{"id":50907,"date":"2026-04-16T09:00:00","date_gmt":"2026-04-16T05:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=50907"},"modified":"2026-04-16T14:05:01","modified_gmt":"2026-04-16T10:05:01","slug":"s%c9%99f%c9%99q-nasir-molla-nesreddinin-ilk-sayinin-derc-olunmasindan-20-il-otur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=50907","title":{"rendered":"\u015e\u0259f\u0259q NAS\u0130R.&#8221;&#8221;MOLLA N\u018fSR\u018fDD\u0130N&#8221;\u0130N \u0130LK SAYININ D\u018fRC OLUNMASINDAN 20 \u0130L \u00d6T\u00dcR\u2026&#8221;"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><a href=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/C\u0259lil-M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"480\" height=\"590\" src=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/C\u0259lil-M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-50913\" srcset=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/C\u0259lil-M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259.jpg 480w, https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/C\u0259lil-M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259-244x300.jpg 244w\" sizes=\"auto, (max-width: 480px) 100vw, 480px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p><br>\u018fD\u0130B HAQQINDA XAT\u0130R\u018fL\u018fR\u0130M<br>1912-ci ilin pay\u0131z f\u0259sli idi. Havalar soyumu\u015fdu. Atam ba\u011f\u0131m\u0131zdan bi\u00e7ib g\u0259tirdiyi ax\u0131r\u0131nc\u0131 otu bir t\u0259r\u0259f\u0259 t\u00f6k\u00fcb yuyunmaq \u00fc\u00e7\u00fcn haz\u0131rla\u015f\u0131rd\u0131 ki, darvazam\u0131z d\u00f6y\u00fcld\u00fc. C\u0259ld qa\u00e7\u0131b qap\u0131n\u0131 a\u00e7d\u0131m. Qap\u0131n\u0131 d\u00f6y\u0259n qoca bir ki\u015fi idi. O, atam\u0131 soru\u015fdu. Atam\u0131n evd\u0259 oldu\u011funu dey\u0259n kimi icaz\u0259 ist\u0259m\u0259d\u0259n i\u00e7\u0259ri girdi. Atam qona\u011f\u0131 mehribanl\u0131qla qar\u015f\u0131lad\u0131, ota\u011fa apard\u0131. O, a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 s\u00f6zl\u0259rl\u0259 atama m\u00fcraci\u0259t etdi:<br>\u2013 Hac\u0131, bir ne\u00e7\u0259 ildir ki, Tiflisd\u0259 \u201cMolla N\u0259sr\u0259ddin\u201d ad\u0131nda m\u0259cmu\u0259 \u00e7\u0131xma\u011fa ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r. Ancaq oxucusu azd\u0131r. Bu, m\u0259cmu\u0259nin ba\u011flanmas\u0131na s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r. Biz ona h\u0259r c\u0259h\u0259td\u0259n k\u00f6m\u0259k g\u00f6st\u0259rm\u0259liyik. G\u0259li\u015fimd\u0259n m\u0259qs\u0259dim sizi h\u0259min m\u0259cmu\u0259y\u0259 m\u00fc\u015ft\u0259ri yazmaqd\u0131r.<br>\u2013 Xan, bilirsiniz ki, siz\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r h\u00f6rm\u0259tim var. Yolunuzda pul n\u0259dir ki, can\u0131m\u0131 bel\u0259 \u0259sirg\u0259m\u0259r\u0259m. Ancaq xahi\u015f edir\u0259m, m\u0259ni o dinsiz m\u0259cmu\u0259y\u0259 m\u00fc\u015ft\u0259ri yazmayasan, &#8211; deyib cibind\u0259n bir q\u0131z\u0131l onluq \u00e7\u0131xartd\u0131 v\u0259 qona\u011f\u0131n qaba\u011f\u0131na qoydu. Qonaq bir s\u00f6z dem\u0259d\u0259n d\u0259ft\u0259rin\u0259 n\u0259 is\u0259 qeyd ed\u0259r\u0259k g\u00fcl\u0259-g\u00fcl\u0259, atamla xudahafizl\u0259\u015fib getdi.