{"id":49678,"date":"2025-08-04T09:00:00","date_gmt":"2025-08-04T05:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=49678"},"modified":"2025-08-04T11:24:36","modified_gmt":"2025-08-04T07:24:36","slug":"xalq-yazilcisi-anar-az%c9%99rbaycan-ur%c9%99yimd%c9%99-bir-sah-damardir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=49678","title":{"rendered":"&#8220;Xalq yaz\u0131l\u00e7\u0131s\u0131 ANAR.&#8221;Az\u0259rbaycan \u00fcr\u0259yimd\u0259 bir \u015fah damard\u0131r&#8221;\u00a0"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><a href=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/Xalq-yazicisi-Anar-Rzayev.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"700\" height=\"449\" src=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/Xalq-yazicisi-Anar-Rzayev.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-49679\" srcset=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/Xalq-yazicisi-Anar-Rzayev.jpg 700w, https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/Xalq-yazicisi-Anar-Rzayev-300x192.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 700px) 100vw, 700px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Sivasda d\u00fcnyaya g\u0259lmi\u015f T\u00fcrkiy\u0259nin tan\u0131nm\u0131\u015f \u015fairi, az\u0259ri k\u00f6k\u0259nli Yavuz B\u00fclent Bakil\u0259r b\u00fct\u00fcn q\u0259lbiyl\u0259 Az\u0259rbaycana ba\u011fl\u0131 insand\u0131r. Yaz\u0131ma ba\u015fl\u0131q qoydu\u011fum misra onun B\u0259xtiyar Vahabzad\u0259y\u0259 h\u0259sr etdiyi \u015feird\u0259ndir:<\/h3>\n\n\n\n<p><em>T\u00fcrk\u00fc t\u00fcrkd\u0259n ba\u015fqa indi kim anlar,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Yaram d\u0259rin, m\u0259lh\u0259mim yox, vaxt\u0131m dar.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Bir dastan yazar kimi yaz m\u0259ni, Anar,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Duy m\u0259ni, B\u0259xtiyar, duy m\u0259ni, \u015eahmar!<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 toplant\u0131da Qaraba\u011f m\u00fcsib\u0259tind\u0259n bir epizodu xat\u0131rlad\u0131m: Xocal\u0131 q\u0131r\u011f\u0131n\u0131ndan sonra qarl\u0131 me\u015f\u0259d\u0259 s\u00fcr\u00fcn\u0259n k\u00f6rp\u0259 balas\u0131n\u0131n donmu\u015f b\u0259d\u0259nind\u0259n tikanlar\u0131 bir-bir \u00e7\u0131xar\u0131b onu d\u0259fn ed\u0259n anas\u0131ndan dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131m zaman Yavuz b\u0259yin nec\u0259 sars\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, k\u00f6vr\u0259ldiyini, g\u00f6zl\u0259rinin doldu\u011funu he\u00e7 vaxt unutmayacam.<\/p>\n\n\n\n<p>Tan\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n uzun bir tarix\u00e7\u0259si var. \u0130stanbulda, Ankarada, Bak\u0131da, h\u0259tta Amsterdamda g\u00f6r\u00fc\u015fm\u00fc\u015f\u00fck. H\u0259r d\u0259f\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n d\u0259rdl\u0259rin\u0259, \u00f6z\u0259llikl\u0259 Qaraba\u011f m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 nec\u0259 \u00fcr\u0259k yan\u011f\u0131s\u0131yla yana\u015fd\u0131\u011f\u0131na \u015fahid\u0259m.<\/p>\n\n\n\n<p>Yavuz B\u00fclent Bakil\u0259rin (soy ad\u0131n\u0131n t\u0259rkibind\u0259 bir &#8220;Bak\u0131&#8221; qismi d\u0259 var) televiziya proqramlar\u0131nda dil haqq\u0131nda silsil\u0259 verili\u015fl\u0259rini maraqla izl\u0259yir v\u0259 s\u00f6yl\u0259diyi fikirl\u0259rin \u00e7oxuyla raz\u0131la\u015f\u0131rd\u0131m. Bu bar\u0259d\u0259 bir g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fczd\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 d\u0259 dedim v\u0259 eyni zamanda T\u00fcrkiy\u0259 medias\u0131n\u0131n dil siyas\u0259tin\u0259 aid b\u0259zi iradlar\u0131m\u0131 da bildirdim. Bir m\u00fcdd\u0259t sonra Yavuz b\u0259yin&nbsp;<strong>&#8220;T\u0259rc\u00fcman&#8221;<\/strong>&nbsp;q\u0259zetind\u0259 (13 aprel 2004) d\u0259rc edilmi\u015f yaz\u0131s\u0131yla tan\u0131\u015f oldum. Yavuz b\u0259y yaz\u0131rd\u0131:<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Bug\u00fcnk\u00fc \u00e7a\u011fda\u015f Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n \u0259n d\u0259y\u0259rli yazarlar\u0131ndan Anar m\u0259n\u0259 \u00e7ox \u00f6n\u0259mli bir soru sordu: &#8220;Biz, &#8211; dedi, &#8211; d\u00fcn\u0259nki Sovet rejimind\u0259 bir s\u0131ra yanl\u0131\u015fl\u0131qlar yapmaq m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qald\u0131q. \u00c7\u00fcnki ba\u011f\u0131ms\u0131z (&#8220;ba\u011f\u0131ms\u0131z&#8221; s\u00f6z\u00fcn\u0259 diqq\u0259r edin! &#8211; A.) deyildik. Siz n\u0259d\u0259n dild\u0259 b\u00f6y\u00fck yanl\u0131\u015fl\u0131qlar yap\u0131rs\u0131n\u0131z? Sizi kim zorlay\u0131r? Dild\u0259 z\u0259rur\u0259t v\u0259 m\u0259cburiyy\u0259t olmadan k\u0259lm\u0259l\u0259r d\u0259yi\u015fdirirsiniz?<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>M\u0259s\u0259l\u0259n, mill\u0259t, h\u00fcrriyy\u0259t, h\u0259yat, \u015f\u0259rt, ehtiyac, \u015f\u0259r\u0259f, imkan, hekay\u0259, a\u011f\u0131l, \u015f\u0259h\u0259r, \u0259d\u0259biyyat, hakimiyy\u0259t, can kimi k\u0259lm\u0259l\u0259rimiz h\u0259m T\u00fcrkiy\u0259 t\u00fcrkc\u0259sind\u0259, h\u0259m d\u0259 Az\u0259rbaycan t\u00fcrkc\u0259sind\u0259 (! &#8211; A.) tamam\u0259n ortaq k\u0259lm\u0259l\u0259rdir. \u0130ndi siz bu k\u0259lm\u0259l\u0259rd\u0259n ne\u00e7in vaz ke\u00e7diniz? M\u0259n indi ist\u0259yir\u0259m ki, Anar\u0131n sorusuna b\u00fct\u00fcn &#8220;T\u0259rc\u00fcman&#8221; oxucular\u0131 da, mill\u0259timiz d\u0259 cavab verm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fs\u0131n. N\u0259d\u0259n minillik k\u0259lm\u0259l\u0259rmizi t\u0259rk ediyoruz? Bu sorunu m\u0259n d\u0259 siz\u0259 soruyuorum&#8221;.