{"id":50874,"date":"2026-04-15T05:00:00","date_gmt":"2026-04-15T01:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=50874"},"modified":"2026-04-16T13:54:51","modified_gmt":"2026-04-16T09:54:51","slug":"lutviyy%c9%99-esgerzade-dunyanin-insanin-taleyi-xarakteri-v%c9%99-psixologiyasi-r%c9%99ngl%c9%99rin-fonunda","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=50874","title":{"rendered":"L\u00fctviyy\u0259 \u018fSG\u018fRZAD\u018f.&#8221;D\u00fcnyan\u0131n, insan\u0131n taleyi, xarakteri v\u0259 psixologiyas\u0131 r\u0259ngl\u0259rin fonunda&#8221;"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><a href=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/Lutviyy\u0259-xanim.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"724\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/Lutviyy\u0259-xanim-724x1024.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-50885\" srcset=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/Lutviyy\u0259-xanim-724x1024.jpg 724w, https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/Lutviyy\u0259-xanim-212x300.jpg 212w, https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/Lutviyy\u0259-xanim-768x1086.jpg 768w, https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/Lutviyy\u0259-xanim.jpg 1080w\" sizes=\"auto, (max-width: 724px) 100vw, 724px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n\n\n<p>L\u00fctviyy\u0259 \u018fsg\u0259rzad\u0259<\/p>\n\n\n\n<p>Filologiya elml\u0259ri doktoru<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00dcNYANIN, \u0130NSANIN TALEY\u0130, XARAKTER\u0130 V\u018f PS\u0130XOLOG\u0130YASI R\u018fNGL\u018fR\u0130N FONUNDA<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259yat\u0131, insan\u0131, t\u0259bi\u0259ti bilm\u0259k v\u0259 anlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn r\u0259ngl\u0259rin d\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259sini bilm\u0259k, anlamaq \u015f\u0259rtdir. \u00c7\u00fcnki t\u0259bi\u0259t Allah\u0131n aynalar\u0131d\u0131r v\u0259 aynalardak\u0131 r\u0259ngl\u0259r d\u0259 f\u0259ls\u0259fi mahiyy\u0259td\u0259dir. V\u0259 do\u011fuldu\u011fu g\u00fcnd\u0259n t\u0259bi\u0259tin sirli r\u0259ngl\u0259ri il\u0259, G\u00fcn\u0259\u015f i\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131n q\u0131z\u0131l\u0131 r\u0259ngi, g\u00fcm\u00fc\u015f\u00fc r\u0259ngli Ay \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131, ulduzlar\u0131n cilv\u0259li q\u0131rm\u0131z\u0131s\u0131, \u00e7\u0259hray\u0131s\u0131, s\u0259man\u0131n v\u0259 d\u0259nizl\u0259rin maviliyi, buludlar\u0131n boz r\u0259ngi, yarpaqlar\u0131n ya\u015f\u0131l, qurumu\u015f otlar\u0131n sar\u0131 r\u0259ngi v\u0259 s. il\u0259, h\u0259mah\u0259ng b\u00f6y\u00fcy\u0259n insan, dima i\u00e7ind\u0259 do\u011fuldu\u011fu, b\u00f6y\u00fcd\u00fcy\u00fc t\u0259bi\u0259ti d\u0259rk etm\u0259k arzusunda olub.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259n\u0259 g\u00f6r\u0259, r\u0259ngl\u0259r g\u00f6y cisiml\u0259rinin tac\u0131, sakini oldu\u011fumuz Yer k\u00fcr\u0259sini isid\u0259n, b\u00fct\u00fcn canl\u0131lara h\u0259yat ver\u0259n, g\u00fcnd\u00fczl\u0259rimizi i\u015fiqland\u0131ran G\u00fcn\u0259\u015fd\u0259n v\u0259 gec\u0259l\u0259rimizi ayd\u0131nladan Aydan, \u201cay\u0131n g\u00fcm\u00fc\u015f\u00fc r\u0259ngi\u201dnd\u0259n ba\u015flay\u0131r. H\u0259r ikisi r\u0259ngdir. Q\u0131z\u0131l\u0131 v\u0259 g\u00fcm\u00fc\u015f\u00fc r\u0259ng. Eyni zamanda, gec\u0259 il\u0259 g\u00fcnd\u00fcz\u00fcn s\u0259rh\u0259ddini m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259n qaranl\u0131\u011f\u0131n Ay\u0131n g\u00fcm\u00fc\u015f\u00fc r\u0259ngi il\u0259 i\u015fiqlanmas\u0131 v\u0259 ya G\u00fcn\u0259\u015fin d\u00fcnyam\u0131z\u0131 i\u015f\u0131qland\u0131ran q\u0131z\u0131l\u0131 r\u0259ngli i\u015f\u0131q seli&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00fcnyan\u0131 hiss etm\u0259k, onun gizlinl\u0259rini anlamaq, g\u00f6z\u0259llikl\u0259rini g\u00f6rm\u0259k h\u0259m asand\u0131r, h\u0259m \u00e7\u0259tin. G\u00f6z\u0259llikl\u0259ri v\u0259 bu g\u00f6z\u0259llikl\u0259ri biz\u0259 b\u0259x\u015f ed\u0259n r\u0259ngl\u0259ri, onlar\u0131n biz\u0259 anlatmaq ist\u0259dikl\u0259rini anlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn yet\u0259r ki, ba\u015f\u0131m\u0131z\u0131 qald\u0131r\u0131b minbir r\u0259ng\u0259 b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015f g\u00f6y\u0259 v\u0259 bizi \u0259hat\u0259 ed\u0259n t\u0259bi\u0259t\u0259 n\u0259z\u0259r salaq. \u015e\u0259ms T\u0259brizi Ba\u011fdadda olark\u0259n g\u00f6r\u00fc\u015fm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u015e\u0435yx \u018fvh\u0259d\u0259ddin Kirmaninin yan\u0131na g\u0435dir. G\u00f6r\u00fcr ki, Kirmani \u0259yilib qar\u015f\u0131s\u0131nda b\u00f6y\u00fck bir te\u015ft\u0259 (b\u00f6y\u00fck dair\u0259vi qab) bax\u0131r. \u015e\u0259ms soru\u015fur: \u201cN\u0259 i\u015f g\u00f6r\u00fcrs\u0259n?\u201d O, cavab v\u0435rir: \u201cT\u0435\u015ftd\u0259 aya bax\u0131ram\u201d. \u015e\u0259ms is\u0259 cavab\u0131nda d\u0435yir: \u201cBoynunda \u00e7iban yoxdursa, n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn ay\u0131 g\u00f6yd\u0259 g\u00f6rm\u00fcrs\u0259n?\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Bu h\u0259m\u0259n \u015e\u0259ms-i T\u0259brizi idi ki, onunla tan\u0131\u015f olana q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fck bir elm v\u0259 din alimi kimi tan\u0131nan M\u00f6vlan\u0259 h\u0259l\u0259 yer al\u0259mind\u0259 idi. M\u00f6vlan\u0259, \u015e\u0259ms-i T\u0259brizinin simas\u0131nda \u201cAllah\u0131n nuru\u201dnu g\u00f6rm\u00fc\u015f, birlikd\u0259 m\u0259n\u0259viyyat\u0131n d\u0259rinlikl\u0259rini k\u0259\u015ff etmi\u015fl\u0259r. \u201c\u0130st\u0259yirs\u0259n ona bax, ist\u0259yirs\u0259ns\u0259 m\u0259n\u0259 bax, biz ayr\u0131 adamlar deyilik, o m\u0259nd\u0259dir, m\u0259n d\u0259 onda.