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<p>Xan bizim evd\u0259n ged\u0259nd\u0259n bir h\u0259ft\u0259 sonra po\u00e7ta g\u0259lib m\u0259ktub v\u0259 q\u0259zetl\u0259ri alanda m\u0259n\u0259 \u015f\u0259killi bir jurnal da verdil\u0259r. M\u0259n sevin\u0259-sevin\u0259 jurnal\u0131 g\u00f6t\u00fcrd\u00fcm. N\u0259z\u0259ri c\u0259lb etm\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn alt cibimd\u0259 gizl\u0259tdim. Bilirdim ki, atam jurnal\u0131 g\u00f6rs\u0259 hirsl\u0259nib m\u0259ni d\u00f6y\u0259c\u0259k v\u0259 onu c\u0131racaqd\u0131r. O g\u00fcnd\u0259n sonra h\u0259mi\u015f\u0259 jurnal\u0131 po\u00e7tdan al\u0131b ev\u0259 g\u0259tir\u0259nd\u0259 gizli-gizli oxuyar, sonra evin x\u0259lv\u0259t yerind\u0259 gizl\u0259d\u0259rdim. Bir g\u00fcn atam \u0259hvalatdan x\u0259b\u0259r tutdu v\u0259 m\u0259ni b\u0259rk danlad\u0131. Tap\u015f\u0131rd\u0131 ki, bir d\u0259 \u201c\u015f\u0259killi q\u0259zeti\u201d ev\u0259 g\u0259tirm\u0259yim. Amma yen\u0259 jurnal\u0131 po\u00e7dan al\u0131b gizlinc\u0259 oxuyar, sonra evin g\u00fcman g\u0259lm\u0259y\u0259n yerind\u0259 gizl\u0259d\u0259rdim.<br>Jurnalda Yerevandan d\u0259rc edil\u0259n yaz\u0131lara x\u00fcsusi diqq\u0259t yetirib onlar\u0131 yazanlar\u0131 tan\u0131maq ist\u0259rdim. Yerevandan yaz\u0131lm\u0131\u015f m\u0259ktublar\u0131n alt\u0131nda imza yerind\u0259 \u201cYetim c\u00fcc\u0259\u201d, \u201cM\u0259hk\u0259m\u0259 pi\u015fiyi\u201d v\u0259 s. s\u00f6zl\u0259rini oxuyard\u0131m. Sonradan bu gizlin imzalar\u0131n yezn\u0259m \u018fli M\u0259hzuna v\u0259 onun yax\u0131n dostu Cabbar \u018fsg\u0259rzad\u0259y\u0259 m\u0259xsus oldu\u011funu \u00f6yr\u0259ndim. H\u0259tta \u00f6z\u00fcm d\u0259 jurnala m\u0259qal\u0259 yazmaq fikrin\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fcm.<br>Bir g\u00fcn atamdan e\u015fitdim ki, qon\u015fuluqda Mirqafar a\u011fa deyil\u0259n bir n\u0259f\u0259rin evind\u0259 \u201c\u018flh\u0259m qira\u0259txanas\u0131\u201d a\u00e7\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bu qira\u0259txanaya dindar adamlar topla\u015f\u0131b, namaz vaxt\u0131 i\u015fl\u0259n\u0259n \u201cv\u0259l\u0259zzalin\u201d k\u0259lm\u0259sinin d\u00fczg\u00fcn t\u0259l\u0259ff\u00fcs olunmas\u0131n\u0131 \u00f6yr\u0259nirdil\u0259r. \u00c7\u00fcnki axund buyurmu\u015fdu ki, hans\u0131 Allah b\u0259nd\u0259si \u201cv\u0259l\u0259zzalin\u201d k\u0259lm\u0259sini d\u00fczg\u00fcn dey\u0259 bilm\u0259s\u0259 onun namaz\u0131 Allah t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259bul olunmayacaq. Atam da buraya ged\u0259rdi. Qira\u0259txana il\u0259 m\u0259n d\u0259 maraqland\u0131m. Onu \u00e7ox g\u00f6rm\u0259k ist\u0259yirdim. Bir g\u00fcn anam atam\u0131 \u00e7a\u011f\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259ni h\u0259min qira\u0259txanaya g\u00f6nd\u0259rdi. Bu t\u0259sad\u00fcf\u0259 \u00e7ox sevindim. Atam\u0131n dal\u0131nca oraya getdim. Qira\u0259txana b\u00f6y\u00fck