{"id":45998,"date":"2023-05-06T07:00:00","date_gmt":"2023-05-06T03:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=45998"},"modified":"2023-05-06T07:51:36","modified_gmt":"2023-05-06T03:51:36","slug":"xalq-yazicisi-elcin-dunya-axir%c9%99t-%c9%99kini","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=45998","title":{"rendered":"Xalq yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 EL\u00c7\u0130N.&#8221;D\u00dcNYA AX\u0130R\u018fT \u018fK\u0130N\u0130&#8230;&#8221;"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><a href=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/ayb-xy-elcin.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/ayb-xy-elcin-1024x1024.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-46003\"\/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>(Heyd\u0259r \u018fliyev haqq\u0131nda s\u00f6z)<\/p>\n\n\n\n<p>1987-ci ild\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev x\u0259st\u0259l\u0259ndi, Mixail Qorba\u00e7ovun \u0259traf\u0131nda get-ged\u0259 tamam dekorasiyaya \u00e7evril\u0259n r\u0259hb\u0259rliyin aras\u0131nda g\u00f6r\u00fcnm\u0259di v\u0259 Bak\u0131da ob\u0131vatel \u015fayi\u0259l\u0259rind\u0259n tutmu\u015f, s\u0259ri\u015ft\u0259li v\u0259 s\u0259ri\u015ft\u0259siz siyasi proqnozlaracan c\u00fcrb\u0259c\u00fcr fikirl\u0259r, g\u00fcmanlar, yozmalar t\u00fc\u011fyan el\u0259m\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259min ilin pay\u0131z\u0131nda m\u0259n Moskvada n\u00f6vb\u0259ti Beyn\u0259lxalq Kitab Yarmarkas\u0131n\u0131n i\u015find\u0259 i\u015ftirak edirdim v\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev x\u0259st\u0259likd\u0259n sonra ilk d\u0259f\u0259 o yarmarkan\u0131n a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131na g\u0259ldi. Az\u0259rbaycan pavilyonunda ba\u015fqa i\u015ftirak\u00e7\u0131larla b\u0259rab\u0259r, onunla g\u00f6r\u00fc\u015fd\u00fck. Ar\u0131qlam\u0131\u015fd\u0131, a\u015fkar hiss olunurdu ki, a\u011f\u0131r x\u0259st\u0259likd\u0259n qalx\u0131b v\u0259 m\u0259n ona baxa-baxa 70-ci ill\u0259ri, 80-ci ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rini yad\u0131ma sal\u0131rd\u0131m. Bak\u0131da, rayonlardak\u0131 c\u00fcrb\u0259c\u00fcr aktivl\u0259rd\u0259, g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259, iclaslarda saatlarla sin\u0259d\u0259ft\u0259r v\u0259 ehtirasla dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131 g\u00f6z\u00fcm\u00fcn qaba\u011f\u0131ndan ke\u00e7irdi, \u015eu\u015fada Vaqifin m\u0259qb\u0259r\u0259sinin ziyar\u0259ti zaman\u0131 qar\u0131n-\u00e7ov\u011funun i\u00e7ind\u0259 ba\u015f\u0131a\u00e7\u0131q, iri v\u0259 m\u00f6hk\u0259m add\u0131mlarla getm\u0259yini xat\u0131rlay\u0131rd\u0131m (el\u0259 bil ki, Leonid Brejnevin dediyi v\u0259 indi ham\u0131n\u0131n la\u011fa qoydu\u011fu &#8220;\u015eiroko \u015faqayet Azerbaydjan!&#8221; s\u00f6zl\u0259ri m\u0259cazi yox, fiziki m\u0259nada el\u0259 bu adam\u0131n \u00f6z\u00fc haqq\u0131nda deyilmi\u015fdi) v\u0259 fikirl\u0259\u015fdim ki, el\u0259 bil qorxunc sistem bu d\u0259f\u0259 t\u0259bi\u0259tl\u0259 d\u0259 \u0259lbir olub v\u0259 qopard\u0131\u011f\u0131n\u0131 ondan qopar\u0131b&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Yarmarkadan sonra m\u0259n Almaniya Demokratik Respublikas\u0131 Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130ttifaq\u0131n\u0131n d\u0259v\u0259til\u0259 &#8220;Drujba narodov&#8221; jurnal\u0131n\u0131n ba\u015f redaktoru, \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131n ozamank\u0131 \u0130ttifaq s\u0259viyy\u0259sind\u0259 tan\u0131nmas\u0131nda m\u00fc\u0259yy\u0259n xidm\u0259tl\u0259ri olan Serqey Baruzdinl\u0259 birlikd\u0259 \u015e\u0259rqi Berlin\u0259 getdim v\u0259 orada e\u015fitdim ki, Heyd\u0259r \u018fliyev Siyasi B\u00fcro \u00fczvl\u00fcy\u00fcnd\u0259n v\u0259 SSR\u0130 Nazirl\u0259r Soveti s\u0259drinin birinci m\u00fcavini v\u0259zif\u0259sind\u0259n azad olunub.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259kc\u0259 el\u0259 S. Baruzdinin simas\u0131nda &#8220;sovet c\u0259miyy\u0259ti&#8221; deyil\u0259n o ictimai \u0259xlaq poz\u011funlu\u011funun bu hadis\u0259y\u0259 nec\u0259 m\u00fcnasib\u0259t b\u0259sl\u0259y\u0259c\u0259yi m\u0259nim \u00fc\u00e7\u00fcn tamam ayd\u0131n idi: b\u00fct\u00fcn s\u0259f\u0259r boyu yeri d\u00fc\u015fd\u00fc-d\u00fc\u015fm\u0259di, m\u0259n\u0259 v\u0259 m\u0259n i\u015ftirak ed\u0259n m\u0259clisl\u0259rd\u0259 ba\u015fqalar\u0131na Heyd\u0259r \u018fliyevi \u015fit-\u015fit t\u0259rifl\u0259y\u0259n yaz\u0131q Sergey Alckseyevi\u00e7 bird\u0259n-bir\u0259 180 d\u0259r\u0259c\u0259 d\u0259yi\u015fdi, onu t\u0259nqid etm\u0259y\u0259, haqq\u0131nda \u015fovinist bir istehza il\u0259 dan\u0131\u015fma\u011fa ba\u015flad\u0131. T\u0259bii ki, cavab\u0131n\u0131 verirdim v\u0259 Baruzdin d\u0259 art\u0131q d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn bu bar\u0259d\u0259 t\u0259f\u0259rr\u00fcata varmaq ist\u0259mir\u0259m, amma m\u0259s\u0259l\u0259 buras\u0131ndad\u0131r ki, onun o g\u00f6zl\u0259nilm\u0259z d\u0259yi\u015fikliyi k\u00fcl\u0259yin s\u0259mt g\u00f6st\u0259ricisi idi.