{"id":50438,"date":"2026-01-25T09:00:00","date_gmt":"2026-01-25T05:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=50438"},"modified":"2026-01-25T09:04:06","modified_gmt":"2026-01-25T05:04:06","slug":"xalq-yazicisi-anar-rzayev-kec%c9%99n-kecdi-olan-oldu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=50438","title":{"rendered":"Xalq yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 Anar RZAYEV.&#8221;Ke\u00e7\u0259n ke\u00e7di, olan oldu&#8221;"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><a href=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Xalq-yazicisi-Anar-Rzayev.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"640\" height=\"443\" src=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Xalq-yazicisi-Anar-Rzayev.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-50445\" srcset=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Xalq-yazicisi-Anar-Rzayev.jpg 640w, https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Xalq-yazicisi-Anar-Rzayev-300x208.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p><strong>S\u00f6z ba\u015f\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>A\u015f\u0131q deyir:<\/p>\n\n\n\n<p><em>Bax bu qa\u015fa, bax bu g\u00f6z\u0259,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Yand\u0131 ba\u011fr\u0131m, d\u00f6nd\u00fc k\u00f6z\u0259.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Ke\u00e7\u0259n s\u00f6z\u00fc \u00e7\u0259km\u0259 \u00fcz\u0259,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Ke\u00e7\u0259n ke\u00e7di, olan oldu.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>B\u0259z\u0259n bayat\u0131lar\u0131m\u0131zda, qo\u015fmalar\u0131m\u0131zda, g\u0259rayl\u0131lar\u0131m\u0131zda ilk s\u0259trl\u0259 son misralar aras\u0131nda uy\u011funsuzluq, rabit\u0259sizlik sezilir, beytl\u0259r el\u0259 bil bir-biriyl\u0259 he\u00e7 c\u00fcr uzla\u015fm\u0131r. Sanki birinci c\u00fcml\u0259l\u0259rd\u0259 musiqi al\u0259ti k\u00f6kl\u0259nir ki, sonrak\u0131 misralarda melodiyan\u0131 xaric xal vurmadan \u00e7als\u0131n. Do\u011frudanm\u0131, birinci s\u0259trl\u0259rl\u0259 sonuncular\u0131n he\u00e7 bir m\u0259ntiqi \u0259laq\u0259si, duy\u011fu ba\u011flant\u0131s\u0131 yoxdur? Burda g\u0259tirdiyim g\u0259rayl\u0131n\u0131n ilk iki misras\u0131yla \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc v\u0259 d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc misralar\u0131n\u0131 n\u0259 ba\u011flay\u0131r?<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0259? Bir insan \u00f6mr\u00fc, ya\u015fan\u0131lm\u0131\u015f h\u0259yat&#8230; &#8220;Bax bu qa\u015fa, bax bu g\u00f6z\u0259, Yand\u0131 ba\u011fr\u0131m, d\u00f6nd\u00fc k\u00f6z\u0259&#8221; &#8211; bu s\u00f6zl\u0259ri yaln\u0131z g\u0259nclik at\u0259\u015fiyl\u0259 yanan, e\u015fq alovunda qovrulan A\u015e\u0130Q (a\u015f\u0131q yox, a\u015fiq) dey\u0259rdi. &#8220;Ke\u00e7\u0259n s\u00f6z\u00fc \u00e7\u0259km\u0259 \u00fcz\u0259, Ke\u00e7\u0259n ke\u00e7di, olan oldu&#8221; &#8211; bu s\u00f6zl\u0259r is\u0259 \u00e7\u0131l\u011f\u0131n ist\u0259kl\u0259r, odlu ehtiraslar i\u00e7ind\u0259 ya\u015fan\u0131lm\u0131\u015f bir \u00f6mr\u00fcn son m\u0259nzilind\u0259, \u0259b\u0259di dayanaca\u011f\u0131na \u00e7ata-\u00e7atda, yet\u0259-yetd\u0259 s\u00f6yl\u0259nmi\u015f, bir az q\u00fcss\u0259li, bir az nisgilli, bir az incikli yekun s\u00f6z\u00fc, m\u00fcdrik v\u0259 yor\u011fun A\u015eI\u011eIN (a\u015fiqin yox, a\u015f\u0131\u011f\u0131n) son etiraf\u0131d\u0131r. Ke\u00e7\u0259n s\u00f6z\u00fc \u00e7\u0259km\u0259y\u0259, diriltm\u0259y\u0259, qaytarma\u011fa ehtiyac varm\u0131? Olan olub, ke\u00e7\u0259n ke\u00e7ib&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Bu misralar\u0131 bir-birin\u0259 ba\u011flayan qafiy\u0259l\u0259r deyil, h\u0259yat\u0131n amans\u0131z m\u0259ntiqi, qa\u00e7\u0131lmaz gedi\u015fat\u0131d\u0131r. Hecalar\u0131n say\u0131 deyil, ya\u015fanm\u0131\u015f ill\u0259rin, g\u00fcnl\u0259rin say\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Ke\u00e7\u0259n g\u00fcn\u0259 g\u00fcn \u00e7atmaz, calasan g\u00fcn\u00fc g\u00fcn\u0259&#8221;&#8230; n\u0259 m\u0259nada \u00e7atmaz? Ke\u00e7ib getmi\u015f g\u00fcn\u0259 tay-b\u0259rab\u0259r, onun q\u0259d\u0259r cazib\u0259li, munis, g\u00f6z\u0259llikd\u0259 ona \u00e7atan g\u00fcnl\u0259rimiz daha olmayacaq &#8211; bu anlamdam\u0131? Yaxud g\u00fcnl\u0259ri mirvari kimi sapa d\u00fcz\u00fcb ke\u00e7mi\u015f\u0259 sar\u0131 uzatsan, ip ucundan tutub geril\u0259r\u0259 d\u00f6nm\u0259k ist\u0259s\u0259n, g\u00f6r\u0259c\u0259ks\u0259n, bu, m\u00fcmk\u00fcn deyil &#8211; bu m\u0259nadam\u0131? Y\u0259qin ki, xalq d\u00fchas\u0131 &#8220;\u00e7atmaq&#8221; s\u00f6z\u00fcn\u00fcn h\u0259r iki anlam\u0131ndan yararlanaraq ikiqat \u00e7\u0259kisi olan bir t\u0259\u015fbeh yarad\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>Ke\u00e7\u0259n g\u00fcn\u0259 \u00e7atma\u011fa qabil deyiliks\u0259, ke\u00e7mi\u015fi canland\u0131rmaq, oyatmaq, m\u00fc\u0259yy\u0259n anlamda bir daha ya\u015famaq olar. Xatir\u0259l\u0259rimizd\u0259 &#8211; an\u0131lar\u0131m\u0131zda. D\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rimizd\u0259. Yuxular\u0131m\u0131zda.<\/p>\n\n\n\n<p>Ka\u011f\u0131z \u00fcz\u0259rind\u0259!