\u201d Bu birliy\u0259 Allah v\u0259 \u0130nsan, t\u0259bi\u0259t v\u0259 insan&nbsp; prizmas\u0131ndan yana\u015fmaq olar. \u0130nsan i\u00e7ind\u0259 t\u0259bi\u0259t v\u0259 ya t\u0259bi\u0259t i\u00e7ind\u0259ki insan olaraq. M\u00f6vlan\u0259ya g\u00f6r\u0259, b\u00fct\u00fcn kainat e\u015fq \u00fcz\u0259rind\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t edir, b\u00fct\u00fcn m\u00f6vs\u00fcml\u0259r e\u015fq say\u0259sind\u0259 d\u0259yi\u015fir. \u0130nsan-kainat, insan-Tanr\u0131 v\u0259 t\u0259bi\u0259t-Tanr\u0131 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri e\u015fq \u00fcz\u0259rind\u0259 d\u00f6vr edir\u201d. \u201cXudan\u0131n sirl\u0259rini b\u0259lli ed\u0259n bir \u00f6l\u00e7\u00fc, bir vasit\u0259, \u00fcsturlab\u201d olan e\u015fq ya\u015fanan bir hald\u0131r, v\u0259ziyy\u0259tdir.&nbsp; M\u00f6vlan\u0259 ilahi e\u015fqi say\u0259sind\u0259 ayr\u0131l\u0131\u011fa sin\u0259 g\u0259rib birliy\u0259 \u00e7atmaq ist\u0259diyini bel\u0259 izhar edir: \u201cDinl\u0259, bu ney nec\u0259 hekay\u0259t edir; ayr\u0131l\u0131qlardan nec\u0259 \u015fikay\u0259t edir\u201d. N\u0259 g\u00f6z\u0259l m\u00fcraci\u0259tdir: \u201cDinl\u0259!\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Dinl\u0259m\u0259k, g\u00f6rm\u0259k, anlamaq&#8230; Bunlar t\u0259bi\u0259ti, onun sehrini anlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn insana laz\u0131m olan \u0259n vacib \u015feyl\u0259rdir. Bu m\u00fcst\u0259vid\u0259n yola \u00e7\u0131xanlar \u00e7\u0131xanlar\u0131n&nbsp; kimisi g\u00f6rd\u00fcy\u00fcn\u00fc dini m\u00fcst\u0259vid\u0259, kimisi f\u0259ls\u0259fi y\u00f6nd\u0259n, kimisi d\u0259 r\u0259ngl\u0259rl\u0259 a\u00e7ma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Ham\u0131s\u0131 d\u00fcnyan\u0131 anlamaq c\u0259hdl\u0259ridir.<\/p>\n\n\n\n<p>Yeri-g\u00f6y\u00fc, Ay\u0131, G\u00fcn\u0259\u015fi, ulduzlar\u0131, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 t\u0259bi\u0259td\u0259ki r\u0259ngl\u0259ri g\u00f6r\u0259n insan g\u00f6r\u00fcn\u0259nd\u0259n daha&nbsp; \u00e7ox \u015feyi, insan\u0131n xarakterinin t\u0259kc\u0259 \u0259traf al\u0259ml\u0259 deyil, r\u0259ngl\u0259rl\u0259 d\u0259 uy\u011funlu\u011funu g\u00f6r\u00fcr. Frans\u0131z yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 Mopassan yaz\u0131r: \u201cR\u0259ngin bizim \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259 oldu\u011funu bilm\u0259k v\u0259 g\u00f6rm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00f6zl\u0259ri olanlara verdiyi b\u00f6y\u00fck sevinci d\u0259rk etm\u0259k \u0259ks\u0259r insanlar\u0131 nec\u0259 heyr\u0259t\u0259 salard\u0131!\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Az \u00f6nc\u0259 d\u0259 b\u0259hs etdiyim kimi, insan d\u00fcnyan\u0131 da, insanlar\u0131 da i\u00e7ind\u0259 oldu\u011fu&nbsp; t\u0259bi\u0259tl\u0259, r\u0259ngl\u0259rl\u0259 g\u00f6r\u00fcr, tan\u0131y\u0131r. R\u0259ngl\u0259rd\u0259 h\u0259yat\u0131n h\u0259r \u00fcz\u00fc \u00f6z \u0259ksini tap\u0131r. Sevinc d\u0259, k\u0259d\u0259r d\u0259, a\u011f da, qara da. B\u0259db\u0259xtlik d\u0259, xo\u015fb\u0259xtlik d\u0259&#8230; Anam\u0131z\u0131n laylas\u0131 il\u0259 mavini, \u201cM\u0259likm\u0259mm\u0259d\u201d na\u011f\u0131l\u0131 il\u0259 A\u011f D\u00fcnya v\u0259 Qara d\u00fcnyan\u0131,<\/p>\n\n\n\n<p>eyni zamanda a\u011f v\u0259 qara r\u0259ngin anlam\u0131n\u0131, \u201cG\u00f6y\u00e7\u0259k Fatman\u0131n na\u011f\u0131l\u0131\u201dnda Fatman\u0131 g\u00f6z\u0259ll\u0259\u015fdir\u0259n \u00e7aylar\u0131n r\u0259ngi il\u0259 q\u0131rm\u0131z\u0131, qara, a\u011f v\u0259 s. il\u0259 ba\u015fqa bir y\u00f6nd\u0259n tan\u0131\u015f olur. H\u0259tta qara r\u0259ngin \u00e7alarlar\u0131 v\u0259 f\u0259rqli-f\u0259rqli m\u0259nalar ifad\u0259 etdiyinin\u0131 da ibtidai formada \u00f6yr\u0259nir. \u201cM\u0259likm\u0259mm\u0259d\u201d na\u011f\u0131l\u0131ndak\u0131 \u201cQara d\u00fcnya\u201d anlam\u0131nda i\u015fl\u0259n\u0259n \u201cqara\u201d s\u00f6z\u00fc (r\u0259ng), \u201cG\u00f6y\u00e7\u0259k Fatman\u0131n na\u011f\u0131l\u0131\u201dnda Fatman\u0131n g\u00f6z\u0259lliyin\u0259 r\u0259ng qat\u0131r. \u201cNa\u011f\u0131llar d\u00fcnyan\u0131n \u0259vv\u0259lind\u0259 yaran\u0131r\u201d v\u0259 \u201ch\u0259r \u015fey na\u011f\u0131ldan ba\u015flan\u0131r &#8211; \u0259\u015fyalar, onlar\u0131n i\u00e7ind\u0259 gizl\u0259n\u0259n sirl\u0259r: &#8220;Na\u011f\u0131l m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259rin, sivilizasiyalar\u0131n u\u015faql\u0131q vaxt\u0131d\u0131r, onlardak\u0131 cazib\u0259 k\u0259\u015ff edilm\u0259yib\u201d (C.Yusifli).<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cNa\u011f\u0131llar\u201d kimi,&nbsp; r\u0259ngl\u0259r d\u0259 d\u00fcnyan\u0131n \u0259vv\u0259lind\u0259 yaran\u0131b, h\u0259tta d\u00fcnyan\u0131n ya\u015f\u0131d\u0131d\u0131r. \u201cH\u0259r \u015fey na\u011f\u0131ldan\u201d, d\u00fcnya r\u0259ngl\u0259rd\u0259n ba\u015flan\u0131r. \u0130nsan\u0131 heyr\u0259tl\u0259ndir\u0259n, sanki bir na\u011f\u0131l kimi qar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131xan m\u00f6c\u00fcz\u0259l\u0259rl\u0259 dolu olan t\u0259bi\u0259td\u0259n ba\u015flay\u0131r. T\u0259bi\u0259td\u0259 he\u00e7 n\u0259yin t\u0259sad\u00fcfi&nbsp; olmad\u0131\u011f\u0131 kimi, yaz\u0131m\u0131za t\u0259bi\u0259td\u0259n v\u0259 r\u0259ngl\u0259rd\u0259n ba\u015flama\u011f\u0131m\u0131z&nbsp; da t\u0259sad\u00fcfi deyil. Yaz\u0131m\u0131zda Xalq \u015fairi R\u0259sul Rzan\u0131n \u201cR\u0259ngl\u0259r\u201d silsil\u0259sind\u0259n b\u0259hs etm\u0259yimiz \u00fc\u00e7\u00fcn bunu bir giri\u015f olaraq q\u0259bul etm\u0259k olar.