<\/p>\n\n\n\n<p>Berlind\u0259n qay\u0131danda gec\u0259 Moskvada &#8220;Moskva&#8221; mehmanxanas\u0131na ayaq basark\u0259n ilk g\u00f6rd\u00fcy\u00fcm dost adam Elml\u0259r Akademiyam\u0131z\u0131n prezidenti Eldar Salayev oldu v\u0259 salams\u0131z-k\u0259lams\u0131z ona dediyim s\u00f6zl\u0259r indiy\u0259 kimi m\u0259nim d\u0259 yad\u0131mdad\u0131, Eldar Salayevin d\u0259. Dedim: &#8220;\u2013 G\u00f6r\u0259c\u0259ks\u0259n, birinci erm\u0259nil\u0259r ba\u015flayacaq!..&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, bel\u0259 d\u0259 oldu.<\/p>\n\n\n\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyev n\u00fcfuz sahibi idi v\u0259 o n\u00fcfuz, h\u0259tta erm\u0259ni da\u015fnak irq\u00e7iliyinin bel\u0259 qar\u015f\u0131s\u0131nda bir s\u0259dd\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu yax\u0131nlardak\u0131 m\u00fcsahib\u0259l\u0259rd\u0259n birind\u0259 m\u0259n\u0259 bel\u0259 bir sual verdil\u0259r ki, 70-ci ill\u0259rd\u0259, 80-ci ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycanda &#8220;dal\u011falanan&#8221; Q\u0131rm\u0131z\u0131 Bayraqlar haqq\u0131nda n\u0259 dey\u0259 bil\u0259rsiniz? Bel\u0259 cavab verdim ki, o Q\u0131rm\u0131z\u0131 Bayraqlar tarixin fakt\u0131d\u0131r, onlar\u0131 danmaq olmaz v\u0259 laz\u0131m da deyil. Do\u011frudan da, bel\u0259dir. Bu g\u00fcn\u00fcn n\u0259z\u0259rl\u0259ri il\u0259 yax\u0131n (eyni zamanda \u00e7ox uzaq!) ke\u00e7mi\u015fimiz\u0259 n\u0259z\u0259r salanda, o &#8220;t\u0259nt\u0259n\u0259li&#8221; iclaslar\u0131 xat\u0131rlayanda, indi onlar adama fantosmoqrafik, \u0259caib, h\u0259tta s\u00fcrrealist t\u0259sir ba\u011f\u0131\u015flay\u0131r. Ancaq bu, m\u0259s\u0259l\u0259nin bir t\u0259r\u0259fidir: g\u00f6r\u00fcn\u0259n v\u0259 yekdillikl\u0259 pisl\u0259n\u0259n, t\u0259n\u0259 g\u0259tir\u0259n t\u0259r\u0259fi. \u0130kinci t\u0259r\u0259f is\u0259 g\u00f6r\u00fcnm\u00fcr, d\u0259rind\u0259dir v\u0259 m\u00fcr\u0259kk\u0259bdir. O da bundan ibar\u0259tdir ki, h\u0259min &#8220;t\u0259nt\u0259n\u0259&#8221;l\u0259rin arxas\u0131nda konsperativ \u015f\u0259kild\u0259, x\u0259lv\u0259tc\u0259, b\u0259lk\u0259 d\u0259, t\u0259ht\u0259l\u015f\u00fcur, s\u00f6vq-t\u0259bii olaraq xalq\u0131n n\u00fcfuzunun artmas\u0131, uzun ill\u0259rin sars\u0131nt\u0131s\u0131ndan sonra akvarell\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7arpacaq milliyy\u0259t\u00e7i dir\u00e7\u0259li\u015f prosesi ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131. Y\u00fcks\u0259k b\u00fcrokratiya xalq\u0131n lideri il\u0259 nec\u0259 hesabla\u015f\u0131rd\u0131sa, yava\u015f-yava\u015f onlarda xalq\u0131n \u00f6z\u00fcn\u0259 d\u0259 m\u00fcnasib\u0259td\u0259, b\u0259lk\u0259 d\u0259, daxil\u0259n ist\u0259nilm\u0259y\u0259n, arzu olunmayan bir ehtiram yaran\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu s\u0259tirl\u0259ri yaz\u0131ram, x\u0259yal is\u0259 m\u0259ni bu d\u0259f\u0259 1985-ci il\u0259 apa\u00acr\u0131r: onda da Moskvada Beyn\u0259lxalq Kitab Yarmarkas\u0131 idi (iki ild\u0259n bir ke\u00e7irilirdi) v\u0259 &#8220;t\u0259nt\u0259n\u0259li&#8221; a\u00e7\u0131l\u0131\u015f m\u0259rasimini ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn y\u00fcks\u0259k r\u0259hb\u0259rlik, g\u00f6rk\u0259mli ictimai xadiml\u0259r, yaz\u0131\u00e7\u0131lar yarmarka pavilyonunun qar\u015f\u0131s\u0131na topla\u015fm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259n o zaman da yarmarkada Az\u0259rbaycan n\u00fcmay\u0259nd\u0259liyinin \u00fczv\u00fc idim. Yava\u015f-yaya\u015f ya\u011f\u0131\u015f ya\u011f\u0131rd\u0131, m\u0259rasim is\u0259 ba\u015flam\u0131rd\u0131. M\u0259lum oldu ki, ham\u0131, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, Sov.\u0130KP MK-n\u0131n y\u00fcks\u0259k v\u0259zif\u0259li \u00e7inovnikl\u0259ri, nazirl\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin g\u0259li\u015fini g\u00f6zl\u0259yir, o is\u0259 g\u0259lib \u00e7\u0131xm\u0131r. Ya\u011f\u0131\u015f get-ged\u0259 b\u0259rkim\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. Nazirl\u0259r, MK-n\u0131n \u015f\u00f6b\u0259 m\u00fcdirl\u0259ri xaricd\u0259n g\u0259lmi\u015f qonaqlar\u0131n istehzal\u0131 n\u0259z\u0259rl\u0259ri alt\u0131nda ba\u015flar\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcn\u0259 q\u0259zet tutub el\u0259c\u0259 ya\u011f\u0131\u015f\u0131n alt\u0131nda dayanm\u0131\u015fd\u0131lar v\u0259 m\u0259rasimi ba\u015flama\u011fa c\u00fcr\u0259t etmirdil\u0259r. N\u0259hay\u0259t, Heyd\u0259r \u018fliyevin ma\u015f\u0131n\u0131 g\u0259ldi v\u0259 indiki kimi m\u0259nim g\u00f6zl\u0259rimin qaba\u011f\u0131ndad\u0131r ki, Aleksandr Nikolayevi\u00e7 Yakovlev \u2013 g\u0259l\u0259c\u0259k Siyasi B\u00fcro \u00fczv\u00fc v\u0259 bu g\u00fcn k\u00f6hn\u0259 \u00fcsul-idar\u0259ni if\u015fa el\u0259y\u0259n adam, o zaman is\u0259 Sov. \u0130KP MK-n\u0131n yeni t\u0259yin olunmu\u015f \u015f\u00f6b\u0259 m\u00fcdiri o ya\u011f\u0131\u015f\u0131n alt\u0131nda axsaya-axsaya nec\u0259 ma\u015f\u0131n\u0131n qaba\u011f\u0131na y\u00fcy\u00fcrd\u00fc, Heyd\u0259r \u018fliyevi nec\u0259 yaltaqcas\u0131na qar\u015f\u0131lad\u0131&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Sistemin bir x\u00fcsusiyy\u0259ti var idi: qorxanda yaltaqlan\u0131rd\u0131 v\u0259 s\u0259n\u0259 yaltaqlan\u0131rd\u0131sa, m\u0259nsub oldu\u011fun xalqa da ehtiyatl\u0131 yana\u015fmaq m\u0259cburiyy\u0259ti qar\u015f\u0131s\u0131nda qal\u0131rd\u0131. Stalin zaman\u0131 g\u00fcrc\u00fcl\u0259r\u0259 m\u00fcnasib\u0259ti xat\u0131rlayaq v\u0259 bu c\u00fcr misallar\u0131 \u00e7ox g\u0259tirm\u0259k olar.