bir otaqda yerl\u0259\u015firdi. Samovar\u0131n yan\u0131nda qoca bir ki\u015fi oturub, st\u0259kanlara \u00e7y s\u00fcz\u00fcrd\u00fc. Cavan bir o\u011flan da onlar\u0131 apr\u0131b adamlar\u0131n qaba\u011f\u0131na qoyurdu. Ham\u0131 \u201cv\u0259l\u0259zzalin\u201di \u00f6yr\u0259d\u0259n mollan\u0131n yolunu g\u00f6zl\u0259yirdi. Bu m\u0259nz\u0259r\u0259 m\u0259n\u0259 \u00e7ox q\u0259rib\u0259 g\u0259ldi. \u00d6z\u00fcm\u0259 s\u00f6z verdim ki, bu bar\u0259d\u0259 \u201cMolla N\u0259sr\u0259ddin\u201d jurnal\u0131na bir m\u0259qal\u0259 yaz\u0131m. Onu yazd\u0131m. Jurnala birinci d\u0259f\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131ma g\u00f6r\u0259 s\u0259hv olmas\u0131ndan ehtiyat edib onu yezn\u0259m \u018fli M\u0259hzuna g\u00f6st\u0259rdim. O dedi ki, sabah Tiflis\u0259 gedir\u0259m, ist\u0259yirs\u0259n g\u0259l s\u0259ni d\u0259 apar\u0131m. \u00c7ox sevindim. Tiflis\u0259 getm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn anam\u0131n vasit\u0259sil\u0259 atamdan icaz\u0259 ald\u0131m.<br>Ert\u0259si g\u00fcn Tiflisd\u0259 olduq. Yezn\u0259m birba\u015f m\u0259ni \u201cMolla N\u0259sr\u0259ddin\u201d jurnal\u0131n\u0131n \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131ndan olan \u018fliqulu N\u0259c\u0259fovun (Q\u0259mk\u00fcsar\u0131n) evin\u0259 apard\u0131. Ert\u0259si g\u00fcn \u201cMolla N\u0259r\u0259ddin\u201d idar\u0259sin\u0259 getdik. Yezn\u0259m m\u0259ni Mirz\u0259 C\u0259lil\u0259 t\u0259qdim ed\u0259rk\u0259n, \u201cbu da bala mollan\u0259sr\u0259ddin\u00e7idir\u201d &#8211; dedi. M\u0259n f\u00fcrs\u0259td\u0259n istifad\u0259 edib qira\u0259txana bar\u0259d\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131m\u0131 oradaca Mirz\u0259 C\u0259lil M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259y\u0259 t\u0259qdim etdim. O, g\u00fcl\u0259-g\u00fcl\u0259 m\u0259ktubu al\u0131b stolun \u00fcst\u00fcn\u0259 qoydu.<br>Bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcn Tiflisd\u0259 qalandan sonra Yerevana qay\u0131td\u0131q. Yaz\u0131m\u0131n \u00e7\u0131xmas\u0131n\u0131 s\u0259birsizlikl\u0259 g\u00f6zl\u0259yirdim. N\u0259hay\u0259t, bir g\u00fcn po\u00e7ta gedib, \u201cMolla N\u0259sr\u0259ddin\u201d jurnal\u0131n\u0131n n\u00f6vb\u0259ti n\u00f6mr\u0259sini ald\u0131m. Yaz\u0131m \u00e7ap edilmi\u015fdi. Bu, 1913-c\u00fc ilin ax\u0131rlar\u0131 idi.<br>Yaz\u0131m \u201cMolla N\u0259r\u0259ddin\u201d jurnal\u0131nda \u00e7\u0131xan kimi qira\u0259txanan\u0131n oxucular\u0131 bir yer\u0259 topla\u015f\u0131b bunun din\u0259 sata\u015fmaqdan ba\u015fqa bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u0259mi\u015f v\u0259 m\u00fc\u0259llifin \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259si bar\u0259d\u0259 q\u0259rar \u00e7\u0131xarm\u0131\u015fd\u0131lar. Bu i\u015f d\u0259 h\u0259min evin sahibi 18-20 ya\u015fl\u0131 o\u011flana tap\u015f\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.<br>Bir g\u00fcn evd\u0259n \u00e7\u0131x\u0131b \u015f\u0259h\u0259r\u0259 g\u0259l\u0259nd\u0259 cavan bir o\u011flan yolda h\u00fccum edib m\u0259ni x\u0259nc\u0259rl\u0259 a\u011f\u0131r sur\u0259td\u0259 yaralad\u0131. H\u0259kiml\u0259rin k\u00f6m\u0259yi il\u0259 \u00f6l\u00fcmd\u0259n xilas edildim.