<\/p>\n\n\n\n<p>R\u0259ngl\u0259r dey\u0259nd\u0259 R\u0259sul Rza, R\u0259sul Rza dey\u0259nd\u0259&nbsp;&nbsp; ilk yad\u0131ma d\u00fc\u015f\u0259n vaxt\u0131 il\u0259 misra-misra \u0259zb\u0259rl\u0259diyim, m\u0259kt\u0259bimizin b\u00fct\u00fcn t\u0259dbirl\u0259rind\u0259 y\u00fcks\u0259k bir pafosla s\u00f6yl\u0259diyim &#8220;Lenin&#8221; poemas\u0131 v\u0259&nbsp; \u00e7ox sevdiyim &#8220;R\u0259ngl\u0259r silsil\u0259si&#8221; olur. T\u0259bii ki, r\u0259ngl\u0259r silsil\u0259si il\u0259 tan\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131m \u201cLenin\u201d poemas\u0131ndan \u00e7ox-\u00e7ox sonra olur. Ya\u015f\u0131d\u0131m olan \u201cR\u0259ngl\u0259r\u201d silsil\u0259si tan\u0131\u015f oldu\u011fum zamandan bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r zehnimd\u0259, t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcmd\u0259 \u0259b\u0259dilik qazand\u0131. \u00c7\u00fcnki \u201ch\u0259r d\u0259f\u0259 yeni ovqatla, ba\u015fqa g\u00f6zl\u0259 oxuduqca R\u0259sul Rzan\u0131n az qala b\u00fct\u00fcn s\u0259n\u0259t n\u00f6vl\u0259rini s\u00f6z\u0259 \u00e7evirm\u0259sin\u0259, bu silsil\u0259d\u0259 birl\u0259\u015fdirm\u0259sin\u0259 heyr\u0259t etdiyim\u201d (V.Yusifli)&nbsp; \u201cR\u0259ngl\u0259r\u201dd\u0259 deyildiyi kimi, m\u0259nim \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 \u201ch\u0259r r\u0259ng adic\u0259 boya deyil\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Anam\u0131n h\u0259l\u0259 2-3 ya\u015flar\u0131ndan biz\u0259 inadla \u00f6yr\u0259tdiyi r\u0259q\u0259ml\u0259r v\u0259 r\u0259ngl\u0259rl\u0259, h\u0259tta r\u0259ngl\u0259rin mahiyy\u0259ti il\u0259 tan\u0131\u015fd\u0131m. M\u0259s\u0259l\u0259n, anam\u0131n tez-tez i\u015fl\u0259tdiyi s\u00f6zl\u0259r vard\u0131: \u201cq\u0131rm\u0131z\u0131 adam\u201d, \u201c\u00fcz\u00fc boz adam\u201dv\u0259 s. T\u0259bii biz d\u0259 maraqla adam s\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u00f6n\u00fcn\u0259 qoyulan bu s\u00f6zl\u0259rin anlam\u0131n\u0131 soru\u015fard\u0131q. Anam da s\u0259brl\u0259 v\u0259 bizim anlaya bil\u0259c\u0259yimiz \u015f\u0259kild\u0259 anladard\u0131. Anamdan v\u0259 folklorumuzdan m\u0259lum olan xalq deyiml\u0259rinin f\u0259ls\u0259fi qayna\u011f\u0131 \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131lan \u201cR\u0259ngl\u0259r\u201d silsil\u0259sind\u0259 is\u0259 r\u0259ngl\u0259rin \u0259sl mahiyy\u0259ti il\u0259 tan\u0131\u015f oldum.<\/p>\n\n\n\n<p>R.Rzan\u0131n\u0131 \u201cR\u0259ngl\u0259r\u201d silsil\u0259sind\u0259 xalq aras\u0131nda g\u00fcnd\u0259lik i\u015fl\u0259dil\u0259n \u201ca\u011fciy\u0259r adam\u201d, \u201cboz adam\u201d, \u201cq\u0131rm\u0131z\u0131 adam\u201d v\u0259 s. kimi ifad\u0259l\u0259ri intellektual s\u0259viyy\u0259d\u0259 cilalanaraq poetik n\u00fcmun\u0259l\u0259r olaraq biz\u0259 t\u0259qdim oludu. \u0130lya Selvinskinin t\u0259birinc\u0259 des\u0259k, &#8220;R\u0259ngl\u0259r&#8221; silsil\u0259si &#8220;R\u0259smd\u0259n&#8221; f\u0259ls\u0259f\u0259y\u0259 do\u011fru h\u0259r\u0259k\u0259tdir&#8221;. Tarix boyu t\u0259bi\u0259t f\u0259ls\u0259f\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn \u201cxam material\u201d rolunu oynay\u0131b v\u0259 t\u0259bi\u0259t i\u00e7ind\u0259 var olan insan \u00f6z\u00fc r\u0259nglidir.<\/p>\n\n\n\n<p>R\u0259sul Rzan\u0131n \u201cD\u00fcnya s\u0259rb\u0259st \u015feirind\u0259 yeni hadis\u0259\u201d say\u0131lan &#8220;R\u0259ngl\u0259r\u201d silsil\u0259si ayr\u0131-ayr\u0131 r\u0259ngl\u0259rin m\u00fcxt\u0259lif \u00e7alarlar\u0131 vasit\u0259sil\u0259 h\u0259yat\u0131n v\u0259 insan\u0131n d\u0259rin qavray\u0131\u015flar\u0131n\u0131n ifad\u0259sidir.&nbsp; &#8220;R\u0259ngl\u0259r\u201dd\u0259 h\u0259r misra bir m\u0259tl\u0259bi m\u0259naland\u0131r\u0131r, r\u0259ngl\u0259r xatir\u0259l\u0259r oyad\u0131r, insan\u0131n xarakterini v\u0259 psixologiyas\u0131n\u0131 \u0259ks etdirir. \u201cR\u0259ngl\u0259r\u201d silsil\u0259si il\u0259 ham\u0131m\u0131za m\u0259lum olan r\u0259ngl\u0259rl\u0259, r\u0259ngl\u0259rin nam\u0259lum \u00e7alarlar\u0131n\u0131 k\u0259\u015ff etmi\u015f R\u0259sul Rza poeziyas\u0131nda yenid\u0259n tan\u0131\u015f oluruq. M\u0259s\u0259l\u0259n, a\u011f r\u0259ng v\u0259 onun \u00e7alarlar\u0131:<\/p>\n\n\n\n<p>Yuxulu k\u00f6rp\u0259nin t\u0259b\u0259ss\u00fcm\u00fc.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dcmid.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259m\u0259nnas\u0131z yax\u015f\u0131l\u0131q.<\/p>\n\n\n\n<p>V\u0259 ya a\u011f r\u0259ngin sevinc \u00e7alar\u0131:<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0259n\u0259 qur\u015fa\u011f\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>V\u0259t\u0259n torpa\u011f\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7i\u00e7\u0259kli bahar buda\u011f\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00f6y\u0259r\u00e7in qanadlar\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Quzey qar\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Bir k\u00f6rp\u0259nin s\u00fcd\u0259 bula\u015fm\u0131\u015f \u00fcz-g\u00f6z\u00fc.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eorbaya yanb\u00f6y\u00fcr bat\u0131r\u0131b \u00e7\u0131xard\u0131\u011f\u0131<\/p>\n\n\n\n<p>qa\u015f\u0131qdan ald\u0131\u011f\u0131 l\u0259zz\u0259t.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015e\u00fcbh\u0259l\u0259rin da\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn.<\/p>\n\n\n\n<p>Dost \u0259li.<\/p>\n\n\n\n<p>A\u00e7\u0131lm\u0131\u015f d\u00fcy\u00fcn.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130nsan ad\u0131na layiq<\/p>\n\n\n\n<p>i\u015fl\u0259r, i\u015fl\u0259r, i\u015fl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>v\u0259 a\u011f r\u0259ngin m\u0259h\u0259bb\u0259t \u00e7alar\u0131:<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6mr\u00fcn m\u0259nas\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Q\u0259lbin aynas\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>bahas\u0131 v\u0259 sat\u0131m meydan\u0131 olmayan var.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259k bir q\u0259lbin qap\u0131s\u0131na d\u00fc\u015f\u0259n a\u00e7ar.<\/p>\n\n\n\n<p>Anlayan, duyan<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130nsan.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c\u0130nsan ad\u0131na yara\u015fan i\u015fl\u0259r\u201d m\u0259sumiyy\u0259t, t\u0259mizlik, u\u011fur, xo\u015fb\u0259xtlik, safl\u0131q, i\u015f\u0131\u011f\u0131n r\u0259mzi olan (b\u0259z\u0259n d\u0259 mat\u0259min) A\u011f r\u0259ngd\u0259dir. Buna \u201cAnlayan, duyan insan\u201d da daxildir.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eairin fikri: \u201cG\u00f6rd\u00fcy\u00fcm\u00fczd\u0259n art\u0131q g\u00f6rm\u0259k ist\u0259m\u0259s\u0259k, \/ H\u0259r r\u0259ng adic\u0259 boyad\u0131r\u201d \u2013 s\u00f6zl\u0259rind\u0259 yat\u0131r. H\u0259r r\u0259ngi adi boya kimi deyil, d\u00fcnya-insan-t\u0259bi\u0259tl\u0259 v\u0259hd\u0259td\u0259 g\u00f6rm\u0259k v\u0259 r\u0259ngl\u0259rin sehrini d\u0259rk etm\u0259kdir. \u00c7\u00fcnki&nbsp; \u201cr\u0259ngl\u0259rin musiqi kimi ah\u0259ngi var\u201d, d\u00fcnyan\u0131n v\u0259 insan\u0131n taleyinin, sevginin, nifr\u0259tin, a\u011fr\u0131n\u0131n, sevincin d\u0259 r\u0259ngi var, gec\u0259nin, s\u0259h\u0259rin d\u0259 r\u0259ngi var:<\/p>\n\n\n\n<p>R\u0259ngl\u0259rin d\u0259 musiqi kimi<\/p>\n\n\n\n<p>Ah\u0259ngi var.<\/p>\n\n\n\n<p>A\u011fr\u0131n\u0131n, sevincin, \u00fcmidind\u0259<\/p>\n\n\n\n<p>R\u0259ngi var.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckc\u0259 a\u00e7\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018flvan s\u0259hif\u0259l\u0259ri r\u0259ngl\u0259rin<\/p>\n\n\n\n<p>Canlan\u0131r g\u00f6z\u00fcmd\u0259 r\u0259ngi<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6mr\u00fcn, m\u00fcbariz\u0259nin,<\/p>\n\n\n\n<p>Q\u0259lbin, nifr\u0259tin<\/p>\n\n\n\n<p>Gec\u0259nin, s\u0259h\u0259rin<\/p>\n\n\n\n<p>V\u0259 insan taleyinin.<\/p>\n\n\n\n<p>V\u0259 ya<\/p>\n\n\n\n<p>S\u0259p\u0259l\u0259nib h\u0259r yana<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00fcnyan\u0131n r\u0259ngl\u0259ri;<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259h\u0259bb\u0259t, nifr\u0259t,<\/p>\n\n\n\n<p>Sevinc, k\u0259d\u0259r<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259r\u0259si bir duyum oyad\u0131r \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7\u00f6ll\u0259r \u00e7\u0259m\u0259nlidir, da\u011flar qarl\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Yuxum h\u0259yat dadl\u0131d\u0131r,<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00fcnya baharl\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cB\u0259dii d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259nin v\u0259 intellektual qavray\u0131\u015f\u0131n v\u0259hd\u0259tind\u0259n yo\u011frulmu\u015f\u201d&nbsp; \u201cR\u0259ngl\u0259r\u201d silsil\u0259si R\u0259sul Rzan\u0131n \u015fah \u0259s\u0259ri say\u0131l\u0131r. &#8220;R\u0259ngl\u0259r\u201d silsil\u0259si tan\u0131d\u011f\u0131m\u0131z\u0131 sand\u0131\u011f\u0131m\u0131z r\u0259ngl\u0259rin bir ba\u015fqa fonda (z\u0259mind\u0259) v\u0259 tonda (f\u0259rqli \u00e7alarlarla) v\u0259 f\u0259ls\u0259fi mahiyy\u0259td\u0259 t\u0259qdimidir.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Qeyd etdiyimiz kimi, r\u0259ngl\u0259r ba\u015fdan-ba\u015fa f\u0259ls\u0259fi mahiyy\u0259td\u0259dir, amma r\u0259ngl\u0259rin poeziyam\u0131zda R\u0259sul Rzasaya\u011f\u0131 t\u0259qdimi, f\u0259ls\u0259fi mahiyy\u0259td\u0259 t\u0259qdimi ilkdir. Yax\u0131n dostu Nazim Hikm\u0259tin dediyi kimi, &#8220;bu, poeziyada tamamil\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus bir yoldur\u201d v\u0259 \u201c\u00f6z\u00fcn\u00fc a\u015fmaqd\u0131r\u201d. \u201cR\u0259ngl\u0259r\u201d silsil\u0259sind\u0259 \u015fairin &nbsp;r\u0259ngl\u0259rin f\u0259ls\u0259fi mahiyy\u0259t k\u0259sb etdiyini vur\u011fulamas\u0131, \u201cm\u0259tl\u0259b v\u0259 m\u00fchakim\u0259l\u0259ri\u201d&nbsp; d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcc\u00fcd\u00fcr. R.Rzan\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259r\u0259k k\u0259\u015ff etdiyi v\u0259 intellektual s\u0259viyy\u0259d\u0259 yo\u011furaraq t\u0259qdim etdiyi r\u0259ngl\u0259r oxucununu da d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcr. Tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 yenid\u0259n tan\u0131ma\u011fa, bildiyimizi yenid\u0259n \u00f6yr\u0259nm\u0259y\u0259 s\u00f6vq edir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c\u00d6z\u00fcnd\u0259n sonrak\u0131, yeniliy\u0259 can atan Az\u0259rbaycan seiri \u00fc\u00e7\u00fcn uvert\u00fcra say\u0131la bil\u0259n \u201cR\u0259ngl\u0259r\u201d silsil\u0259si\u201d haqq\u0131nda bir-birind\u0259n d\u0259y\u0259rli m\u0259qal\u0259l\u0259r yaz\u0131l\u0131b v\u0259 bu m\u0259qal\u0259l\u0259rd\u0259 d\u0259y\u0259rli fikirl\u0259r yer al\u0131b. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u201cR\u0259sul Rza poeziyas\u0131nda x\u00fcsusi yer tutan \u201cR\u0259ngl\u0259r\u201d silsil\u0259sind\u0259ki \u015feirl\u0259ri b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 r\u0259ngl\u0259r haqq\u0131nda poema da adland\u0131rmaq olar\u201d (akademik \u0130.H\u0259bibb\u0259yli). &#8220;R\u0259ngl\u0259r&#8221; Az\u0259rbaycan \u015ferind\u0259n d\u00fcnyaya a\u00e7\u0131lan ilk p\u0259nc\u0259r\u0259l\u0259rd\u0259n biri idi\u201d (V.Yusifli). \u201cDo\u011frudan da, 60-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 yaz\u0131lan bu silsil\u0259y\u0259 sad\u0259c\u0259 modern \u015feir kimi qiym\u0259t verm\u0259k azd\u0131r, bu silsil\u0259d\u0259 h\u0259yat\u0131 d\u0259rk etm\u0259k prosesi var. H\u0259yata f\u0259ls\u0259fi aspektd\u0259n yana\u015fmaq t\u0259rzi var\u201d (P\u0259rvin). \u201cR\u0259ngl\u0259r\u201d t\u0259k R.Rza yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda deyil, \u00fcmumilikd\u0259 milli poeziyam\u0131zda r\u0259ngi he\u00e7 vaxt solmayan: s\u0259n\u0259td\u0259 solmayan, dild\u0259 solmayan, yadda\u015flarda solmayan m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m s\u00f6z abid\u0259sidir\u201d (Z.M\u0259mm\u0259d).<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259bi\u0259td\u0259ki b\u00fct\u00fcn r\u0259ngl\u0259ri sevs\u0259m d\u0259, \u201cboz\u201d r\u0259ng\u0259 antipatiyam var, \u00e7\u00fcnki \u201c\u00fcz\u00fc boz\u201d adamalr\u0131 sevmir\u0259m. Halbuki d\u00fcnya s\u00f6z s\u0259n\u0259tinin korifeyi, alman \u015fairi&nbsp; H\u00f6te n\u0259z\u0259riyy\u0259ni boz adland\u0131r\u0131r v\u0259 H\u00f6tenin d\u00fcnyas\u0131nda h\u0259r bir r\u0259ngin \u00f6z m\u0259nas\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu fikir bu g\u00fcn d\u0259 aktuald\u0131r v\u0259 r\u0259ngl\u0259r h\u0259yat\u0131m\u0131zda \u0259h\u0259miyy\u0259tli rol oynay\u0131r. \u201cD\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 v\u0259 davran\u0131\u015f\u0131m\u0131za t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir, \u0259hval-ruhiyy\u0259mizi idar\u0259 edir\u201d. \u0130nsan h\u0259yat\u0131n\u0131n ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131 olan r\u0259ngl\u0259r haqq\u0131nda R\u0259sul Rzan\u0131n q\u0259na\u0259t v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259ri bunu bir daha t\u0259sdiq edir: \u201cR\u0259ngl\u0259rin h\u0259r\u0259si bir s\u0131naqla ba\u011fl\u0131d\u0131r. Biri h\u0259sr\u0259timizi xat\u0131rlad\u0131r, biri d\u0259rdimizi, biri arzumuzu. \u201cQara mat\u0259m r\u0259mzi d\u0259 ola bil\u0259r, m\u0259h\u0259bb\u0259t r\u0259mzi d\u0259, nifr\u0259t r\u0259mzi d\u0259\u201d&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Nam\u0259rd d\u00fc\u015fm\u0259n.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015e\u00fcurdan gizl\u0259nmi\u015f qorxu.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fb\u0259di ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131n a\u011fr\u0131s\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Ya\u015famaq \u00fc\u00e7\u00fcn s\u00fcr\u00fcn\u0259nl\u0259rin \u00e7oxu.<\/p>\n\n\n\n<p>(\u015eik\u0259st olub s\u00fcr\u00fcn\u0259nl\u0259r xaric)<\/p>\n\n\n\n<p>A\u011f yalan.<\/p>\n\n\n\n<p>Dodaqlar\u0131 yand\u0131ran ah.<\/p>\n\n\n\n<p>Edam g\u00fcn\u00fcn\u0259 a\u00e7\u0131lan sabah.<\/p>\n\n\n\n<p>L\u0259k\u0259li s\u00f6zl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00f6zl\u0259rin alovu.<\/p>\n\n\n\n<p>Sa\u00e7lar, qa\u015flar.<\/p>\n\n\n\n<p>Qaran\u0259f\u0259s olmu\u015f ceyran\u0131n \u0259ti.<\/p>\n\n\n\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, \u201cR\u0259ngl\u0259r\u201d silsil\u0259sind\u0259ki \u015feirl\u0259r yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ill\u0259rd\u0259, birt\u0259r\u0259fli qar\u015f\u0131lanm\u0131r, bir s\u0131ra m\u00fcbahis\u0259l\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olur. \u201c\u015eairin poetik niyy\u0259ti, estetik fikri ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fclm\u00fcr. Anla\u015f\u0131lmazl\u0131\u011f\u0131n real \u0259sas\u0131 bundan ibar\u0259t idi ki, \u201cR\u0259ngl\u0259r\u201d m\u00fcst\u0259qim v\u0259 s\u0259thi ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcl\u00fcr v\u0259 q\u0259bul edilmi\u015f \u0259d\u0259bi qanunlara s\u0131\u011fmad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 r\u0259dd edilirdi.T\u0259nqidl\u0259rin \u0259sas z\u0259rb\u0259 n\u00f6qt\u0259si bu idi ki, xalq bu c\u00fcr poeziyan\u0131 d\u0259rk etmir, guya bel\u0259 \u015feirl\u0259r xalq\u0131n ruhuna yadd\u0131r v\u0259 qavray\u0131\u015f \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox m\u00fcr\u0259kk\u0259bdir\u201d (T.Abidin). Bir oxucu m\u0259ktubda yaz\u0131lan \u201cMavi\u201dd\u0259ki s\u00f6zl\u0259r diqq\u0259t\u0259 \u00e7\u0259kilir: \u201cSezan\u0131n \u201cM\u0259nz\u0259r\u0259l\u0259ri\u201d, Deqan\u0131n \u201cR\u0259qqas\u0259l\u0259ri\u201d v\u0259 Van Qoqun \u201cG\u00fcn\u0259baxan\u0131\u201d m\u0259n\u0259 tan\u0131\u015f v\u0259 ayd\u0131n deyil. Sonra m\u0259ktub m\u00fc\u0259llifi soru\u015fur: \u201cOnlar kimdir?\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Mavi&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Dal\u011fas\u0131z d\u0259niz.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ztirabs\u0131z m\u0259h\u0259bb\u0259t.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u0259man\u0131n d\u0259rinliyi.<\/p>\n\n\n\n<p>Deqan\u0131n &#8220;R\u0259qqas\u0259l\u0259r&#8221;i,<\/p>\n\n\n\n<p>K\u00f6rp\u0259 bir r\u0259ssam\u0131n \u00e7\u0259kdiyi g\u00fcn\u0259\u015f.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00f6zl\u0259rin dincliyi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130nsan d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259ri.