<\/p>\n\n\n\n<p>O Q\u0131rm\u0131z\u0131 Bayraqlarla b\u0259rab\u0259r, x\u00fcsus\u0259n 80-ci ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycanda milli t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn, \u00f6z\u00fcn\u0259qay\u0131d\u0131\u015f\u0131n ayr\u0131-ayr\u0131 f\u0259rdl\u0259r aras\u0131nda yox, bir k\u00fcll hal\u0131nda oyanma d\u00f6vr\u00fc idi. Yaln\u0131z el\u0259 H\u00fcseyn Cavidin c\u0259naz\u0259sinin Sibird\u0259n g\u0259tirilib do\u011fma yurdda torpa\u011fa tap\u015f\u0131r\u0131lmas\u0131 fakt\u0131n\u0131 xat\u0131rlayaq. Yaxud 1981-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n VII qurultay\u0131ndak\u0131 s\u00f6z\u00fcn yax\u015f\u0131, sa\u011flam m\u0259nas\u0131nda mill\u0259t\u00e7ilik \u0259hvali-ruhiyy\u0259si, &#8220;\u0130ran Az\u0259rbaycan\u0131&#8221; ifad\u0259sinin &#8220;C\u0259nubi Az\u0259rbaycan&#8221; ifad\u0259si il\u0259 \u0259v\u0259z olunmas\u0131n\u0131n r\u0259smil\u0259\u015fdirilm\u0259si&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>\u018flb\u0259tt\u0259, b\u00fct\u00fcn d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 oldu\u011fu kimi, o d\u00f6vrd\u0259 d\u0259 haql\u0131 i\u015fd\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131lanlarla b\u0259rab\u0259r, haqs\u0131z i\u015fd\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131lanlar da olub, haqs\u0131z incidil\u0259nl\u0259r d\u0259 olub, amma onillikl\u0259r boyu insani hissl\u0259r\u0259 yad olan ictimai \u0259xlaq\u0131 (daha do\u011frusu, \u0259xlaqs\u0131zl\u0131\u011f\u0131!) zorla h\u0259yata t\u0259tbiq ed\u0259n, insan\u0131 m\u0259n\u0259n \u0259z\u0259n v\u0259 laz\u0131m g\u0259ldikd\u0259 cism\u0259n d\u0259 m\u0259hv ed\u0259n Sistemi d\u0259 y\u0259qin ki, yaddan \u00e7\u0131xarmaq olmaz v\u0259 m\u0259nim dediyim odur ki, h\u0259min Sistem daxilind\u0259 \u015f\u0259xsiyy\u0259t\u0259 v\u0259 onun f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 h\u0259rt\u0259r\u0259fli, obyektiv, d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259-d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 qiym\u0259t verm\u0259y\u0259, fikir s\u00f6yl\u0259m\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fmaq laz\u0131md\u0131r. Ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcr\u0259m ki, b\u0259z\u0259n bu, \u00e7\u0259tin olur, \u015f\u0259xsi inciklikl\u0259ri, \u015f\u0259xsi naraz\u0131l\u0131\u011f\u0131 bo\u011fmaq bir o q\u0259d\u0259r d\u0259 asan deyil, ancaq m\u0259nim t\u0259s\u0259vv\u00fcr\u00fcm\u0259 g\u00f6r\u0259, h\u0259qiqi yol budur. Onsuz da d\u00fcnyan\u0131n h\u0259r \u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00f6rm\u00fc\u015f qoca tarix bel\u0259 d\u0259 ed\u0259c\u0259k.<\/p>\n\n\n\n<p>Yad\u0131ma g\u0259lir, Heyd\u0259r \u018fliyevin h\u0259yat yolda\u015f\u0131 v\u0259fat ed\u0259nd\u0259 bu g\u00fcn onun \u00fcz\u00fcn\u0259 duranlar, k\u00f6lg\u0259sini q\u0131l\u0131nclayanlar, h\u0259m d\u0259 yaln\u0131z nomenklatura yox, b\u0259zi ziyal\u0131lar, ictimai xadiml\u0259r nec\u0259 bir cidd-c\u0259hdl\u0259, canf\u0259\u015fanl\u0131q g\u00f6st\u0259r\u0259-g\u00f6st\u0259r\u0259 Moskvaya getm\u0259y\u0259, ki\u015fiy\u0259 \u015f\u0259xs\u0259n ba\u015fsa\u011fl\u0131\u011f\u0131 verm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar. Bunlar ham\u0131s\u0131 m\u0259nim (v\u0259 y\u0259qin ki, yaln\u0131z m\u0259nim yox!) g\u00f6zl\u0259rimin qaba\u011f\u0131ndad\u0131r&#8230; O zaman m\u0259n d\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev\u0259 ba\u015fsa\u011fl\u0131\u011f\u0131 m\u0259ktubu yazd\u0131m. O m\u0259ktubdak\u0131 s\u00f6zl\u0259r, t\u0259bii ki, indi oldu\u011fu kimi yad\u0131mda deyil, amma fikirl\u0259r, \u0259hvali-ruhiyy\u0259 yax\u015f\u0131 yad\u0131mdad\u0131r. \u018flb\u0259tt\u0259, o \u015f\u0259xsi m\u0259ktubdak\u0131lar\u0131 t\u0259krar etm\u0259k d\u00fczg\u00fcn olmaz, yaln\u0131z onu dey\u0259 bil\u0259r\u0259m ki, m\u0259n yen\u0259 d\u0259 h\u0259min fikird\u0259y\u0259m v\u0259 m\u0259ni tan\u0131yanlar yax\u015f\u0131 bilir ki, he\u00e7 bir konyukturada da bunu gizl\u0259tm\u0259mi\u015f\u0259m.