<\/p>\n\n\n\n<p>Bu bax\u0131mdan Ke\u00e7mi\u015f h\u0259mi\u015f\u0259 biziml\u0259dir. \u0130\u00e7imizd\u0259dir &#8211; q\u0259lbimizd\u0259, beynimizd\u0259, yadda\u015f\u0131m\u0131zdad\u0131r. \u0130st\u0259diyimiz vaxt sehrli qap\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131b \u0130\u00e7\u0259ri d\u00fcnyam\u0131za daxil ola bil\u0259rik. B\u0259lk\u0259 d\u0259 el\u0259 yegan\u0259 real ger\u00e7\u0259klik d\u0259 ka\u011f\u0131z \u00fcz\u0259rind\u0259 \u0259ks olunmu\u015f, h\u0259kk edilmi\u015f, bizd\u0259n sonra baqi qalacaq (\u0259g\u0259r qalacaqsa) ger\u00e7\u0259klikdir. M\u0259tnin ger\u00e7\u0259kliyi. Vaxt\u0131n ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131na, &#8220;\u0259vv\u0259l-ax\u0131r&#8221; istiqam\u0259tin\u0259 m\u0259h\u0259l qoymayan, Ke\u00e7mi\u015f-\u0130ndi-G\u0259l\u0259c\u0259k \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259rin\u0259 s\u0131\u011fmayan, Ba\u015flan\u011f\u0131cdan Sona do\u011fru y\u00f6n\u0259lmi\u015f h\u0259r\u0259k\u0259t c\u0259dv\u0259lin\u0259 tabe olmayan M\u0259tn. Yadda\u015f\u0131m\u0131z &#8211; \u00f6mr\u00fcm\u00fcz\u00fcn x\u00fclas\u0259si, icmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6m\u00fcr &#8211; \u00d6l\u00fcm yoludur. Yer \u00fcz\u0259rind\u0259 ilk add\u0131mlar\u0131m\u0131zdan, t\u0259l\u0259ff\u00fcz etdiyimiz ilk s\u00f6zl\u0259rimizd\u0259n \u00fcz\u00fc b\u0259ri h\u0259r ist\u0259yimiz, h\u0259r niyy\u0259timiz, h\u0259r g\u00f6zl\u0259ntimiz bizi \u00f6mr\u00fcn sonuna, \u00f6l\u00fcm\u0259 aparan yolun m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259ri, m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259ridir. H\u0259r arzumuz Zaman\u0131n G\u0259l\u0259c\u0259k m\u0259nziliyl\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r, bu m\u0259nzill\u0259rin sonuncusu is\u0259 m\u0259zarl\u0131qd\u0131r. An\u0131lar, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259r d\u00fcz\u00fcm\u00fc &#8211; M\u0259tn bizi geriy\u0259, \u00f6t\u00fcb ke\u00e7diyimiz m\u0259nzill\u0259r\u0259, anlara qaytara bilir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130tirdiyimiz insanlar, \u0259ziz sif\u0259tl\u0259r, ya\u015fan\u0131lm\u0131\u015f olaylar, ke\u00e7diyimiz yollar, \u00fczd\u00fcy\u00fcm\u00fcz d\u0259nizl\u0259r, d\u0131rmand\u0131\u011f\u0131m\u0131z da\u011flar, g\u0259zdiyimiz \u015f\u0259h\u0259rl\u0259r, g\u00f6rd\u00fcy\u00fcm\u00fcz k\u0259ndl\u0259r, oxudu\u011fumuz kitablar, dinl\u0259diyimiz musiqi, al\u0259min r\u0259ngl\u0259ri, \u00e7alarlar\u0131, qoxular\u0131, insan s\u0259sl\u0259ri, p\u0131\u00e7\u0131lt\u0131lar\u0131, iniltil\u0259ri, g\u00fcl\u00fc\u015fl\u0259ri &#8211; b\u00fct\u00fcn bu \u0259lvan, hay-k\u00fcyl\u00fc, qaynay\u0131b qar\u0131\u015fan, burulub-durulan d\u00fcnya ka\u011f\u0131z \u00fcz\u0259rind\u0259 h\u0259kk oluna v\u0259 yenid\u0259n oyana, canlana bil\u0259rmi? Bu, m\u00fcmk\u00fcnm\u00fcd\u00fcr? H\u0259r halda t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs imkan daxilind\u0259dir. Bu ka\u011f\u0131z, bu q\u0259l\u0259m, bu da vaxt &#8211; t\u00fcnl\u00fck \u00f6mr\u00fcn durmaz axar\u0131ndan, m\u00fchitin burul\u011fan\u0131ndan qopar\u0131b ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131n bir ne\u00e7\u0259 ay &#8211; yay aylar\u0131 &#8211; yarad\u0131c\u0131l\u0131q g\u00fcnl\u0259ri, h\u0259ft\u0259l\u0259ri&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Son ill\u0259r beynimd\u0259 h\u0259rl\u0259diyimi, q\u0259lbimd\u0259 bec\u0259rdiyimi, q\u0259fil yadda\u015f q\u0131\u011f\u0131lc\u0131mlar\u0131n\u0131 bir \u0259lc\u0259 ka\u011f\u0131zlara yaz\u0131b saxlad\u0131qlar\u0131m\u0131 ax\u0131r ki, araya-\u0259rs\u0259y\u0259 g\u0259tirm\u0259k ist\u0259yir\u0259m. P\u0259rak\u0259nd\u0259 duy\u011fular\u0131n, da\u011f\u0131n\u0131q fikirl\u0259rin, p\u0259r\u0259n-p\u0259r\u0259n d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f an\u0131lar\u0131n, d\u0259rb\u0259d\u0259r d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rin \u0259l-aya\u011f\u0131n\u0131 bir yer\u0259 y\u0131\u011fma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131ram.<\/p>\n\n\n\n<p>Xatir\u0259l\u0259r, an\u0131lar al\u0259minin sirli q\u0131rx\u0131nc\u0131 qap\u0131s\u0131n\u0131 azac\u0131q aralad\u0131nm\u0131, Ke\u00e7mi\u015f s\u0259mum yeli kimi \u00fcz\u00fcn\u00fc qarsacaq, q\u0259fil sel kimi al\u0131b s\u0259ni aparacaq, xilas olmaq\u00e7\u00fcn saman \u00e7\u00f6p\u00fc axtaracaqsan, tapmayacaqsan, bo\u011fulacaqsan.<\/p>\n\n\n\n<p><em>G\u0259l q\u0131nama, o\u011ful, m\u0259ni,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Xatir\u0259l\u0259r bo\u011fur m\u0259ni!<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259rd\u0259n-bird\u0259n, ayda-ild\u0259 bir k\u0259r\u0259 &#8220;\u015fairliyim tutanda&#8221; yazd\u0131\u011f\u0131m beytdir. N\u0259 \u0259vv\u0259li vard\u0131, n\u0259 ax\u0131r\u0131. El\u0259c\u0259 iki misra.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ll\u0259r boyu i\u00e7imd\u0259 g\u0259zdirdiyim bu \u00e7\u0259tin, a\u011fr\u0131l\u0131 yaz\u0131n\u0131 1996-c\u0131 ilin yay\u0131nda Zu\u011fulbada ba\u015flay\u0131ram. M\u0259nzilimin p\u0259nc\u0259r\u0259l\u0259ri d\u0259niz\u0259 a\u00e7\u0131l\u0131r. Bu sabah d\u0259niz sakitdir, aram-aram n\u0259f\u0259s al\u0131r, l\u0259p\u0259l\u0259r sahili n\u0259vazi\u015fl\u0259 tumarlay\u0131r, yum\u015fac\u0131q-yum\u015fac\u0131q s\u0131\u011fallay\u0131r. Bir azdan y\u00fcng\u00fcl meh \u0259sm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r v\u0259 d\u0259niz d\u0259, el\u0259 bil &#8220;t\u00f6y\u015f\u00fcy\u00fcr&#8221;. L\u0259p\u0259l\u0259r yor\u011fan kimi bir-birinin \u00fcst\u00fcn\u00fc \u00f6rt\u00fcr. Meh bird\u0259n \u00e7\u0131rp\u0131n\u0131b qalxd\u0131\u011f\u0131 kimi, bird\u0259n d\u0259 susur, \u00f6l\u0259ziyib s\u00f6n\u00fcr, yat\u0131r. D\u0259niz n\u0259f\u0259sini d\u0259rir, ah \u00e7\u0259kib k\u00f6ks\u00fcn\u00fc \u00f6t\u00fcr\u00fcr, yen\u0259 yor\u011fun-ar\u011f\u0131n, t\u0259nb\u0259l-t\u0259nb\u0259l, yayxana-yayxana \u0259b\u0259di l\u0259ng\u0259rind\u0259 titr\u0259\u015fir. Sanki h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259y\u0259, t\u0259rp\u0259nm\u0259y\u0259 \u0259rinir. S\u0259h\u0259ri g\u00fcnorta, g\u00fcnd\u00fcz\u00fc ax\u015fam \u0259v\u0259zl\u0259yir.