<\/em><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/img.edebiyyatqazeti.az\/uploads\/480573501_1166185395506893_8898062471076011460_n.jpg\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Yavuz b\u0259y&nbsp;<strong>&#8220;S\u00f6z\u00fcn do\u011frusu&#8221;<\/strong>&nbsp;kitab\u0131n\u0131n Birinci cildini m\u0259n\u0259&nbsp;<strong><em>&#8220;M\u00fcht\u0259r\u0259m Anar R\u0259sulzad\u0259 &#8211; karde\u015fime t\u00fcrkc\u0259 sevdas\u0131yla&#8221;<\/em><\/strong>&nbsp;s\u00f6zl\u0259riyl\u0259, ikinci cildini&nbsp;<strong><em>&#8220;\u0259s\u0259rl\u0259rini zevkl\u0259 oxudu\u011fum Anar Resulzade karde\u015fime varl\u0131q s\u0259b\u0259bimiz olan T\u00fcrkc\u0259 sevgisiyl\u0259, t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcrl\u0259&#8221;<\/em><\/strong>&nbsp;ithaf\u0131yla 2004-c\u00fc ild\u0259 ba\u011f\u0131\u015flam\u0131\u015fd\u0131. El\u0259 o vaxt h\u0259r iki cildi maraqla oxumu\u015fdum. \u0130ndi bu yaz\u0131n\u0131 i\u015fl\u0259rk\u0259n, bu kitablara bir daha m\u00fcraci\u0259t etdim. \u0130st\u0259r dil haqq\u0131nda cildl\u0259rind\u0259, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 v\u0259t\u0259nimiz\u0259 h\u0259sr etdiyi&nbsp;<strong>&#8220;Az\u0259rbaycan \u00fcr\u0259yimd\u0259 bir \u015fah damard\u0131r&#8221;<\/strong>&nbsp;kitab\u0131nda tam raz\u0131la\u015fd\u0131\u011f\u0131m fikirl\u0259r \u0259ks\u0259riyy\u0259t t\u0259\u015fkil ets\u0259 d\u0259, Yavuz b\u0259yin m\u00fc\u0259yy\u0259n q\u0259na\u0259tl\u0259riyl\u0259 m\u00fcbahis\u0259y\u0259 d\u0259 ehtiyac duyuram.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fvv\u0259la, dil m\u0259s\u0259l\u0259si. Yavuz b\u0259yin T\u00fcrkiy\u0259 t\u00fcrkc\u0259sin\u0259 \u00e7ox sayda \u0259cn\u0259bi s\u00f6zl\u0259rin daxil olunmas\u0131na etiraz\u0131n\u0131 y\u00fcz\u0259 y\u00fcz anlay\u0131r v\u0259 payla\u015f\u0131ram. Do\u011frudan da, &#8220;hesab&#8221; \u0259v\u0259zin\u0259 &#8220;arifmetika&#8221;, &#8220;h\u0259nd\u0259s\u0259&#8221; \u0259v\u0259zin\u0259 &#8220;geometriya&#8221; i\u015fl\u0259tm\u0259y\u0259 n\u0259 ehtiyac var? Dil\u0259 \u00e7oxdan daxil olmu\u015f fars s\u00f6z\u00fc &#8220;\u00e7ardak&#8221; \u0259v\u0259zin\u0259 italyan s\u00f6zu &#8220;perkola&#8221; i\u015fl\u0259nm\u0259sin\u0259 etiraz\u0131nda da haql\u0131d\u0131r. Yerli-yersiz &#8220;alan&#8221; s\u00f6z\u00fcn\u00fc i\u015fl\u0259nm\u0259sinin d\u0259 \u0259leyhin\u0259di. &#8220;Piknik alan\u0131&#8221;, &#8220;\u00c7o\u00e7uq oyun alan\u0131&#8221;n\u0131 v\u0259 s. q\u0259bul etmir. H\u0259tta art\u0131q dil\u0259 girmi\u015f &#8220;hava alan\u0131&#8221; yerin\u0259 &#8220;hava meydan\u0131&#8221; i\u015fl\u0259nm\u0259sini t\u0259rcih edir.<\/p>\n\n\n\n<p>Yaxud &#8220;\u015fair&#8221; s\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u0259v\u0259zin\u0259 &#8220;ozan&#8221; s\u00f6z\u00fcn\u00fcn i\u015fl\u0259nm\u0259sini q\u0259bul etmir. Do\u011frudan da, m\u00fcasir a\u015f\u0131qlar\u0131n babalar\u0131 &#8211; qopuz \u00e7al\u0131b oxuyan ozanlara \u015fair, \u0259srl\u0259r boyu yaz\u0131l\u0131 \u015feirl\u0259rin m\u00fc\u0259llifl\u0259ri kimi tan\u0131nan \u015fairl\u0259r\u0259 ozan dem\u0259k d\u00fcz deyil.<\/p>\n\n\n\n<p>Co\u015fqun mill\u0259t sevdal\u0131s\u0131 olan Y.B.Bakil\u0259r ifrat mill\u0259t\u00e7i &#8220;g\u00fcn\u0259\u015f dil teorisi&#8221;ni, y\u0259ni b\u00fct\u00fcn dill\u0259rin guya t\u00fcrk dilind\u0259n t\u00f6r\u0259m\u0259si n\u0259z\u0259riyy\u0259sini d\u0259 yanl\u0131\u015f say\u0131r v\u0259 \u0259lb\u0259tt\u0259, tamamil\u0259 haql\u0131d\u0131r. Dil\u0259 daxil edil\u0259n v\u0259 etiraz etdiyi s\u00f6zl\u0259rin siyah\u0131s\u0131n\u0131 g\u0259tirir:<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 c\u0259miyy\u0259t yerin\u0259 sosyete, firq\u0259 yerin\u0259 parti, hey\u0259t yerin\u0259 deleqe, ictimai yerin\u0259 sosyal, iqtisadiyy\u0259t yerin\u0259 ekonomi, m\u0259d\u0259niyy\u0259t yerin\u0259 k\u00fclt\u00fcr, s\u0259naye yerin\u0259 industri, m\u00fcdir yerin\u0259 direktor, h\u0259kim yerin\u0259 doktor, a\u015fxana yerin\u0259 lokanta i\u015fl\u0259nm\u0259lidir?<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259n bu siyah\u0131ya indiki Az\u0259rbaycan dilin\u0259 p\u0259r\u00e7im olunmu\u015f s\u00f6zl\u0259ri d\u0259 \u0259lav\u0259 ed\u0259rdim. Niy\u0259 d\u00fckan yox, market, kainat yox, speys, ismar\u0131\u015f \u0259v\u0259zin\u0259 mesaj v\u0259 s. i\u015fl\u0259tm\u0259liyik?<\/p>\n\n\n\n<p>Yavuz b\u0259y bizim C\u00fcmhuriyy\u0259t \u0259v\u0259zin\u0259 Respublika, C\u00fcmhur Ba\u015fqan\u0131 \u0259v\u0259zin\u0259 Prezident dem\u0259yimizi d\u00fczg\u00fcn saym\u0131r. \u015eimali Kiprd\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131mda m\u0259n d\u0259 bu bar\u0259d\u0259 dan\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131m. T\u00fcrkiy\u0259 t\u00fcrkl\u0259rin\u0259 m\u00fcraci\u0259tl\u0259: &#8220;Biz Respublika, siz C\u00fcmhuriyy\u0259t deyirsiz. Amma biz m\u0259d\u0259niyy\u0259t, siz k\u00fclt\u00fcr, biz siyas\u0259t siz politika, biz iqtisadiyyat siz ekonomi deyirsiz. Dill\u0259rimizi daha da yax\u0131nla\u015fd\u0131rmaq ist\u0259yiriks\u0259, g\u0259lin, bir prinsip\u0259 \u0259saslanaq (&#8220;prinsip&#8221; s\u00f6z\u00fcn\u00fc d\u0259 &#8220;qayda&#8221; s\u00f6z\u00fcyl\u0259 \u0259v\u0259z etm\u0259k olar), ya ham\u0131m\u0131z \u0259r\u0259b m\u0259n\u015f\u0259li, ya ham\u0131m\u0131z Avropa m\u0259n\u015f\u0259li s\u00f6zl\u0259ri i\u015fl\u0259d\u0259k.