{"id":47968,"date":"2023-12-06T13:00:00","date_gmt":"2023-12-06T09:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=47968"},"modified":"2023-12-06T15:34:40","modified_gmt":"2023-12-06T11:34:40","slug":"z%c9%99hra-h%c9%99simova","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=47968","title":{"rendered":"Z\u0259hra H\u018f\u015e\u0130MOVA.&#8221;Sis v\u0259 Gec\u0259&#8221;"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><a href=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/Z\u0259hra-H\u0259simova.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"720\" height=\"720\" src=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/Z\u0259hra-H\u0259simova.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-47974\" srcset=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/Z\u0259hra-H\u0259simova.jpg 720w, https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/Z\u0259hra-H\u0259simova-300x300.jpg 300w, https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/Z\u0259hra-H\u0259simova-150x150.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 720px) 100vw, 720px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=47774\"><strong>\u201cT\u00fcrkay\u201d ayl\u0131q \u0259d\u0259biyyat d\u0259rgisinin r\u0259smi elektron orqan\u0131-Az\u0259rbaycan\u0131n M\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 \u018fd\u0259biyyat Portal\u0131n\u0131n Sumqay\u0131t B\u00fcrosunun R\u0259hb\u0259ri<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrkiy\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131nda ill\u0259rdir var olmas\u0131na v\u0259 bir \u00e7ox g\u00f6z\u0259l n\u00fcmun\u0259l\u0259rinin m\u00f6vcudlu\u011funa baxmayaraq, dedektiv janr h\u0259r zaman k\u0259narla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, \u00f6z\u00fcn\u0259 tam da yer edin\u0259 bilm\u0259mi\u015fdir. \u015eansa, metafizik q\u00fcvv\u0259l\u0259r\u0259 rastlamaq dedektiv janr\u0131n \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rin\u0259 uy\u011fun g\u0259lm\u0259s\u0259 d\u0259, bu janr\u0131n \u00f6nd\u0259 g\u0259l\u0259n romanlar\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259llifi olan Ahmet \u00dcmit \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 onun \u201cm\u0259ntiq\u201d, \u201cipucu\u201d kimi reduksionalist elementl\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 qeyb al\u0259mi, \u0259srar\u0259ngiz yuxular, ke\u00e7mi\u015fd\u0259n g\u0259l\u0259n obrazlar v\u0259 s fantastik \u00fcns\u00fcrl\u0259rin simvolikas\u0131n\u0131 yaradaraq bu iki janr\u0131n ah\u0259ngi il\u0259 h\u0259l\u0259 dedektivliyin yet\u0259rinc\u0259 q\u0259bul edilm\u0259diyi T\u00fcrk \u0259d\u0259biyyat\u0131na bir \u00fcst s\u0259viyy\u0259 \u0259lav\u0259 etmi\u015f v\u0259 fantastik-dedektiv janr\u0131n maraql\u0131 n\u00fcmun\u0259l\u0259rini t\u0259qdim etmi\u015fdir. Van Dine (Willard Huntington Wright) t\u0259r\u0259find\u0259n dedektiv janra verilmi\u015f 20 madd\u0259lik qaydalara n\u0259z\u0259r sald\u0131qda bir \u00e7oxunun yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n romanlar\u0131nda pozuldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fck :<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>\u0130\u015fin i\u00e7in\u0259 sevgi qar\u0131\u015fd\u0131r\u0131lmamal\u0131d\u0131r.<\/li>\n\n\n\n<li>Fantastika s\u0259rh\u0259dl\u0259rin\u0259 ke\u00e7ilm\u0259m\u0259lidir.