<\/p>\n\n\n\n<p>Art\u0131q \u00e7ox uzaqlarda qalm\u0131\u015f aspirantl\u0131q ill\u0259rind\u0259 haradasa oxumu\u015fdum ki (dey\u0259s\u0259n, akademik Tarlenin fikridir), sars\u0131d\u0131c\u0131 inqilablardan, yakobin\u00e7ilikd\u0259n v\u0259 c\u0259miyy\u0259tin lyumpenl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n sonra XVIII \u0259srin sonlar\u0131nda, XIX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Fransada Napoleon hadis\u0259si z\u0259rur\u0259t idi, amma bu adam\u0131n m\u0259hz Korsikal\u0131 Bonapart olmas\u0131 t\u0259sad\u00fcfd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu fikri \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rin m\u00fcqayis\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn yox, iqtibas etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn xat\u0131rlad\u0131ram. Fikirl\u0259\u015fir\u0259m ki, g\u00f6r\u00fcn\u00fcr, Az\u0259rbaycanda da 28 apreld\u0259n, &#8220;b\u0259ysizl\u0259\u015fdirm\u0259&#8221;d\u0259n, kollektivl\u0259\u015fdirm\u0259d\u0259n, 37-d\u0259n sonra, o d\u00f6vr \u00fc\u00e7\u00fcn \u018fliyev hadis\u0259si z\u0259rur\u0259tin ifad\u0259si idi. B\u0259lk\u0259 d\u0259, fatalizm\u0259 qap\u0131l\u0131ram, amma dediyim odur ki, Az\u0259rbaycan\u0131n \u00f6z tam m\u00fcst\u0259qilliyi u\u011frundak\u0131 m\u00fcbariz\u0259sind\u0259n \u0259vv\u0259l imkan daxilind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fctan\u0131tma v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fct\u0259sdiq m\u0259nas\u0131nda, y\u0259qin ki, &#8220;\u018fliyev d\u00f6vr\u00fc&#8221;nd\u0259 bir z\u0259rur\u0259t var idi.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu yax\u0131nlarda hardasa bel\u0259 bir m\u0259lumata rast g\u0259ldim ki, Todor Jivkov on cildl\u0259rl\u0259 &#8220;Se\u00e7ilmi\u015f \u0259s\u0259rl\u0259ri&#8221;n\u0259 toplanm\u0131\u015f m\u0259qal\u0259l\u0259rini n\u0259inki \u00f6z\u00fc yazmay\u0131b, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, he\u00e7 onlar\u0131 oxumurdu da! &#8220;Sosializm komediyas\u0131, fars\u0131&#8221; \u00fc\u00e7\u00fcn bundan g\u00f6z\u0259l bir ill\u00fcstrasiya tapmaq, g\u00fcman ki, \u00e7\u0259tindir&#8230; Leonid Brejnevi yax\u0131ndan tan\u0131yanlar\u0131n dediyin\u0259 v\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, bu r\u0259hb\u0259r d\u0259 \u00f6z ad\u0131na \u00e7ap olunan, n\u0259\u015fr edil\u0259n yaz\u0131lar\u0131 oxumurdu.<\/p>\n\n\n\n<p>V\u0259 h\u0259min kontekstd\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev \u015f\u0259xsiyy\u0259tinin &#8220;inki\u015faf etmi\u015f sosializm&#8221; \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259l\u0259rin\u0259 s\u0131\u011f\u0131\u015fmayan bir c\u0259h\u0259ti d\u0259 m\u0259nim \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lam\u0259tdard\u0131r: m\u0259tbuat\u0131 \u015f\u0259xs\u0259n izl\u0259m\u0259k. Onun \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131nda, s\u00f6hb\u0259tl\u0259rind\u0259 (m\u0259n h\u0259min \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131n s\u0131ravi dinl\u0259yicil\u0259rind\u0259n, o s\u00f6hb\u0259tl\u0259rin t\u0259sad\u00fcfd\u0259n-t\u0259sad\u00fcf\u0259 s\u0131ravi i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131ndan biri kimi fikir y\u00fcr\u00fcd\u00fcr\u0259m) d\u0259rhal hiss olunurdu ki, q\u0259l\u0259m \u0259hlind\u0259n kimin kim oldu\u011funu, hans\u0131 m\u0259zh\u0259b\u0259 qulluq el\u0259diyini yax\u015f\u0131 bilir v\u0259 bu, k\u00f6m\u0259k\u00e7il\u0259rin haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 (el\u0259c\u0259 d\u0259 xeyirxahlar\u0131n, daha art\u0131q d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 is\u0259 b\u0259dxahlar\u0131n verdiyi) m\u0259lumatlar\u0131n n\u0259tic\u0259si deyil, \u00f6z m\u00fc\u015fahid\u0259si, \u00f6z biliyidir.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u0259ks\u0259ninci ill\u0259rin lap \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 m\u0259nim &#8220;Literaturnaya qazeta&#8221;da bir m\u0259qal\u0259m \u00e7ap olunmu\u015fdu. O vaxt &#8220;Litqazeta&#8221; bir \u0259d\u0259bi problem, yaxud \u0259s\u0259r haqq\u0131nda m\u00fcxt\u0259lif fikirl\u0259r verirdi. M\u0259nim m\u0259qal\u0259m d\u0259 Yuri Bold\u0131revin m\u0259qal\u0259si il\u0259 yana\u015f\u0131 verilmi\u015fdi v\u0259 onunla k\u0259skin \u0259d\u0259bi m\u00fcbahis\u0259 edirdim. Onda H\u0259s\u0259n H\u0259s\u0259nov M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259nin ideoloji katibi i\u015fl\u0259yirdi v\u0259 bird\u0259n-bir\u0259 gec\u0259 m\u0259n\u0259 ev\u0259 z\u0259ng el\u0259di. M\u0259lum oldu ki, Heyd\u0259r \u018fliyev So\u00e7id\u0259 (\u0259g\u0259r s\u0259hv etmir\u0259ms\u0259) istirah\u0259t edir, m\u0259qal\u0259ni oxuyub v\u0259 z\u0259ng el\u0259yib bu bar\u0259d\u0259 H\u0259s\u0259n H\u0259s\u0259nova \u0259trafl\u0131 fikrini bildirib. Burada, y\u0259qin ki, f\u0259xr el\u0259m\u0259li bir \u015fey yoxdur, amma o var ki, cavan bir yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n, \u00f6z\u00fc d\u0259 s\u0131rf \u0259d\u0259biyyat