{"id":50863,"date":"2026-04-14T08:00:00","date_gmt":"2026-04-14T04:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=50863"},"modified":"2026-04-14T09:29:17","modified_gmt":"2026-04-14T05:29:17","slug":"edal%c9%99t-resulova-env%c9%99r-m%c9%99mm%c9%99dxanlinin-yaradiciliq-yolu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=50863","title":{"rendered":"\u018fdal\u0259t R\u018fSULOVA.&#8221;\u018fnv\u0259r M\u0259mm\u0259dxanl\u0131n\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131q yolu&#8221;"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-full is-resized\"><a href=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/Edal\u0259t-xanim-R\u0259sulova.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"441\" height=\"577\" src=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/Edal\u0259t-xanim-R\u0259sulova.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-50865\" style=\"width:645px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/Edal\u0259t-xanim-R\u0259sulova.png 441w, https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/Edal\u0259t-xanim-R\u0259sulova-229x300.png 229w\" sizes=\"auto, (max-width: 441px) 100vw, 441px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>AMEA Nizami G\u0259nc\u0259vi ad\u0131na \u018fd\u0259biyyat \u0130nstitutunun XX \u018fSR Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131 \u015f\u00f6b\u0259sinin \u0259m\u0259kda\u015f\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>(arxiv materiallar\u0131 \u0259sas\u0131nda)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Yaz\u0131\u00e7\u0131, nasir, kinodramaturq,&nbsp;&nbsp;ssenarist, t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7i&nbsp;&nbsp;\u018fnv\u0259r Qafar o\u011flu M\u0259mm\u0259dxanl\u0131 1913-c\u00fc il&nbsp;&nbsp;fevral\u0131n 28-d\u0259 G\u00f6y\u00e7ay \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 anadan olmu\u015fdur. 77 il \u00f6m\u00fcr ya\u015fayan \u018f.M\u0259mm\u0259dxanl\u0131&nbsp;&nbsp;b\u00fct\u00fcn \u015f\u00fcurlu h\u0259yat\u0131n\u0131 Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131 v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259tinin inki\u015faf\u0131na h\u0259sr etmi\u015f, bu yolda sona q\u0259d\u0259r yorulmadan \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. F\u0259aliyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 m\u00fcxt\u0259lif idar\u0259l\u0259rd\u0259, f\u0259rqli v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259n yaz\u0131\u00e7\u0131&nbsp;&nbsp;\u201cAz\u0259rbaycan n\u0259srind\u0259 lirikan\u0131n g\u00f6rk\u0259mli n\u00fcmun\u0259l\u0259rini yaratm\u0131\u015fd\u0131r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp; \u018f.M\u0259mm\u0259dxanl\u0131 n\u0259sri \u00f6z tematikas\u0131na g\u00f6r\u0259 \u00e7oxc\u0259h\u0259tlidir, onu bir nasir kimi daha \u00e7ox lirik-romantik duy\u011fulu insan\u0131n \u0259sl \u015f\u0259xsiyy\u0259t kimi formala\u015fmas\u0131, m\u0259n\u0259vi yetkinliy\u0259 can atmas\u0131 maraqland\u0131r\u0131r, c\u0259lb edirdi. Onun &#8220;Bak\u0131 gec\u0259l\u0259ri&#8221; povestini oxuyark\u0259n&nbsp;ba\u015fdan-aya\u011fa lirik bir n\u0259\u011fm\u0259ni xat\u0131rladan bu povestd\u0259 a\u011fr\u0131 da var, k\u0259d\u0259r d\u0259, sevinc d\u0259 var, \u00fcmid d\u0259, inam da. \u018f.M\u0259mm\u0259dxanl\u0131 \u201cBak\u0131 gec\u0259l\u0259ri\u201d povestini 22 ya\u015f\u0131nda yazm\u0131\u015fd\u0131. Bu \u0259s\u0259ri yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n b\u00fcn\u00f6vr\u0259si hesab etm\u0259k olar ki, \u00fcz\u0259rind\u0259 ne\u00e7\u0259&nbsp;&nbsp;hekay\u0259tl\u0259r, dramlar, tarixi \u0259s\u0259rl\u0259r dayan\u0131r. El\u0259 ilk q\u0259l\u0259m t\u0259cr\u00fcb\u0259sind\u0259n \u0259d\u0259bi ictimaiyy\u0259tin diqq\u0259tini c\u0259lb etmi\u015f, he\u00e7 kim\u0259 b\u0259nz\u0259m\u0259y\u0259n yolu, \u00fcslubu oldu\u011funu t\u0259sdiq etmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; \u201cBak\u0131 gec\u0259l\u0259ri\u201d povesti \u018f.M\u0259mm\u0259dxanl\u0131 q\u0259l\u0259min\u0259 xas romantik \u00fcslubun bir n\u00fcmun\u0259sidir. Bak\u0131, x\u00fcsus\u0259n onun gec\u0259l\u0259ri&nbsp;&nbsp;bizim \u0259d\u0259biyyat\u0131n \u0259b\u0259di m\u00f6vzusudur. T\u0259k \u0259d\u0259biyyat\u0131n yox, el\u0259 musiqinin, t\u0259sviri inc\u0259s\u0259n\u0259tin d\u0259. Bak\u0131 gec\u0259l\u0259rinin \u0259srar\u0259ngiz g\u00f6z\u0259lliyin\u0259 ilk diqq\u0259ti \u00e7\u0259k\u0259n b\u00f6y\u00fck proletar yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 M.Qorki olmu\u015fdu: \u201cGec\u0259 m\u0259n Bak\u0131ya da\u011f \u00fcz\u0259rind\u0259n bax\u0131rd\u0131m. \u015e\u0259h\u0259rd\u0259 v\u0259 Bibiheyb\u0259t m\u0259d\u0259nl\u0259rind\u0259 i\u015f\u0131qlardan \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259l\u0259n g\u00f6z\u0259lliy\u0259 heyr\u0259tl\u0259 tama\u015fa edirdim. Bak\u0131 Neapol k\u00f6rf\u0259zind\u0259n daha \u00e7ox v\u0259 daha s\u0131x i\u015f\u0131ql\u0131d\u0131r\u201d. Bel\u0259 bir m\u0259nz\u0259r\u0259d\u0259n sonra dem\u0259k ist\u0259yirs\u0259n ki, s\u0259n g\u0259l Bak\u0131n\u0131 bir d\u0259 indi g\u00f6r. H\u0259r g\u00fcn g\u00f6z\u0259lliyin\u0259 g\u00f6z\u0259llik \u0259lav\u0259 olunur, h\u0259r gec\u0259si d\u00fcn\u0259nkind\u0259n i\u015f\u0131ql\u0131 olur.