<\/p>\n\n\n\n<p>Amma h\u0259r i\u015fd\u0259 oldu\u011fu kimi, bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 d\u0259 ifrata varmaq olmaz. Yavuz b\u0259y t\u00fcrk dilin\u0259 girmi\u015f, dem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00fcn yeni s\u00f6zl\u0259ri &#8211; &#8220;\u00f6z t\u00fcrkc\u0259&#8221;ni q\u0259bul etmir. M\u0259nim&nbsp; fikrimc\u0259, tutal\u0131m, \u00e7a\u011fda\u015f, u\u00e7aq, \u00f6rn\u0259k s\u00f6zl\u0259ri u\u011furludur. El\u0259 bir q\u0259d\u0259r \u0259vv\u0259l Yavuz b\u0259yin i\u015fl\u0259tdiyi v\u0259 alt\u0131n\u0131 c\u0131zd\u0131\u011f\u0131m &#8220;ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131q&#8221; s\u00f6z\u00fc d\u0259 f\u0259na deyil. Hans\u0131 m\u0259ntiql\u0259 &#8220;maal\u0259s\u0259f&#8221;, &#8220;binaaleyn&#8221; kimi adam\u0131n dilini dola\u015fd\u0131ran s\u00f6zl\u0259r saxlan\u0131l\u0131r, amma ham\u0131n\u0131n yax\u015f\u0131 bildiyi &#8220;m\u0259kt\u0259b&#8221;, &#8220;m\u00fc\u0259llim&#8221; s\u00f6zl\u0259ri &#8220;okul&#8221;, &#8220;\u00f6yr\u0259tm\u0259n&#8221; s\u00f6zl\u0259ril\u0259 \u0259v\u0259z olunur. Ancaq ona g\u00f6r\u0259mi ki, &#8220;okul&#8221; frans\u0131zca &#8220;ekol&#8221;a b\u0259nz\u0259yir, &#8220;\u00f6yr\u0259tm\u0259n&#8221; ingilisc\u0259 &#8220;centlmen&#8221;, &#8220;biznesmen&#8221; s\u00f6zl\u0259rini xat\u0131rlad\u0131r?<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;F\u00f6vq\u0259lad\u0259&#8221; &#8211; deyili\u015fi a\u011f\u0131r s\u00f6zl\u0259rd\u0259ndir, amma &#8220;ola\u011fan\u00fcst\u00fc&#8221; asanm\u0131 t\u0259l\u0259ff\u00fcz edilir? B\u0259lk\u0259 bu s\u00f6z\u00fcn ifad\u0259 etdiyi anlam\u0131 &#8211; m\u0259nan\u0131 &#8220;g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015f&#8221;, ya &#8220;inan\u0131lmaz&#8221; \u015f\u0259klind\u0259 i\u015fl\u0259d\u0259k?! \u0130ll\u0259rdir deyirik ki, bizim i\u015fl\u0259tdiyimiz &#8220;qatar&#8221; s\u00f6z\u00fc &#8220;tren&#8221; s\u00f6z\u00fcnd\u0259n daha t\u00fcrkc\u0259dir, deyirik ki, &#8220;a\u00e7ar&#8221; &#8220;anahtar&#8221;dan yax\u015f\u0131d\u0131r, b\u0259li, \u0259v\u0259t deyirl\u0259r, amma yen\u0259 d\u0259 &#8220;tren&#8221;d\u0259n v\u0259 &#8220;anahtar&#8221;dan \u0259l \u00e7\u0259kmirl\u0259r. &#8220;Xo\u015fuma getdi&#8221; deyirl\u0259r. N\u0259r\u0259y\u0259 getdi? &#8220;Xo\u015fuma g\u0259ldi&#8221; daha m\u0259ntiqli deyilmi? \u015e\u0259h\u0259r\u0259 n\u0259d\u0259n &#8220;k\u0259nd&#8221; deyirl\u0259r v\u0259 eyni zamanda &#8220;B\u00f6y\u00fck \u015f\u0259h\u0259r b\u0259l\u0259diyy\u0259si&#8221; i\u015fl\u0259dirl\u0259r?<\/p>\n\n\n\n<p>Yavuz b\u0259y &#8220;h\u0259yat&#8221; \u0259v\u0259zin\u0259 &#8220;ya\u015fam&#8221;, &#8220;h\u0259qiq\u0259t&#8221; \u0259v\u0259zin\u0259 &#8220;ger\u00e7\u0259k&#8221;, &#8220;h\u0259sr\u0259t&#8221; \u0259v\u0259zin\u0259 &#8220;\u00f6zl\u0259m&#8221;, &#8220;x\u00fcsusi&#8221; \u0259v\u0259zin\u0259 &#8220;\u00f6z\u0259l&#8221; i\u015fl\u0259nm\u0259sinin d\u0259 \u0259leyhin\u0259dir. Bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 Yavuz b\u0259yl\u0259 raz\u0131la\u015fm\u0131ram. Demir\u0259m ki, sabahdan &#8220;h\u0259yat&#8221; \u0259v\u0259zin\u0259 &#8220;ya\u015fam&#8221; i\u015fl\u0259d\u0259k. Amma bu iki s\u00f6z\u00fcn h\u0259r ikisini, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, h\u0259m &#8220;ger\u00e7\u0259k&#8221;, h\u0259m &#8220;h\u0259qiq\u0259t&#8221;, h\u0259m &#8220;h\u0259sr\u0259t&#8221;, h\u0259m &#8220;\u00f6zl\u0259m&#8221; k\u0259lm\u0259l\u0259rini i\u015fl\u0259ts\u0259k, bu dilin sinonim z\u0259nginliyini art\u0131rar. Qoy bu s\u00f6zl\u0259rin ham\u0131s\u0131ndan istifad\u0259 olunsun, yaxud T\u00fcrkiy\u0259 t\u00fcrkc\u0259siyl\u0259 des\u0259k, &#8220;hepsi kullan\u0131ls\u0131n&#8221;. Hans\u0131 daha \u00e7ox yay\u0131lar, hans\u0131n\u0131 \u00e7oxluq, \u00e7o\u011funluq q\u0259bul ed\u0259r, o da qalar. Yaxud ikisi d\u0259 qalar.<\/p>\n\n\n\n<p>Dill\u0259 ba\u011fl\u0131 probleml\u0259ri &#8211; sorunlar\u0131 bitirm\u0259k\u00e7\u00fcn bir m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259, &#8211; konuya da toxunum &#8211; deyinim. Az\u0259rbaycan v\u0259 t\u00fcrkc\u0259 i\u015fl\u0259n\u0259n eyni m\u0259nal\u0131 &#8211; anlaml\u0131 s\u00f6zl\u0259ri qo\u015fa g\u0259tirir\u0259m ki, dill\u0259rimiz aras\u0131nda b\u00fct\u00fcn eynilikl\u0259rl\u0259 &#8211; ox\u015farl\u0131qlarla b\u0259rab\u0259r, f\u0259rql\u0259r &#8211; ayr\u0131l\u0131qlar da ayd\u0131n olsun.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu m\u0259s\u0259l\u0259ni ona g\u00f6r\u0259 abart\u0131ram &#8211; qabard\u0131ram, \u015fi\u015firdir\u0259m ki, bir \u00e7ox t\u00fcrkiy\u0259li qarda\u015flar\u0131m\u0131z kimi, Yavuz b\u0259y d\u0259 Az\u0259rbaycana b\u00f6y\u00fck m\u0259h\u0259bb\u0259til\u0259 birlikd\u0259 dilimizi l\u0259hc\u0259 say\u0131r. D\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 dedikl\u0259rimi bir d\u0259 t\u0259krar etm\u0259liy\u0259m: Ba\u011f\u0131ms\u0131z, m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259t dili &#8211; l\u0259hc\u0259 say\u0131la bilm\u0259z. Sovet d\u00f6n\u0259minin \u00e7\u0259tin ill\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131, onun ziyal\u0131lar\u0131 &#8211; ayd\u0131nlar\u0131, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259, yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131 &#8211; yazarlar\u0131 dilimizin ya\u015famas\u0131 u\u011frunda ona g\u00f6r\u0259 \u00f6l\u00fcm-dirim m\u00fcbariz\u0259si aparmay\u0131blar ki, m\u00fcst\u0259qillik d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 onu l\u0259hc\u0259 adland\u0131rs\u0131nlar? Az\u0259rbaycan t\u00fcrkc\u0259si &#8211; he\u00e7 bir dilin l\u0259hc\u0259si deyil, m\u00fcst\u0259qil dildir, \u00f6z tarixi, \u00f6zke\u00e7mi\u015fi, \u00f6z \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri &#8211; g\u0259l\u0259n\u0259kl\u0259ri olan dildir. O\u011fuz qrupuna daxil olan Az\u0259rbaycan t\u00fcrkc\u0259sinin v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 t\u00fcrkc\u0259sinin qayna\u011f\u0131 eynidir v\u0259 ta XIX \u0259sr\u0259 q\u0259d\u0259r bir-birind\u0259n \u00e7ox az f\u0259rql\u0259nmi\u015fl\u0259r. A\u011f\u0131z \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z &#8211; \u015fifahi \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131zda he\u00e7 f\u0259rq yoxdur, yaz\u0131l\u0131 \u0259d\u0259biyyat &#8211; divan \u015feiri d\u0259 \u00fcmumi \u0259r\u0259b v\u0259 fars