probleml\u0259rin\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f yaz\u0131s\u0131 da diqq\u0259td\u0259n (v\u0259 maraqdan!) k\u0259narda qalm\u0131rd\u0131 v\u0259 bu diqq\u0259t &#8220;r\u0259hb\u0259r diqq\u0259ti&#8221; yox, oxucu diqq\u0259ti idi. M\u0259s\u0259l\u0259nin maraql\u0131 bir c\u0259h\u0259ti d\u0259 o idi ki, \u0259traf\u0131ndak\u0131lar\u0131n xeyli qismi m\u0259tbuatla, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259 maraqlanan adamlar olmasa da, r\u0259hb\u0259rd\u0259n \u00e7\u0259kindikl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6zl\u0259ri d\u0259 m\u0259tbuat\u0131 izl\u0259m\u0259k, \u0259d\u0259bi ictimaiyy\u0259tin probleml\u0259rin\u0259 m\u0259hdud qabiliyy\u0259tl\u0259ri daxilind\u0259 diqq\u0259tl\u0259 yana\u015fmaq m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qal\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 bunun \u015fahidi olmu\u015fam ki, Heyd\u0259r \u018fliyev teatr tama\u015falar\u0131na bax\u0131b v\u0259 qurtard\u0131qdan sonra s\u0259hn\u0259 arxas\u0131nda yarad\u0131c\u0131 kollektivl\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f ke\u00e7irib v\u0259 he\u00e7 bir m\u00fcbali\u011f\u0259y\u0259 yol verm\u0259d\u0259n deyim ki, y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259li professional s\u0259n\u0259t\u015f\u00fcnas kimi tama\u015fan\u0131n t\u0259hlilini verib. Oras\u0131n\u0131n da \u015fahidiy\u0259m ki, h\u0259min g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259n sonra yarad\u0131c\u0131 kollektivin h\u0259v\u0259si bir\u0259-on art\u0131rd\u0131. \u018fsl s\u0259n\u0259t adam\u0131na, s\u0259n\u0259t kollektivin\u0259 n\u0259 laz\u0131md\u0131r? \u0130lk n\u00f6vb\u0259d\u0259 xalq\u0131n onun s\u0259n\u0259tin\u0259 qiym\u0259t verm\u0259si, onu ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259si. Xalqa r\u0259hb\u0259rlik ed\u0259n adam da qiym\u0259t verm\u0259yi bacar\u0131rsa, bu, \u0259lb\u0259tt\u0259, \u00e7ox t\u0259qdir edil\u0259si c\u0259h\u0259tdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu c\u00fcr g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259r Moskvada da ke\u00e7irilirdi: g\u00f6rk\u0259mli arxitektorlarla, yaz\u0131\u00e7\u0131larla, teatr kollektivl\u0259ri il\u0259 v\u0259 dem\u0259liy\u0259m ki, onlar\u0131n \u0259ks-s\u0259das\u0131 Az\u0259rbaycan m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcnbit \u015f\u0259rait yaranmas\u0131 bax\u0131m\u0131ndan \u00e7ox xeyirli olurdu.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259mi\u015f\u0259 \u00f6z-\u00f6z\u00fcm\u0259 fikirl\u0259\u015f\u0259nd\u0259 t\u0259\u0259cc\u00fcb, b\u0259z\u0259n h\u0259tta heyr\u0259t etmi\u015f\u0259m ki, Heyd\u0259r \u018fliyev kimi, ucqar bir yerd\u0259 boya-ba\u015fa \u00e7at\u0131b t\u0259hsil alasan, uzun ill\u0259r boyu DTK kimi s\u0259n\u0259td\u0259n, yarad\u0131c\u0131l\u0131q m\u00fchitind\u0259n uzaq bir yerd\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259s\u0259n v\u0259 bu d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 d\u0259 \u0259d\u0259bi-estetik t\u0259f\u0259kk\u00fcr t\u0259rzin\u0259 malik olasan. Yad\u0131ma g\u0259lir, 1976-c\u0131 il idi, onda lap cavan bir yaz\u0131\u00e7\u0131 idim v\u0259 Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130ttifaq\u0131na yenic\u0259 katib se\u00e7ilmi\u015fdim. Moskvada S\u0259m\u0259d Vur\u011funun anadan olmas\u0131n\u0131n 70 illiyini ke\u00e7irdik v\u0259 sonra Daimi N\u00fcmay\u0259nd\u0259liyimizd\u0259 yubiley i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn ki\u00e7ik bir q\u0259bul d\u00fcz\u0259ltdik. Adamlar\u0131n say\u0131 az idi \u2013 30-35 n\u0259f\u0259r, amma kiml\u0259r idi: Leonid Leonov kimi &#8220;canl\u0131 klassik&#8221;d\u0259n tutmu\u015f, o zaman\u0131n b\u00f6y\u00fck &#8220;\u0259d\u0259biyyat generallar\u0131&#8221; \u2013 Georgey Markov, Aleksandr \u00c7aykovski, Nikolay Qribacovacan rus \u0259d\u0259bi ictimaiyy\u0259tinin &#8220;r\u0259smi&#8221; v\u0259 qeyri-r\u0259smi \u0259n ir\u0259lid\u0259 ged\u0259nl\u0259ri. Heyd\u0259r \u018fliyev d\u0259 orada idi v\u0259 s\u00f6hb\u0259tl\u0259ri, \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131 il\u0259 miz arxas\u0131nda \u0259yl\u0259\u015f\u0259nl\u0259rin, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 &#8220;\u0259d\u0259biyyat generallar\u0131&#8221;n\u0131n \u00e7oxundak\u0131 &#8220;b\u00f6y\u00fck qarda\u015f&#8221; t\u0259k\u0259bb\u00fcr\u00fcn\u00fc s\u00f6z\u00fcn \u0259sl m\u0259nas\u0131nda m\u0259hv etdi v\u0259 o dan\u0131\u015fd\u0131qca h\u0259min &#8220;\u0259d\u0259bi generallar&#8221; g\u00f6zg\u00f6r\u0259ti ki\u00e7ilirdi&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Bu \u2013 \u015f\u0259xsiyy\u0259tin miqyas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>O m\u0259clisd\u0259 yalan\u00e7\u0131 m\u0259lumatfuru\u015fluqla, \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n haz\u0131rla\u015fma il\u0259, g\u00f6z\u0259, lap ustal\u0131qla da olsa, k\u00fcl \u00fcf\u00fcrm\u0259kl\u0259, h\u0259tta