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Sin\u0259n \u00fcst\u0259 h\u0259r add\u0131m\u0131m bir m\u0259h\u0259bb\u0259t n\u0259\u011fm\u0259si,<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Qula\u011f\u0131mda yollar\u0131n\u0131n f\u0131s\u0131lt\u0131s\u0131, hikk\u0259si,<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; H\u0259r qar\u0131\u015f\u0131n sevda dolu \u00fcr\u0259kl\u0259rin qibl\u0259si,<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; G\u00f6z\u0259l Bak\u0131m, g\u00f6z\u0259l Bak\u0131m!<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp; \u018f.M\u0259mm\u0259dxanl\u0131n\u0131n t\u0259r\u0259nn\u00fcm etdiyi \u201cneft qoxulu, x\u0259zrili-gilavarl\u0131\u201d \u015f\u0259h\u0259r 1935-ci ilin Bak\u0131s\u0131 olsa da, \u201cg\u00fcn\u00e7\u0131xan t\u0259r\u0259f Qara\u015f\u0259h\u0259r, ondan o yana A\u011f\u015f\u0259h\u0259r, \u0130\u00e7\u0259ri\u015f\u0259h\u0259r, bu yandak\u0131 Bay\u0131l t\u0259p\u0259l\u0259ri\u201d yerind\u0259dir.&nbsp;&nbsp;Amma nec\u0259? Daha abad, daha t\u0259miz, \u00e7ox modern. \u018fs\u0259rd\u0259&nbsp;&nbsp;hadis\u0259l\u0259ri&nbsp;&nbsp;lirik atmosferd\u0259 t\u0259svir edir. Povestd\u0259 \u0259sas hiss v\u0259 duy\u011fular t\u0259svir edilir, h\u0259y\u0259can v\u0259 intonasiyas\u0131 \u0259s\u0259rin dilini, t\u0259rzini&nbsp;&nbsp;m\u00fc\u0259yy\u0259n edir. \u201cBak\u0131 gec\u0259l\u0259ri\u201d uzaq da\u011f k\u0259ndind\u0259n paytaxta oxuma\u011fa g\u0259l\u0259n y\u00fczl\u0259rl\u0259 g\u0259ncd\u0259n birinin m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259rin\u0259, yeni m\u00fchit\u0259 uy\u011funla\u015fmas\u0131na,&nbsp;&nbsp;ya\u015fad\u0131qlar\u0131na daxili al\u0259min\u0259 &nbsp;h\u0259sr edilmi\u015f,&nbsp;&nbsp;yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n \u00f6z\u0259l t\u0259qdimat\u0131nda oxucuya \u00e7atd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp; \u018f.M\u0259mm\u0259dxanl\u0131 n\u0259srimizd\u0259 lirik yaz\u0131\u00e7\u0131 kimi tan\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. N\u0259sr \u0259d\u0259biyyatda \u00f6z\u00fcn\u0259 yer edib t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl tapd\u0131qca poeziyan\u0131 arxada qoyur, qar\u015f\u0131s\u0131nda yeni dizaynlar\u0131 olan janr formalar\u0131 \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259tirirdi ki, lirik janr da&nbsp;&nbsp;onlardan biri idi. Az\u0259rbaycan oxucusunun yax\u015f\u0131 tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 A. de Sent-Ekz\u00fcperi, K.Paustovski, \u0130.Bunin, b\u0259lk\u0259 d\u0259, he\u00e7 tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131, m\u00fcasirimiz&nbsp;&nbsp;A. Makin lirik janr\u0131n&nbsp;&nbsp;n\u00fcfuzlu n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rind\u0259ndirl\u0259r. R\u0259sul H\u0259mz\u0259tovun \u201cM\u0259nim Da\u011f\u0131stan\u0131m\u201d povesti \u0259sl lirik n\u0259sr n\u00fcmun\u0259sidir. Lirizm 1960-c\u0131 ill\u0259r \u0259d\u0259biyyat\u0131nda qol-qanad a\u00e7ma\u011fa ba\u015flad\u0131, lirik n\u0259sr t\u0259yini d\u0259 ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131n\u0131 el\u0259 o zamanlardan g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. B\u00fct\u00fcn \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259 lirika prozaya eyni d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 daxil olmur. B\u0259z\u0259n t\u0259hkiy\u0259ni y\u00fcng\u00fclc\u0259 b\u0259z\u0259yir, b\u0259z\u0259n is\u0259 b\u00fct\u00fcn janr\u0131n spesifikas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fir. Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131nda is\u0259 lirik n\u0259srin yarad\u0131c\u0131lar\u0131&nbsp;&nbsp;dey\u0259nd\u0259 ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 g\u00f6z \u00f6n\u00fcn\u0259 xalq yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131&nbsp;&nbsp;\u018f.M\u0259mm\u0259dxanl\u0131 v\u0259 \u0130.\u018ff\u0259ndiyev g\u0259lir. E\u015fid\u0259nd\u0259 n\u0259sr v\u0259 n\u0259zm uzaq q\u00fctbl\u0259r kimi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcls\u0259 d\u0259, \u0259slind\u0259, biri dig\u0259ri olmadan ke\u00e7in\u0259 bilm\u0259z. H\u0259l\u0259 A.S.Pu\u015fkin deyirdi: \u201cOnlar bir n\u00f6qt\u0259d\u0259 tap\u0131\u015fd\u0131lar. Da\u015f v\u0259 su kimi. Buz v\u0259 alovt\u0259k. V\u0259\u2026 \u015feirl\u0259 n\u0259sr kimi\u201d. Rus \u015feirinin nasirl\u0259rind\u0259n olan K.Paustovski yaz\u0131rd\u0131 ki, n\u0259srin ritmi yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n \u015feiri absolyut qavramas\u0131ndan as\u0131l\u0131d\u0131r. Co\u011frafiyas\u0131ndan, milliyy\u0259tind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq bu janr\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rini birl\u0259\u015fdir\u0259n x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259r \u2013 m\u00fc\u0259llif monoloqu&nbsp;&nbsp;(etirafnam\u0259), q\u0259hr\u0259man\u0131n \u0259hval-ruhiyy\u0259si, \u201ckonfliktin \u0259ks c\u0259bh\u0259l\u0259rd\u0259 sur\u0259tl\u0259rin aras\u0131nda deyil, daha \u00e7ox sur\u0259tin \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u00f6z\u00fc il\u0259 m\u00fcbariz\u0259sidir. Ki\u00e7ik hekay\u0259l\u0259r ustas\u0131 kimi tan\u0131nan \u018fnv\u0259r M\u0259mm\u0259dxanl\u0131 sonralar iri h\u0259cmli \u0259s\u0259rl\u0259r-pyesl\u0259r yazma\u011fa ba\u015flay\u0131r.