<\/li>\n\n\n\n<li>Uzun t\u0259svirl\u0259r\u0259 yer verilm\u0259m\u0259lidir.<\/li>\n\n\n\n<li>Gizli t\u0259\u015fkilatlar\u0131n, mafya vb. su\u00e7 \u00f6rg\u00fctl\u0259rinin, dedektiv roman\u0131nda yeri yoxdur .<\/li>\n\n\n\n<li>Detektiv romanlar\u0131ndak\u0131 b\u00fct\u00fcn cinay\u0259tl\u0259r \u015f\u0259xsi m\u00fcnaqi\u015f\u0259 \u0259sas\u0131nda ba\u015f verm\u0259lidir. Beyn\u0259lxalq su\u00e7 v\u0259 m\u00fcharib\u0259 \u00fcsullar\u0131 cinay\u0259tin d\u0259y\u0259rini azald\u0131r .<\/li>\n\n\n\n<li>Detektiv roman\u0131nda ba\u015f ver\u0259n cinay\u0259tin intihar v\u0259 ya q\u0259za oldu\u011funun a\u015fkarlanmas\u0131 bu janr \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0259bul edil\u0259 bilm\u0259z. (4.)<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>U\u011furlu yaz\u0131\u00e7\u0131, \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 20 madd\u0259lik janr x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri i\u00e7\u0259risind\u0259 sad\u0259c\u0259 biri il\u0259 b\u00fct\u00fcnl\u0259\u015fdirmi\u015fdir : \u201c\u0130puclar\u0131 oxucudan gizl\u0259dilm\u0259m\u0259lidir\u201d. \u201cKar kokusu \u201c, \u201cSultan\u0131 \u00d6ld\u00fcrmek\u201d, \u201cBab-\u0131 esrar \u201c, \u201c\u015eeytan ayr\u0131nt\u0131da gizlidir\u201d v\u0259 s bu<\/p>\n\n\n\n<p>kimi dedektiv romanlar\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259llifi olan Ahmet \u00dcmit janr\u0131n s\u0259rh\u0259dl\u0259rini a\u015faraq bir n\u00f6v oxucunun diqq\u0259tini c\u0259lb etm\u0259yin daha da asan v\u0259 maraql\u0131 ola bil\u0259c\u0259yini s\u00fcbut etmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Ahmet \u00dcmitin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 \u015feir v\u0259 hekay\u0259l\u0259rd\u0259n sonra q\u0259l\u0259m\u0259 alaraq n\u0259\u015fr etdirdiyi ilk dedektiv roman\u0131 olan \u201cSis v\u0259 Gec\u0259\u201d Almaniyada oxucuya t\u0259qdim edildikd\u0259n sonra u\u011fur qazanm\u0131\u015f v\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131 , \u201c\u015etutqart Zeitung\u201d q\u0259zeti t\u0259r\u0259find\u0259n \u201cT\u00fcrkiy\u0259nin \u0259n b\u00f6y\u00fck yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131ndan biri\u201c adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Kitab M\u0130T i\u00e7\u0259risind\u0259ki g\u00fcc oyunlar\u0131n\u0131n arxa planda t\u0259sviri v\u0259 istihbarat\u00e7\u0131n\u0131n sevgilisinin yoxa \u00e7\u0131xmas\u0131 il\u0259 ba\u015flayan \u015f\u0259xsi v\u0259 tragik aray\u0131\u015f yolunu \u0259hat\u0259 edir. 1996-c\u0131 il T\u00fcrkiy\u0259sinin t\u0259\u015fkilatlar, \u00f6rg\u00fctl\u0259r, g\u00f6zalt\u0131 i\u015fk\u0259nc\u0259l\u0259ri, solcu v\u0259 devrimcil\u0259r kimi sosial-siyasi hadis\u0259l\u0259rini sad\u0259 bir dill\u0259 ifad\u0259 ed\u0259r\u0259k oxucunu, s\u00f6z\u00fcn \u0259sl m\u0259nas\u0131nda, ke\u00e7mi\u015f il\u0259 \u00fczl\u0259\u015fdir\u0259n m\u00fc\u0259llif d\u00f6vr\u00fcn bilin\u0259n m\u00f6vzular\u0131n\u0131 dedektiv janr il\u0259 tacland\u0131rma\u011f\u0131 bacarm\u0131\u015fd\u0131r. \u018fs\u0259rd\u0259 M\u0130T g\u00f6revlisi Sedat\u0131n a\u015fiq oldu\u011fu v\u0259 bird\u0259n-bir\u0259 qeyb\u0259 \u00e7\u0259kil\u0259n Min\u0259ni axtarark\u0259n ist\u0259r sor\u011fu zaman\u0131, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 