Siyasi B\u00fcro \u00fczvl\u00fcy\u00fcn\u0259 namiz\u0259dliyin hipnozu il\u0259 i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131 ovsunlamaq m\u00fcmk\u00fcn deyildi, \u00e7\u00fcnki onlar\u0131n \u00f6zl\u0259ri sovet &#8220;hakimiyy\u0259t m\u0259tb\u0259xi&#8221;nin apar\u0131c\u0131 fiqurlar\u0131, funksionerl\u0259ri idi. Yaln\u0131z \u015f\u0259xsiyy\u0259tin t\u0259bii \u00f6z\u00fcn\u00fcifad\u0259si, fitri qabiliyy\u0259t onlar\u0131 o c\u00fcr\u0259 g\u00f6zg\u00f6r\u0259ti ki\u00e7ild\u0259 v\u0259 h\u0259r\u0259ni \u00f6z yerind\u0259 oturda bil\u0259rdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Bir vacib m\u0259s\u0259l\u0259ni qeyd el\u0259m\u0259k ist\u0259yir\u0259m: \u015f\u0259xsiyy\u0259ti, \u0259lb\u0259tt\u0259, c\u0259miyy\u0259t yeti\u015fdirir v\u0259 bu m\u0259nada Heyd\u0259r \u018fliyev d\u0259 sovet c\u0259miyy\u0259tinin yeti\u015fdirm\u0259si idi v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn d\u0259 son \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131ndan birind\u0259 dediyi kimi, h\u0259min c\u0259miyy\u0259t\u0259 xidm\u0259t etmi\u015fdi, bunun m\u0259suliyy\u0259tini d\u0259 d\u0259rk edir. Lakin \u015f\u0259xsiyy\u0259tin miqyas\u0131 c\u0259miyy\u0259tin ideoloji-inzibati s\u0259rh\u0259dl\u0259ri, \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259l\u0259ri il\u0259 m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131la bilm\u0259z. Bu bax\u0131mdan m\u0259n Heyd\u0259r \u018fliyevin son d\u00f6vr f\u0259aliyy\u0259tind\u0259ki (v\u0259 \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, h\u0259yat\u0131ndak\u0131!) ideoloji d\u0259yi\u015fikliyi t\u0259bii hesab edir\u0259m.<\/p>\n\n\n\n<p>Ales Adamovic yaz\u0131r ki, sosializmd\u0259n pis yaln\u0131z onun xarabal\u0131qlar\u0131 ola bil\u0259r. Burada, y\u0259qin ki, &#8220;sovet sosializmi&#8221; dem\u0259k daha d\u0259qiq olar. Xalq\u0131m\u0131z\u0131n &#8220;sovet sosializmi&#8221;nin h\u0259min real xarabal\u0131q t\u0259hl\u00fck\u0259si il\u0259 \u00fczb\u0259\u00fcz durdu\u011fu vaxtlarda Heyd\u0259r \u018fliyevin bir az q\u0259mli-k\u0259d\u0259rli, olsun ki, bir az da &#8220;heyhat&#8230;&#8221; \u0259hvali-ruhiyy\u0259li, amma t\u0259hl\u00fck\u0259siz, ac\u0131l\u0131-\u015firinli xatir\u0259l\u0259rl\u0259 dolu, rahat \u00f6z-\u00f6z\u00fcn\u0259 d\u0259rdl\u0259\u015fm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn vaxt ver\u0259n, he\u00e7 kimd\u0259 v\u0259 he\u00e7 n\u0259d\u0259 i\u015fi olmayan (onda onunla da he\u00e7 kimin, x\u00fcsus\u0259n Kreml mafiyas\u0131n\u0131n i\u015fi olmayacaqd\u0131!) &#8220;f\u0259rdi t\u0259qa\u00fcd\u00e7\u00fc&#8221; h\u0259yat\u0131ndan imtina edib yenid\u0259n m\u00fcr\u0259kk\u0259bliyin, \u00e7\u0259tinlikl\u0259rin, xisl\u0259t naqislikl\u0259rinin, min bir xarici v\u0259 daxili fitn\u0259-f\u0259sad\u0131n i\u00e7in\u0259 daxil olmas\u0131na, \u00f6z xalq\u0131n\u0131n aras\u0131na qay\u0131tmas\u0131na da m\u0259n m\u0259hz \u015f\u0259xsiyy\u0259tin \u018fvv\u0259ld\u0259n Ax\u0131ra, Ba\u015flan\u011f\u0131cdan Sona ged\u0259n yoldak\u0131 t\u0259bii add\u0131mlar\u0131, t\u0259bii yol\u00e7ulu\u011fu kimi bax\u0131ram.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259n Heyd\u0259r \u018fliyevi idealiz\u0259 etm\u0259k fikrind\u0259 deyil\u0259m v\u0259 he\u00e7 bu m\u00fcmk\u00fcn d\u0259 deyil, \u0259n az\u0131 ona g\u00f6r\u0259 ki, ideal xisl\u0259ti t\u0259bi\u0259t yox, romantik \u0259d\u0259biyyat yarad\u0131r. Heyd\u0259r \u018fliyev bir r\u0259hb\u0259r kimi onu (\u0259slind\u0259 is\u0259 bizim ham\u0131m\u0131z\u0131!) yeti\u015fdir\u0259n c\u0259miyy\u0259tin bir hiss\u0259siydis\u0259, dem\u0259li, c\u0259miyy\u0259tin s\u0259hvl\u0259ri, eyni zamanda onun da s\u0259hvl\u0259ri idi. Yetmi\u015finci ill\u0259r, s\u0259ks\u0259ninci ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259ri art\u0131q tarixin s\u0259hif\u0259l\u0259rin\u0259 \u00e7evrildiyi bir vaxtda, o d\u00f6vr\u0259 n\u0259z\u0259r sald\u0131qda bir r\u0259hb\u0259r kimi onun \u00f6z\u00fcnd\u0259n as\u0131l\u0131 olan s\u0259hvl\u0259ri d\u0259 indi g\u00fcn i\u015f\u0131\u011f\u0131 kimi ayd\u0131n g\u00f6rm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Misal \u00fc\u00e7\u00fcn, \u0259traf\u0131na y\u0131\u011f\u0131\u015fm\u0131\u015f v\u0259 \u00f6z\u00fc Moskvaya getdikd\u0259n sonra respublikada qalan &#8220;ki\u00e7ik r\u0259hb\u0259rl\u0259r&#8221; kolleksiyas\u0131&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259n fikirl\u0259\u015fir\u0259m ki, y\u0259ni Heyd\u0259r \u018fliyev kimi iti zehn\u0259, f\u0259hm\u0259 malik bir adam \u0259traf\u0131ndak\u0131lar\u0131n bir \u00e7oxunun miskinliyini, riyakarl\u0131\u011f\u0131n\u0131, konformistliyini g\u00f6rm\u00fcrd\u00fc? Ola bilm\u0259zdi ki, g\u00f6rm\u0259sin&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Bu yerd\u0259 biz, g\u00f6r\u00fcn\u00fcr, c\u0259miyy\u0259tin \u015f\u0259xsiyy\u0259ti \u00fcst\u0259l\u0259m\u0259si