&nbsp;1963-c\u00fc ild\u0259 C.C\u0259f\u0259rovun \u201c\u018fd\u0259biyyat v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259t\u201d q\u0259zetind\u0259 \u00e7ap etdirdiyi m\u0259qal\u0259sind\u0259 oxuyuruq: \u201cDem\u0259li, hekay\u0259 ustas\u0131 \u018fnv\u0259r dramaturgiya v\u0259 roman\u00e7\u0131l\u0131qda da yeni v\u0259 m\u0259nal\u0131 s\u00f6z dem\u0259k iqtidar\u0131ndad\u0131r.&nbsp;Janr m\u0259hdudlu\u011fu he\u00e7 d\u0259 istedad m\u0259hdudlu\u011fu dem\u0259k deyildir, m\u0259hdud bir janr daxilind\u0259 d\u0259 d\u0259rin v\u0259 g\u00f6z\u0259l g\u00f6r\u00fcnm\u0259k olar.&nbsp;Lakin \u0259d\u0259bi t\u0259cr\u00fcb\u0259 g\u00f6st\u0259rir ki, istedadl\u0131 yaz\u0131\u00e7\u0131lar h\u0259yat\u0131 r\u0259ngar\u0259ng g\u00f6rd\u00fckl\u0259rind\u0259n bir janr daxilind\u0259 qala bilmirl\u0259r, onlar m\u00fcxt\u0259lifliy\u0259 can at\u0131rlar, \u00e7\u00fcnki bu halda \u00f6z istedadlar\u0131n\u0131 daha yax\u015f\u0131 ifad\u0259 ed\u0259 bilir, h\u0259yatla daha \u0259hat\u0259li bir t\u0259mas yaradaraq ona daha m\u00fck\u0259mm\u0259l t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259 bilirl\u0259r\u201d.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Hekay\u0259l\u0259r, ki\u00e7ik kinonovellalar, romanlar\u0131ndan d\u00f6vr\u00fc m\u0259tbuatda \u00e7ap olunan par\u00e7alar \u018fnv\u0259r M\u0259mm\u0259dxanl\u0131 istedad\u0131n\u0131n m\u00fcdrikliyinin bariz s\u00fcbutudur.<\/p>\n\n\n\n<p>V\u0259 n\u0259hay\u0259t, C\u0259f\u0259r C\u0259f\u0259rov demi\u015fk\u0259n, \u201cbir janr y\u00f6n\u00fcnd\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc tam ifad\u0259 el\u0259y\u0259 bilm\u0259y\u0259n\u201d v\u0259 i\u00e7ind\u0259ki a\u011fr\u0131lara, xatir\u0259l\u0259r\u0259, xatir\u0259l\u0259rin \u00e7oxlu\u011funa tab g\u0259tir\u0259 bilm\u0259y\u0259n bu yaz\u0131\u00e7\u0131 \u00f6z\u00fc \u00f6z i\u00e7i il\u0259 sor\u011fuya, dan\u0131\u015f\u0131\u011fa ba\u015flay\u0131r.&nbsp;\u018fslind\u0259 el\u0259 onun h\u0259r bir \u0259s\u0259ri onun \u00f6z\u00fcyl\u0259 dan\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 idi, \u00f6z\u00fcn\u0259 hesabat\u0131 idi.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; &nbsp;\u018f.M\u0259mm\u0259dxanl\u0131 b\u0259nz\u0259rsiz hekay\u0259 ustas\u0131d\u0131r.&nbsp;&nbsp;Onun \u201cAyr\u0131ld\u0131lar\u201d, \u201cAnan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc\u201d, \u201cAy i\u015f\u0131\u011f\u0131nda\u201d, \u201cKarvan dayand\u0131\u201d, \u201cQ\u0131z\u0131l q\u00f6n\u00e7\u0259l\u0259r\u201d, \u201cBa\u015f xiyabanda\u201d v\u0259 s. hekay\u0259l\u0259ri bu ki\u00e7ik janr\u0131n klassik n\u00fcmun\u0259l\u0259ridir.&nbsp;&nbsp;Onun \u201cBuz heyk\u0259l&#8221; i ilk oxudu\u011fumuz hekay\u0259l\u0259rd\u0259n olub. Bu \u0259s\u0259ri yaz\u0131\u00e7\u0131 1944-c\u00fc ild\u0259, m\u00fcharib\u0259nin sonuna yax\u0131n yazm\u0131\u015f olsa da, t\u0259svir edil\u0259n hadis\u0259 qanl\u0131 sava\u015f\u0131n ilk q\u0131\u015f\u0131nda c\u0259r\u0259yan edirdi. \u201cEl\u0259 bil canl\u0131, cans\u0131z&nbsp; \u0259trafda n\u0259 varsa, donub buz ba\u011flam\u0131\u015fd\u0131r. Hava z\u0259h\u0259rli ilan kimi \u00e7al\u0131r, da\u015f \u00e7atlay\u0131r, n\u0259f\u0259s t\u0131xan\u0131r, tikan kimi bo\u011fazda qal\u0131r. V\u0259 indi a\u011fappaq bir z\u00fclm\u0259t i\u00e7ind\u0259, g\u00fcn \u00e7\u0131xana t\u0259r\u0259f ucsuz-bucaqs\u0131z qarl\u0131 \u00e7\u00f6ll\u0259rl\u0259 t\u0259nha bir k\u00f6lg\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t edir\u201d. Bu, k\u00f6rp\u0259sini&nbsp;&nbsp;sin\u0259sin\u0259 s\u0131x\u0131b d\u00fc\u015fm\u0259n t\u0259cav\u00fcz\u00fcnd\u0259n ba\u015f\u0131n\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u00fcb qa\u00e7an g\u0259nc anad\u0131r. N\u0259hay\u0259tsiz gec\u0259. Arxada qana susayan y\u0131rt\u0131c\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259n, ir\u0259lid\u0259 ondan geri qalmayan qan donduran, q\u0131l\u0131nc kimi k\u0259s\u0259n \u015faxta. Se\u00e7im yoxdur. Ana \u00f6z\u00fcn\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcr, t\u0259ki balas\u0131 xilas ola bilsin. C\u0259mi 3 s\u0259hif\u0259d\u0259n ibar\u0259t olan ki\u00e7ik&nbsp;&nbsp;hekay\u0259 ana m\u0259h\u0259bb\u0259tin\u0259&nbsp;&nbsp;q\u0259l\u0259ml\u0259 qoyulmu\u015f m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m&nbsp;&nbsp;heyk\u0259ldir. Az s\u00f6zl\u0259 \u00e7ox \u015fey dem\u0259k, oxucuda h\u0259y\u0259can oyatmaq yaz\u0131\u00e7\u0131dan h\u0259m dilin inc\u0259likl\u0259rin\u0259 b\u0259l\u0259d olmaq, h\u0259m d\u0259 b\u00f6y\u00fck ustal\u0131q t\u0259l\u0259b edirdi. \u018f.M\u0259mm\u0259dxanl\u0131 bu hekay\u0259si il\u0259 bir daha s\u00fcbut etdi ki, oxucunun q\u0259lbini t\u0259rp\u0259tm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259hif\u0259l\u0259rin \u00e7oxlu\u011fu n\u0259 \u015f\u0259rtdir, n\u0259 vacib. \u201cBuz heyk\u0259l\u201d b\u00fct\u00fcn zamanlar\u0131n ana abid\u0259sidir. Xalq\u0131m\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259\u015fum 90-c\u0131 ill\u0259rd\u0259, daha y\u0259qini, Xocal\u0131n\u0131n i\u015f\u011fal\u0131 g\u00fcn\u00fc bizim qad\u0131nlar\u0131n&nbsp;&nbsp;h\u0259r\u0259si balas\u0131 quca\u011f\u0131nda bir buz heyk\u0259l\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdi. H\u0259tta bel\u0259 a\u011f\u0131r \u0259s\u0259r d\u0259 d\u0259rin lirizmi il\u0259 heyran edir. Bu art\u0131q ruhla ba\u011fl\u0131 bir m\u0259s\u0259l\u0259dir. \u018f.M\u0259mm\u0259dxanl\u0131n\u0131n n\u0259srini S\u0259m\u0259d Vur\u011funun \u015feiriyy\u0259ti il\u0259 m\u00fcqayis\u0259 etm\u0259k olar. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, \u018f.M\u0259mm\u0259dxanl\u0131 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda realizm v\u0259 romantizm \u00fczvi \u015f\u0259kild\u0259 birl\u0259\u015fir. El\u0259 \u015f\u0259xsi h\u0259yat\u0131nda da. Hekay\u0259l\u0259rinin, dem\u0259k olar, ham\u0131s\u0131 h\u00fcz\u00fcnl\u00fc sonluqla bitir.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Nasirin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259tli hiss\u0259si C\u0259nub m\u00f6vzusuna h\u0259sr edilmi\u015fdir. II D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si zaman\u0131 o, dig\u0259r yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131m\u0131z kimi Sovet ordusu s\u0131ralar\u0131nda \u0130randa olmu\u015f, o tayda ba\u015f ver\u0259nl\u0259ri \u0259s\u0259rl\u0259rin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcr. M\u00fcdrikl\u0259rd\u0259n biri deyib ki, insan h\u0259yat\u0131 epopeya, \u00f6mr\u00fcn ill\u0259ri h\u0259r\u0259si bir hekay\u0259dir. Araz\u0131n o biri sahili \u015eimali Az\u0259rbaycan \u015fair v\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259mi\u015f\u0259 h\u0259ssas m\u00f6vzu olmu\u015fdur. \u201cOd i\u00e7ind\u0259\u201d pyesi 1941-1946-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 C\u0259nubi Az\u0259rbaycanda ged\u0259n azadl\u0131q h\u0259r\u0259kat\u0131na, onun 1945-1946-c\u0131 ill\u0259r d\u00f6vr\u00fcn\u0259, m\u0259\u011flubiyy\u0259tin\u0259 h\u0259sr olunmu\u015fdur. \u018fs\u0259rd\u0259ki detall\u0131 t\u0259svirl\u0259ri oxuduqca d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrs\u0259n ki, bir xalq\u0131 z\u00fclm, istibdadla n\u0259 q\u0259d\u0259r s\u0131namaq olar? Bir xalq\u0131n ba\u015f\u0131na nec\u0259 b\u0259lalar g\u0259tirm\u0259k, b\u00f6lm\u0259k, terror etm\u0259k olar? \u201cT\u0259briz yen\u0259 qan i\u00e7ind\u0259 \u00e7alxalan\u0131r, od i\u00e7ind\u0259 yan\u0131rd\u0131\u201d, \u201cAz\u0259rbaycandak\u0131 anarxiyaya son qoyulmu\u015f, milli q\u0259zetl\u0259r, m\u0259kt\u0259bl\u0259r ba\u011flanm\u0131\u015fd\u0131r.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Yaz\u0131\u00e7\u0131 1940-50-ci ill\u0259rd\u0259&nbsp;&nbsp;bir-birinin ard\u0131nca \u201c\u015e\u0259rqin s\u0259h\u0259ri\u201d, \u201cOd i\u00e7ind\u0259\u201d, \u201c\u015eirvan g\u00f6z\u0259li\u201d kimi ona \u015f\u00f6hr\u0259t g\u0259tir\u0259n dram \u0259s\u0259rl\u0259ri yazmaqla&nbsp;&nbsp;\u00f6z\u00fcn\u00fc dramaturq kimi d\u0259 t\u0259sdiq edir. Bu s\u0259hn\u0259 \u0259s\u0259rl\u0259ri ill\u0259rl\u0259 teatrlar\u0131n repertuarlar\u0131n\u0131 b\u0259z\u0259yir. \u018f.M\u0259mm\u0259dxanl\u0131 \u0259d\u0259bi \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 qurulu\u015fun ideyalar\u0131n\u0131 t\u0259bli\u011f ets\u0259 d\u0259, gizli dialoqlar vasit\u0259sil\u0259 Az\u0259rbaycan h\u0259qiq\u0259tl\u0259rini auditoriyas\u0131na \u00e7atd\u0131ra&nbsp;&nbsp;bilmi\u015fdir. Nec\u0259 dey\u0259rl\u0259r, m\u0259na haqq\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcn, s\u00f6zl\u0259r \u00f6z\u00fc g\u0259l\u0259c\u0259k, sahibi d\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u0259c\u0259k. Nazim Hikm\u0259tin&nbsp;&nbsp;\u201c\u015eirvan g\u00f6z\u0259li\u201d haqq\u0131nda dedikl\u0259ri&nbsp;&nbsp;bu d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259nin davam\u0131 v\u0259 t\u0259sd\u0131qidir: \u201c\u018fsl m\u0259qs\u0259dinizi dolay\u0131 yolla dey\u0259 bilmisiniz\u201d. Sat\u0131c\u0131 kimdir, al\u0131c\u0131 da odur.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; \u201c\u015e\u0259rqin s\u0259h\u0259ri\u201d \u0259s\u0259rind\u0259ki hadis\u0259l\u0259r 1919-20-ci ill\u0259rd\u0259&nbsp;&nbsp;Bak\u0131da c\u0259r\u0259yan edir v\u0259 tariximizin m\u00fch\u00fcm d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn geni\u015f m\u0259nz\u0259r\u0259sini \u0259ks etdirir. \u018fs\u0259rd\u0259 B\u0259hruzla Dilar\u0259nin m\u0259h\u0259bb\u0259tinin fonunda dramlar ya\u015fan\u0131r, \u015f\u0259xsi v\u0259 milli faci\u0259l\u0259rin \u015fahidi oluruq. Ham\u0131 qa\u00e7anda A\u011falarov deyir: \u201cSiz gedin, m\u0259n qal\u0131ram. M\u0259n bu torpaqdan ayr\u0131la bilmir\u0259m. Ya\u015f\u0131m altm\u0131\u015f\u0131 ke\u00e7ib, amma bir d\u0259f\u0259 d\u0259 olsun, bu ba\u015f\u0131b\u0259lal\u0131 \u015f\u0259h\u0259rd\u0259n q\u0131ra\u011fa ayaq basmam\u0131\u015fam. Sizin kimil\u0259r xo\u015fb\u0259xtdir, n\u0259 mal\u0131n\u0131z var, o\u011fru apara, n\u0259 iman\u0131n\u0131z var, \u015feytan apara\u201d.&nbsp; \u201cOnun d\u00f6vr-al\u0259m s\u0259yah\u0259ti h\u0259mi\u015f\u0259 M\u0259rd\u0259kan ba\u011flar\u0131nda qurtar\u0131rd\u0131\u201d.