<\/p>\n\n\n\n<p>Maraql\u0131 v\u0259 t\u0259qdirolunand\u0131r ki, m\u0259ktubun m\u00fc\u0259llifi T. M\u0259h\u0259rr\u0259mo\u011flu \u00f6z\u00fc bu fikirl\u0259r\u0259 \u00e7ox inand\u0131r\u0131c\u0131 cavab verir: \u201cM\u0259g\u0259r onlar m\u0259n\u0259 m\u0259lum olmad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259n m\u00fc\u0259llif\u0259 irad tutmal\u0131yam. Bunu etm\u0259r\u0259m v\u0259 bacarmaram. \u018fksin\u0259 g\u0259lin onlardan x\u0259b\u0259rdar olaq, yolda\u015flar!<\/p>\n\n\n\n<p>Bel\u0259 misralar \u201cR\u0259ngl\u0259r\u201dd\u0259 \u00e7oxdur. M\u0259ktub bu \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015fla bitir: \u201cBuna g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u015fairi q\u0131nama\u011fa haqq\u0131m\u0131z varm\u0131? Bu s\u0259tirl\u0259r bizim m\u0259hdudlu\u011fumuzu, d\u00fcnyadak\u0131 \u00e7ox \u015feyl\u0259ri, hadis\u0259l\u0259ri bilm\u0259diyimizin,d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcz\u00fcn darl\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 bir \u00e7ox ba\u015fqa \u015feyl\u0259ri biz\u0259 xat\u0131rlad\u0131r. G\u0259lin \u00f6yr\u0259n\u0259k, oxuyaq, bil\u0259k\u201d. G\u00f6z\u0259l t\u0259klif v\u0259 t\u0259qdirolunan \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015fd\u0131r. Dem\u0259li, insan daima oxumal\u0131, \u00f6yr\u0259nm\u0259li, d\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131nda v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259tind\u0259 ba\u015f ver\u0259n yenilikl\u0259ri izl\u0259m\u0259lidir. R\u0259ngl\u0259rin i\u00e7ind\u0259 mavinin, sar\u0131n\u0131n, q\u0131rm\u0131z\u0131n\u0131n, qaran\u0131n, a\u011f\u0131n \u2013 \u0259sas r\u0259ngl\u0259rin h\u0259r birinin \u00f6z t\u0259\u0259ss\u00fcratlar\u0131 vard\u0131r. Rzan\u0131n \u201cR\u0259ngl\u0259r\u201d silsil\u0259si oxucunu maarifl\u0259nm\u0259y\u0259, yenilikl\u0259ri izl\u0259m\u0259y\u0259 t\u0259\u015fviq edir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cAvropa m\u0259d\u0259niyy\u0259tind\u0259 on doqquzuncu y\u00fczilliyin sonlar\u0131nda ya\u015fay\u0131b-yaratm\u0131\u015f \u201cimpressionizm\u201d c\u0259r\u0259yan\u0131n\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin, onlar\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259rinin ad\u0131n\u0131n \u00e7\u0259kilm\u0259si R.Rzan\u0131n ruh\u0259n, h\u0259m d\u0259 \u00fcslubca bu yarad\u0131c\u0131l\u0131q metodologiyas\u0131na yax\u0131nli\u011f\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu \u00fcslub 19-cu y\u00fczillikd\u0259 Fransada r\u0259ssaml\u0131qda (E. Deqa v\u0259 ba\u015fqalar\u0131), musiqid\u0259 (K.Deb\u00fcssinin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda), daha sonra \u0259d\u0259biyyatda geni\u015f yay\u0131lma\u011fa ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r. 20-ci y\u00fczillikd\u0259 d\u00fcnya inc\u0259s\u0259n\u0259tind\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, Rusiyada r\u0259ssaml\u0131qda, \u0259d\u0259biyyatda da impressionistl\u0259rin yarad\u0131c\u0131 f\u0259aliyy\u0259tind\u0259n geni\u015f s\u00f6hb\u0259t a\u00e7maq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. T\u0259kc\u0259 \u201cR\u0259ngl\u0259r\u201dd\u0259 deyil, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 R. Rza yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda onun d\u00fcnya m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin t\u0259rkib hiss\u0259si oldu\u011funu t\u0259sdiq v\u0259 t\u0259sbit ed\u0259n n\u00fcmun\u0259l\u0259r \u00e7oxdur\u201d (T.Abidin).<\/p>\n\n\n\n<p>S\u00f6zs\u00fcz ki, \u201cR\u0259ngl\u0259r\u201d silsil\u0259sind\u0259ki \u015feirl\u0259r f\u0259ls\u0259fi mahiyy\u0259t k\u0259sb etdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn oxucudan da daima \u00f6yr\u0259nm\u0259yi, \u00f6z\u00fcn\u00fc maarifl\u0259ndirm\u0259yi t\u0259l\u0259b edir. V\u0259 \u015fairin bu t\u0259l\u0259bin\u0259 uyan oxucusu, Deqan\u0131n&nbsp; (frans\u0131z r\u0259ssam\u0131, impressionizmin banil\u0259rind\u0259n biri) &#8220;R\u0259qqas\u0259l\u0259r&#8221;ini, \u201cVan Qoqun \u201cG\u00fcn\u0259baxanlar\u0131\u201dn\u0131 (G\u00fcn\u0259baxanlar Holland r\u0259ssam\u0131 Vinsent van Qoqun) v\u0259 onlar\u0131n m\u00fc\u0259llifl\u0259rinin kimliyini \u00f6yr\u0259nir. \u00c7\u00fcnki&nbsp; \u201cDeqan\u0131n r\u0259qqas\u0259l\u0259ri\u201d, yaxud \u201cSar\u0131\u201dn\u0131n \u201cDeb\u00fcssinin \u201cK\u00fcr\u0259n sa\u00e7lar\u0131\u201d, \u201cQ\u0131z\u0131l\u0131\u201dn\u0131n \u201cVan Qoqun \u201cG\u00fcn\u0259baxanlar\u0131\u201d m\u0259na ara\u015fd\u0131rmas\u0131 t\u0259l\u0259b edir\u201d (P\u0259rvin).<\/p>\n\n\n\n<p>Mavinin \u00e7alar\u0131n\u0131 izl\u0259y\u0259k:<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259r\u0259zl\u0259rin \u0259n d\u0259h\u015f\u0259tlisi:<\/p>\n\n\n\n<p>m\u00fctiliy\u0259 b\u0259ra\u0259t hissi.<\/p>\n\n\n\n<p>Y\u00fck\u00fc T\u0259brizd\u0259 qalm\u0131\u015f d\u0259v\u0259nin<\/p>\n\n\n\n<p>bir g\u00fcn g\u0259l\u0259c\u0259yin\u0259 \u00fcmid.<\/p>\n\n\n\n<p>Aldan\u0131\u015fm \u015firin z\u0259h\u0259ri.<\/p>\n\n\n\n<p>Q\u0131zmar s\u0259hrada<\/p>\n\n\n\n<p>qaratikan kolunun nax\u0131\u015fl\u0131 k\u00f6lg\u0259l\u0259ri.<\/p>\n\n\n\n<p>Evi damanlar\u0131n<\/p>\n\n\n\n<p>q\u0259lbin\u0259 s\u00fcz\u00fcl\u0259n<\/p>\n\n\n\n<p>g\u00f6yl\u0259rin maviliyi.<\/p>\n\n\n\n<p>Bir d\u0259,<\/p>\n\n\n\n<p>insan ad\u0131na yara\u015fmayan:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;N\u0259 q\u0259m!<\/p>\n\n\n\n<p>Yax\u015f\u0131 ki, m\u0259n deyil\u0259m!