hadis\u0259si il\u0259 qar\u015f\u0131la\u015f\u0131r\u0131q. V\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr, bu da bir Allah i\u015fidir ki, bunun \u0259n b\u00f6y\u00fck ac\u0131s\u0131n\u0131 Heyd\u0259r \u018fliyev \u00f6z\u00fc dadd\u0131. \u018flind\u0259n tutub \u00e7\u00f6r\u0259k verdiyi v\u0259 r\u0259yas\u0259t hey\u0259tl\u0259rind\u0259 barma\u011f\u0131n\u0131n ki\u00e7icik bir i\u015far\u0259si il\u0259 minl\u0259rl\u0259, h\u0259tta milyonlarla adam\u0131n g\u00f6z\u00fc qaba\u011f\u0131nda (televiziyan\u0131n say\u0259sind\u0259) top kimi yerind\u0259n at\u0131l\u0131b onun qaba\u011f\u0131na y\u00fcy\u00fcr\u0259n (v\u0259 bununla \u00f6zl\u0259rini xo\u015fb\u0259xt hiss ed\u0259n, q\u00fcrurlanan!) adamlar\u0131n, o, iqtidardan d\u00fc\u015fd\u00fckd\u0259n sonra, nec\u0259 b\u0259d \u00fcz g\u00f6st\u0259rm\u0259l\u0259ri ham\u0131dan \u0259vv\u0259l Heyd\u0259r \u018fliyevin \u00f6z\u00fcn\u0259 t\u0259sir etm\u0259li idi v\u0259 emosional adam oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn, y\u0259qin ki d\u0259, etdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu bar\u0259d\u0259 \u00e7ox dan\u0131\u015fma\u011fa, x\u0131rdalama\u011fa, el\u0259 bilir\u0259m ki, ehtiyac yoxdur. Yunus \u0130mr\u0259nin dediyi kimi: &#8220;D\u00fcnya axir\u0259t \u0259kini, \u0259kib g\u00f6t\u00fcr\u0259n bil\u0259r&#8221;, amma etiraf etm\u0259k ist\u0259yir\u0259m (\u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, m\u0259nim bu ekspromt yaz\u0131m, bir n\u00f6v, etirafnam\u0259dir) ki, o zamanlar \u2013 Heyd\u0259r \u018fliyevin Bak\u0131ya qay\u0131d\u0131\u015f\u0131 v\u0259 ona qar\u015f\u0131 h\u00fccumlar vaxt\u0131 beynimd\u0259 bir obraz m\u0259ni xeyli m\u00fcdd\u0259t rahat buraxmad\u0131: Kral Lir. \u015eekspir ona g\u00f6r\u0259 \u0259l\u00e7atmaz b\u0259dii-f\u0259ls\u0259fi zirv\u0259dir ki, \u00f6z yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda insan xisl\u0259ti kimi d\u0259h\u015f\u0259tli bir labirintin b\u0259l\u0259d\u00e7isi olub. Bu xisl\u0259t n\u0259l\u0259r\u0259 qadirdir! H\u0259min vaxtlar m\u0259nim al\u0259mimd\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev o c\u00fcr\u0259 xisl\u0259t d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri il\u0259 \u00fcz-\u00fcz\u0259 g\u0259l\u0259rk\u0259n, h\u0259rgah bel\u0259 dem\u0259k m\u00fcmk\u00fcns\u0259, Kral Lir d\u0259r\u0259c\u0259li bir p\u0259ri\u015fanl\u0131q i\u00e7ind\u0259 idi. B\u0259lk\u0259 d\u0259, bu fikir, bu b\u0259nz\u0259tm\u0259 m\u0259nim fantaziyam\u0131n n\u0259tic\u0259sidir? Bilmir\u0259m&#8230; Amma m\u0259n bel\u0259 hiss edirdim, bel\u0259 g\u00f6r\u00fcrd\u00fcm.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ndi, gec\u0259 saat \u00fc\u00e7\u00fcn sakit qaranl\u0131\u011f\u0131nda bu s\u0259tirl\u0259ri yazark\u0259n oras\u0131n\u0131 da fikirl\u0259\u015fir\u0259m ki, Kral Lir d\u0259r\u0259c\u0259li bir p\u0259ri\u015fanl\u0131\u011f\u0131 ya\u015fayan \u015f\u0259xsiyy\u0259ti he\u00e7 vaxt kin-k\u00fcdur\u0259t, intiqam ehtiras\u0131 \u0259l\u0259 ala bilm\u0259z, \u0259ksin\u0259, ki\u00e7ikliyi, miskinliyi g\u00f6rd\u00fcy\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn o, ba\u011f\u0131\u015flama\u011f\u0131 \u00fcst\u00fcn tutar.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018flb\u0259tt\u0259, vaxt g\u0259l\u0259c\u0259k, bizim bu g\u00fcnl\u0259rimiz (\u00e7\u0259tin, \u00f6z\u00fcn\u00fc axtar\u0131\u015flarla dolu, ziddiyy\u0259tli, qanl\u0131-qadal\u0131, amma \u015f\u00fcbh\u0259siz ki, tarixi g\u00fcnl\u0259rimiz!) d\u0259 Az\u0259rbaycan yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n, \u015fairl\u0259rinin, dramaturqlar\u0131n\u0131n q\u0259l\u0259minin z\u0259ngin, \u015eekspir ehtiraslar\u0131 il\u0259 dolu material\u0131na \u00e7evril\u0259c\u0259k, \u0259s\u0259rl\u0259r yaranacaq, o \u0259s\u0259rl\u0259rin real tarixi q\u0259hr\u0259manlar\u0131 olacaq, ancaq o h\u0259qiq\u0259ti ki Heyd\u0259r \u018fliyev \u00f6z\u00fc yaza bil\u0259r, onu he\u00e7 kim yazmayacaq. Bilmir\u0259m, Heyd\u0259r \u018fliyev g\u00fcnd\u0259lik tutub, bilavasit\u0259 i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131 oldu\u011fu epoxal \u0259h\u0259miyy\u0259tli hadis\u0259l\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 he\u00e7 olmasa qeydl\u0259r apar\u0131b, yoxsa yox? M\u0259n \u00e7ox ist\u0259rdim ki, g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259r o g\u00fcnd\u0259likl\u0259ri, qeydl\u0259ri, fikirl\u0259ri oxumaq imkan\u0131na malik olsun. V\u0259 eyni zamanda o yaz\u0131lar da tamam obyektiv yaz\u0131ls\u0131n, yax\u015f\u0131ya yax\u015f\u0131, pis\u0259 pis deyilsin. O yaz\u0131lar yaz\u0131lark\u0259n daxili &#8220;qlavlit&#8221; \u2013 \u015f\u0259xsi t\u0259\u0259ss\u00fcbke\u015flik bir t\u0259r\u0259f\u0259 at\u0131ls\u0131n v\u0259 &#8220;c\u0259mi m\u0259xluqat\u0131n \u0259\u015fr\u0259fi&#8221; olan insan m\u00fc\u0259llifin simas\u0131nda o tarixi s\u0259n\u0259dd\u0259 b\u00fct\u00fcn v\u00fcs\u0259ti il\u0259 t\u0259svir olunsun \u2013 yax\u015f\u0131s\u0131 da pisi il\u0259 b\u0259rab\u0259r, m\u00fcdrikliyi v\u0259 p\u0259ri\u015fanl\u0131\u011f\u0131, Xeyir il\u0259 \u015e\u0259r aras\u0131ndak\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fcbariz\u0259d\u0259 qadirliyi v\u0259 s\u0259hvl\u0259ri, aldan\u0131\u015flar\u0131 il\u0259 birlikd\u0259.