&nbsp;&nbsp;\u201cG\u00fcn g\u0259l\u0259r, qay\u0131dar\u0131q\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 hadis\u0259l\u0259ri oxucular\u0131na g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 bir mesaj kimi \u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcr. Akademik Dram Teatr\u0131nda tama\u015faya qoyulan \u201c\u015e\u0259rqin s\u0259h\u0259ri\u201d &nbsp;SSR\u0130 D\u00f6vl\u0259t m\u00fckafat\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; \u018f.M\u0259mm\u0259dxanl\u0131n\u0131n \u0259n g\u00f6z\u0259l v\u0259 yaddaqalan \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 \u201c\u015eirvan g\u00f6z\u0259li\u201d lirik komediyas\u0131d\u0131r. Pyes elmd\u0259 ehkam\u00e7\u0131l\u0131\u011fa, dayaz d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259nin t\u0259nqidin\u0259 h\u0259sr edilmi\u015fdir. Me\u015f\u015fanl\u0131\u011f\u0131n g\u00fcl\u00fc\u015f h\u0259d\u0259fin\u0259 \u00e7evrilm\u0259si, professorlar \u2013 Vahidovlar v\u0259 Zakirovlar ail\u0259l\u0259rinin elm v\u0259 m\u0259i\u015f\u0259t z\u0259minind\u0259 ged\u0259n ixtilaflar\u0131 v\u0259 onlar\u0131n \u00f6vladlar\u0131n\u0131n sevgisinin t\u0259nt\u0259n\u0259si \u0259s\u0259rin sad\u0259 s\u00fcjet x\u0259ttini t\u0259\u015fkil edir. \u201c\u015eirvan g\u00f6z\u0259li\u201d onun yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda yeni bir abzasd\u0131r, komediyaya m\u00fcraci\u0259t ed\u0259n yaz\u0131\u00e7\u0131 t\u0259krar bu janra&nbsp;&nbsp;d\u00f6nm\u0259mi\u015fdir. Lirik komediyan\u0131n xarakterik x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n birincisi personajlar\u0131n s\u0259rt \u015f\u0259kild\u0259 m\u0259nfi v\u0259 m\u00fcsb\u0259t\u0259 b\u00f6l\u00fcnm\u0259m\u0259sidir. \u201c\u015eirvan g\u00f6z\u0259li\u201d haqq\u0131nda akademik B\u0259kir N\u0259biyev yaz\u0131rd\u0131: \u201cOnun komik&nbsp;&nbsp;v\u0259ziyy\u0259tl\u0259r yaratmaq, komik konfliktin a\u00e7\u0131lmas\u0131nda lirik \u00e7alara \u00f6l\u00e7\u00fc duy\u011fusu il\u0259 yer verm\u0259k, ideal\u0131n b\u0259rq\u0259rar olmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00fcl\u00fc\u015fd\u0259n inc\u0259 bir vasit\u0259 kimi faydalanmaq bacar\u0131\u011f\u0131 bu \u0259s\u0259rin mahiyy\u0259tini m\u00fc\u0259yy\u0259n edir\u201d. \u018f.M\u0259mm\u0259dxanl\u0131 o istedadlar n\u0259slin\u0259 m\u0259nsubdur ki, el\u0259 ilk \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259n etibar\u0259n \u00f6z m\u00f6vzular\u0131, \u00f6z \u00fcslubu il\u0259 \u0259d\u0259bi ictimaiyy\u0259tin x\u00fcsusi mara\u011f\u0131na s\u0259b\u0259b olmu\u015f, \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus yarad\u0131c\u0131l\u0131q yolu ke\u00e7mi\u015fdir. Art\u0131q \u018f.M\u0259mm\u0259dxanl\u0131dan \u00f6z yolunu m\u00fc\u0259yy\u0259n etmi\u015f bir yaz\u0131\u00e7\u0131 kimi dan\u0131\u015fma\u011fa imkan verir.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; \u018f.M\u0259mm\u0259dxanl\u0131 Az\u0259rbaycan n\u0259srind\u0259 lirikan\u0131n g\u00f6rk\u0259mli n\u00fcmun\u0259l\u0259rini yaratm\u0131\u015fd\u0131r. Bu x\u00fcsiyy\u0259ti onun \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259n b\u0259hs ed\u0259nl\u0259rin elm adamlar\u0131 etiraf etmi\u015fdir. Bu bax\u0131mdan Abbas Zamanovun n\u0259\u015fr etdirdiyi m\u0259qal\u0259sind\u0259 (Kommunist q\u0259zeti 1 mart 1983-c\u00fc il) &#8220;N\u0259\u015frin \u015fairi&#8221; adland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r.&nbsp; \u018f.M\u0259mm\u0259dxanl\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259ri ilk bax\u0131\u015fda sad\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u0259n, lakin \u00e7oxc\u0259h\u0259tli h\u0259yat l\u00f6vh\u0259l\u0259rini, m\u00fcr\u0259kk\u0259b insan talel\u0259rini \u0259hat\u0259 ed\u0259n kompozisiya qurma\u011f\u0131n, ard\u0131c\u0131l b\u0259dii hadis\u0259l\u0259rin gedi\u015fat\u0131na u\u011furla xidm\u0259t ed\u0259n, d\u00fczg\u00fcn y\u00f6n\u0259ltm\u0259yin n\u00fcmun\u0259l\u0259ri il\u0259 z\u0259ngin olmu\u015fdur. Onun n\u0259srind\u0259ki sur\u0259tl\u0259rin pisi d\u0259 yax\u015f\u0131s\u0131 da, t\u0259r\u0259dd\u00fcd ed\u0259ni d\u0259, hadis\u0259l\u0259r ke\u00e7idind\u0259 bir qayda olaraq, adamlara m\u00fcnasib\u0259ti, duy\u011fu v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259ri, \u00f6z daxili al\u0259mi il\u0259 canl\u0131, h\u0259yat\u0131, b\u0259dii obraz kimi a\u00e7\u0131l\u0131b g\u00f6st\u0259rilir. \u015eaxtal\u0131 gec\u0259d\u0259 k\u00f6rp\u0259si donmas\u0131n dey\u0259 b\u00fct\u00fcn olan-olmaz\u0131n\u0131 \u00f6z \u0259ynind\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131b k\u00f6rp\u0259sin\u0259 b\u00fcr\u00fcy\u0259n, daha he\u00e7n\u0259y\u0259 g\u00fcman\u0131 g\u0259lm\u0259y\u0259nd\u0259 is\u0259 b\u00fcz\u00fc\u015f\u00fcb b\u00fck\u00fcl\u0259r\u0259k b\u0259d\u0259ninin son h\u0259rar\u0259ti, q\u0259lbinin ax\u0131r\u0131nc\u0131 d\u00f6y\u00fcnt\u00fcl\u0259ri il\u0259 k\u00f6rp\u0259sini m\u0259hv olma\u011fa qoymayan ana bir b\u0259dii obraz olaraq bir heyk\u0259l kimi ucal\u0131r. Az\u0259rbaycan kinematoqrafiyas\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131nda \u018f.M\u0259mm\u0259dxanl\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus xidm\u0259tl\u0259ri olmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp; &#8220;Leyli v\u0259 M\u0259cnun&#8221;, &#8220;X\u00fcrr\u0259mil\u0259rin a\u011f \u015fahini&#8221; \u018f.M\u0259mm\u0259dxanl\u0131n\u0131n bu jan\u0131rda yaz\u0131lm\u0131\u015f \u0259n yax\u015f\u0131lar\u0131d\u0131r des\u0259k yan\u0131lmar\u0131q. H\u0259min \u0259s\u0259rl\u0259rin ekran t\u0259c\u0259ss\u00fcm\u00fcn\u00fcn keyfiyy\u0259ti bu prosesd\u0259 m\u00fc\u0259llif fikrinin hasn\u0131 s\u0259viyy\u0259d\u0259 qorunub saxlanmas\u0131 ba\u015fqa bir yaz\u0131n\u0131n m\u00f6vzusudur. Lakin ist\u0259r &#8220;Leyli v\u0259 M\u0259cnun&#8221;, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 &#8220;X\u00fcrr\u0259mil\u0259rin a\u011f \u015fahini&#8221; h\u0259r \u015feyd\u0259n \u0259vv\u0259l &nbsp;Az\u0259rbaycan tarixinin v\u0259 xalq poetik yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n qaynaqlar\u0131 \u0259sas\u0131nda yarad\u0131lm\u0131\u015f bitkin b\u0259dii \u0259s\u0259rl\u0259rdir. Yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na n\u0259z\u0259r salaraq onu daha d\u0259rind\u0259n tan\u0131maq v\u0259 oxuyub anlamaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp; S\u0259n\u0259t\u0259 y\u00fcks\u0259k meyarla yana\u015fan, s\u00f6z\u00fcn\u00fc k\u0259s\u0259rd\u0259n salmayan \u018f.M\u0259mm\u0259dxanl\u0131 m\u00fcharib\u0259 ill\u0259rind\u0259 d\u0259 az yazd\u0131. Amma m\u00fcharib\u0259 d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn psixologiyas\u0131 onun bu \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7arp\u0131rd\u0131. &#8220;Analar v\u0259 yollar&#8221;, &#8220;Q\u0259rb c\u0259bh\u0259sind\u0259n m\u0259ktub&#8221;, &#8220;Silahl\u0131 da\u011flar&#8221;, &#8220;Ulduz&#8221;, &#8220;B\u0259xtiyar&#8221;. &#8220;Yeddinci yol&#8221; v\u0259 s. \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259 \u018f.M\u0259mm\u0259dxanl\u0131&nbsp;&nbsp;m\u00fcharib\u0259ni t\u0259kc\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f, vuru\u015f, \u0259sir almaq, h\u00fccuma ke\u00e7m\u0259k, &#8220;dil&#8221; \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259k, bayraq sancmaq kimi t\u0259svir etmirdi, daha \u00e7ox bu \u00e7\u0259tin v\u0259 a\u011f\u0131r g\u00fcnl\u0259rd\u0259 ya\u015fayan insan\u0131n daxili d\u00fcnyas\u0131n\u0131 \u00f6n plana \u00e7\u0259kirdi. Onun publisistik qeydl\u0259rind\u0259 d\u0259 lirika apar\u0131c\u0131 x\u0259tti t\u0259\u015fkil edirdi. \u018fnv\u0259r M\u0259mm\u0259dxanl\u0131 \u0259d\u0259biyyata nasir kimi g\u0259lmi\u015f, &#8220;Burul\u011fan&#8221; adl\u0131 ilk \u0259s\u0259rini 1934-c\u00fc ild\u0259 \u00e7ap etdirmi\u015fdir. Bu povest g\u00f6st\u0259rdi ki, n\u0259sr\u0259 \u00f6z \u00fcslubu v\u0259 n\u0259f\u0259si olan istedadl\u0131 bir s\u0259n\u0259tkar g\u0259lib. S\u0259ks\u0259n il \u0259vv\u0259l q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nm\u0131\u015f &#8220;Burul\u011fan&#8221; povesti 30-cu ill\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn xarakterik olan f\u0259hl\u0259 h\u0259yat\u0131 m\u00f6vzusunda yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. \u018f.M\u0259mm\u0259dxanl\u0131 uzun v\u0259 \u00e7\u0259tin h\u0259yat yolu ke\u00e7mi\u015fdi. M\u0259nfur 37-nin a\u011fr\u0131-ac\u0131s\u0131n\u0131 bir ba\u015fqa c\u00fcr \u00e7\u0259kmi\u015fdi. Yaz\u0131\u00e7\u0131 \u00f6z\u00fc bu bar\u0259d\u0259 deyirdi ki, el\u0259 d\u00f6vr g\u0259lmi\u015f, faci\u0259nin miqyas\u0131 o h\u0259dd\u0259 \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131&nbsp;&nbsp;ki, h\u0259yatda oynan\u0131lan dramlar\u0131 q\u0259l\u0259m\u0259 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn yeni bir \u015eekspir laz\u0131m idi. Yaz\u0131\u00e7\u0131 Kamal Abdullan\u0131n t\u0259birinc\u0259 des\u0259k, \u018f.M\u0259mm\u0259dxanl\u0131 d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn son magikanlar\u0131ndan, fikir v\u0259 s\u00f6z zad\u0259ganlar\u0131ndan&nbsp;&nbsp;idi. Son d\u0259r\u0259c\u0259 h\u0259ssas&nbsp;&nbsp;insan olan \u018f.M\u0259mm\u0259dxanl\u0131 yeri g\u0259l\u0259nd\u0259 s\u0259rt d\u0259 ola bilir, s\u00f6z\u00fcn\u00fc deyir, yaz\u0131\u00e7\u0131, ziyal\u0131 m\u00f6vqeyini m\u00fcdafi\u0259 edirdi. M\u00f6vlud S\u00fcleymanl\u0131n\u0131n \u201cD\u0259yirman\u201d povesti sovet qurulu\u015funun t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 cavab verm\u0259diyi \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259h\u015f\u0259r aya\u011f\u0131na \u00e7\u0259kil\u0259nd\u0259 onun m\u00fcdafi\u0259sin\u0259 qalxan birincil\u0259rd\u0259n olmu\u015fdu. \u018fs\u0259ri y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirmi\u015f, m\u00fc\u0259llifi bel\u0259 qiym\u0259tli \u0259s\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 alq\u0131\u015flam\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018f.M\u0259mm\u0259dxanl\u0131 n\u0259sri \u00f6z tematikas\u0131na g\u00f6r\u0259 \u00e7oxc\u0259h\u0259tlidir, onu bir nasir kimi daha \u00e7ox lirik-romantik duy\u011fulu insan\u0131n \u0259sl \u015f\u0259xsiyy\u0259t kimi formala\u015fmas\u0131, m\u0259n\u0259vi yetkinliy\u0259 can atmas\u0131 maraqland\u0131r\u0131r, c\u0259lb edirdi. Bu bax\u0131mdan onun q\u0259hr\u0259manlar\u0131n\u0131 &#8220;axtaran q\u0259hr\u0259manlar&#8221; kimi s\u0259ciyy\u0259l\u0259ndirm\u0259k olar. Siz onun &#8220;Bak\u0131 gec\u0259l\u0259ri&#8221; povestini oxuyun.