s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 yax\u0131nd\u0131r. Amma bu g\u00fcn m\u0259n Yunis \u018fmr\u0259ni s\u0259rb\u0259st oxuyub anlay\u0131ramsa, onun kitab\u0131na yaz\u0131lan \u00d6n s\u00f6z\u00fc m\u00fctali\u0259 ed\u0259nd\u0259 tez-tez l\u00fc\u011f\u0259t\u0259 baxmal\u0131 oluram. Bu g\u00fcn dill\u0259rimiz aras\u0131nda he\u00e7 bir f\u0259rq yoxdur, &#8211;&nbsp; dey\u0259nl\u0259r, ya h\u0259qiq\u0259t\u0259 &#8211; ger\u00e7\u0259y\u0259 g\u00f6z yumanlard\u0131, ya da bunu m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u0259qs\u0259dl\u0259 ed\u0259nl\u0259r. Bu g\u00fcn Az\u0259rbaycan t\u00fcrkc\u0259si Yavuz b\u0259yin d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcy\u00fc t\u0259kin &#8211; T\u00fcrkiy\u0259 t\u00fcrkc\u0259sinin Sivas, ya \u018frzurum kimi l\u0259hc\u0259l\u0259rind\u0259n biri deyil. \u00d6z x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri &#8211; \u00f6z\u0259llikl\u0259ri, \u00f6z s\u00f6z t\u0259rkibi olan \u0259d\u0259bi dildir. El\u0259c\u0259 d\u0259 qazax, q\u0131r\u011f\u0131z, \u00f6zb\u0259k, tatar, t\u00fcrkm\u0259n, uy\u011fur dill\u0259ri l\u0259hc\u0259 deyil, m\u00fcst\u0259qil dildirl\u0259r. B\u00f6y\u00fck \u00d6nd\u0259rimiz Heyd\u0259r \u018fliyevin m\u0259\u015fhur s\u00f6zl\u0259rini unutmuram:&nbsp;<strong>&#8220;Bir mill\u0259t &#8211; iki d\u00f6vl\u0259t&#8221;<\/strong>. \u018flb\u0259tt\u0259, el\u0259dir. Amma bir mill\u0259tin d\u0259 iki f\u0259rqli l\u0259hc\u0259l\u0259ri yox, \u0259d\u0259bi dill\u0259ri ola bilir. Hindistanda ne\u00e7\u0259 f\u0259rqli dil var, amma hind xalq\u0131 vahid mill\u0259tdir. \u018ffqan xalq\u0131 vahiddir, amma \u018ffqan\u0131standa pu\u015ftu, x\u0259z\u0259r, tacik, \u00f6zb\u0259k dill\u0259rind\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rlar. O biri t\u0259r\u0259fd\u0259n, Lat\u0131n Amerikas\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259ri ispan dilind\u0259 dan\u0131\u015f\u0131r, amma m\u0259g\u0259r meksikal\u0131lar v\u0259 argentinal\u0131lar eyni mill\u0259tdir? Yaxud eyni dild\u0259 dan\u0131\u015fan ispanlarla \u00e7ilil\u0259r eyni xalqd\u0131r? Amerikanlar, britaniyal\u0131lar, kanadal\u0131lar, avstraliyal\u0131lar ingilis dilind\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rlar, lakin eyni xalq deyill\u0259r. El\u0259c\u0259 d\u0259 ingilis dilind\u0259 dan\u0131\u015fan irlandlar v\u0259 \u015fotlandlar eyni mill\u0259t deyil. Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259ril\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 t\u00fcrkl\u0259ri iki d\u00f6vl\u0259ti olan eyni mill\u0259tdir, amma bir-birin\u0259 \u00e7ox yax\u0131n olsa da, bir q\u0259d\u0259r f\u0259rqli dill\u0259ri var. Bu f\u0259rql\u0259r h\u0259l\u0259 XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Mirz\u0259 C\u0259lil M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259nin &#8220;Anam\u0131n kitab\u0131&#8221;, \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259ylinin &#8220;O olmas\u0131n, bu olsun&#8221; \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 parlaq \u015f\u0259kild\u0259 \u0259ks olunub. Q\u0131p\u00e7aq qrupundan qazax v\u0259 q\u0131r\u011f\u0131z dill\u0259ri \u00e7ox yax\u0131nd\u0131rlar. Eyni qrupdan tatar v\u0259 ba\u015fq\u0131rdlar\u0131n, h\u0259tta \u00fcmumi \u0259d\u0259bi klassikl\u0259ri var. Amma b\u00fct\u00fcn bu t\u00fcrk xalqlar\u0131 \u00f6z ana dill\u0259rini l\u0259hc\u0259 yox, m\u00fcst\u0259qil dil say\u0131rlar v\u0259 d\u00fcz edirl\u0259r. Bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259tinin qurucular\u0131ndan M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259nin d\u0259 eyni fikird\u0259 oldu\u011funu xat\u0131rlatmaq ist\u0259yir\u0259m.<\/p>\n\n\n\n<p>Yavuz b\u0259y ustad\u0131 sayd\u0131\u011f\u0131 b\u00f6y\u00fck \u015fairimiz B\u0259xtiyar Vahabzad\u0259ni bel\u0259 s\u0259ciyy\u0259l\u0259ndirir:&nbsp;<em>&#8220;Bizim M\u0259hm\u0259d Akifimiz, Y\u0259hya Kamal\u0131m\u0131z, N\u0259cib Fazilimiz n\u0259 is\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n B\u0259xtiyar Vahabzad\u0259si d\u0259 odur&#8221;.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan dili (l\u0259hc\u0259si yox, m\u0259hz dili) m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 B\u0259xtiyar Vahabzad\u0259nin&nbsp; fikrini el\u0259 Yavuz b\u0259y d\u0259 kitab\u0131nda g\u0259tirir:<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;P\u0259ki (yax\u015f\u0131) \u015fimdi (indi) n\u0259 yapmal\u0131? (n\u0259 etm\u0259li?) T\u00fcrk xalq\u0131n\u0131n \u0259srl\u0259r boyu bir-birind\u0259n ayr\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259si dild\u0259 d\u0259 b\u00f6y\u00fck f\u0259rql\u0259r meydana g\u0259tirdi. Bu \u00fczd\u0259n \u0259ski Sovet Birliyind\u0259 t\u00fcrk xalqlar\u0131 k\u0259ndi (\u00f6z) ana dill\u0259riyl\u0259 bir-birl\u0259rini yet\u0259ri q\u0259d\u0259r anlam\u0131yorlar. Ortaq bir dil olaraq rusca konu\u015fma\u011fa (dan\u0131\u015fma\u011fa) ba\u015flad\u0131lar. Bu is\u0259 bizim \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck bir faci\u0259 idi. M\u0259n bunu t\u00fcrk olaraq k\u0259ndim\u0259 b\u00f6y\u00fck bir h\u0259qar\u0259t say\u0131ram. V\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f yolu olaraq b\u00fct\u00fcn t\u00fcrk xalqlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn ileti\u015fim (rabit\u0259, \u00fcnsiyy\u0259t) dili olaraq T\u00fcrkiy\u0259 t\u00fcrkc\u0259sinin \u0259sas al\u0131nmas\u0131n\u0131 istiyorum&#8221;.