insan ili\u015fkil\u0259rin\u0259 do\u011fru bu s\u0259f\u0259ri zaman\u0131 tan\u0131\u015f oldu\u011fu insanlar\u0131n da hekay\u0259l\u0259rini g\u00f6rm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu axtar\u0131\u015f zaman\u0131 hadis\u0259 alan\u0131na gir\u0259n obrazlardan bir qismini h\u0259d\u0259f yan\u0131ltmaq, dig\u0259rl\u0259rinin is\u0259 intriqan\u0131n ipuclar\u0131na aparan k\u00f6rp\u00fc v\u0259zif\u0259sinin da\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131 kimi qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259k olar.<\/p>\n\n\n\n<p>Roman\u0131n ba\u015f q\u0259hr\u0259man\u0131 M\u0130T g\u00f6r\u0259vlisi olan Sedatd\u0131r. M\u0259n\u0259vi relavistik x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259r\u0259 sahib olan obraz\u0131n sevgi, i\u015f, ail\u0259 kimi bir d\u00f6ng\u00fc aras\u0131ndak\u0131 dilemmalar n\u0259tic\u0259sind\u0259, i\u00e7 d\u00fcnyas\u0131ndak\u0131 f\u0131rt\u0131na v\u0259 ziddiyy\u0259tl\u0259r, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 qay\u011f\u0131lar, g\u0259l-getl\u0259r, h\u0259m\u00e7inin insan\u0131n b\u0259z\u0259n \u00f6z\u00fcn\u0259 bel\u0259 etiraf etm\u0259kd\u0259n \u00e7\u0259kindiyi duy\u011fular\u0131n\u0131n \u015fidd\u0259tli t\u0259sviri \u0259s\u0259rin f\u0259ls\u0259fi y\u00fck\u00fcn\u00fc daha \u00e7ox b\u00fcruz\u0259 verir. \u018fs\u0259rin son s\u0259tirl\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r onun q\u0259bul etm\u0259kd\u0259 \u00e7\u0259tinlik duydu\u011fu ger\u00e7\u0259kl\u0259ri bir n\u00f6v qara d\u0259liy\u0259 \u00e7\u0259kil\u0259n cisiml\u0259rl\u0259 m\u00fcqayis\u0259 ed\u0259 bil\u0259rik. T\u0259k f\u0259rq is\u0259 Sedat\u0131n ger\u00e7\u0259kl\u0259rinin h\u0259yat\u0131ndak\u0131 \u00f6l\u00fcmc\u00fcl bo\u015fluq t\u0259r\u0259find\u0259n udulmas\u0131d\u0131r. Bu bo\u015flu\u011fu Min\u0259nin sevgisi il\u0259 doldurmaq ist\u0259yi onu \u0259hat\u0259 ed\u0259n ger\u00e7\u0259klikl\u0259rd\u0259n biraz daha uzaqla\u015fd\u0131r\u0131r. Daha d\u0259qiq \u015f\u0259kild\u0259 des\u0259k, h\u0259yat\u0131n absurdlu\u011funa do\u011fru<\/p>\n\n\n\n<p>y\u00f6n\u0259ldir. Siyasi d\u00fcz\u0259nin m\u00fcdafi\u0259\u00e7isi olan bu obraz\u0131n \u0259s\u0259r boyu amans\u0131z bir yadl\u0131q v\u0259 ondan do\u011fan yanl\u0131zl\u0131q i\u00e7\u0259risind\u0259 olmas\u0131 a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259svir edilmi\u015fdir. \u018ftraf\u0131ndak\u0131 hadis\u0259l\u0259r\u0259 \u00f6n\u0259m verm\u0259d\u0259n sad\u0259c\u0259 Min\u0259nin axtar\u0131\u015f\u0131na y\u00f6n\u0259lm\u0259sini ilk ba\u015fda m\u0259sl\u0259yin\u0259 duydu\u011fu deontoloji d\u0259y\u0259rl\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndir\u0259 biliriks\u0259, sonrak\u0131 s\u0259hif\u0259l\u0259rd\u0259 bunun \u00f6z h\u0259yat hadis\u0259l\u0259rin\u0259, ill\u0259rdir \u015f\u0259r\u0259fl\u0259 yerin\u0259 yetirdiyi v\u0259zif\u0259sin\u0259 yadla\u015fmaq kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndir\u0259 bil\u0259rik. \u0130tmi\u015f sevgilisinin axtar\u0131\u015f\u0131nda olan Sedat\u0131n bununla birlikd\u0259 , gizli bir soru\u015fdurma aparmaq m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qalmas\u0131 v\u0259 hadis\u0259l\u0259rin bu istiqam\u0259td\u0259 c\u0259r\u0259yan etm\u0259si onun daxili d\u00fcnyas\u0131 il\u0259 