&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, \u201cR\u0259ngl\u0259r\u201din q\u0259hr\u0259man\u0131 il\u0259 oxucusunu eyni maddi-m\u0259n\u0259vi m\u00fchit, eyni h\u0259yat, m\u0259i\u015f\u0259t, \u0259xlaq v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 t\u0259rzi birl\u0259\u015fdirir. Burada insanlar\u0131n sevgi v\u0259 nifr\u0259tl\u0259ri, s\u0259br v\u0259 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, etdikl\u0259ri m\u00fcbariz\u0259 v\u0259 u\u011frad\u0131qlar\u0131 z\u00fclml\u0259r, \u0259dal\u0259tsizlikl\u0259r d\u0259 \u00f6z r\u0259ngind\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr.&nbsp; Qaran\u0131n d\u0259rd \u00e7alar\u0131n\u0131 izl\u0259y\u0259k:<\/p>\n\n\n\n<p>P\u0259ri\u015fan sa\u00e7lar.<\/p>\n\n\n\n<p>Titr\u0259k dodaqlar.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u00fcr\u0259t yolunda d\u0259st\u0259ba\u015f\u0131 \u00e7olaqlar.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u00f6z e\u015fid\u0259 bilm\u0259y\u0259n qulaqlar.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u0131nd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f pu\u00e7urlu budaqlar.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0259\u011fm\u0259siz da\u011flar<\/p>\n\n\n\n<p>K\u00f6r bulaqlar.<\/p>\n\n\n\n<p>Ovsuz ovlaqlar.<\/p>\n\n\n\n<p>Odsuz ocaqlar.<\/p>\n\n\n\n<p>Ya\u015famal\u0131 \u00f6l\u00fcl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6lm\u0259li sa\u011flar.<\/p>\n\n\n\n<p>Misralarda hissl\u0259rin, hissl\u0259rd\u0259 r\u0259ngl\u0259rin h\u0259qiq\u0259ti vard\u0131r. B\u00f6y\u00fck bir ustal\u0131qla se\u00e7il\u0259n s\u00f6zl\u0259rl\u0259 \u201cQaran\u0131n d\u0259rd \u00e7alar\u0131\u201dn\u0131n r\u0259smi \u00e7\u0259kilir. \u015e\u0259kill\u0259r oxucunun g\u00f6z\u00fc \u00f6n\u00fcnd\u0259n kino lenti kimi ke\u00e7ib gedir:<\/p>\n\n\n\n<p>Arxadan vurulmu\u015f b\u0131\u00e7aq.<\/p>\n\n\n\n<p>Bahal\u0131 buxov-qolbaq.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcnd-mavid\u0259 gizl\u0259nmi\u015f ya\u015f\u0131l:<\/p>\n\n\n\n<p>Ki\u00e7iyin \u00f6gey qarda\u015f\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00fcn\u0259\u015f boyal\u0131 sa\u00e7lar.<\/p>\n\n\n\n<p>C\u0259nublu a\u011faclar.<\/p>\n\n\n\n<p>Suda bo\u011fulan\u0131n<\/p>\n\n\n\n<p>p\u0259nah g\u0259tirdiyi saman.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259k-t\u0259k insan<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cArxadan vurulmu\u015f b\u0131\u00e7aq\u201dla nam\u0259rdlik, qorxaql\u0131q aras\u0131nda, qolbaqla buxov aras\u0131nda, \u201cSuda bo\u011fulan\u0131n p\u0259nah g\u0259tirdiyi saman\u201dla \u00fcmidsizlik aras\u0131nda m\u0259na ba\u011flar\u0131n\u0131 oxucuda f\u0259rqli duy\u011fular oyad\u0131r.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eair,&nbsp; \u201cilk bax\u0131\u015fda anla\u015f\u0131lmaz v\u0259 bir q\u0259d\u0259r d\u0259 m\u00fcc\u0259rr\u0259d s\u00f6zl\u0259rl\u0259, ifad\u0259l\u0259ri m\u00fc\u0259yy\u0259n bir r\u0259ng haqq\u0131nda poetik t\u0259\u0259ss\u00fcrat yaratma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fsa da, b\u00fct\u00f6v m\u0259nz\u0259r\u0259d\u0259 h\u0259r \u015fey bitkin g\u00f6r\u00fcn\u00fcr.&nbsp; M\u0259s\u0259l\u0259n, el&nbsp; aras\u0131nda psixologiyam\u0131zda \u00e7oxlu\u011fa qar\u0131\u015f\u0131b \u00f6z r\u0259ngini itir\u0259n bir t\u0259s\u0259ss\u00fcrat yaradan boz r\u0259ng&#8230; \u015eairin poetik t\u0259qdimi diqq\u0259t\u00e7\u0259kicidir:&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Cans\u0131z barmaqlar aras\u0131nda<\/p>\n\n\n\n<p>S\u00f6nm\u00fc\u015f siqaretin uzun k\u00fcl\u00fc<\/p>\n\n\n\n<p>Va\u011fam g\u00fcll\u0259r &#8211; selofana buk\u00fclu.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u00f6nm\u00fc\u015f siqaretin uzun k\u00fcl\u00fc &#8211; t\u0259s\u0259vv\u00fcr\u00fcm\u00fczd\u0259 boz r\u0259ngin \u00e7alar\u0131n\u0131, Va\u011fam olmu\u015f g\u00fcll\u0259r is\u0259 solmu\u015f, r\u0259ngini itirmi\u015f boz r\u0259ngd\u0259 canlan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>V\u0259 ya<\/p>\n\n\n\n<p>Soyuq t\u0259nhal\u0131qdan<\/p>\n\n\n\n<p>sa\u00e7larda qalm\u0131\u015f g\u00fcm\u00fc\u015f.<\/p>\n\n\n\n<p>Yetim bir q\u0131z u\u015fa\u011f\u0131n\u0131n<\/p>\n\n\n\n<p>d\u0259yi\u015fiksiz dizliyi<\/p>\n\n\n\n<p>Vaxt\u0131n r\u0259ngsizliyi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cSoyuq t\u0259nhal\u0131qdan sa\u00e7larda qalm\u0131\u015f g\u00fcm\u00fc\u015f (boz r\u0259ng)\u201d, \u201cyetim bir q\u0131z u\u015fa\u011f\u0131n\u0131n d\u0259yi\u015fiksiz dizliyi\u201d (r\u0259ngi getmi\u015f dizliyin boz r\u0259ngi) insan taleyind\u0259ki boz anlar\u0131 v\u0259 bir az da d\u00fcnyan\u0131n boz \u00fcz\u00fcn\u00fcn t\u0259s\u0259vv\u00fcr\u00fc&nbsp; yaran\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cR\u0259ngl\u0259r\u201d silsil\u0259sind\u0259 \u00e7ox sevdiyim r\u0259ngl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 \u201cxurmay\u0131\u201d r\u0259ngidir. Anam h\u0259r zaman sa\u00e7lar\u0131m\u0131 s\u0131\u011fallayaraq, \u201cm\u0259nim xurmay\u0131 sa\u00e7l\u0131 q\u0131z\u0131m\u201d, &#8211; deyirdi. N\u0259d\u0259ns\u0259, anam bu s\u00f6z\u00fc \u201cxurmay\u0131\u201d yox, \u201cxurmeyi\u201d kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz edirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Ayd\u0131nd\u0131r ki, &#8220;xurmay\u0131&#8221; s\u00f6z\u00fc xurma s\u00f6z\u00fc il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r v\u0259 xurma r\u0259ngli (a\u00e7\u0131q q\u0259hv\u0259yi) anlam\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u0259hrada d\u0259v\u0259 karvan\u0131,<\/p>\n\n\n\n<p>Babam\u0131n z\u0259r nax\u0131\u015fl\u0131 Quran\u0131,<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259l\u0259r,<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcbariz\u0259nin s\u00f6nm\u0259y\u0259n alovu\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>Torpa\u011f\u0131 yand\u0131r\u0131b qovuran h\u0259rar\u0259t,<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259s\u0259llisiz d\u0259rd.