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, B\u0259xtiyar m\u00fc\u0259llim \u00e7a\u011fda\u015f t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n dill\u0259rinin f\u0259rqli olmas\u0131n\u0131, bir-birini anlamayacaq d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 f\u0259rqliliyini v\u0259 buna g\u00f6r\u0259 ortaq dil kimi rus dilind\u0259n istifad\u0259 olunmas\u0131n\u0131 t\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259 qeyd edir. \u018flb\u0259tt\u0259, bayaq d\u0259min yazd\u0131\u011f\u0131m kimi, q\u0131p\u00e7aq dil qrupuna daxil olanlar bir-birini anlamaqda \u00e7\u0259tinlik \u00e7\u0259kmir, eyni c\u00fcr o\u011fuz qrupunda, \u00f6z\u0259llikl\u0259 Az\u0259rbaycan v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 t\u00fcrkc\u0259si bir-birini asan (kolay) anlayacaq d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 yax\u0131nd\u0131rlar. Yax\u0131nd\u0131rlar, lakin f\u0259rqlidirl\u0259r. \u018fg\u0259r, b\u0259zil\u0259rinin sayd\u0131qlar\u0131 kimi he\u00e7 bir f\u0259rq yoxdursa, onda m\u0259n, Anar (el\u0259c\u0259 d\u0259 B\u0259xtiyar m\u00fc\u0259llim v\u0259 \u00f6z dilimizd\u0259 yazan b\u00fct\u00fcn az\u0259ri yaz\u0131\u00e7\u0131lar) \u0259yal\u0259t l\u0259hc\u0259sind\u0259 yazan m\u00fc\u0259llifl\u0259r say\u0131lmal\u0131d\u0131rlar. Bu bar\u0259d\u0259 Bakil\u0259rl\u0259 fikir m\u00fcbadil\u0259si ed\u0259rk\u0259n Yavuz b\u0259y:&nbsp;<em>&#8220;El\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259yin ki, biz T\u00fcrkiy\u0259 t\u00fcrkl\u0259ri siz\u0259 qar\u015f\u0131 bir abi (a\u011fab\u0259y, b\u00f6y\u00fck qarda\u015f) kimi davranmaq iddias\u0131nday\u0131q,<\/em>&nbsp;&#8211; dedi. &#8211;&nbsp;<em>\u018flb\u0259tt\u0259<\/em>, &#8211; dedim, &#8211;&nbsp;<em>biz bel\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcr\u00fck, biz eyni mill\u0259tik, amma dil f\u0259rql\u0259rimizi abartmadan-qabartmadan b\u00fcsb\u00fct\u00fcn danmaq da olmaz.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>O ki qald\u0131 ortaq dil\u0259, B\u0259xtiyar m\u00fc\u0259llim kimi m\u0259n d\u0259 t\u00fcrk xalqlar\u0131 aras\u0131nda ileti\u015fim (\u00fcnsiyy\u0259t, rabit\u0259, \u0259laq\u0259) dilinin T\u00fcrkiy\u0259 t\u00fcrkc\u0259si olmas\u0131&nbsp; fikrind\u0259y\u0259m v\u0259 bu bar\u0259d\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131mda d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 demi\u015f\u0259m.<\/p>\n\n\n\n<p>Yavuz B\u00fclent Bakil\u0259rin Az\u0259rbaycana sevgisi qibt\u0259 edil\u0259c\u0259k q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fckd\u00fcr. Sevincimiz sevinci, d\u0259rdimiz d\u0259rdidir.<\/p>\n\n\n\n<p>44 g\u00fcnl\u00fck z\u0259f\u0259r sava\u015f\u0131m\u0131zda, torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n otuz illik i\u015f\u011faldan sonra azad edilm\u0259sind\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 t\u00fcrkl\u0259rinin, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, \u0259ks\u0259r T\u00fcrkiy\u0259 ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n q\u0259lbl\u0259ri bizim q\u0259lbl\u0259rimizl\u0259 bir d\u00f6y\u00fcn\u00fcrd\u00fc v\u0259 tarixi q\u0259l\u0259b\u0259mizl\u0259 birlikd\u0259 \u00f6y\u00fcn\u00fcr\u00fck.<\/p>\n\n\n\n<p>Onu da m\u0259mnunluqla vur\u011fulamaq ist\u0259yir\u0259m ki, ortaq m\u00fcq\u0259dd\u0259s abid\u0259mizi &#8211; &#8220;Kitabi D\u0259d\u0259m Qorqud&#8221;u Yavuz b\u0259y d\u0259 milli d\u0259y\u0259rimiz say\u0131r.&nbsp;<strong>&#8220;D\u0259d\u0259 Qorqudu yenid\u0259n oxumaq&#8221;<\/strong>&nbsp;adl\u0131 yaz\u0131s\u0131nda qeyd edir:<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259ri D\u0259d\u0259 Qorqudu k\u0259ndi dill\u0259rinin, y\u0259ni O\u011fuz t\u00fcrkc\u0259sinin \u0259n \u00f6l\u00fcms\u00fcz \u015fairi &#8211; ozan\u0131 olaraq alq\u0131\u015flay\u0131rlar. D\u0259d\u0259 Qorqud dastanlar\u0131ndan yola \u00e7\u0131xaraq m\u00fck\u0259mm\u0259l bir film yapma\u011f\u0131 da ilk d\u0259f\u0259 Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259ri ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fdirdil\u0259r.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Qarda\u015f Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259ti, K\u00fclt\u00fcr bakanl\u0131\u011f\u0131, Elml\u0259r Akademisi, Az\u0259rbaycan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar Birliyi D\u0259d\u0259 Qorqud dastanlar\u0131n\u0131n yaz\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131n 1300 il d\u00f6n\u00fcm\u00fc dolay\u0131s\u0131yla Bak\u0131da b\u00f6y\u00fck bir proqram d\u00fcz\u0259nl\u0259di. Xariq\u0259!&#8221;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Amma bunu da gizl\u0259tm\u0259k ist\u0259mir\u0259m ki, Y.B.Bakil\u0259rin Az\u0259rbaycana b\u00f6y\u00fck v\u0259 s\u0259mimi m\u0259h\u0259bb\u0259tl\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nm\u0131\u015f kitab\u0131nda b\u0259zi m\u00fcbahis\u0259li m\u0259qamlar da var. Bunun s\u0259b\u0259bi Yavuz b\u0259yl\u0259 Bak\u0131da \u00fcnsiyy\u0259td\u0259 olan adamlardan b\u0259zil\u0259rinin onu birt\u0259r\u0259fli m\u0259lumatland\u0131rmalar\u0131d\u0131r. Bel\u0259 yar\u0131m\u00e7\u0131q bilgil\u0259rin n\u0259tc\u0259sind\u0259 Yavuz b\u0259yin b\u0259zi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r\u0259, el\u0259 tutal\u0131m, N\u0259rimanova m\u00fcnasib\u0259ti tamamil\u0259 m\u0259nfidir, onu, h\u0259tta xain v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n 1920-ci ild\u0259 sovetl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal olunmas\u0131n\u0131n baiskar\u0131 say\u0131r. Guya N\u0259rimanov olmasayd\u0131, XI Q\u0131z\u0131l ordu T\u00fcrkiy\u0259nin qurtulu\u015f sava\u015f\u0131na yard\u0131m b\u0259han\u0259sil\u0259 Az\u0259rbaycana soxulmayacaqd\u0131 v\u0259 m\u00fcst\u0259qil h\u00f6kum\u0259timizi devirm\u0259y\u0259c\u0259kdi. Bol\u015fevikl\u0259r Az\u0259rbaycan\u0131 z\u0259bt ed\u0259nd\u0259n sonra Stalinin&nbsp; fikri \u00f6lk\u0259ni iki \u0259yal\u0259t\u0259 b\u00f6lm\u0259k v\u0259 Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rini birba\u015fa Moskvaya tabe etm\u0259k idi. Bel\u0259likl\u0259, Az\u0259rbaycan, h\u0259tta co\u011frafi vahid kimi x\u0259rit\u0259d\u0259n silin\u0259 bil\u0259rdi. M\u0259hz N\u0259rimanov Lenini inand\u0131rd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, Az\u0259rbaycan formal olsa da, Bak\u0131n\u0131 paytaxt kimi saxlamaqla m\u00fctt\u0259fiq respublika statusunu qoruyub saxlaya bildi.