<\/p>\n\n\n\n<p>Q\u00fcrub \u00e7a\u011f\u0131d\u0131r. G\u00f6yd\u0259 &#8211; bulud yan\u011f\u0131n\u0131. Fikirli buludlar didim-didimdir, s\u0259ma boyu harasa yollan\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u0259niz el\u0259 h\u0259min d\u0259nizdir. \u00c7imdiyim, \u00fczd\u00fcy\u00fcm, ha\u00e7ansa, az qala, bataca\u011f\u0131m d\u0259niz. H\u0259rd\u0259n k\u00f6ks\u00fcn\u00fc qabard\u0131b h\u0259ddini a\u015fsa da, el\u0259 h\u0259min qoca X\u0259z\u0259rdir. Ayl\u0131 gec\u0259l\u0259rd\u0259 k\u00f6p\u00fckl\u00fc dal\u011falar\u0131yla di\u015fl\u0259rini a\u011fardan X\u0259z\u0259r. K\u00fcl\u0259kli havalarda dal\u011falar\u0131 c\u0131d\u0131r yar\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131xm\u0131\u015f a\u011fz\u0131 k\u00f6p\u00fckl\u00fc k\u00f6hl\u0259nl\u0259r kimi sahil\u0259, qayalara birinci \u00e7atma\u011fa can atan X\u0259z\u0259r. Ba\u015fqa b\u0259nz\u0259tm\u0259l\u0259r d\u0259 g\u0259lir a\u011fl\u0131ma, D\u0259niz &#8211; atlar\u0131 cilovunu g\u0259mir\u0259n, h\u00f6vs\u0259l\u0259siz qo\u015fun kimi ax\u0131n-ax\u0131n, dal\u011fa-dal\u011fa sahil\u0259 &#8211; sal qala divarlar\u0131t\u0259k al\u0131nmaz qayalara h\u00fccum \u00e7\u0259kir, h\u0259ml\u0259 edir, t\u0259pir, qayalar\u0131n yal\u00e7\u0131n s\u0259rtliyin\u0259 \u00e7\u0131rp\u0131l\u0131b \u00e7ilik-\u00e7ilik olur. El\u0259 bil qayalar da d\u0259niz\u0259 yumruq g\u00f6st\u0259rir. Bu b\u0259nz\u0259tm\u0259l\u0259r m\u0259nimdir. Atam\u0131n &#8220;D\u0259niz n\u0259\u011fm\u0259l\u0259ri&#8221;nd\u0259, X\u0259z\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 ba\u015fqa \u015feirl\u0259rind\u0259 g\u00fcn\u00fcn m\u00fcxt\u0259lif vaxtlar\u0131yla, m\u00fcxt\u0259lif havalarla ba\u011fl\u0131 d\u00fcrl\u00fc b\u0259nz\u0259tm\u0259l\u0259r var:<\/p>\n\n\n\n<p><em>Dal\u011falar ax\u0131b gedir,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u00dcst\u00fc k\u00f6p\u00fckl\u00fc.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>El\u0259 bil a\u011fsa\u00e7l\u0131 bir qoca<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Bir g\u00f6y r\u0259ngli b\u0259r\u0259 \u00e7\u0259kir.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Yaxud:<\/p>\n\n\n\n<p><em>G\u00f6rd\u00fcm qayada<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>D\u0259nizin l\u0259pirl\u0259rini.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>N\u0259 zamansa d\u0259niz<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>burdan k\u00f6\u00e7\u00fcb.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>V\u0259 ya:<\/p>\n\n\n\n<p><em>Qayalar da \u0259yilib, el\u0259 bil<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>axtar\u0131r d\u0259niz\u0259 q\u0259rq olmu\u015f s\u00fckutu&#8230;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;G\u00f6yd\u0259 buludlar g\u00f6r\u00fcn\u00fcr, \u00fcz\u00fc \u00e7ap\u0131ql\u0131 x\u0259yal kimi&#8221; &#8211; bu da atam\u0131nd\u0131r. Bu g\u00fcn m\u0259n d\u0259 h\u0259min buludlara bax\u0131ram. H\u0259min olmasa da, eyn\u0259n, onun ha\u00e7ansa g\u00f6rd\u00fcy\u00fc kimidir bug\u00fcnk\u00fc buludlar. Eyn\u0259n, bug\u00fcnk\u00fcl\u0259r\u0259 b\u0259nz\u0259y\u0259n q\u0131z\u0131l\u0131-\u00e7\u0259hray\u0131 bulud qafil\u0259l\u0259ri atamgil ya\u015fayanda da, min il, milyon il bundan \u0259vv\u0259ld\u0259ki kimi, bel\u0259d\u0259n-bel\u0259, g\u00f6y\u00fcn bu \u00fcz\u00fcnd\u0259n o \u00fcz\u00fcn\u0259 ah\u0259st\u0259-ah\u0259st\u0259 s\u00fcz\u00fcb gedirl\u0259r. &#8220;Karvan bulud&#8221; &#8211; y\u0259qin bu t\u0259\u015fbehin d\u0259 ne\u00e7\u0259 y\u00fcz, b\u0259lk\u0259 ne\u00e7\u0259 min il ya\u015f\u0131 var. Buludlar\u0131n ya\u015f\u0131ndan az, d\u0259v\u0259 karvanlar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u0259n v\u0259 bu t\u0259\u015fbehi, b\u0259nz\u0259tm\u0259ni icad ed\u0259n insan\u0131n ya\u015f\u0131 q\u0259d\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u0259z\u0259n d\u0259 m\u0259n\u0259 el\u0259 g\u0259lir ki, X\u0259z\u0259r ya\u015f\u0131d\u0131md\u0131r. U\u015faql\u0131\u011f\u0131m\u0131n, yeniyetm\u0259lik \u00e7a\u011f\u0131m\u0131n, g\u0259ncliyimin d\u0259nizi d\u0259 m\u0259niml\u0259 birg\u0259 qocal\u0131r. Eyvandan sa\u011fa bax\u0131ram &#8211; bir az aral\u0131 &#8220;G\u0259nclik&#8221; d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259sidir, \u00f6mr\u00fcm\u00fcn ne\u00e7\u0259 xo\u015f g\u00fcn\u00fcyl\u0259, dost \u00fcnsiyy\u0259ti, q\u0131z\u011f\u0131n \u0259d\u0259bi m\u00fcbahis\u0259l\u0259rin, Ab\u015feron gec\u0259l\u0259rinin yarad\u0131c\u0131l\u0131q saatlar\u0131yla ba\u011fl\u0131 an\u0131mlar canlan\u0131r. Daha uzaqlara bax\u0131ram &#8211; Buzovna, ba\u011f\u0131m\u0131z, atal\u0131-anal\u0131, qohum \u0259qr\u0259bal\u0131, qay\u011f\u0131s\u0131z ill\u0259rimin xatir\u0259l\u0259ri p\u00fcsk\u00fcr\u00fcr. Bir az daha uzaqlarda &#8211; M\u0259rd\u0259kan &#8211; ilk sevgi g\u00fcnl\u0259rinin silinm\u0259z yadda\u015f\u0131&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Uzaq g\u0259ncliyimd\u0259 yay g\u00fcnl\u0259rinin \u0259n q\u0131zmar \u00e7a\u011f\u0131 \u00e7im\u0259rlikl\u0259 on kilometr o ba\u015fa &#8211; on kilometr bu ba\u015fa &#8211; Buzovnadan M\u0259rd\u0259kana Zemfiragilin ba\u011f\u0131na ni\u015fanl\u0131m\u0131 g\u00f6rm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn getdiyim g\u00fcnl\u0259r&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ndi burdan h\u0259sr\u0259tl\u0259, intizarla, \u00f6zl\u0259ml\u0259 uzun-uzad\u0131 baxd\u0131\u011f\u0131m n\u0259 m\u0259nim Buzovnam, n\u0259 m\u0259nim M\u0259rd\u0259kan\u0131m, n\u0259 m\u0259nim &#8220;G\u0259ncliyimdir&#8221;. Vaxt &#8211; ill\u0259rimin aras\u0131na \u0259n s\u0259rt d\u00f6vl\u0259t s\u0259rh\u0259dl\u0259rind\u0259n daha ke\u00e7ilm\u0259z \u00e7\u0259p\u0259r \u00e7\u0259kib&#8230; Anam\u0131n \u015feiri yad\u0131ma d\u00fc\u015f\u00fcr:<\/p>\n\n\n\n<p><em>Unutmaq ist\u0259yir\u0259m<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>ac\u0131-\u015firin xatir\u0259l\u0259ri,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>d\u0259nizin s\u0259si g\u0259lir,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Unutmaq ist\u0259yir\u0259m<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Sahild\u0259 \u015firin yuxular kimi ke\u00e7\u0259n<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>h\u0259zin ax\u015famlar\u0131,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>g\u00fcn\u0259\u015fli s\u0259h\u0259ri.