&nbsp;&nbsp;Ba\u015fdan-aya\u011fa lirik bir n\u0259\u011fm\u0259ni xat\u0131rladan bu povestd\u0259 a\u011fr\u0131 da var, k\u0259d\u0259r d\u0259, sevinc d\u0259 var, \u00fcmid d\u0259, inam da. O d\u00f6vr\u00fcn \u0259d\u0259biyyat\u0131nda m\u00fch\u00fcm yer tutan qad\u0131n azadl\u0131\u011f\u0131 m\u00f6vzusu bu \u0259s\u0259rd\u0259 lirik-romantik s\u0259pgid\u0259 \u00f6z b\u0259dii h\u0259llini tap\u0131rd\u0131. &#8220;Ulduz&#8221; hekay\u0259sinin q\u0259hr\u0259man\u0131 m\u00fcharib\u0259nin a\u011f\u0131r g\u00fcnl\u0259rind\u0259, tibb institutunu yar\u0131m\u00e7\u0131q burax\u0131b c\u0259bh\u0259y\u0259 yola d\u00fc\u015f\u00fcr.&nbsp;&nbsp;Onu bu q\u0259ti h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 s\u00f6vq ed\u0259n sevdiyi Azad idi.&nbsp;&nbsp;Lakin c\u0259bh\u0259 h\u0259yat\u0131 onun \u015f\u0259xsi, intim d\u00fcnyas\u0131na b\u00fct\u00fcn ziddiyy\u0259tl\u0259ri v\u0259 t\u0259zadlar\u0131 il\u0259 daxil olur. Ulduz daha b\u00f6y\u00fck amallar namin\u0259 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u0259rk edir. &#8220;Q\u0131z\u0131l q\u00f6n\u00e7\u0259l\u0259r&#8221; hekay\u0259sinin q\u0259hr\u0259man\u0131n\u0131n diliyl\u0259 des\u0259k: &#8220;G\u00fcn\u0259\u015f do\u011facaq. Q\u00f6n\u00e7\u0259l\u0259r a\u00e7\u0131lacaqd\u0131r&#8221;. Bu, \u018f.M\u0259mm\u0259dxanl\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fcn d\u0259, q\u0259hr\u0259manlar\u0131n\u0131n da h\u0259yat devizini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdir\u0259n s\u00f6z idi.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; \u018f.M\u0259mm\u0259dxanl\u0131 \u00f6mr\u00fcn\u00fcn son 20 ilini&nbsp;&nbsp;g\u00f6rk\u0259mli s\u0259rk\u0259rd\u0259 v\u0259 siyasi xadim, q\u0259hr\u0259manl\u0131q simvolumuz Bab\u0259kin xalq azadl\u0131\u011f\u0131 u\u011frunda apard\u0131\u011f\u0131 m\u00fcbariz\u0259sin\u0259 h\u0259sr etdiyi m\u00f6vzu \u00fcz\u0259rind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. Yaz\u0131\u00e7\u0131&nbsp;&nbsp;tarixi hadis\u0259l\u0259ri, Bab\u0259kin \u015f\u0259xsiyy\u0259tini, d\u00f6vr\u00fcn siyasi, f\u0259ls\u0259fi, dini \u00e7\u0259r\u0259yanlar\u0131n\u0131 d\u0259rind\u0259n \u00f6yr\u0259nmi\u015f,&nbsp;&nbsp;tarixi h\u0259qiq\u0259t\u0259 yax\u0131nla\u015fm\u0131\u015fd\u0131r.&nbsp;Bab\u0259k roman\u0131n\u0131n orijinal n\u0259ql etm\u0259k \u00fcslubu yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n qeyd edilir. \u018f.M\u0259mm\u0259dxanl\u0131n\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259&nbsp;&nbsp;poetik istedadla m\u00f6vzu, m\u0259zmun bir-birini tamamlay\u0131r. Onun ssenarisi&nbsp;&nbsp;\u0259sas\u0131nda rejissor Eldar Quliyev 1979-cu ild\u0259 tammetrajl\u0131, 2 seriyadan ibar\u0259t \u201cBab\u0259k\u201d b\u0259dii filmini \u00e7\u0259kmi\u015fdir. Ssenari yazmaq \u0259sl s\u0259n\u0259tdir, \u0259s\u0259rd\u0259n f\u0259rqli olaraq, kinonun format\u0131na uy\u011funla\u015fmaq var. Lakin yaz\u0131\u00e7\u0131 bu i\u015fin \u00f6hd\u0259sind\u0259n m\u0259har\u0259tl\u0259 g\u0259lmi\u015f, \u0259n \u0259h\u0259miyy\u0259tli, t\u0259sirli s\u0259hn\u0259l\u0259ri ssenariy\u0259 daxil ed\u0259 bilmi\u015fdir. Af\u015finin b\u00f6y\u00fck Bab\u0259k\u0259 ittifaq&nbsp;&nbsp;t\u0259klif etm\u0259si filmin \u0259n u\u011furlu epizodlar\u0131ndand\u0131r. Af\u015fin \u201c\u0130ran m\u0259nim olsun, Az\u0259rbaycan s\u0259nin\u201d \u2013 deyir.&nbsp;&nbsp;B\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t \u00fcst\u00fcnd\u0259n \u0259srl\u0259r ke\u00e7m\u0259sin\u0259 baxmayaraq, h\u0259l\u0259 d\u0259 d\u00fcnyan\u0131 b\u00f6l\u00fcb qurtara bilm\u0259yib. 838-ci ild\u0259 qal\u0131b. Film b\u00f6y\u00fck m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259t qazanm\u0131\u015f, 60 \u00f6lk\u0259 t\u0259r\u0259find\u0259n al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. Bel\u0259likl\u0259 d\u0259,&nbsp;&nbsp;milli \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z qiym\u0259tli, dol\u011fun m\u0259zmunlu v\u0259 orijinal keyfiyy\u0259tli tarixi bir romanla z\u0259nginl\u0259\u015fdi. Roman yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Bunlarla yana\u015f\u0131 \u018f.M\u0259mm\u0259dxanl\u0131 \u201cF\u0259t\u0259li xan\u201d, \u201cLeyli v\u0259 M\u0259cnun\u201d filml\u0259rinin, \u201cB\u0259xtiyar\u201d kino-novellas\u0131n\u0131n ssenari m\u00fc\u0259llifi olmu\u015fdur. \u018f.M\u0259mm\u0259dxanl\u0131 H.Mehdiyl\u0259 birlikd\u0259 \u201cF\u0259t\u0259li xan\u201d filminin d\u0259 ssenarisini yazm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; \u018f.M\u0259mm\u0259dxanl\u0131, v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rliyind\u0259, humanizmind\u0259, b\u0259nz\u0259rsiz \u00fcslubunda, \u0259d\u0259biyyata \u015fair t\u0259bind\u0259, nasir q\u0259l\u0259mli g\u0259lm\u0259sind\u0259 idi. Onun haqq\u0131nda deyirdil\u0259r: \u201cB\u00f6y\u00fckl\u00fcy\u00fc az yazmas\u0131nda v\u0259 g\u00f6z\u0259l yazmas\u0131ndad\u0131r\u201d. \u018f.M\u0259mm\u0259dxanl\u0131 ciddi yaz\u0131\u00e7\u0131d\u0131r, k\u0259miyy\u0259t arxas\u0131nca qa\u00e7m\u0131r.