<\/p>\n\n\n\n<p>Qaraba\u011f m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 d\u0259 N\u0259rimanov bu q\u0259dim torpa\u011f\u0131m\u0131z\u0131n erm\u0259nil\u0259r\u0259 verilm\u0259si haqda fikr\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xd\u0131 v\u0259 \u0259yal\u0259tin Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259rkibind\u0259 qalmas\u0131na nail oldu. N\u0259rimanovun \u00e7\u0259tin sovet rejimind\u0259 milli d\u0259y\u0259rl\u0259rimizi, dilimizi qorumaq yolunda s\u0259yl\u0259ri bol\u015fevikl\u0259rin, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, b\u0259zi g\u0259nc Az\u0259rbaycan kommunistl\u0259rinin onu mill\u0259t\u00e7i kimi dam\u011falanmas\u0131na v\u0259 sovet t\u0259bli\u011fat\u0131nda &#8220;n\u0259rimanov\u015fina&#8221; (&#8220;n\u0259riman\u00e7\u0131l\u0131q&#8221;) kimi mill\u0259t\u00e7ilik t\u0259may\u00fcl\u00fcn\u0259 g\u00f6r\u0259 siyasi ittihama s\u0259b\u0259b oldu. N\u0259rimanovu Az\u0259rbaycandan ay\u0131rmaq\u00e7\u00fcn ona Moskvada v\u0259zif\u0259 verdil\u0259r &#8211; v\u0259 onu az-\u00e7ox m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259n Leninin \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra N\u0259rimanov da m\u00fc\u0259mmal\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 v\u0259fat etdi. Ad\u0131n\u0131n \u00e7\u0259kilm\u0259si b\u00fct\u00fcn Sovet \u0130ttifaq\u0131nda, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259, Az\u0259rbaycanda qada\u011fan olundu.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu bar\u0259d\u0259 Yavuz b\u0259yl\u0259 s\u00f6hb\u0259timizd\u0259n v\u0259 ona bu m\u0259lumatlardan b\u0259zil\u0259rini \u00e7atd\u0131rd\u0131qdan sonra N\u0259rimanova m\u00fcnasib\u0259ti m\u0259nc\u0259, m\u00fc\u0259yy\u0259n d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 d\u0259yi\u015fdi, h\u0259tta &#8220;bizim b\u0259zi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r bar\u0259d\u0259 m\u0259lumat\u0131m\u0131z azm\u0131\u015f&#8221; &#8211; dedi. B\u00fct\u00fcn bunlar Yavuz b\u0259yin bilm\u0259diyi faktlar idi v\u0259 N\u0259rimanova T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 (v\u0259 Az\u0259rbaycanda! &#8211; A.) birt\u0259r\u0259fli yana\u015fmadan qaynaqlan\u0131rd\u0131. Amma ax\u0131 Yavuz b\u0259y \u00f6z\u00fcn\u00fcn bildiyi faktlar\u0131n \u0259sas\u0131nda da N\u0259rimanova qar\u015f\u0131 bel\u0259 m\u00fcnasib\u0259t b\u0259sl\u0259m\u0259m\u0259liydi, onun Bak\u0131dak\u0131 heyk\u0259linin u\u00e7urulmas\u0131n\u0131, ev-muzeyinin qapanmas\u0131n\u0131 ist\u0259m\u0259m\u0259liydi. Az\u0259rbaycana aid b\u0259hs etdiyim kitab\u0131nda N\u0259rimanovun Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tinin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 oldu\u011fu zaman T\u00fcrkiy\u0259, Mustafa Kamal pa\u015fan\u0131n Qurtulu\u015f sava\u015f\u0131na yard\u0131m \u00fc\u00e7\u00fcn be\u015f y\u00fcz kilo \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnd\u0259 q\u0131z\u0131l g\u00f6nd\u0259rildiyini qeyd edir. Bu yard\u0131m\u0131 borc sayanlara N\u0259rimanov &#8220;qarda\u015f qarda\u015fa borc verm\u0259z, bu t\u0259m\u0259nnas\u0131z v\u0259 qaytar\u0131lmayacaq yard\u0131md\u0131r&#8221; &#8211; deyib.<\/p>\n\n\n\n<p>Yavuz b\u0259yl\u0259 dart\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131m\u0131z &#8211; m\u00fcbahis\u0259 etdiyimiz \u0259n \u0259sas, \u00f6n\u0259mli m\u0259s\u0259l\u0259 is\u0259 Nazim Hikm\u0259tl\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. N\u0259 yaz\u0131q ki, Yavuz b\u0259y T\u00fcrkiy\u0259d\u0259ki t\u00fcm (b\u00fct\u00fcn) Nazim \u0259leyhdarlar\u0131 kimi, \u015fairi eyni faktlara&nbsp; &#8211; SSR\u0130-y\u0259 qa\u00e7mas\u0131na, Stalini \u00f6ym\u0259sin\u0259, rus qad\u0131n\u0131yla evl\u0259nm\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259 su\u00e7lay\u0131r. Nazimin g\u00fcnahs\u0131z olaraq on be\u015f il T\u00fcrkiy\u0259 m\u0259hb\u0259sl\u0259rind\u0259 \u00f6mr\u00fcn\u00fcn \u0259n g\u00f6z\u0259l g\u0259nclik \u00e7a\u011f\u0131n\u0131 \u00e7\u00fcr\u00fctm\u0259si he\u00e7 n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nm\u0131r. \u0130kinci D\u00fcnya h\u0259rbind\u0259 Hitleri \u0259z\u0259n q\u00fcvv\u0259l\u0259rin ba\u015f\u0131nda Stalinin rolunu qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259si &#8211; Nazimin su\u00e7umudur? Moskva hava alan\u0131nda &#8211; hava meydan\u0131nda Stalin haqq\u0131nda dediyi s\u00f6zl\u0259r t\u0259hrif olunmu\u015f \u015f\u0259kild\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131l\u0131r v\u0259 q\u0131nan\u0131l\u0131rsa, el\u0259 birc\u0259 ay sonra, Stalinin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda Moskvada ya\u015faya-ya\u015faya a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 SSR\u0130-d\u0259 ifrat d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 Stalin\u0259 p\u0259r\u0259sti\u015fi q\u0131namas\u0131n\u0131 yada salm\u0131rlar. Sovet \u0130ttifaq\u0131nda ya\u015faya-ya\u015faya bu qurulu\u015fun eyb\u0259c\u0259rliyini g\u00f6st\u0259r\u0259n \u0259s\u0259r yazmas\u0131, t\u0259nqidi fikirl\u0259rini a\u00e7\u0131q s\u00f6yl\u0259m\u0259si, n\u0259tic\u0259d\u0259 m\u0259n\u0259vi t\u0259zyiql\u0259r\u0259, a\u00e7\u0131q t\u0259qibl\u0259r\u0259 m\u0259ruz qalmas\u0131, h\u0259tta \u00f6l\u00fcml\u0259 t\u0259hdid edilm\u0259si n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nm\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>F\u0259q\u0259t, Yavuz B\u00fclent Bakil\u0259r bir fikir adam\u0131, ideoloq olmaqla yana\u015f\u0131 \u015fairdir, \u00f6z\u00fc d\u0259 g\u00f6z\u0259l \u015fairdir. V\u0259 m\u0259hz \u015fair oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn Nazim\u0259 olmaz\u0131n k\u00fcfrl\u0259r ya\u011fd\u0131rd\u0131qdan sonra bel\u0259 bir s\u0259mimi etiraf edir:&nbsp;<em>&#8220;Bir televizion proqram\u0131nda a\u00e7\u0131qca s\u00f6yl\u0259dim ki, Nazim Hikm\u0259tin t\u00fcrkc\u0259si m\u0259n\u0259 g\u00f6r\u0259 \u00e7ox g\u00f6z\u0259l t\u00fcrk\u00e7\u0259dir&#8221;.