler.<br \/>\n Ama i\u015f tersine d\u00f6nd\u00fc.Bu olay Azerbaycanl\u0131lar\u0131 kenetledi, daha da g\u00fc\u00e7lenerek mitingler ve y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fler yapt\u0131lar. Her g\u00fcn Azatl\u0131k Meydan\u0131na milyonlar topland\u0131. KGBajanlar\u0131 mitinglerde El\u00e7ibey\u2019e ve arkada\u015flar\u0131na \u00e7ok eziyetler verdiler. O b\u00fct\u00fcn bunlara ra\u011fmen y\u0131lmad\u0131 m\u00fccadeleye devam etti.<br \/>\n Bu tehlikeli geli\u015fmeler \u00fczerine Rusya, Vezirof\u2019u g\u00f6revden alarak kendi yanl\u0131s\u0131 Ayaz Muttalibov\u2019u atad\u0131.Tutuklamalar,g\u00f6zalt\u0131lar ba\u015flay\u0131nca El\u00e7ibeyde yer alt\u0131na \u00e7ekilmek zorunda kald\u0131. Ancak baharla g\u00fcn y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kt\u0131. Ve ilk f\u0131rsatta d\u00fczenlenen mitingle 28 May\u0131s 1990\u2019da El Yazmalar\u0131 Enstit\u00fc\u2019s\u00fcne bayra\u011f\u0131 yeniden \u00e7ekti.<br \/>\n Halk Cephesi Lideri El\u00e7ibey,23 A\u011fustos 1991\u2019de Bak\u00fc\u2019de d\u00fczenlenen bir mitingdeKom\u00fcnist Partisinin la\u011fvedilmesini istedi. Miting sonras\u0131 KGB ajanlar\u0131 onu \u00e7ok feci d\u00f6vd\u00fcler. Kom\u00fcnistPartisi\u2019nde de bu arada 14 Eyl\u00fcl 1991\u2019de la\u011fvedilmeyi tart\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131. Nihayetinde beklenen sona yakla\u015f\u0131larak El\u00e7ibey\u2019in talimat\u0131yla 100.000 ki\u015fi meclisi ku\u015fatt\u0131. 18 Ekim 1991\u2019de ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ilan edildi.29 Aral\u0131k 1991\u2019de yap\u0131lan referandumda halk\u0131n y\u00fczde doksan sekiz evet oyuyla onayland\u0131.<br \/>\n Bu olaylardan sonra Azerbaycan Y\u00fcksek Sovyet Meclisi se\u00e7im karar\u0131 ald\u0131.1991 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan se\u00e7imlerde b\u00fct\u00fcn hilelere ra\u011fmen Halk cephesinden 30 kadar milletvekili parlamentoya girdi. Di\u011fer T\u00fcrk Cumhuriyetleri de Azerbaycan\u2019daki bu geli\u015fmeler \u00fczerine birer birer ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 ilan ettiler. \u0130lkCumhurba\u015fkan\u0131 Rusya\u2019n\u0131n kuklas\u0131 Ayaz Mutalibov oldu. LakinErmenilerin Karaba\u011f ve Hocal\u0131 katliam\u0131n\u0131\u00f6nleyemedi\u011fi sebebiyle Muttalibov istifa etti. YakupMehmetov yerinevek\u00e2leteng\u00f6revlendirildi.<br \/>\n Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k hareketlerinin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 bunal\u0131ml\u0131 bu d\u00f6nemde T\u00fcrkiye\u2019de olaylar\u0131 titiz bir \u015fekilde takip ederek de\u011ferlendiriyordu. Daha \u00f6nceden yap\u0131lan davet \u00fczerine Cumhurba\u015fkan\u0131 S\u00fcleyman Demirel\u2019le birlikte MHP Genel Ba\u015fkan\u0131 Alparslan T\u00fcrke\u015f de ilk defa 2 May\u0131s 1992 de Azerbaycan\u2019a gitti. El\u00e7ibey, Han\u0131m Halilova\u2019y\u0131 T\u00fcrke\u015f\u2019i kar\u015f\u0131lamakla ve 3 May\u0131s T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck Bayram\u0131nda Azatl\u0131k Meydan\u0131nda konu\u015fma yapmak \u00fczere g\u00f6revlendirdi.