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Unutmaq ist\u0259yir\u0259m<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>yand\u0131r\u0131b-yaxan xatir\u0259l\u0259ri,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>d\u0259nizin s\u0259si g\u0259lir&#8230;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>***<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130lk variantda ad\u0131 &#8220;\u018fsrim, \u0259slim, n\u0259slim&#8221; olan bu yaz\u0131m\u0131n janr\u0131n\u0131 t\u0259yin etm\u0259kd\u0259 \u00e7\u0259tinlik \u00e7\u0259kir\u0259m. Janr t\u0259yini kimi &#8220;An\u0131lar, s\u0259n\u0259dl\u0259r, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259r&#8221;, &#8220;\u00dc\u00e7 \u0259srin ail\u0259 dastan\u0131&#8221; \u0259lb\u0259tt\u0259, \u015f\u0259rtidir. Amma h\u0259r halda m\u0259qbuldur, \u00e7\u00fcnki yaz\u0131n\u0131n mahiyy\u0259tini \u0259ks etdirir. Ona g\u00f6r\u0259 An\u0131lar (Xatir\u0259l\u0259r) deyir\u0259m ki, ke\u00e7\u0259n d\u00f6vrl\u0259r, ill\u0259r, olanlar yada sal\u0131n\u0131r. Amma bu, yaln\u0131z m\u0259nim \u00f6mr\u00fcm\u00fcn xatir\u0259l\u0259ri deyil, anam\u0131n, atam\u0131n s\u00f6hb\u0259tl\u0259rind\u0259n dinl\u0259diyim, yaxud yaz\u0131lar\u0131nda qeyd olunmu\u015f an\u0131lar\u0131d\u0131r. Amma bu, s\u0131rf onlar\u0131n xatir\u0259l\u0259ri d\u0259 deyil, \u00e7\u00fcnki n\u0259 R\u0259sul Rza, n\u0259 Nigar R\u0259fib\u0259yli bitkin xatir\u0259l\u0259r yazmay\u0131blar. Ayr\u0131-ayr\u0131 vaxtlarda, m\u00fcxt\u0259lif m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rl\u0259 ya\u015fad\u0131qlar\u0131 \u00e7e\u015fidli ill\u0259r, d\u00f6vrl\u0259r, tan\u0131d\u0131qlar\u0131 \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r haqq\u0131nda qeydl\u0259ri q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131blar. \u015eeirl\u0259rind\u0259 \u00f6m\u00fcrl\u0259rinin m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u0259qamlar\u0131, g\u00f6r\u00fc\u015fd\u00fckl\u0259ri, \u00fcnsiyy\u0259td\u0259 olduqlar\u0131, dost bildikl\u0259ri insanlar\u0131 xat\u0131rlay\u0131rlar. Daha \u00e7ox \u015feyl\u0259ri is\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 almad\u0131lar, amma bizl\u0259r\u0259, \u00f6vladlar\u0131na dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar v\u0259 bu an\u0131lar da bizim hafiz\u0259l\u0259rimizd\u0259 ya\u015fay\u0131r. Ancaq m\u0259nim m\u0259qs\u0259dim yaln\u0131z bu sistemsiz xatir\u0259 fraqmentl\u0259rini ard\u0131c\u0131l m\u0259tnd\u0259 birl\u0259\u015fdirm\u0259k deyil. Bu yaz\u0131n\u0131n bir yox, iki, \u00fc\u00e7 m\u00fc\u0259llifin memuarlar\u0131 say\u0131la bil\u0259c\u0259yinin s\u0259b\u0259bi odur ki, m\u0259n onlar\u0131n &#8211; atamla anam\u0131n xatir\u0259l\u0259rini d\u0259 yaln\u0131z \u00f6zl\u0259rinin yaz\u0131l\u0131 m\u0259tnl\u0259ri, ya \u015fifahi (y\u0259ni m\u0259nim e\u015fitdiyim) s\u00f6hb\u0259tl\u0259ri \u0259sas\u0131nda b\u0259rpa etm\u0259kd\u0259n \u0259lav\u0259, daha bir i\u015fi d\u0259 \u00f6hd\u0259m\u0259 g\u00f6t\u00fcrm\u0259y\u0259 c\u0259sar\u0259t edir\u0259m. B\u00fct\u00f6v bir d\u00f6vr\u00fc &#8211; onlar\u0131n m\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r ya\u015fad\u0131qlar\u0131 ill\u0259ri, birlikd\u0259 ke\u00e7irdiyimiz g\u00fcnl\u0259ri v\u0259 onlardan sonra m\u0259nim s\u00fcrd\u00fcy\u00fcm \u00f6m\u00fcr m\u00fcdd\u0259tini &#8211; \u00fc\u00e7\u00fcm\u00fcz\u00fcn g\u00f6z\u00fcyl\u0259 g\u00f6rm\u0259k v\u0259 yozmaq ist\u0259yir\u0259m. Odur ki, bu yaz\u0131, \u0259sas\u0259n, \u00fc\u00e7 insan\u0131n xatir\u0259l\u0259rind\u0259n &#8211; an\u0131lar\u0131ndan ba\u015fqa, h\u0259m d\u0259 \u00fc\u00e7 insan\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259ridir. M\u0259nim &#8211; \u00f6z do\u011fulu\u015fumdan qabaqk\u0131 ill\u0259r haqq\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rim, onlar\u0131n &#8211; valideynl\u0259rimin m\u0259nim g\u00f6rm\u0259diyim, f\u0259q\u0259t g\u00f6rm\u0259k ist\u0259diyim ill\u0259r haqq\u0131nda fikirl\u0259ri, t\u0259\u0259ss\u00fcratlar\u0131 v\u0259 onlar\u0131n \u00f6l\u00fcml\u0259rind\u0259n sonrak\u0131 d\u00fcnya haqq\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 bil\u0259c\u0259kl\u0259ri (\u0259lb\u0259tt\u0259, m\u0259nim z\u0259nnimc\u0259, amma bu z\u0259nn onlar\u0131n fikirl\u0259rin\u0259 v\u0259 duy\u011fular\u0131na b\u0259l\u0259d olma\u011f\u0131ma \u0259saslan\u0131r). Eyni zamanda m\u0259tnim\u0259 bac\u0131lar\u0131m &#8211; Fidan\u0131n, T\u0259ran\u0259nin, h\u0259yat yolda\u015f\u0131m Zemfiran\u0131n xatir\u0259l\u0259rind\u0259n par\u00e7alar da daxil edir\u0259m. Babalar\u0131n\u0131, n\u0259n\u0259l\u0259rini yadda\u015flar\u0131nda ya\u015fadan n\u0259v\u0259l\u0259ri Tural\u0131n, Ayselin, G\u00fcnelin yaz\u0131lar\u0131 da R\u0259sulla Nigar\u0131n portretl\u0259rin\u0259 yeni \u00e7alarlar \u0259lav\u0259 edir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu an\u0131lar\u0131m sad\u0259c\u0259 xatir\u0259, memuar kimi t\u0259qdim edilm\u0259m\u0259sinin, bu d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rin sad\u0259c\u0259 esse janr\u0131na aid olmamas\u0131n\u0131n v\u0259 n\u0259tic\u0259 etibaril\u0259 &#8220;\u00dc\u00e7 \u0259srin ail\u0259 dastan\u0131&#8221; adland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bi d\u0259 budur. \u00dc\u00e7 \u00f6mr\u00fcn v\u0259 bu \u00fc\u00e7 \u00f6mr\u00fcn fonunda bir ne\u00e7\u0259 n\u0259slin, \u00fc\u00e7 \u0259sr boyu h\u0259yat yolunu, t\u0259\u0259ss\u00fcratlar\u0131n\u0131 \u0259ks etdir\u0259n dastand\u0131r. Bu, n\u0259 s\u0131rf