<\/p>\n\n\n\n<p>A\u011f\u0131r salx\u0131mlar\u0131n\u0131<\/p>\n\n\n\n<p>ya\u015f\u0131l yarpaqlar aras\u0131na alan,<\/p>\n\n\n\n<p>ucald\u0131qca ucalan<\/p>\n\n\n\n<p>fil xortumlu a\u011faclar\u0131n<\/p>\n\n\n\n<p>k\u0259d\u0259ri \u00e7\u00f6km\u00fc\u015f \u00fczl\u0259r,<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00f6zl\u0259r, g\u00f6zl\u0259r, g\u00f6zl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu misralarda ilk diqq\u0259ti \u00e7\u0259k\u0259n \u201cS\u0259hrada d\u0259v\u0259 karvan\u0131\u201d v\u0259&nbsp; \u201cBabam\u0131n z\u0259r nax\u0131\u015fl\u0131 Quran\u0131\u201d olursa, sonrak\u0131 misralar ictimai-siyasi mahiyy\u0259t k\u0259sb edir. \u018fg\u0259r oxucu \u201cxurmay\u0131 r\u0259ngl\u0259 s\u0259hrada d\u0259v\u0259 karvan\u0131 v\u0259 z\u0259r nax\u0131\u015fl\u0131 Quran aras\u0131nda formal b\u0259nz\u0259yi\u015fi d\u0259rhal hiss edirs\u0259, sonrak\u0131 misralarda intuisiyan\u0131n k\u00f6m\u0259yi il\u0259\u201d (V.Yusifli)&nbsp; \u015fairin h\u0259l\u0259 o zaman m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259 olan Afrika \u00f6lk\u0259l\u0259rini,&nbsp; bu \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259ki m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259\u00e7iliy\u0259 qar\u015f\u0131 apar\u0131lan m\u00fcbariz\u0259ni\u201d xat\u0131rlatd\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlay\u0131r. \u015eairin m\u0259qs\u0259di d\u0259 bunu, h\u0259l\u0259 d\u0259&nbsp; m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259l\u0259rin oldu\u011funu v\u0259 m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259\u00e7iliy\u0259 qar\u015f\u0131 apar\u0131lan m\u00fcbariz\u0259ni vur\u011fulamaqd\u0131r. \u0130lk bax\u0131\u015fda \u201c\u0259\u015fyalar\u0131n, hadis\u0259l\u0259rin zahirind\u0259n daxilin\u0259 enm\u0259k, o \u0259\u015fya v\u0259 hadis\u0259l\u0259rin biz\u0259 b\u0259lli olan, g\u00f6r\u00fcn\u0259n c\u0259h\u0259tl\u0259ri, xass\u0259l\u0259ri vasit\u0259sil\u0259 g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259n c\u0259h\u0259tl\u0259ri \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xarmaq funksiyas\u0131 da\u015f\u0131yan\u201d &#8220;R\u0259ngl\u0259r&#8221; silsil\u0259sind\u0259 m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259\u015filik v\u0259 ona qar\u015f\u0131 apar\u0131lan m\u00fcbariz\u0259, C\u0259nub h\u0259sr\u0259ti kimi (C\u0259nub a\u011faclar\u0131) ciddi&nbsp; ictimai-siyas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 toxunulur.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;Bel\u0259likl\u0259, d\u00fcnyada ba\u015f ver\u0259n h\u0259r \u015feyin r\u0259ngl\u0259r\u0259 v\u0259 R\u0259sul Rzan\u0131n \u201cR\u0259ngl\u0259r\u201d silsil\u0259sin\u0259&nbsp; d\u0259xli var.&nbsp; \u201cB\u0259dii s\u00f6z\u00fcn \u00e7ox orijinal dil v\u0259 t\u0259svir elementl\u0259ri il\u0259 improviz\u0259 edilmi\u015f&nbsp; \u201cR\u0259ngl\u0259r\u201d silsil\u0259si d\u00fcnyan\u0131n, h\u0259yat\u0131n, Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n milli, etnik, co\u011frafi varl\u0131\u011f\u0131, h\u0259yat t\u0259rzi, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259ti, t\u0259f\u0259kk\u00fcr s\u0259viyy\u0259si, \u0259xlaqi-estetik bax\u0131\u015flar m\u0259cmusu\u201d, insan\u0131n taleyi, xarakteri v\u0259 psixologiyas\u0131n\u0131n r\u0259ngl\u0259rin fonunda s\u00f6zl\u0259 \u00e7\u0259kilmi\u015f \u015f\u0259kli, he\u00e7 vaxt solmayan m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m s\u00f6z abid\u0259sidir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>L\u00fctviyy\u0259 \u018fsg\u0259rzad\u0259 Filologiya elml\u0259ri doktoru D\u00dcNYANIN, \u0130NSANIN TALEY\u0130, XARAKTER\u0130 V\u018f PS\u0130XOLOG\u0130YASI R\u018fNGL\u018fR\u0130N FONUNDA H\u0259yat\u0131, insan\u0131, t\u0259bi\u0259ti bilm\u0259k v\u0259 anlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn r\u0259ngl\u0259rin d\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259sini bilm\u0259k, anlamaq \u015f\u0259rtdir. \u00c7\u00fcnki t\u0259bi\u0259t Allah\u0131n aynalar\u0131d\u0131r v\u0259 aynalardak\u0131 r\u0259ngl\u0259r d\u0259 f\u0259ls\u0259fi mahiyy\u0259td\u0259dir. V\u0259 do\u011fuldu\u011fu g\u00fcnd\u0259n t\u0259bi\u0259tin sirli r\u0259ngl\u0259ri il\u0259, G\u00fcn\u0259\u015f i\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131n q\u0131z\u0131l\u0131 r\u0259ngi, g\u00fcm\u00fc\u015f\u00fc r\u0259ngli Ay \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131, ulduzlar\u0131n cilv\u0259li q\u0131rm\u0131z\u0131s\u0131, \u00e7\u0259hray\u0131s\u0131, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-50874","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50874","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=50874"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50874\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":50905,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50874\/revisions\/50905"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=50874"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=50874"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=50874"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}