<br \/>\n Alparslan T\u00fcrke\u015f, protokolde olmad\u0131\u011f\u0131 gerek\u00e7esiyle Bak\u00fc Havaalan\u0131nda ve sonras\u0131nda \u00e7\u0131kar\u0131lan t\u00fcm engellemelere ra\u011fmen 300 ara\u00e7l\u0131k T\u00fcrkiye ve Azerbaycan bayraklar\u0131yla donat\u0131lm\u0131\u015f bir konvoyla halk\u0131n sevin\u00e7 g\u00f6sterileriyle \u015fehre getirildi. Azatl\u0131k Meydan\u0131na mitingebir milyon ki\u015fi geldi. Kat\u0131lanlarT\u00fcrke\u015f\u2019e konu\u015fmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda \u201cBa\u015fbu\u011f T\u00fcrke\u015f\u201d nidalar\u0131yla b\u00fcy\u00fck tezah\u00fcratta bulunarak bozkurt i\u015fareti yap\u0131yordu. T\u00fcrke\u015f, El\u00e7ibey\u2019in elini tutarak; \u201cT\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n ba\u015fbu\u011fu El\u00e7ibey\u2019dir. Onu size emanet ediyorum\u201d diyerek b\u00fcy\u00fck bir onur sergiledi. Azerbaycan\u2019da G\u00f6kt\u00fcrklerden geldi\u011fini \u00f6\u011frendi\u011fi bu i\u015fareti daha sonra T\u00fcrkiye\u2019ye ta\u015f\u0131d\u0131. Ertesi g\u00fcn 4 May\u0131s\u2019ta Demirel\u2019le birlikte T\u00fcrk B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011finin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131na kat\u0131ld\u0131lar ve konu\u015fmalar yapt\u0131ktan sonra Halk Cephesini ziyaret ettiler.<br \/>\n Rusya bu geli\u015ften tedirgin oldu.13 May\u0131s\u2019ta Ayaz Muttalibov\u2019u Bak\u00fc\u2019ye getirdi.14 May\u0131sta Parlamentoda darbe yap\u0131ld\u0131. Bunun \u00fczerine Halk Cephesi 15 May\u0131sta y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f ve miting karar\u0131 al\u0131nd\u0131. Miting Halk Cephesinin kar\u015f\u0131s\u0131nda yap\u0131ld\u0131. Zira Ruslar Azatl\u0131k Meydan\u0131n\u0131 abluka alt\u0131na alm\u0131\u015flard\u0131. Bu mitingde 1987 y\u0131l\u0131nda Politb\u00fcro\u2019dan uzakla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131nca 1990 y\u0131l\u0131nda Nahcivan\u2019a d\u00f6nen ve Sovyetlerin Karaba\u011f\u2019daki ikiy\u00fczl\u00fc siyaseti nedeniyle Kom\u00fcnist Partisi\u2019nden ayr\u0131lan Haydar Aliyev, Halkcephesinin y\u00f6neticileriniarayarak Ayaz Muttalibov\u2019a kar\u015f\u0131 oldu\u011funu bildirip cepheye ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k sava\u015f\u0131nda destek verdi.<br \/>\n Bu arada \u015eusa ve La\u00e7in de Ermenilerin eline ge\u00e7ti.14 May\u0131s\u2019ta 1992\u2019de Halk Cephesi d\u0131\u015flanarak meclis toplan\u0131p Muttalibov\u2019un Hocal\u0131 katliam\u0131nda su\u00e7unun olmad\u0131\u011f\u0131 karar\u0131na vard\u0131. Ruslar bu karara istinaden Ayaz Muttalibov\u2019u tekrar g\u00f6revi ba\u015f\u0131na getirmek isteyince Azerbaycanhalk\u0131 bu kez 200 000 ki\u015fi ile meclisi ku\u015fatt\u0131. Halk\u0131n b\u00fcy\u00fck tepkisi \u00fczerine Ayaz Muttalibov askeri bir helikopterle Moskova\u2019ya ka\u00e7\u0131r\u0131ld\u0131. Televizyon, Milli \u0130stihbarat birimleri ele ge\u00e7irildi. \u00dc\u00e7 g\u00fcn boyunca miting yap\u0131ld\u0131.