<br>Bu hadis\u0259d\u0259n bir q\u0259d\u0259r ke\u00e7\u0259nd\u0259n sonra Yerevanda h\u0259ft\u0259d\u0259 bir d\u0259f\u0259 \u00e7\u0131xan \u201cLeyl\u0259k\u201d adl\u0131 m\u0259zh\u0259k\u0259 jurnal\u0131nda a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 r\u00fcbai yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131:<br>N\u0259sih\u0259t<br>\u00d6z\u00fcn\u00fc topla, a leyl\u0259k, yerind\u0259 rahat otur,<br>Olmas\u0131n \u00e7ox da i\u015fin seyid il\u0259n, h\u0259m b\u0259y il\u0259n.<br>G\u00f6rm\u00fcy\u00fcrs\u0259n, a quzum, Nasiri x\u0259nc\u0259rl\u0259dil\u0259r,<br>M\u0259rvd\u0259 Yusifi \u00f6ld\u00fcrm\u0259di bir \u00e7\u0259km\u0259sil\u0259n?!<br>Bundan \u0259lav\u0259, Bak\u0131da \u00e7\u0131xan \u201c\u0130qbal\u201d q\u0259zeti d\u0259 1914-c\u00fc il 22 may tarixli 659-cu n\u00f6mr\u0259sind\u0259 m\u0259nim \u201cMolla N\u0259sr\u0259ddin\u201d jurnal\u0131nda \u00e7ap etdirdiyim bir yaz\u0131 \u00fcst\u0259 Yerevanda x\u0259nc\u0259rl\u0259 yaraland\u0131\u011f\u0131m\u0131 yazm\u0131\u015fd\u0131. Moskvada \u00e7\u0131xan \u201cEl\u201d adl\u0131 tatar q\u0259zeti d\u0259 h\u0259min x\u0259b\u0259ri \u201c\u0130qbal\u201ddan k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcb, 1914-c\u00fc il 29-cu n\u00f6mr\u0259sind\u0259 \u00e7ap etmi\u015fdi.<br>\u0130kinci d\u0259f\u0259 h\u00f6rm\u0259tli \u0259dibimizl\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcz 1925-ci ild\u0259 Borjomda oldu. O, stansiyada dayan\u0131b g\u0259lib-ged\u0259n<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u018fD\u0130B HAQQINDA XAT\u0130R\u018fL\u018fR\u0130M1912-ci ilin pay\u0131z f\u0259sli idi. Havalar soyumu\u015fdu. Atam ba\u011f\u0131m\u0131zdan bi\u00e7ib g\u0259tirdiyi ax\u0131r\u0131nc\u0131 otu bir t\u0259r\u0259f\u0259 t\u00f6k\u00fcb yuyunmaq \u00fc\u00e7\u00fcn haz\u0131rla\u015f\u0131rd\u0131 ki, darvazam\u0131z d\u00f6y\u00fcld\u00fc. C\u0259ld qa\u00e7\u0131b qap\u0131n\u0131 a\u00e7d\u0131m. Qap\u0131n\u0131 d\u00f6y\u0259n qoca bir ki\u015fi idi. O, atam\u0131 soru\u015fdu. Atam\u0131n evd\u0259 oldu\u011funu dey\u0259n kimi icaz\u0259 ist\u0259m\u0259d\u0259n i\u00e7\u0259ri girdi. Atam qona\u011f\u0131 mehribanl\u0131qla qar\u015f\u0131lad\u0131, ota\u011fa apard\u0131. O, a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 s\u00f6zl\u0259rl\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-50907","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50907","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=50907"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50907\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":50914,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50907\/revisions\/50914"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=50907"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=50907"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=50907"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}