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; \u018f.M\u0259mm\u0259dxanl\u0131n\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan dan\u0131\u015fark\u0259n onun t\u0259rc\u00fcm\u0259l\u0259rin\u0259 toxunmadan ke\u00e7m\u0259k olmaz. Yaz\u0131\u00e7\u0131 bu bar\u0259d\u0259 bel\u0259 deyirdi: \u201cYazmaq sa\u011f qolumdursa, t\u0259rc\u00fcm\u0259 sol qolumdur. \u00d6mr\u00fc boyu qara \u00e7\u00f6r\u0259yim t\u0259rc\u00fcm\u0259d\u0259n \u00e7\u0131x\u0131b\u201d. T\u0259rc\u00fcm\u0259 s\u0259n\u0259ti \u0259sl yarad\u0131c\u0131l\u0131q olsa da, q\u0259dribilinm\u0259z bir i\u015fdir, el\u0259 bir g\u0259lir&nbsp;&nbsp;g\u0259tirmir, t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7i d\u0259 k\u00f6lg\u0259d\u0259 qal\u0131r. \u018f.M\u0259mm\u0259dxanl\u0131n\u0131n Avropa v\u0259 rus klassikl\u0259rind\u0259n etdiyi t\u0259rc\u00fcm\u0259l\u0259r \u0259sl pe\u015f\u0259karl\u0131q n\u00fcmun\u0259l\u0259ri, \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u201cavtoportreti\u201ddir. Az\u0259rbaycan dilinin z\u0259ngin imkanlar\u0131ndan ustal\u0131qla istifad\u0259 edib U.\u015eekspirin, Q.Floberin, T.Drayzerin, A.S.Pu\u015fkinin, M.Qorkinin \u0259s\u0259rl\u0259rini dilimiz\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 etmi\u015fdir. T\u0259rc\u00fcm\u0259d\u0259 t\u0259k h\u0259r iki dili bilm\u0259k kifay\u0259t etmir, ilham v\u0259 entuziazm da b\u0259s deyil. S\u0259n ist\u0259y\u0259n n\u0259tic\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn&nbsp;&nbsp;ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 \u0259s\u0259rin ruhunu \u00e7evirm\u0259k, \u00e7atd\u0131rmaq&nbsp;&nbsp;laz\u0131md\u0131r ki, bunu yaz\u0131\u00e7\u0131 y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259 bacara bilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; T\u0259nhal\u0131q onun h\u0259yat t\u0259rzi idi.&nbsp;&nbsp;Bu q\u0259d\u0259ri yox, t\u0259rcihi idi. Onun t\u0259nhal\u0131\u011f\u0131 dar\u0131xd\u0131r\u0131c\u0131 yox, yarad\u0131c\u0131 idi. D\u00f6rd bir yan\u0131 q\u0259l\u0259b\u0259lik olan bu t\u0259nhal\u0131q&nbsp;&nbsp;ona g\u00fcc verirdi. Kitablar&nbsp;&nbsp;h\u0259mxan\u0259si, ail\u0259si idi. \u018fnv\u0259r M\u0259mm\u0259dxanl\u0131 Avropa v\u0259 rus klassik yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131ndan t\u0259rc\u00fcm\u0259l\u0259r etmi\u015fdir.&nbsp;<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Kuba\">Kuba<\/a>&nbsp;(1967),&nbsp;<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/T%C3%BCrkiy%C9%99\">T\u00fcrkiy\u0259<\/a>&nbsp;(1968),&nbsp;<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/%C4%B0spaniya\">\u0130spaniyada<\/a>&nbsp;(1980) Sovet n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259ti t\u0259rkibind\u0259 s\u0259f\u0259rd\u0259 olmu\u015fdur. \u0130ki d\u0259f\u0259 &#8220;\u015e\u0259r\u0259f ni\u015fan\u0131&#8221; (1946\u20131949), &#8220;Q\u0131rm\u0131z\u0131 \u018fm\u0259k bayra\u011f\u0131&#8221; (1980\u20131983) v\u0259 &#8220;\u0130kinci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si&#8221; (ikinci d\u0259r\u0259c\u0259li) ordenl\u0259ri, d\u00f6y\u00fc\u015f medallar\u0131 il\u0259 t\u0259ltif olunmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p>1990-c\u0131 il&nbsp;<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/19_dekabr\">dekabr\u0131n 19-da<\/a>&nbsp;<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Bak%C4%B1\">Bak\u0131da<\/a>&nbsp;v\u0259fat etmi\u015fdir. F\u0259xri xiyabanda d\u0259fn olunmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>AMEA Nizami G\u0259nc\u0259vi ad\u0131na \u018fd\u0259biyyat \u0130nstitutunun XX \u018fSR Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131 \u015f\u00f6b\u0259sinin \u0259m\u0259kda\u015f\u0131 (arxiv materiallar\u0131 \u0259sas\u0131nda) Yaz\u0131\u00e7\u0131, nasir, kinodramaturq,&nbsp;&nbsp;ssenarist, t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7i&nbsp;&nbsp;\u018fnv\u0259r Qafar o\u011flu M\u0259mm\u0259dxanl\u0131 1913-c\u00fc il&nbsp;&nbsp;fevral\u0131n 28-d\u0259 G\u00f6y\u00e7ay \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 anadan olmu\u015fdur. 77 il \u00f6m\u00fcr ya\u015fayan \u018f.M\u0259mm\u0259dxanl\u0131&nbsp;&nbsp;b\u00fct\u00fcn \u015f\u00fcurlu h\u0259yat\u0131n\u0131 Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131 v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259tinin inki\u015faf\u0131na h\u0259sr etmi\u015f, bu yolda sona q\u0259d\u0259r yorulmadan \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. F\u0259aliyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 m\u00fcxt\u0259lif idar\u0259l\u0259rd\u0259, f\u0259rqli v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-50863","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50863","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=50863"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50863\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":50866,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50863\/revisions\/50866"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=50863"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=50863"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=50863"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}