an\u0131lar, xatir\u0259l\u0259rdir, n\u0259 d\u0259 s\u0131rf d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259r-essel\u0259r. Bu, iki janr\u0131n \u00fcns\u00fcrl\u0259rind\u0259n \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259l\u0259n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir janrd\u0131r. Amma sad\u0259c\u0259 dastan deyil, s\u0259n\u0259dli dastan, real insanlar haqq\u0131nda an\u0131lar, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259r dastan\u0131d\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, m\u0259n, tutal\u0131m, Mirz\u0259 C\u0259lil M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259ni, H\u00fcseyn Cavidi, C\u0259f\u0259r Cabbarl\u0131n\u0131, \u018fhm\u0259d Cavad\u0131, Mikay\u0131l M\u00fc\u015ffiqi g\u00f6r\u0259 bilm\u0259zdim. Ancaq onlar\u0131n canl\u0131 insani cizgil\u0259rini atam\u0131n, anam\u0131n yaz\u0131l\u0131 m\u0259tnl\u0259rind\u0259n, \u015fifahi s\u00f6hb\u0259tl\u0259rind\u0259n qavrad\u0131\u011f\u0131m kimi, yarad\u0131c\u0131l\u0131qlar\u0131, talel\u0259ri haqq\u0131nda \u00f6z d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rim h\u0259min \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rin b\u0259dii sur\u0259tl\u0259rini bu yaz\u0131da \u0259ks etdirm\u0259y\u0259 imkan verir.<\/p>\n\n\n\n<p>Yaxud Stalin! 15 ya\u015f\u0131ma q\u0259d\u0259r onun d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ya\u015fasam da, onu \u015f\u0259xs\u0259n g\u00f6rm\u0259mi\u015fdim (halbuki m\u0259s\u0259l\u0259n, Moskvada n\u00fcmayi\u015fd\u0259 r\u0259hb\u0259ri canl\u0131 g\u00f6rm\u0259k ehtimal\u0131 ola bil\u0259rdi). Amma h\u0259tta televiziya eras\u0131 g\u0259lm\u0259zd\u0259n \u00f6nc\u0259 d\u0259 Sovet \u0130ttifaq\u0131nda birc\u0259 n\u0259f\u0259r bel\u0259, &#8220;m\u0259n Stalini g\u00f6rm\u0259mi\u015f\u0259m&#8221; dey\u0259 bilm\u0259zdi. \u00c7\u00fcnki yaln\u0131z q\u0259zet, jurnal v\u0259 kinoekranlardan deyil, idar\u0259l\u0259rd\u0259 v\u0259 h\u0259tta evl\u0259rd\u0259 divarlardak\u0131 \u015f\u0259kill\u0259rind\u0259n d\u0259 Stalin daima ham\u0131ya g\u00f6z\u00fcn\u00fc zill\u0259mi\u015fdi, z\u0259hmi qara kabus kimi h\u0259r k\u0259sin \u00fcst\u00fcn\u0259 \u00e7\u00f6km\u00fc\u015fd\u00fc. Nazim Hikm\u0259tin ona h\u0259sr etdiyi \u015feirind\u0259 bu fenomen \u00e7ox d\u0259qiq ifad\u0259 olunub.<\/p>\n\n\n\n<p>Amma SSR\u0130 \u0259halisinin b\u00f6y\u00fck qisminin bu \u015f\u0259kill\u0259r\u0259 r\u0259\u011fb\u0259t, h\u00f6rm\u0259t v\u0259 h\u0259tta m\u0259h\u0259bb\u0259t hissl\u0259riyl\u0259 baxd\u0131\u011f\u0131n\u0131 da danmaq olmaz. Stalind\u0259n b\u0259hs etm\u0259d\u0259n, onun bir ne\u00e7\u0259 n\u0259slin taleyind\u0259 oynad\u0131\u011f\u0131 roldan s\u00f6z a\u00e7madan d\u00f6vr\u00fcm\u00fcz haqq\u0131nda dan\u0131\u015fmaq m\u00fcmk\u00fcn deyil. Yaxud onun Az\u0259rbaycan miqyas\u0131nda kopyas\u0131 Mir C\u0259f\u0259r Ba\u011f\u0131rov. Canl\u0131 Ba\u011f\u0131rovu u\u015faql\u0131\u011f\u0131mda birc\u0259 d\u0259f\u0259 uzaqdan-uza\u011fa g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fcm. Amma atam\u0131n, ba\u015fqa \u00e7a\u011fda\u015flar\u0131n\u0131n s\u00f6hb\u0259tl\u0259rind\u0259n, yaxud bu g\u00fcn a\u00e7\u0131lan tarixi faktlardan, h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rinin mahiyy\u0259ti haqq\u0131nda bildikl\u0259rimd\u0259n v\u0259 b\u00fct\u00fcn bunlar bar\u0259sind\u0259 \u00f6z q\u0259na\u0259tl\u0259rimd\u0259n, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rimd\u0259n \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k bu \u00e7ox m\u00fcr\u0259kk\u0259b t\u0259bi\u0259tli, zabit\u0259li, z\u0259hmli, amans\u0131z v\u0259 r\u0259hmsiz, eyni zamanda, yeri g\u0259l\u0259nd\u0259, mill\u0259tinin qeyr\u0259tini \u00e7\u0259km\u0259yi bacaran insan\u0131n h\u0259m g\u00fccl\u00fc, h\u0259m q\u0259ddar c\u0259h\u0259tl\u0259rini t\u0259hlil etm\u0259k vacibdir&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dczeyir b\u0259yi u\u015faql\u0131\u011f\u0131mda bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fcm. B\u00f6y\u00fck b\u0259st\u0259kar haqq\u0131nda atam\u0131n yaz\u0131l\u0131 xatir\u0259l\u0259ri, anam\u0131n, ba\u015fqa m\u00fcasirl\u0259rinin, \u00f6z\u0259llikl\u0259,\u0131 Niyazinin s\u00f6yl\u0259dikl\u0259ri yax\u015f\u0131 yad\u0131mdad\u0131r. &#8220;\u00dczeyir \u00f6mr\u00fc&#8221; filmi \u00fcz\u0259rind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fark\u0259n bu b\u00f6y\u00fck insan\u0131 daha yax\u0131ndan duya bildim, \u00f6m\u00fcr yoluna daha art\u0131q m\u0259hr\u0259m oldum. \u00dczeyir b\u0259y haqq\u0131nda an\u0131lar &#8211; d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259r \u00e7ox \u00e7\u0259tin bir d\u00f6vrd\u0259 s\u0259n\u0259tkar\u0131n m\u00fcr\u0259kk\u0259b taleyi haqq\u0131nda s\u00f6z dem\u0259y\u0259 imkan verir. Atam\u0131n-anam\u0131n m\u00fcasirl\u0259ri olan yaz\u0131\u00e7\u0131lar, \u015fairl\u0259r, b\u0259st\u0259karlar, r\u0259ssamlar, aliml\u0259r&#8230; Ne\u00e7\u0259-ne\u00e7\u0259 d\u0259y\u0259rli insan\u0131n sur\u0259tl\u0259ri h\u0259l\u0259 d\u0259 g\u00f6zl\u0259rim qar\u015f\u0131s\u0131ndad\u0131r, s\u0259sl\u0259ri qulaqlar\u0131mdad\u0131r. Az\u0259rbaycanda T\u00fcrkiy\u0259nin ad\u0131n\u0131 bel\u0259, dil\u0259 g\u0259tirm\u0259k yasaq olanda bu qarda\u015f \u00f6lk\u0259ni Nazim Hikm\u0259tin s\u0259siyl\u0259, n\u0259f\u0259siyl\u0259 duyduq. Moskvada, Bak\u0131da b\u00f6y\u00fck \u015fairi d\u0259f\u0259l\u0259r\u0259 dinl\u0259dim &#8211; \u015feirl\u0259rini, s\u00f6hb\u0259tl\u0259rini, xatir\u0259l\u0259rini&#8230; Sonralar T\u00fcrkiy\u0259nin ba\u015fqa yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131yla, s\u0259n\u0259t\u00e7il\u0259riyl\u0259 d\u0259 tan\u0131\u015f, b\u0259zil\u0259riyl\u0259 dost oldum. Ke\u00e7mi\u015f Sovet \u0130ttifaq\u0131n\u0131n bir s\u0131ra \u0259d\u0259biyyat, s\u0259n\u0259t adamlar\u0131yla \u0259vv\u0259ll\u0259r atamgilin evind\u0259, sonralar \u00f6z evimd\u0259, ya da Moskvada, m\u00fcxt\u0259lif \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 \u00fcnsiyy\u0259td\u0259 oldum.