ziddiyy\u0259tl\u0259rini g\u00f6z \u00f6n\u00fcn\u0259 s\u0259rir. Son ana q\u0259d\u0259r bu absurd yolda ir\u0259lil\u0259y\u0259n obraz, fikrimizc\u0259, \u00e7abalar\u0131n\u0131n Min\u0259 il\u0259 yenid\u0259n qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131q\u011f\u0131 zaman deyil, sonu g\u0259lm\u0259y\u0259n pill\u0259k\u0259nl\u0259rd\u0259 beyhud\u0259 oldu\u011funu anlay\u0131r. Sedat\u0131n sevdiyi qad\u0131na \u00e7atmaq vasit\u0259si olaraq g\u00f6rd\u00fcy\u00fc pill\u0259k\u0259nl\u0259rin yaz\u0131\u00e7\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n yarad\u0131lan bo\u015flu\u011fun f\u0259ls\u0259fi simvolikas\u0131n\u0131n \u0259ksi kimi qiym\u0259tl\u0259ndiril\u0259 bil\u0259r. M\u00fc\u0259llif, romandak\u0131 bu absurdlu\u011fu t\u0259kc\u0259 Sedat obraz\u0131 il\u0259 deyil, v\u0259zif\u0259sini ba\u015fqalar\u0131n\u0131n aya\u011f\u0131n\u0131 kayd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 ed\u0259n v\u0259 v\u0259t\u0259n, mill\u0259t anlay\u0131\u015flar\u0131ndan b\u0259hs ed\u0259rk\u0259n \u0259slind\u0259 bu elementl\u0259r\u0259, bir s\u00f6zl\u0259, \u00f6z \u201cm\u0259n&#8221;ind\u0259n uzaqla\u015fm\u0131\u015f t\u0259\u015fkilat \u00fczvl\u0259rinin t\u0259nqidi il\u0259 oxuculara t\u0259qdim edir. Yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n bir \u00e7ox \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 s\u0131xca rastla\u015fd\u0131\u011f\u0131m\u0131z h\u0259zz\u00e7ilik v\u0259 ya q\u0259rb f\u0259ls\u0259f\u0259sind\u0259ki deyimi il\u0259 hedonizmi \u201cSis v\u0259 Gec\u0259\u201d d\u0259 d\u0259 g\u00f6r\u00fcr\u00fck. \u00d6z bo\u015flu\u011funu xo\u015fb\u0259xtlik il\u0259 v\u0259hd\u0259tl\u0259\u015fdirm\u0259k ist\u0259y\u0259n Sedat\u0131n, Mineyle olan ili\u015fkisi bu h\u0259zzin m\u0259nfi v\u0259 m\u00fcsb\u0259t c\u0259h\u0259tl\u0259rini sor\u011fulama\u011fa imkan verir. Fikrimizc\u0259, Sedat\u0131n bu hissini h\u0259zzd\u0259n daha \u00e7ox h\u0259yat\u0131ndak\u0131 absurdluqlardan qa\u00e7\u0131\u015f adland\u0131rmaq he\u00e7 d\u0259 yanl\u0131\u015f olmazd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fs\u0259rin m\u0259rk\u0259zind\u0259 Sedat v\u0259 onun axtar\u0131\u015flar\u0131 olsa da, diqq\u0259ti ,\u0259sas m\u00f6vzunun Min\u0259 obraz\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulmas\u0131 daha \u00e7ox c\u0259lb edir. Biz bu obraz\u0131 \u201cm\u00f6vcud olmas\u0131na baxmayaraq, he\u00e7 var olmayan \u201c kimi d\u0259 qeyd ed\u0259 bil\u0259rik. Roman\u0131n sonunda sevdiyi adam olan Sedat\u0131n silah\u0131ndan \u00e7\u0131xan t\u0259sad\u00fcfi m\u0259rmil\u0259rl\u0259 \u00f6ld\u00fcy\u00fcn\u00fc \u00f6yr\u0259ndiyimiz Min\u0259 haqq\u0131nda bu fikr\u0259 onun \u0259s\u0259rd\u0259ki m\u00f6vqeyi n\u0259tic\u0259sind\u0259 g\u0259lm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. M\u00f6vzu onun \u0259traf\u0131nda \u00e7evr\u0259l\u0259nm\u0259sin\u0259 r\u0259\u011fm\u0259n<\/p>\n\n\n\n<p>, \u0259s\u0259rd\u0259 Min\u0259 haqq\u0131nda olan he\u00e7 bir fikir dem\u0259k olar ki, \u00f6z t\u0259sdiqini tapm\u0131r : \u201cMine Sedat\u0131 h\u0259qiq\u0259t\u0259n sevirdimi yoxsa Fahri il\u0259 i\u015f birliyi i\u00e7\u0259risind\u0259ydi ?\u201d, \u201cOnu h\u0259min soyuducuya kim yerl\u0259\u015fdirmi\u015fdi ?