<br \/>\n K\u0131sa s\u00fcren bu s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 d\u00f6nemden sonra g\u00f6revi 7 Haziran 1992\u2019de y\u00fczde altm\u0131\u015fl\u0131k bir oyla Ebulfez El\u00e7ibey devrald\u0131.<br \/>\n Bir y\u0131lda \u00e7ok b\u00fcy\u00fck proje ve anla\u015fmalara imza at\u0131ld\u0131. Bunlar aras\u0131nda;80 000 Rus askeri Azerbaycan Parlamentosu\u2019nda 26 May\u0131s 1993\u2019te al\u0131nan bir kararla \u00fclkeden \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131. Rusya ile 12.10.1992\u2019de Emekta\u015fl\u0131k ve Tehlikesizlik anla\u015fmas\u0131 yap\u0131ld\u0131. Kas\u0131m 1992\u2019de Bak\u00fc-Ceyhan Petrol Boru Hatt\u0131\u2019n\u0131n temeli T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Cumhurba\u015fkan\u0131 Turgut \u00d6zal\u2019la birlikte at\u0131ld\u0131. Azerbaycan Anayasas\u0131\u2019na Devlet dili olarak T\u00fcrk Dili ifadesi konuldu.(1995\u2019de Haydar Aliyev bu ifadeyi Azerbaycan dili olarak de\u011fi\u015ftirdi.)Ruble yerine Azerbaycan milli paras\u0131 Manat para birimi olarak kabul edildi. Azerbaycan Silahl\u0131 Kuvvetleri kuruldu. T\u00fcrkiye ve di\u011fer T\u00fcrk Cumhuriyetleri aras\u0131nda ticari, sosyal, k\u00fclt\u00fcrel ve siyasi yak\u0131n ili\u015fkiler kuruldu.<br \/>\n Ama su uyudu d\u00fc\u015fman uyumad\u0131. Heralanda T\u00fcrk birli\u011finin kurulmas\u0131ndan, petrol\u00fcn ellerinden \u00e7\u0131kmas\u0131ndan korkan \u00fclkeler ba\u015fta Rusya ve \u0130ran olmak \u00fczere El\u00e7ibey\u2019i bir an \u00f6nce devirmenin yollar\u0131n\u0131 planlad\u0131lar. Haziran 1993\u2019teS\u00fcret H\u00fcseyinov Ruslar\u0131n Azerbaycan\u2019dan \u00e7ekilirken kendisine b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 silahlarla Gence\u2019de ayaklanma ba\u015flatarak Bak\u00fc\u2019ye do\u011fru hareket etti. Karde\u015fkan\u0131n\u0131n d\u00f6k\u00fclmesinden endi\u015fe eden, T\u00fcrkiye\u2019den ve kendi ordusundan gerekli deste\u011fi bulamayan El\u00e7ibey, Nahcivan Y\u00fcksek Sovyeti Ba\u015fkan\u0131 olan Haydar Aliyev\u2019i Bak\u00fc\u2019ye \u00e7a\u011f\u0131rarak uzun bir g\u00f6r\u00fc\u015fme yapt\u0131 ve \u00fclkeyi ona emanet etmek zorunda kald\u0131.<br \/>\n El\u00e7ibey, y\u00fcksek ideallerinin yan\u0131nda fazla temiz ve saf bir \u015fahsiyetti. Devlet y\u00f6neticili\u011finde fazla tecr\u00fcbe sahibi de\u011fildi. Politikaya fazla \u0131s\u0131namam\u0131\u015ft\u0131. \u00dclkesinde Rusya ve \u0130ran ajanlar\u0131n\u0131n cirit att\u0131\u011f\u0131n\u0131n, darbe haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde olduklar\u0131n\u0131n belki fark\u0131nda de\u011fildi. Nitekim kendisi uzun y\u0131llar sonra bizim \u00fclkemizdeki \u00e7izgisinden madde bak\u0131m\u0131ndan sapanlar\u0131da \u00f6rneklendirircesine\u015fu ac\u0131 itirafta bulunacakt\u0131r. \u201cBir zamanlar Sovyet tanklar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde beraber omuz omuza durdu\u011fumuz arkada\u015flarla yollar\u0131m\u0131z\u0131 para ay\u0131rd\u0131.