<\/p>\n\n\n\n<p>1987-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259ri se\u00e7il\u0259nd\u0259n sonra, illah da, 1988-ci ild\u0259 Qaraba\u011f hadis\u0259l\u0259ri ba\u015flanandan b\u0259ri siyasi h\u0259yat\u0131n burul\u011fan\u0131na d\u00fc\u015fd\u00fcm, ke\u00e7mi\u015f SSR\u0130-nin v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif d\u00f6vrl\u0259rd\u0259ki r\u0259hb\u0259rl\u0259riyl\u0259, bir s\u0131ra ba\u015fqa \u00f6lk\u0259l\u0259rin siyas\u0259t\u00e7il\u0259ri il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fm\u0259li, dan\u0131\u015fmal\u0131, b\u0259z\u0259n m\u00fcbahis\u0259 etm\u0259li oldum. Bu insanlar haqq\u0131nda da, \u00fcmum\u0259n hadis\u0259l\u0259rin g\u0259rginliyi etibaril\u0259 d\u0259 bir \u0259sr\u0259 b\u0259rab\u0259r olan bu d\u00f6vr haqq\u0131nda xatir\u0259l\u0259rim, q\u0259na\u0259tl\u0259rim, a\u011fr\u0131l\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rim boldan boldur. B\u00fct\u00fcn bu hadis\u0259l\u0259rin v\u0259 daha \u00f6nc\u0259ki ill\u0259rin olaylar\u0131n\u0131 canland\u0131rark\u0259n, \u00f6z h\u0259yat\u0131m\u0131, ail\u0259mizin taleyini m\u0259rk\u0259z\u0259 \u00e7\u0259km\u0259yim bizim m\u00fcst\u0259sna v\u0259 \u0259lahidd\u0259 rol oynama\u011f\u0131m\u0131z\u0131 iddia etm\u0259k deyil. \u018fsla. M\u0259s\u0259l\u0259 ondad\u0131r ki, h\u0259r bir b\u0259dii \u0259s\u0259rin, x\u00fcsusil\u0259, roman\u0131n (m\u0259n bu yaz\u0131m\u0131 b\u0259dii \u0259s\u0259r v\u0259 m\u0259hz dastan &#8211; roman say\u0131ram) m\u0259hv\u0259rind\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n sur\u0259tl\u0259r, personajlar durur. D\u00f6vr\u00fcn m\u0259nz\u0259r\u0259si onlar\u0131n taleyi vasit\u0259sil\u0259 \u0259ks etdirilir. D\u00f6vr\u00fcm\u00fcz\u00fc ehtiva etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn personajlar se\u00e7\u0259nd\u0259 yax\u015f\u0131 tan\u0131d\u0131\u011f\u0131n, i\u00e7\u0259ri d\u00fcnyas\u0131na &#8211; \u00f6m\u00fcr yoluna, duy\u011fu v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rin\u0259 b\u0259l\u0259d oldu\u011fun insanlar\u0131 se\u00e7m\u0259yin t\u0259biidir.<\/p>\n\n\n\n<p>Subyektiv faktorlardan ba\u015fqa obyektiv amill\u0259r d\u0259 var. XX \u0259sr Az\u0259rbaycan ziyal\u0131lar\u0131n\u0131n h\u0259yat d\u00f6vrl\u0259ri ail\u0259mizin m\u00fcxt\u0259lif n\u0259sill\u0259rinin taleyind\u0259 \u0259ks olunub. Zaman n\u0259silb\u0259n\u0259sil ail\u0259 \u00fczvl\u0259rimizin \u00f6m\u00fcr yoluna d\u0259rind\u0259n-d\u0259rin izl\u0259r sal\u0131b. \u018fslimizd\u0259n, n\u0259slimizd\u0259n s\u00f6z a\u00e7anda hadis\u0259l\u0259r, h\u0259tta XX \u0259srin h\u00fcdudlar\u0131n\u0131 a\u015f\u0131b XIX \u0259sr\u0259 q\u0259d\u0259r uzan\u0131r. Xanl\u0131qlar d\u00f6vr\u00fc, \u00e7ar Rusiyas\u0131n\u0131n Qafqaz\u0131 z\u0259bt etm\u0259si, ulu babam\u0131z M\u0259mm\u0259dxan\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ill\u0259r\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr. Bayat boyundan, \u015fahsev\u0259n tayfas\u0131ndan M\u0259mm\u0259dyar o\u011flu M\u0259mm\u0259dxan rus soldatlar\u0131na m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259rdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ar h\u00f6kum\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259bs edilir, zindana at\u0131l\u0131r v\u0259 zindanda z\u0259h\u0259rl\u0259ndiril\u0259r\u0259k \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>Anam t\u0259r\u0259find\u0259n R\u0259fib\u0259ylil\u0259r n\u0259slinin d\u0259 tariximizd\u0259 \u00f6n\u0259mli yeri var. Ulu babam \u018fl\u0259kb\u0259r b\u0259y R\u0259fib\u0259yli &#8211; Az\u0259rbaycan\u0131n ilk siyasi partiyas\u0131 &#8211; Difai partiyas\u0131n\u0131n G\u0259nc\u0259d\u0259 qurucusu, partiyan\u0131n f\u0259xri s\u0259dri v\u0259 n\u00fcfuzlu el a\u011fsaqqal\u0131 olub. Onun o\u011flu, anam\u0131n atas\u0131 Xudadat b\u0259y &#8211; m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan\u0131n ilk s\u0259hiyy\u0259 naziri, daha sonra G\u0259nc\u0259 quberniyas\u0131n\u0131n general-qubernatoru v\u0259zif\u0259l\u0259rini da\u015f\u0131y\u0131b. 1920-ci ilin aprelind\u0259 bol\u015fevikl\u0259r hakimiyy\u0259ti \u0259l\u0259 ke\u00e7ir\u0259nd\u0259 h\u0259min ilin may\u0131nda G\u0259nc\u0259 \u00fcsyan\u0131n\u0131n t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131nda ittiham olunaraq h\u0259bs edilir. Erm\u0259ni &#8220;\u015fahidl\u0259rin&#8221; ifad\u0259l\u0259ri, erm\u0259ni m\u00fcst\u0259ntiqin apard\u0131\u011f\u0131 i\u015f n\u0259tic\u0259sind\u0259, erm\u0259ni hakimin \u00e7\u0131xard\u0131\u011f\u0131 h\u00f6km \u0259sas\u0131nda g\u00fcll\u0259l\u0259nir.<\/p>\n\n\n\n<p>20-ci ill\u0259rin t\u0259hsil d\u00f6vr\u00fc, 30-cu ill\u0259rin \u0259d\u0259bi h\u0259yat\u0131, m\u0259\u015fum 37-ci ilin itkil\u0259ri, V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sinin t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259ri v\u0259 \u00e7\u0259tinlikl\u0259ri, 45-ci ilin C\u0259nubi Az\u0259rbaycan f\u0259r\u0259hi v\u0259 \u00fcmidl\u0259ri, 46-c\u0131 ilin C\u0259nubi Az\u0259rbaycan faci\u0259si, 40-c\u0131 ill\u0259rin s\u00fcrg\u00fcn qorxusu, Stalinin \u00f6l\u00fcm\u00fc v\u0259 ona inam\u0131n darmada\u011f\u0131n olmas\u0131, Xru\u015f\u015fovun h\u00f6kmranl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 s\u00fcqutu, Brejnev d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn dur\u011funlu\u011fu &#8211; b\u00fct\u00fcn bu tarixi m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259r atam\u0131n, anam\u0131n \u00f6m\u00fcr yollar\u0131na dam\u011fas\u0131n\u0131 basm\u0131\u015f hadis\u0259l\u0259rdir. 81-ci ild\u0259 y\u00fcz g\u00fcn i\u00e7ind\u0259 