\u201c v\u0259 s. Sedat\u0131n da Mine haqq\u0131nda olan d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rind\u0259ki ziddiyy\u0259tl\u0259rinin s\u0259b\u0259bini d\u0259 son s\u0259hif\u0259l\u0259rd\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdir\u0259 bil\u0259rik. Sevdiyini \u0259ld\u0259 ed\u0259c\u0259k q\u0259d\u0259r bencil olan bir qad\u0131n\u0131n ona bo\u015fan dem\u0259m\u0259sini sad\u0259c\u0259 iki a\u00e7\u0131qlama il\u0259 ayd\u0131nlatmaq olar : 1. Sevs\u0259 bel\u0259 Fahri il\u0259 i\u015f birliyind\u0259 olmas\u0131 ; 2. Sedatdan istifad\u0259 etm\u0259si .<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fs\u0259rin dedektiv janrda yaz\u0131lmas\u0131na baxmayaraq, qad\u0131n v\u0259 qad\u0131na m\u00fcnasib\u0259t m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin\u0259 geni\u015f \u015f\u0259kild\u0259 toxunulmu\u015fdur. Min\u0259d\u0259n ba\u015fqa M\u0259leyk\u0259, Sevim, C\u00fcm\u0259nin h\u0259yat yolda\u015f\u0131 kimi qad\u0131n obrazlar\u0131n\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131 \u0259s\u0259rd\u0259 m\u00fcnasib\u0259t olduqca ziddiyy\u0259tlidir. Sedat obraz\u0131 il\u0259 simvoliz\u0259 edil\u0259n hedonizmin \u0259slind\u0259 \u0259s\u0259rd\u0259ki sahibl\u0259rinin m\u0259hz bu obrazlar oldu\u011funu qeyd etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ild\u0131r\u0131m\u0131n \u201cQad\u0131nlar aldad\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilib susma\u011fa m\u0259cburdurlar. M\u0259sl\u0259yi yox, g\u0259liri yox, ayr\u0131l\u0131b n\u0259 ed\u0259c\u0259k?\u201d(1.s\u0259h33) c\u00fcml\u0259sin\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fc\u0259llif qad\u0131nlar\u0131n h\u0259yatda xo\u015fb\u0259xtlikl\u0259r\u0259 \u00e7atmaq \u00fc\u00e7\u00fcn atd\u0131\u011f\u0131 add\u0131mlar\u0131 qeyd edir. T\u0259biidir ki, bu add\u0131mlar h\u0259r qad\u0131nda eyni ola bilm\u0259z. Sevm\u0259diyi bir insan il\u0259 evl\u0259nm\u0259k m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qalan Sevimin h\u0259l\u0259 20 il \u00f6nc\u0259 duydu\u011fu h\u0259zz\u0259 geri qay\u0131tmas\u0131 il\u0259 q\u0131z\u0131 Min\u0259nin Fahri v\u0259 Sedat aras\u0131nda qald\u0131\u011f\u0131 reaksiyas\u0131n\u0131 h\u0259yatda \u00f6z yolunu \u00e7izm\u0259 ist\u0259yil\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndir\u0259 bil\u0259rik. M\u0259leyk\u0259 obraz\u0131na g\u0259ldikd\u0259 is\u0259 onun h\u0259yatdak\u0131 xo\u015fb\u0259xtlik arzusunun \u00f6vladlar\u0131 oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fck. O, Ild\u0131r\u0131m\u0131n dediyi kimi m\u0259sl\u0259yi v\u0259 ya pulu olmad\u0131\u011f\u0131ndan deyil, h\u0259yat\u0131n h\u0259zzinini , b\u00fct\u00fcn m\u00fcsb\u0259tlikl\u0259rini sahib oldu\u011fu ail\u0259 qavram\u0131nda g\u00f6rd\u00fcy\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn Sedat\u0131 t\u0259rk etmir. Bu yerd\u0259 dahi filosof olan Friedrich Nietzschenin \u201cUnutmak iyile\u015ftirir\u201d (3. S\u0259h 136) c\u00fcml\u0259sini xat\u0131rlamaq olar .