\u201d Zira Sovyetler ve i\u015fbirli\u011fi yapt\u0131\u011f\u0131 \u00fclkeler bu \u015fahsiyetleri maalesef para, r\u00fctbe, makam kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 S\u00fcret H\u00fcseyinov gibi sat\u0131nalm\u0131\u015ft\u0131.Ama El\u00e7ibey\u2019in tercihi de, a\u015fk\u0131 da milletten yana olmu\u015ftu.<br \/>\n Kendisi de darbe sonras\u0131 17 Haziran\u2019da Nahcivan\u2019da ata oca\u011f\u0131 Keleki\u2019ye yerle\u015fti. \u015eartlar\u0131n uygun h\u00e2le geli\u015fi \u00fczerine d\u00f6rt y\u0131l sonra 31 Ekim 1997 de tekrar Bak\u00fc\u2019ye d\u00f6nerek Azerbaycan Halk Cephesi\u2019nin ba\u015f\u0131nda aktif siyasete devam etti.1998 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imlerine adil ve demokratik olmad\u0131\u011f\u0131 gerek\u00e7esiyle kat\u0131lmad\u0131.5 Kas\u0131m 2000\u2019de yap\u0131lacak 2.d\u00f6nem genel se\u00e7imlerei\u015ftirak etme karar\u0131 ald\u0131.<br \/>\n Ama El\u00e7ibey son y\u0131llarda kamuoyuna duyurmasa da rahats\u0131zd\u0131. \u00d6nceT\u00fcrkiye\u2019den dostlar\u0131ncauzman bir doktor g\u00f6nderildi Bak\u00fc\u2019ye. Muayene sonras\u0131 karar T\u00fcrkiye\u2019ye gelmesi y\u00f6n\u00fcnde oldu.7 Temmuz 2000\u2019de MHP Sivas Milletvekili Mehmet Ceylan\u2019\u0131n \u00f6zel u\u00e7a\u011f\u0131yla tedavi amac\u0131yla T\u00fcrkiye\u2019yegetirildi. Ankara Hastanesi\u2019ndetedavisi Sa\u011fl\u0131k Bakan\u0131 Osman Durmu\u015f\u2019un koordinesiyle ba\u015flat\u0131lan El\u00e7ibey, durumunun a\u011f\u0131rla\u015fmas\u0131 \u00fczerine 9 A\u011fustos\u2019ta GATA\u2019ya(G\u00fclhane Askeri T\u0131p Akademisi)nakledildi. T\u00fcrk\u2019\u00fcn bu b\u00fcy\u00fck ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k kahraman\u0131 22 A\u011fustos 2000\u2019de aram\u0131zdan ayr\u0131ld\u0131. Ankara Esenbo\u011fa Havaalan\u0131\u2019ndan devlet t\u00f6reni ile Azerbaycan\u2019a u\u011furland\u0131.<br \/>\n El\u00e7ibey\u2019in Azerbaycan\u2019daki cenazesine 1 milyon ki\u015fi kat\u0131ld\u0131. Parlamentoda halk\u0131n ac\u0131dan galeyana gelerek \u201cEn b\u00fcy\u00fck El\u00e7ibey ba\u015fka b\u00fcy\u00fck yok\u201d slogan\u0131 \u00fczerine Cumhurba\u015fkan\u0131 Haydar Aliyev ba\u015f\u0131na bir \u015fey gelmesinden korkarak oray\u0131 terk etti.<br \/>\n Bahtiyar Vahapzade O\u2019na \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sekiz y\u0131l sonra \u015fu m\u0131sralar\u0131 d\u00f6kt\u00fc;<br \/>\n \u201cKalbi Azerbaycan, g\u00f6z\u00fc T\u00fcrkiye\/Ya\u015fad\u0131 \u201cT\u00fcrk\u201d diye, \u00f6ld\u00fc\u201d T\u00fcrk\u201d diye.<br \/>\n Ba\u011flad\u0131 Turana o,iman\u0131n\u0131,\/Bu iman onun \u00fc\u00e7\u00fcn hayattan baha.<br \/>\n Me\u011fer tesad\u00fcf m\u00fc? O \u00f6z can\u0131n\u0131\/Gidip, T\u00fcrkiye\u2019de verdi Allah\u2019a.