bir-birinin ard\u0131nca v\u0259fat etmi\u015f valideynl\u0259rimd\u0259n sonra c\u0259r\u0259yan ed\u0259n olaylar &#8211; Qaraba\u011f qar\u015f\u0131durmas\u0131, 90-c\u0131 ilin Qara Yanvar m\u00fcsib\u0259ti, 91-ci ild\u0259 Moskvada avqust qiyam\u0131, SSR\u0130-nin da\u011f\u0131lmas\u0131, Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyini b\u0259rpa etm\u0259si, Xocal\u0131 d\u0259h\u015f\u0259ti, dostlar\u0131m\u0131n h\u0259lak olduqlar\u0131 diku\u00e7ar q\u0259zas\u0131, Xalq c\u0259bh\u0259sinin iqtidar oldu\u011fu m\u00fcdd\u0259t, Heyd\u0259r \u018fliyevin yenid\u0259n hakimiyy\u0259t\u0259 qay\u0131d\u0131\u015f\u0131 &#8211; b\u00fct\u00fcn bunlar g\u00f6zl\u0259rim \u00f6n\u00fcnd\u0259 ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259rdir, onlar\u0131n b\u0259z\u0259n m\u00fc\u015fahid\u0259\u00e7isi, b\u0259z\u0259n i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131 olmu\u015fam. Amma ya\u015f\u0131mdan \u00f6nc\u0259 olmu\u015f hadis\u0259l\u0259r, tarixi d\u00f6vrl\u0259r haqq\u0131nda, \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r bar\u0259sind\u0259 d\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rim, q\u0259na\u0259tl\u0259rim, \u00e7\u0131xard\u0131\u011f\u0131m n\u0259tic\u0259l\u0259r var v\u0259 bunlar haqq\u0131nda da yazmaq ist\u0259yir\u0259m.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu kitab bir ne\u00e7\u0259 \u00f6mr\u00fc yenid\u0259n ka\u011f\u0131z \u00fcz\u0259rind\u0259 ya\u015fatmaq t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fcd\u00fcr. B\u0259lk\u0259 iddial\u0131 g\u00f6r\u00fcns\u0259 d\u0259, \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fck t\u0259m\u0259nnas\u0131, ke\u00e7\u0259n ke\u00e7\u0259nd\u0259n, olan olandan sonra D\u00fcnyada, Zaman\u0131n axar\u0131nda, qa\u00e7\u0131b u\u00e7an Vaxt\u0131n i\u00e7ind\u0259 qalmaq niyy\u0259tidir. Bu yaz\u0131m\u0131 bitirib sahmana sala, n\u0259\u015fr ed\u0259 bils\u0259m, \u00f6mr\u00fcm\u00fcn y\u0259qin ki, \u0259n vacib, \u0259n \u00f6n\u0259mli i\u015fini g\u00f6rm\u00fc\u015f olaram.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcsahib\u0259l\u0259rd\u0259 d\u00f6n\u0259-d\u00f6n\u0259 &#8220;bu yay \u0259s\u0259ri bitir\u0259c\u0259m&#8221; des\u0259m d\u0259, yay\u0131-yaya, ay\u0131-aya, ili-il\u0259 sata-sata bu yaz\u0131ya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m g\u00fcnd\u0259n 30 il ke\u00e7di. S\u00f6z verdim ki, bu il m\u00fctl\u0259q bu i\u015fi bitirm\u0259liy\u0259m. S\u00f6z\u00fcm\u00fcn \u00fcst\u00fcnd\u0259 durmal\u0131yam.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu yaz\u0131yla bir vaxtda, paralel olaraq &#8220;Min be\u015f y\u00fcz ilin o\u011fuz \u015feiri&#8221; antologiyas\u0131n\u0131 haz\u0131rlay\u0131rd\u0131m. Makinada klassik \u015fairl\u0259rin \u0259s\u0259rl\u0259rini k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcr\u0259m. N\u00f6vb\u0259 b\u00f6y\u00fck F\u00fczuliy\u0259 \u00e7at\u0131b:<\/p>\n\n\n\n<p><em>M\u0259n kim\u0259m? &#8211; Bir bik\u0259s\u00fc bi\u00e7ar\u0259v\u00fc &#8211; bixan\u0131man,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Taleyim a\u015fuft\u0259, iqbal\u0131m nixun, b\u0259xtim yaman.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Ax\u015famlar yaz\u0131-pozudan yorulub m\u00fctali\u0259 edir\u0259m. Yenic\u0259 \u00e7apdan \u00e7\u0131xm\u0131\u015f &#8220;A\u011fao\u011flular&#8221; kitab\u0131n\u0131 oxuyuram. Vilay\u0259t Quliyevin t\u0259rtib etdiyi bu kitaba \u018fhm\u0259d b\u0259y A\u011fao\u011flunun &#8220;M\u0259n kim\u0259m?&#8221; adl\u0131 essesi d\u0259 daxil edilib. N\u0259 q\u0259rib\u0259 bir t\u0259sad\u00fcf?! F\u00fczulinin v\u0259 \u018fhm\u0259d b\u0259yin &#8220;M\u0259n kim\u0259m?&#8221; sual\u0131yla rastla\u015fd\u0131\u011f\u0131m bir g\u00fcnd\u0259 bu sual\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u0259f\u0259 e\u015fidir\u0259m. Bapbalaca, t\u0259z\u0259-t\u0259z\u0259 dil a\u00e7an bir q\u0131zc\u0131\u011faz\u0131n dilind\u0259n. \u0130ki ya\u015f d\u00f6rd ayl\u0131q q\u0131z n\u0259v\u0259m Deniz m\u0259n\u0259 yana\u015f\u0131r v\u0259 bird\u0259n soru\u015fur:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; M\u0259n kim\u0259m?<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; S\u0259n m\u0259nim ceyran\u0131msan, &#8211; deyir\u0259m, &#8211; maral\u0131msan, q\u0259\u015f\u0259ngims\u0259n, g\u00f6z\u0259l-g\u00f6y\u00e7\u0259k n\u0259v\u0259ms\u0259n, &#8211; deyir\u0259m.<\/p>\n\n\n\n<p>Dedikl\u0259rimin m\u0259nas\u0131n\u0131 d\u0259rk ed\u0259r\u0259k m\u0259mnun-m\u0259mnun dinl\u0259yir v\u0259 m\u0259n onu s\u0131namaq \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259simi d\u0259yi\u015fm\u0259d\u0259n, eyni tonda, eyni intonasiyayla:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Meymunumsan, &#8211; dey\u0259n kimi d\u0259rhal:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Omaz &#8211; deyir. &#8220;Omaz&#8221; &#8211; olmaz onun dilind\u0259 \u0259n q\u0259ti, \u0259n \u00f6tk\u0259m, t\u0259kzibedilm\u0259z &#8220;yox&#8221;dur. Yamanca hikk\u0259li q\u0131zd\u0131r. Anas\u0131 ona laylay \u00e7al\u0131r, yat\u0131zd\u0131r\u0131r, &#8220;laylay dedim yatasan, q\u0131z\u0131l g\u00fcl\u0259 batasan&#8221;&#8230; He\u00e7 d\u0259 yatmaq fikrind\u0259 olmayan Deniz ba\u015f\u0131n\u0131 qald\u0131r\u0131b qeyzl\u0259: &#8211; yatm\u0131ram, q\u0131z\u0131l g\u00fcl\u0259 d\u0259 batm\u0131ram, &#8211; deyir.<\/p>\n\n\n\n<p>Ulu babalar\u0131mdan, n\u0259slimizd\u0259n, valideynl\u0259rimd\u0259n, onlar\u0131n v\u0259 \u00f6z\u00fcm\u00fcn dost-tan\u0131\u015flar\u0131mdan, \u00f6m\u00fcr boyu rastla\u015fd\u0131\u011f\u0131m insanlardan b\u0259hs ed\u0259c\u0259k bu kitaba ilk personaj kimi ail\u0259mizin \u0259n ki\u00e7ik n\u00fcmay\u0259nd\u0259si Denizi daxil edir\u0259m (Bu s\u00f6zba\u015f\u0131 yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ild\u0259 h\u0259l\u0259 \u0259n ki\u00e7ik q\u0131z n\u0259v\u0259m Sezen d\u00fcnyaya g\u0259lm\u0259mi\u015fdi. Daha sonra n\u0259tic\u0259l\u0259rim &#8211; Murad, Sevinc, Maya, Tural do\u011fuldu. Yaz\u0131n\u0131 q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131m \u015f\u0259kild\u0259 saxlamaqla sonrak\u0131 c\u00fcml\u0259y\u0259 Sezenin d\u0259 ad\u0131n\u0131 \u0259lav\u0259 edir\u0259m).