<\/p>\n\n\n\n<p>Roman\u0131n konforizm ideyalar\u0131na xas olan obraz\u0131 Mustafan\u0131, m\u00fc\u0259llifin \u201cKar Kokusu \u201c \u0259s\u0259rind\u0259ki Hikm\u0259t il\u0259 m\u00fcqayis\u0259 etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Qaydalar\u0131n hakim oldu\u011fu bir sistemin \u0259siri olan Mustafa da eynil\u0259 Hikm\u0259t kimi, \u00f6z\u00fcn\u0259 m\u0259nfi yaz\u0131lacaq bir i\u015fin m\u0259suliyy\u0259tini \u00fcz\u0259rind\u0259n atmaqla g\u00fcv\u0259nd\u0259 hiss etm\u0259k<\/p>\n\n\n\n<p>ist\u0259yir, lakin onun bu davran\u0131\u015f\u0131 el\u0259 m\u0259hz \u00f6z\u00fcn\u0259 olan g\u00fcv\u0259nsizliyin t\u0259m\u0259li kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndir\u0259 bil\u0259rik. \u018fs\u0259rd\u0259 bu doqmatik d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rin Mustafa \u00fcz\u0259rind\u0259ki t\u0259sirini onun reaksiyalar\u0131n\u0131n idar\u0259sind\u0259 topland\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259k olar. Hikm\u0259tin yolda\u015f dediyi insanlar \u00fc\u00e7\u00fcn tedirginliyinin yerini \u00f6z \u015f\u0259xsi m\u0259nafeyi ald\u0131\u011f\u0131 kimi, Mustafan\u0131n da qa\u00e7\u0131r\u0131lan u\u015faqlar \u00fc\u00e7\u00fcn olan k\u0259d\u0259rini yanl\u0131\u015f q\u0259rar ver\u0259r\u0259k v\u0259zif\u0259sini itirm\u0259 qorxusu \u0259l\u0259 ke\u00e7irmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Y\u0131ld\u0131r\u0131m , Ahmet \u00dcmitin \u201cKar Kokusu \u201c adl\u0131 m\u0259\u015fhur Roman\u0131 da da yer alm\u0131\u015f bir obrazd\u0131r . H\u0259l\u0259 bu \u0259s\u0259rd\u0259 t\u0259\u015fkilatdak\u0131 d\u0259yi\u015fim r\u00fczgarlarlar\u0131n\u0131 hiss ed\u0259n v\u0259 etdiyi ilk s\u0259hvd\u0259 quyusunu qazacaqlar\u0131n\u0131 t\u0259xmin ed\u0259n Ild\u0131r\u0131m , \u201cSis V\u0259 Gec\u0259 \u201c roman\u0131nda \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f olmas\u0131na baxmayaraq, \u00f6z t\u0259sir g\u00fcc\u00fcn\u00fc qoruma\u011f\u0131 bacar\u0131r. Yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n bax\u0131\u015f m\u00f6vqeyin\u0259 g\u00f6r\u0259, ziddiyy\u0259t t\u0259\u015fkil ed\u0259n bu iki \u0259s\u0259rini \u0259slind\u0259 bir- biri il\u0259 m\u00fcqayis\u0259li \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259hlil etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u0130lk \u0259s\u0259rd\u0259 kommunistl\u0259rin h\u0259yat v\u0259 f\u0259aliyy\u0259tini \u00f6n plana \u00e7\u0259k\u0259r\u0259k t\u0259\u015fkilat v\u0259 onun \u00fczvl\u0259ri haqq\u0131nda q\u0131saca m\u0259lumat ver\u0259n m\u00fc\u0259llif , \u201cSis V\u0259 Gec\u0259 \u201c d\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 bi d\u0259f\u0259 \u0259ks m\u00f6vqed\u0259n, t\u0259\u015fkilat\u0131n baxd\u0131\u011f\u0131 m\u00f6vqed\u0259n yana\u015faraq oxucularda obyektiv fikir b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc il\u0259 d\u00f6vr\u00fcn sosial-siyasi ideyalar\u0131na bax\u0131\u015f buca\u011f\u0131 yaratma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r . Iyims\u0259r\u0131iyi axmaql\u0131q kimi qiym\u0259tl\u0259ndirdiyini g\u00f6rd\u00fcy\u00fcm\u00fcz Ild\u0131r\u0131m\u0131n daxili d\u00fcnyas\u0131n\u0131n daha d\u0259rinl\u0259rin\u0259 en\u0259n m\u00fc\u0259llif, onun simas\u0131nda sevgi, ail\u0259 v\u0259 s duy\u011fu y\u00fckl\u00fc \u00fcns\u00fcrl\u0259ri i\u015fin\u0259 qar\u0131\u015fd\u0131rmayan ideal istihbarat\u00e7\u0131 obraz\u0131n\u0131n t\u0259svirini yaratma\u011fa nail olmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p>Detektiv romanlar\u0131n olmazsa olmas\u0131 say\u0131lan cinay\u0259t problemin\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131 bu \u0259s\u0259rind\u0259 daha f\u0259rqli