<br \/>\n Yand\u0131 bizim \u00fc\u00e7\u00fcn duymad\u0131k onu,\/\u00c7atmad\u0131 \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zlerimize<br \/>\n O,\u00f6z itsisini o,\u00f6z nurunu\/O biri d\u00fcnyadan g\u00f6nderdi bize\u201d<\/p>\n<p>\u015eair Memet Aslan, \u015fiirinde bir kez daha \u201cA\u011fla Karanfil A\u011fla\u201d diye a\u011flad\u0131;<br \/>\n \u201cGaranfil \u015fehid gan\u0131\/A\u011fla garanfil a\u011fla!\/A\u011fla, inlet d\u00fcnyan\u0131\/A\u011fla garanfil a\u011fla!<br \/>\n Cavanlara g\u0131yd\u0131lar\/Tanklar altda goydular\/Gan\u0131n i\u00e7ip doydular\/A\u011fla karanfil a\u011fla\u201d<br \/>\n Yaz\u0131m\u0131z\u0131 Samet Vurgun\u2019un \u00f6l\u00fcm \u00fczerine yazd\u0131\u011f\u0131 \u015fu m\u0131sralarla bitirerek \u201cRuhun \u015fad olsun El\u00e7ibey\u201d diyelim.<br \/>\n \u201c\u00d6l\u00fcm sevinmeyesingoy\u2026<br \/>\n \u00d6mr\u00fcn\u00fc vermirbada\u2026<br \/>\n El gadrini candan daha aziz bilenler\u2026<br \/>\n \u015eirin bir hat\u0131ra kalacak d\u00fcnyada<br \/>\n Severek ya\u015fayanlar\u2026\/Sevilerek \u00f6lenler.\u201d<br \/>\n Ve son s\u00f6z\u00fcm\u00fcz, dile\u011fimiz; Cumhuriyetimizin 89.kurulu\u015f y\u0131l\u0131 ve M\u00fcbarek Kurban Bayram\u0131 T\u00fcrk-\u0130slam \u00e2lemine kutlu olsun.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tek Tak\u0131m Elbiseli T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 Liderlerinden Azerbaycan\u2019\u0131n 2.Cumhurba\u015fkan\u0131 Eb\u00fclfez EL\u00c7\u0130BEY \u201cSevgim millete\/Vurgunlu\u011fum, azatl\u0131\u011f\u0131m adalete\/\u0130taatim hocalar\u0131ma\/Borcum, dostlar\u0131ma ve meslekta\u015flar\u0131ma\/Nefretim, yalanc\u0131lara ve ikiy\u00fczl\u00fclere\u201dveciz s\u00f6zleriyle birlikte; \u201cBen Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn askeriyim\u201ddiyen, Azerbaycan\u2019\u0131n 1918\u2019den sonra 1991 y\u0131l\u0131nda ikinci kez ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazanmas\u0131nda tart\u0131\u015f\u0131lmaz pay\u0131olan, T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n liderlerinden EbulfezEl\u00e7ibey, 1938 y\u0131l\u0131nda Kadirkulu Bey(?-1943) ve Mehrinisa(1889-1987) Han\u0131m\u0131n evlad\u0131 olarak Nahcivan\u2019\u0131n Keleki K\u00f6y\u00fc\u2019nde do\u011fdu. Babas\u0131n\u0131n [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-4390","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-turkiy-dbiyyati"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4390","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4390"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4390\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6530,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4390\/revisions\/6530"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4390"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4390"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4390"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}