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Ba\u015fqa bir yerd\u0259 Nazimi \u00e7ox k\u00f6t\u00fc &#8211; pis baba (ata) adland\u0131ran Yavuz b\u0259y ard\u0131nca bu s\u00f6zl\u0259ri deyir:<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;O\u011flu Mehmet \u00fc\u00e7\u00fcn yazd\u0131\u011f\u0131 \u015feirl\u0259ri bir \u00fcr\u0259k a\u011fr\u0131s\u0131yla oxudu\u011fumu s\u00f6yl\u0259y\u0259 bil\u0259r\u0259m&#8221;.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259nc\u0259, h\u0259ssas ruhlu \u015fair Yavuz B\u00fclent bax, bu s\u00f6zl\u0259rd\u0259dir. Ba\u015fqa bir \u015fairin d\u0259rdini, nisgilini, h\u0259sr\u0259tini duya bil\u0259n insan. \u015eairin \u015fairi duymas\u0131 b\u00fct\u00fcn ideoloji ehkamlardan, siyasi \u0259qid\u0259l\u0259rd\u0259n f\u0259rqlidir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bak\u0131da vaxtil\u0259 Nazim Hikm\u0259ti s\u00fcr\u0259kli alq\u0131\u015flayan b\u0259zi ziyal\u0131lar\u0131m\u0131z Yavuz b\u0259y\u0259 xo\u015f g\u0259lm\u0259k\u00e7\u00fcn Nazimi yamanlama\u011fa t\u0259l\u0259s\u0259nd\u0259 \u00e7ox m\u0259tl\u0259bl\u0259r haqq\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259li olursan. Bu sayaq ziyal\u0131lar\u0131m\u0131z ha\u00e7an daha s\u0259mimidirl\u0259r: canl\u0131 Nazimi g\u00f6r\u0259nd\u0259 sevincd\u0259n yer\u0259-g\u00f6y\u0259 s\u0131\u011fmayanda, ya Nazimin \u0259leyhin\u0259 deyil\u0259nl\u0259r\u0259 z\u00fcy tutanda?<\/p>\n\n\n\n<p>Bakil\u0259rin s\u0131rf \u015fair davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 estetik bax\u0131\u015flar\u0131, d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ondan \u00e7ox uzaq olan Orxan V\u0259liy\u0259 say\u011f\u0131l\u0131 v\u0259 s\u0131caq yana\u015fmas\u0131nda da g\u00f6r\u00fcr\u0259m.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycanda \u00e7ox d\u0259f\u0259 olmu\u015f, \u00f6z\u0259llikl\u0259 Xalq C\u0259bh\u0259sinin hakimiyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 g\u0259lmi\u015f Bakil\u0259rl\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 son g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fczd\u0259n bel\u0259 n\u0259tic\u0259 \u00e7\u0131xard\u0131m ki, \u00f6lk\u0259mizin indiki durumu haqq\u0131nda tam t\u0259s\u0259vv\u00fcr\u00fc yoxdur. M\u0259n\u0259 \u018fb\u00fclf\u0259z El\u00e7ib\u0259y\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f kitab\u0131n\u0131 ver\u0259rk\u0259n: &#8211; &#8220;bu kitab\u0131 Az\u0259rbaycana aparma\u011f\u0131n\u0131z siz\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259 t\u00f6r\u0259tm\u0259zmi? &#8211; dey\u0259 ehtiyatla soru\u015furdu. G\u00fcld\u00fcm.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Az\u0259rbaycanda El\u00e7ib\u0259y haqq\u0131nda \u00e7\u0131xan he\u00e7 bir kitab n\u0259inki yasaq deyil, &#8211; dedim, &#8211; onun haqq\u0131nda \u00f6z m\u00fc\u0259llifl\u0259rimizin d\u0259 kitablar\u0131 \u00e7\u0131x\u0131r. \u018fb\u00fclf\u0259z b\u0259y F\u0259xri Xiyabanda d\u0259fn olunub. Kitab\u0131n\u0131z\u0131 Bak\u0131ya rahatca aparacam, oxuyacam,&nbsp; fikrimi d\u0259 bildir\u0259c\u0259m.<\/p>\n\n\n\n<p>Do\u011frudan da, Bak\u0131da bu kitabla tan\u0131\u015f oldum. \u018fb\u00fclf\u0259z El\u00e7ib\u0259y haqq\u0131nda 2009-cu ild\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131m v\u0259 &#8220;\u018fsrin \u0259siri&#8221; kitab\u0131mda d\u0259rc olunmu\u015f m\u0259qal\u0259md\u0259 qeyd edirdim ki, Yavuz B\u00fclent Bakil\u0259rin &#8220;El\u00e7ib\u0259y&#8221; kitab\u0131nda T\u00fcrkiy\u0259 jurnalistl\u0259rinin, siyasi xadiml\u0259rinin \u018fb\u00fclf\u0259z b\u0259y haqq\u0131nda yaz\u0131lar\u0131, onunla g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259ri, s\u00f6hb\u0259tl\u0259ri bar\u0259d\u0259 xatir\u0259l\u0259ri daxil edilmi\u015fdir. &#8220;Kitab\u0131n sonunda Yavuz B\u00fclent El\u00e7ib\u0259yin v\u0259siyy\u0259tini verir&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>Yavuz b\u0259yin Az\u0259rbaycan haqq\u0131nda kitab\u0131nda oxudu\u011fum bir m\u0259lumat da m\u0259nim\u00e7\u00fcn tam bir yenilik oldu. \u018fnv\u0259r Qaz\u0131yev haqq\u0131nda yazd\u0131qlar\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tuturam. \u018fnv\u0259r Qaz\u0131yevin ad\u0131 m\u0259n\u0259 tan\u0131\u015fd\u0131. Otuzuncu ill\u0259rd\u0259 atam haqq\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 m\u0259tni q\u0259zetd\u0259 oxumu\u015fdum. Atamla v\u0259 dirijor Niyaziyl\u0259 birg\u0259 \u015f\u0259kill\u0259ri durur. Bildiyim\u0259 g\u00f6r\u0259, m\u00fcharib\u0259 vaxt\u0131 bu adam almanlara \u0259sir d\u00fc\u015f\u00fcb. Onun haqq\u0131nda he\u00e7 bir ba\u015fqa m\u0259lumat\u0131m yox idi. Bakil\u0259rin kitab\u0131nda \u018fnv\u0259r Qaz\u0131yev bar\u0259sind\u0259 oxuduqlar\u0131m m\u0259ni sars\u0131td\u0131. Dem\u0259, \u018fnv\u0259r Qaz\u0131yevi d\u0259 almanlara \u0259sir d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f ba\u015fqa az\u0259rbaycanl\u0131lar kimi, \u0259sas\u0259n T\u00fcrkiy\u0259y\u0259, bir qismini is\u0259 \u0130sve\u00e7r\u0259y\u0259 g\u0259tiribl\u0259r. Stalinin t\u0259hdidin\u0259 baxmayaraq \u0130sve\u00e7r\u0259 h\u00f6kum\u0259ti onlar\u0131n SSR\u0130-y\u0259 verilm\u0259sin\u0259 raz\u0131 olmay\u0131b. Bakil\u0259r yaz\u0131r: &#8220;Bizd\u0259 C\u00fcmhur Ba\u015fqan\u0131 qoltu\u011funda \u0130sm\u0259t \u0130n\u00f6n\u00fc otururdu, \u0130n\u00f6n\u00fc