yana\u015faraq sonda qatil il\u0259 ara\u015fd\u0131ran obraz\u0131n\u0131 eyni \u015f\u0259xs \u00fcz\u0259rind\u0259 c\u0259ml\u0259\u015fdirir. D\u00f6vr\u00fcn sosial-siyasi hadis\u0259l\u0259rini bu cinay\u0259t\u0259 aparan k\u00f6rp\u00fc toru kimi t\u0259svir ed\u0259n m\u00fc\u0259llif oxucu mara\u011f\u0131na s\u0259b\u0259b olacaq ipuclar\u0131na \u0259s\u0259rin \u0259vv\u0259lind\u0259n deyil, art\u0131q onlar\u0131n b\u00fct\u00fcn obrazlar il\u0259 b\u00fct\u00fcnl\u0259\u015fdiyi bir zamanda- \u0259s\u0259rin ortalar\u0131nda g\u00f6zl\u0259r \u00f6n\u00fcn\u0259 s\u0259rir. Min\u0259nin cinay\u0259ti oxucunu bel\u0259 bir c\u00fcml\u0259ni d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259 vadar edir: kilometrl\u0259rl\u0259 uzaqda axtard\u0131qlar\u0131m\u0131z b\u0259lk\u0259 d\u0259 bir n\u0259f\u0259s q\u0259d\u0259r&nbsp; yax\u0131n\u0131m\u0131zdad\u0131r ???. Ahmet \u00dcmit&nbsp; bu \u0259s\u0259rind\u0259 n\u0259? , kim?&nbsp; Suallar\u0131ndan<\/p>\n\n\n\n<p>\u00e7ox, dedektiv \u0259s\u0259rl\u0259r\u0259 xas maraq timsal\u0131 olan nec\u0259? Sual\u0131na do\u011fru yo\u011funla\u015faraq hadis\u0259l\u0259rin reduksional prinsipl\u0259rin\u0259 uymaqla sonda dig\u0259r iki sual\u0131n cavab\u0131n\u0131 tapma\u011fa imkan yarad\u0131r. Min\u0259nin qatilinin sevdiyi adam olan Sedat\u0131n oldu\u011funu \u00f6yr\u0259ns\u0259k d\u0259 sonda bir s\u0131ra bo\u015fluqlarla \u00fczl\u0259\u015firik. Bunlar Min\u0259nin soyuducuda tap\u0131lmas\u0131 v\u0259 hamil\u0259 olmas\u0131na r\u0259\u011fm\u0259n \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259mi\u015fd\u0259n \u0259vv\u0259l Sedat\u0131n deyil, tibb bac\u0131s\u0131 olan G\u00fclizar\u0131n yan\u0131na getm\u0259sidir. Bu zaman a\u011fla g\u0259l\u0259n ilk fikir onun Fahri il\u0259 sevgi il\u0259 b\u0259rab\u0259r, i\u015f birliyinin d\u0259 olmas\u0131 olur. Hamil\u0259 olan Min\u0259nin h\u0259m Fahri h\u0259m d\u0259 Sedat\u0131n \u00f6z\u00fcnd\u0259n qa\u00e7araq k\u00fcrtaj olmaq ist\u0259yini d\u0259 bu i\u015fin pozulmas\u0131na mane olmamaq \u00e7abas\u0131 kimi qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259k olar. Lakin \u0259s\u0259rd\u0259 sad\u0259c\u0259 bir cinay\u0259tin oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259k o q\u0259d\u0259r d\u0259 do\u011fru olmazd\u0131. Sedat\u0131n Min\u0259ni axtarark\u0259n qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131\u011f\u0131 m\u00fcxt\u0259lif obrazlar\u0131n h\u0259yat hekay\u0259l\u0259rin\u0259 diqq\u0259t yetirs\u0259k, C\u00fcm\u0259nin t\u00f6r\u0259tdiyi cinay\u0259tl\u0259ri v\u0259 onlar\u0131n arxas\u0131nda duran s\u0259b\u0259bl\u0259ri a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 g\u00f6rm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. M\u00fc\u0259llifin bu cinay\u0259tl\u0259ri d\u0259qiq \u015f\u0259kild\u0259 ifad\u0259 etm\u0259sini t\u0259svir\u00e7ilik kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirm\u0259k hadis\u0259l\u0259r\u0259 s\u0259thi bax\u0131\u015fdan ba\u015fqa bir \u015fey olmazd\u0131. Ahmet \u00dcmit ke\u00e7mi\u015fin dinl\u0259m\u0259m\u0259zlikl\u0259rini oxucular\u0131n\u0131n ixtiyar\u0131na verm\u0259kl\u0259 onlar\u0131 bir n\u00f6v bu ger\u00e7\u0259klikl\u0259rl\u0259 maraqlanma\u011fa s\u00f6vq edir.