<\/p>\n\n\n\n<p>Bu kitab\u0131 da iki o\u011flan n\u0259v\u0259m\u0259 &#8211; R\u0259sula v\u0259 Anara, iki q\u0131z n\u0259v\u0259m\u0259 &#8211; Deniz\u0259 v\u0259 Sezen\u0259, bir d\u0259 d\u00f6rd n\u0259tic\u0259m\u0259 &#8211; Murada, Sevinc\u0259, Mayaya, bir ya\u015fl\u0131 Turala ithaf edir\u0259m.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0259v\u0259, n\u0259tic\u0259, k\u00f6t\u00fcc\u0259, itic\u0259, yad\u0131ca&#8230; Soyad\u0131m\u0131z\u0131n k\u00f6k\u00fc M\u0259mm\u0259dxandan ba\u015flasaq &#8211; onun o\u011flu Mahmud a\u011fa, n\u0259v\u0259si M\u0259mm\u0259d a\u011fa, n\u0259tic\u0259si Mirz\u0259 \u0130brahim, k\u00f6t\u00fcc\u0259si R\u0259sul Rza, itic\u0259si &#8211; m\u0259n, yad\u0131cas\u0131 &#8211; o\u011flum Turald\u0131r. Ondan sonrak\u0131 t\u00f6r\u0259m\u0259l\u0259rin ulu babayla varislik, x\u0259l\u0259flik m\u00fcnasib\u0259tini bildir\u0259n s\u00f6z yoxdur dilimizd\u0259. Amma m\u0259n n\u0259slimin, ulu babalar\u0131m\u0131n itic\u0259si (itm\u0259k, uzaqla\u015fmaq, unutmaq anlam\u0131nda) olmad\u0131\u011f\u0131m kimi, n\u0259v\u0259l\u0259rimin d\u0259 \u0259cdadlar\u0131n\u0131n xatir\u0259l\u0259rin\u0259 yadla\u015fmalar\u0131n\u0131, yad\u0131r\u011famalar\u0131n\u0131, yad\u0131ca olmalar\u0131n\u0131 ist\u0259mir\u0259m. Bu kitab\u0131n bir m\u0259qs\u0259di d\u0259 budur.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6m\u00fcrl\u0259rinin \u0259sas v\u0259 yetkin \u00e7a\u011f\u0131 XXI y\u00fczilliy\u0259 d\u00fc\u015f\u0259c\u0259k g\u0259l\u0259c\u0259yin insanlar\u0131na, o s\u0131radan n\u0259v\u0259l\u0259rim\u0259, n\u0259tic\u0259l\u0259rim\u0259 Ke\u00e7mi\u015fd\u0259n, m\u0259nim bu g\u00fcn izl\u0259y\u0259 bildiyim k\u00f6kl\u0259ri uzaqlara gedib \u00e7\u0131xan soyumuzdan, \u0259cdadlar\u0131m\u0131z\u0131n \u0259zab-\u0259ziyy\u0259tli talel\u0259rind\u0259n, valideynl\u0259rim R\u0259sul Rzan\u0131n v\u0259 Nigar R\u0259fib\u0259ylinin ke\u015fm\u0259ke\u015fli h\u0259yatlar\u0131ndan v\u0259 n\u0259hay\u0259t, m\u0259nim \u00f6z \u00f6mr\u00fcmd\u0259n, \u00e7a\u011fda\u015f yax\u0131nlar\u0131mdan v\u0259 yax\u0131n \u00e7a\u011fda\u015flar\u0131mdan &#8211; s\u00f6z a\u00e7araq \u0259srl\u0259ri-n\u0259sill\u0259ri bir-birin\u0259 ba\u011flama\u011fa, calama\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131ram&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Kitab\u0131m\u0131n bir \u00fcslub, dil \u00f6z\u0259lliyini d\u0259 qeyd etm\u0259k ist\u0259yir\u0259m. &#8220;\u0130lk s\u00f6z&#8221;\u00fc a\u015f\u0131q \u015feiriyl\u0259 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m kimi, sonda ba\u015fqa bir a\u015f\u0131\u011f\u0131n ifad\u0259sin\u0259 m\u00fcraci\u0259t edir\u0259m.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Vaxt\u0131n yox zaman\u0131nda&#8221;. Vaxt\u0131n, zaman\u0131n d\u0259qiq ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn xatir\u0259l\u0259rin p\u0259rak\u0259nd\u0259liyin\u0259 uy\u011fun m\u0259nim d\u0259 bir &#8220;vaxt da\u011f\u0131n\u0131ql\u0131\u011f\u0131m&#8221; var &#8211; y\u0259ni, hadis\u0259l\u0259r &#8220;vaxt\u0131n yox zaman\u0131nda&#8221; c\u0259r\u0259yan edir.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8230;V\u0259 bir d\u0259 b\u00f6y\u00fck F\u00fczulinin, h\u00f6rm\u0259tli \u018fhm\u0259d b\u0259yin v\u0259 balaca Denizin sual\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcm\u0259 \u015famil ed\u0259r\u0259k cavab axtar\u0131ram: M\u0259n kim\u0259m?<\/p>\n\n\n\n<p>Bu suala is\u0259 \u0259slimd\u0259n-n\u0259slimd\u0259n, babalar\u0131mdan s\u00f6z a\u00e7madan cavab verm\u0259k \u00e7\u0259tindir.<\/p>\n\n\n\n<p><em>1996-c\u0131 ilin iyun, iyul, avqust, sentyabr aylar\u0131<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>1998-ci il yanvar, fevral<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>2016-c\u0131 ilin sentyabr, oktyabr aylar\u0131<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>2025-2026-c\u0131 ilin \u0259lav\u0259l\u0259riyl\u0259<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong><strong>M\u0259nb\u0259:\u00a0<a href=\"https:\/\/edebiyyatqazeti.az\/\">https:\/\/edebiyyatqazeti.az\/<\/a><\/strong><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S\u00f6z ba\u015f\u0131 A\u015f\u0131q deyir: Bax bu qa\u015fa, bax bu g\u00f6z\u0259, Yand\u0131 ba\u011fr\u0131m, d\u00f6nd\u00fc k\u00f6z\u0259. Ke\u00e7\u0259n s\u00f6z\u00fc \u00e7\u0259km\u0259 \u00fcz\u0259, Ke\u00e7\u0259n ke\u00e7di, olan oldu. B\u0259z\u0259n bayat\u0131lar\u0131m\u0131zda, qo\u015fmalar\u0131m\u0131zda, g\u0259rayl\u0131lar\u0131m\u0131zda ilk s\u0259trl\u0259 son misralar aras\u0131nda uy\u011funsuzluq, rabit\u0259sizlik sezilir, beytl\u0259r el\u0259 bil bir-biriyl\u0259 he\u00e7 c\u00fcr uzla\u015fm\u0131r. Sanki birinci c\u00fcml\u0259l\u0259rd\u0259 musiqi al\u0259ti k\u00f6kl\u0259nir ki, sonrak\u0131 misralarda melodiyan\u0131 xaric xal vurmadan \u00e7als\u0131n. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-50438","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50438","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=50438"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50438\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":50446,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50438\/revisions\/50446"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=50438"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=50438"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=50438"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}