Stalinin t\u0259hdidl\u0259rind\u0259n qorxma\u011fa ba\u015flad\u0131. \u0130sve\u00e7r\u0259 d\u00f6vl\u0259ti Stalinin zorlamalar\u0131na r\u0259\u011fm\u0259n \u00fc\u00e7 y\u00fcz t\u00fcrk v\u0259 min rus \u0259sirini Rusiyaya t\u0259slim etm\u0259di, amma qosqoca T\u00fcrkiy\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259ti Stalin Rusiyas\u0131n\u0131n t\u0259hdidl\u0259rin\u0259 ba\u015f \u0259ydi v\u0259 bir sabah 1300 ki\u015filik (n\u0259f\u0259rlik) Az\u0259rbaycan t\u00fcrk\u00fc bulunduqlar\u0131 kamplardan (d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259l\u0259rd\u0259n) ay\u0131raraq do\u011fu s\u0131n\u0131r\u0131na sevk edildi. Bu yolculu\u011fa \u00e7\u0131xanlar \u00f6l\u00fcm\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fckl\u0259rini \u00e7ox iyi bilirdil\u0259r&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>Sonra kitabda sovetl\u0259r\u0259 veril\u0259r\u0259k \u00f6l\u00fcm\u0259 m\u0259hkum edilmi\u015fl\u0259rd\u0259n birinin \u018fnv\u0259r Qaz\u0131yevin Mehmed (M\u0259mm\u0259d) adl\u0131 dostuna yazd\u0131\u011f\u0131 m\u0259ktub verilib:<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Qarda\u015f\u0131m M\u0259mm\u0259d!<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Sar\u0131qam\u0131\u015fdan Karsa g\u0259l\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r n\u0259l\u0259r \u00e7\u0259kdik, Allah bilir. \u0130ntihara da bir t\u00fcrl\u00fc m\u00fcv\u0259ff\u0259q olamad\u0131k. \u015eimdi Karsdan h\u00fcduda do\u011fru gedirik. Bu yol\u00e7uluq h\u0259yat\u0131m\u0131z\u0131n sonudur. \u018flvida qarda\u015f\u0131m, g\u00f6zl\u0259rind\u0259n \u00f6p\u00fcr\u0259m&#8221;.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Lab\u00fcd, qa\u00e7\u0131lmaz \u00f6l\u00fcm\u0259 ged\u0259n insan\u0131n bu m\u0259ktubunu h\u0259y\u0259cans\u0131z oxumaq m\u00fcmk\u00fcn deyil. Do\u011frudan da, Sovet h\u00f6kum\u0259tin\u0259 t\u0259hvil veril\u0259n \u0259sirl\u0259ri el\u0259 s\u0259rh\u0259dd\u0259c\u0259 &#8211; Boraltan k\u00f6rp\u00fcs\u00fcnd\u0259 &#8211; qur\u015funa d\u00fczm\u00fc\u015fl\u0259r &#8211; g\u00fcll\u0259l\u0259mi\u015fl\u0259r. Bu olay (hadis\u0259) tarix\u0259 Boraltan m\u00fcsib\u0259ti kimi d\u00fc\u015f\u00fcb. \u0130stedadl\u0131 g\u0259nc yaz\u0131\u00e7\u0131m\u0131z P\u0259rvinin &#8220;A\u015far, ke\u00e7\u0259r Araz\u0131&#8221; adl\u0131 pyesi bu faci\u0259y\u0259 h\u0259sr olunub.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fs\u0259rin ad\u0131 xalq t\u00fcrk\u00fcs\u00fcnd\u0259n g\u0259lir.<\/p>\n\n\n\n<p>Boraltan bir k\u00f6rp\u00fcd\u00fcr,<\/p>\n\n\n\n<p>A\u015far, ke\u00e7\u0259r Araz\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu d\u0259h\u015f\u0259tli hadis\u0259d\u0259n b\u0259hs ed\u0259n Yavuz b\u0259y daha sonra yaz\u0131r:<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;\u018fc\u0259ba, Atat\u00fcrk sa\u011f olsayd\u0131, 1500 soyda\u015f\u0131m\u0131z\u0131 ruslara t\u0259slim ed\u0259rdimi? &#8220;Ed\u0259rdi&#8221; dey\u0259nl\u0259r Atat\u00fcrk\u00fc he\u00e7, amma he\u00e7 tan\u0131mayanlard\u0131r&#8221;.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 son s\u0259f\u0259rl\u0259rimd\u0259n birind\u0259 Yavuz B\u00fclent Bakil\u0259rin T\u00fcrkiy\u0259nin mill\u0259t\u00e7i k\u0259simind\u0259n olan arkada\u015flar\u0131yla aras\u0131n\u0131n soyudu\u011funu e\u015fitdim. S\u0259b\u0259b Yavuz b\u0259yin Atat\u00fcrk\u00fcn \u00f6z\u0259llikl\u0259 din v\u0259 dil siyas\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 olmas\u0131d\u0131r. Xat\u0131rlay\u0131ram ki, Yavuz b\u0259yl\u0259 s\u00f6hb\u0259tl\u0259rimizd\u0259 Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259ti v\u0259 \u0130kinci \u018fbd\u00fclh\u0259mid haqq\u0131nda b\u00f6y\u00fck r\u0259\u011fb\u0259tl\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m ki, sultan \u018fbd\u00fclh\u0259mid d\u0259, Atat\u00fcrk d\u0259, N\u0259rimanov da, Nazim Hikm\u0259t d\u0259, El\u00e7ib\u0259y d\u0259 indi, nec\u0259 dey\u0259rl\u0259r, haqq d\u00fcnyas\u0131ndad\u0131rlar. Bizim d\u00fcnyada bir-birini e\u015fitm\u0259k ist\u0259m\u0259y\u0259n insanlar, b\u0259lk\u0259 d\u0259 ba\u015fqa bir d\u00fcnyada &#8211; \u0259g\u0259r bel\u0259 bir d\u00fcnya do\u011frudan da, varsa &#8211; bir-biriyl\u0259 anla\u015facaqlar.<\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>Sentyabr 2023<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u0259nb\u0259: <a href=\"https:\/\/edebiyyatqazeti.az\/\">https:\/\/edebiyyatqazeti.az\/<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sivasda d\u00fcnyaya g\u0259lmi\u015f T\u00fcrkiy\u0259nin tan\u0131nm\u0131\u015f \u015fairi, az\u0259ri k\u00f6k\u0259nli Yavuz B\u00fclent Bakil\u0259r b\u00fct\u00fcn q\u0259lbiyl\u0259 Az\u0259rbaycana ba\u011fl\u0131 insand\u0131r. Yaz\u0131ma ba\u015fl\u0131q qoydu\u011fum misra onun B\u0259xtiyar Vahabzad\u0259y\u0259 h\u0259sr etdiyi \u015feird\u0259ndir: T\u00fcrk\u00fc t\u00fcrkd\u0259n ba\u015fqa indi kim anlar, Yaram d\u0259rin, m\u0259lh\u0259mim yox, vaxt\u0131m dar. Bir dastan yazar kimi yaz m\u0259ni, Anar, Duy m\u0259ni, B\u0259xtiyar, duy m\u0259ni, \u015eahmar! T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 toplant\u0131da Qaraba\u011f m\u00fcsib\u0259tind\u0259n [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-49678","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/49678","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=49678"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/49678\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":49683,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/49678\/revisions\/49683"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=49678"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=49678"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=49678"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}