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcsahib\u0259l\u0259rind\u0259n birind\u0259 dedektiv yazar\u0131 olma\u011fa h\u0259r zaman m\u0259saf\u0259li durmu\u015f Ahmet \u00dcmit, bu \u0259s\u0259ri il\u0259 dedektiv janr\u0131n\u0131 \u00f6z \u0259d\u0259bi ustal\u0131\u011f\u0131 il\u0259 f\u0259rqli s\u0259viyy\u0259y\u0259 da\u015f\u0131ma\u011f\u0131 bacarm\u0131\u015fd\u0131r. Obrazlar\u0131n t\u0259sviri, hadis\u0259l\u0259rin bax\u0131\u015f\u0131 v\u0259 bir-biri il\u0259 olan ili\u015fkisini formala\u015fd\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 sosial-siyasi \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259y\u0259 uy\u011funla\u015fd\u0131rma\u011f\u0131 bacaran yaz\u0131\u00e7\u0131 ist\u0259r ke\u00e7mi\u015fin\u0259 ba\u011fl\u0131, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 d\u0259y\u0259rl\u0259rini \u0259linin t\u0259rsi il\u0259 itmi\u015f s\u0259mt, m\u0259h\u0259ll\u0259, t\u0259\u015fkilat, \u00f6rg\u00fct insanlar\u0131n\u0131n t\u0259svirini yaratmaqla h\u0259r n\u00f6v oxucu il\u0259 b\u00fct\u00fcnl\u0259\u015fm\u0259y\u0259 nail olmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u018fd\u0259biyyat<\/strong><strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\" type=\"1\">\n<li>Ahmet \u00dcmit \u201cSis ve Gece \u201c , Everest yay\u0131nlar\u0131, 2017, p.352.<\/li>\n\n\n\n<li>Ahmet \u00dcmit \u201cKar Kokusu \u201c , Everest yay\u0131nlar\u0131, 2017, p.373.<\/li>\n\n\n\n<li>Friedrich Nietzsche \u201cAforizmalar\u201d, Tutku yay\u0131nlar\u0131, 2017, p.274.<strong><\/strong><\/li>\n\n\n\n<li>S.S.Van Dine (Willard Huntington Wright), Eyl\u00fcl 1928. American Magazine.<\/li>\n\n\n\n<li>Berke Vardar, A\u00e7\u0131klamal\u0131 dilbilim terimleri s\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc 2007, p.85.<strong><\/strong><\/li>\n<\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201cT\u00fcrkay\u201d ayl\u0131q \u0259d\u0259biyyat d\u0259rgisinin r\u0259smi elektron orqan\u0131-Az\u0259rbaycan\u0131n M\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 \u018fd\u0259biyyat Portal\u0131n\u0131n Sumqay\u0131t B\u00fcrosunun R\u0259hb\u0259ri T\u00fcrkiy\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131nda ill\u0259rdir var olmas\u0131na v\u0259 bir \u00e7ox g\u00f6z\u0259l n\u00fcmun\u0259l\u0259rinin m\u00f6vcudlu\u011funa baxmayaraq, dedektiv janr h\u0259r zaman k\u0259narla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, \u00f6z\u00fcn\u0259 tam da yer edin\u0259 bilm\u0259mi\u015fdir. \u015eansa, metafizik q\u00fcvv\u0259l\u0259r\u0259 rastlamaq dedektiv janr\u0131n \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rin\u0259 uy\u011fun g\u0259lm\u0259s\u0259 d\u0259, bu janr\u0131n \u00f6nd\u0259 g\u0259l\u0259n romanlar\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259llifi olan [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-47968","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47968","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=47968"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47968\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":47976,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47968\/revisions\/47976"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=47968"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=47968"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=47968"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}