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu yax\u0131nlarda yax\u0131n adamlarla xudmani bir s\u00f6hb\u0259t zaman\u0131 dostlardan biri m\u0259nd\u0259n soru\u015fdu: &#8220;\u2013 Heyd\u0259r \u018fliyevi bir s\u00f6zl\u0259 nec\u0259 s\u0259ciy-y\u0259l\u0259ndir\u0259rdin?&#8221; \u00d6z\u00fcm \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 g\u00f6zl\u0259nilm\u0259z bir cavab verdim: &#8220;\u2013 T\u0259nha adam.&#8221; Bilmir\u0259m n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn bel\u0259 dedim? N\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259? Hans\u0131 \u0259sasla? B\u0259lk\u0259, ona g\u00f6r\u0259 ki, istedadl\u0131 \u015f\u0259xsiyy\u0259t h\u0259mi\u015f\u0259 t\u0259nha olur? Bilmir\u0259m&#8230; Amma bel\u0259 dedim v\u0259 indi d\u0259 bel\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m.<\/p>\n\n\n\n<p>28 iyul 1992.<\/p>\n\n\n\n<p>(\u201cAyd\u0131nl\u0131q\u201d q\u0259zeti, 16 oktyabr 1992.)<\/p>\n\n\n\n<p>PS. Yax\u015f\u0131 xatirimd\u0259dir ki, m\u0259n bu yaz\u0131n\u0131 indi \u00e7ox uzaqlarda qalm\u0131\u015f o iyul gec\u0259si birn\u0259f\u0259s\u0259 yazd\u0131m v\u0259 burada a\u00e7\u0131q-a\u015fkar hiss olunan p\u0259ri\u015fanl\u0131q ab-havas\u0131 da, \u0259slind\u0259, o zaman Az\u0259rbaycan r\u0259hb\u0259rliyinin, d\u00f6n\u00fck insanlar\u0131n, ovcuna al\u0131b qald\u0131rd\u0131\u011f\u0131 v\u0259zif\u0259 sahibl\u0259rinin \u2013 bir s\u00f6zl\u0259, nankorlar\u0131n, cahill\u0259rin v\u0259 t\u0259rbiy\u0259sizl\u0259rin Heyd\u0259r \u018fliyev\u0259 qar\u015f\u0131 etibars\u0131zl\u0131\u011f\u0131, h\u00f6rm\u0259tsizliyi, k\u0259mf\u00fcrs\u0259tliyi n\u0259tic\u0259sind\u0259 m\u0259nim daxilimd\u0259 yaranm\u0131\u015f p\u0259ri\u015fanl\u0131\u011f\u0131n ifad\u0259si idi.<\/p>\n\n\n\n<p>O zaman xalq\u0131n \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f\u0131 v\u0259 t\u0259kidi il\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyevin yenid\u0259n hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259li\u015fi h\u0259l\u0259 ir\u0259lid\u0259 idi v\u0259 m\u0259n bu yaz\u0131n\u0131 ovaxtk\u0131 \u0259sas q\u0259zetl\u0259rd\u0259 he\u00e7 c\u00fcr\u0259 \u00e7ap etdir\u0259 bilm\u0259dim, sonralar ona yaltaqlanan bir s\u0131ra m\u0259tbuat \u201cr\u0259hb\u0259rl\u0259ri\u201d v\u0259 qeyri-\u201cr\u0259hb\u0259rl\u0259ri\u201d bu yaz\u0131n\u0131 yax\u0131na buraxm\u0131rd\u0131 (v\u0259fat etdikl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn onlar\u0131n adlar\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kmir\u0259m, h\u0259l\u0259 sa\u011flar\u0131 da m\u0259nim \u00fc\u00e7\u00fcn el\u0259 v\u0259fat etmi\u015fl\u0259r kimidir).<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0259hay\u0259t, bu yaz\u0131 \u201cAyd\u0131nl\u0131q\u201d q\u0259zetind\u0259 d\u0259c olundu v\u0259 31 ild\u0259n (!) sonra Heyd\u0259r \u018fliyevin 100 illiyi m\u00fcnasib\u0259til\u0259 bir s\u00f6z\u00fcn\u0259 d\u0259 toxunmadan onu yenid\u0259n oxuculara t\u0259qdim edir\u0259m.<\/p>\n\n\n\n<p>12 fevral 2023.<\/p>\n\n\n\n<p>Bak\u0131.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>(Heyd\u0259r \u018fliyev haqq\u0131nda s\u00f6z) 1987-ci ild\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev x\u0259st\u0259l\u0259ndi, Mixail Qorba\u00e7ovun \u0259traf\u0131nda get-ged\u0259 tamam dekorasiyaya \u00e7evril\u0259n r\u0259hb\u0259rliyin aras\u0131nda g\u00f6r\u00fcnm\u0259di v\u0259 Bak\u0131da ob\u0131vatel \u015fayi\u0259l\u0259rind\u0259n tutmu\u015f, s\u0259ri\u015ft\u0259li v\u0259 s\u0259ri\u015ft\u0259siz siyasi proqnozlaracan c\u00fcrb\u0259c\u00fcr fikirl\u0259r, g\u00fcmanlar, yozmalar t\u00fc\u011fyan el\u0259m\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. H\u0259min ilin pay\u0131z\u0131nda m\u0259n Moskvada n\u00f6vb\u0259ti Beyn\u0259lxalq Kitab Yarmarkas\u0131n\u0131n i\u015find\u0259 i\u015ftirak edirdim v\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev x\u0259st\u0259likd\u0259n sonra ilk d\u0259f\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-45998","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/45998","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=45998"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/45998\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":46006,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/45998\/revisions\/46006"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=45998"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=45998"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=45998"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}