{"id":52101,"date":"2026-07-14T10:30:00","date_gmt":"2026-07-14T06:30:00","guid":{"rendered":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=52101"},"modified":"2026-07-14T12:49:40","modified_gmt":"2026-07-14T08:49:40","slug":"gulhuseyn-huseynoglu-kohn%c9%99-kisil%c9%99r-silsil%c9%99sind%c9%99n-vaqif-yusifli","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=52101","title":{"rendered":"G\u00fclh\u00fcseyn H\u00fcseyno\u011flu\u00a0&#8211; &#8220;K\u00f6hn\u0259 ki\u015fil\u0259r&#8221; silsil\u0259sind\u0259n\u00a0&#8211; Vaqif YUS\u0130FL\u0130"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-full is-resized\"><a href=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/Xalq-yazicisi-Gulhuseyn-Huseynoglu.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"450\" height=\"372\" src=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/Xalq-yazicisi-Gulhuseyn-Huseynoglu.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-52107\" style=\"width:840px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/Xalq-yazicisi-Gulhuseyn-Huseynoglu.jpg 450w, https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/Xalq-yazicisi-Gulhuseyn-Huseynoglu-300x248.jpg 300w, https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/Xalq-yazicisi-Gulhuseyn-Huseynoglu-73x60.jpg 73w\" sizes=\"auto, (max-width: 450px) 100vw, 450px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p>90 il ya\u015fad\u0131 G\u00fclh\u00fcseyn H\u00fcseyno\u011flu. Onun \u00f6m\u00fcr yolunu bir-birind\u0259n f\u0259rqli \u00fc\u00e7 zamana s\u0131\u011f\u0131\u015fd\u0131rmaq olar.<\/p>\n\n\n\n<p>Birincisi &#8211; u\u015faql\u0131q, g\u0259nclik ill\u0259ri, t\u0259l\u0259b\u0259lik h\u0259yat\u0131. V\u0259 bu d\u00f6vrd\u0259, t\u0259l\u0259b\u0259 olark\u0259n G\u00fclh\u00fcseyn H\u00fcseyno\u011flu \u00f6z\u00fc kimi mill\u0259tini sev\u0259n, lakin onu Q\u0131rm\u0131z\u0131 \u0130mperiyan\u0131n \u0259sar\u0259tind\u0259 g\u00f6rm\u0259k ist\u0259m\u0259y\u0259n bir ne\u00e7\u0259 \u0259m\u0259l dostu il\u0259 gizli bir t\u0259\u015fkilatda f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. 1948-ci ild\u0259 &#8220;\u0130ld\u0131r\u0131m&#8221; adlanan h\u0259min t\u0259\u015fkilat \u00fczvl\u0259ri h\u0259bs olunur, xeyli dindirm\u0259l\u0259rd\u0259n sonra 1949-cu ild\u0259 G\u00fclh\u00fcseyn H\u00fcseyno\u011flu 25 il azadl\u0131qdan m\u0259hrum edilir. H\u0259bs olunana q\u0259d\u0259r o, BDU-da aspiranturaya q\u0259bul olunmu\u015fdu.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130kincisi &#8211; s\u0259kkiz illik s\u00fcrg\u00fcn h\u0259yat\u0131. 1956-c\u0131 ild\u0259 ona tam b\u0259ra\u0259t verilir, Bak\u0131ya qay\u0131d\u0131b aspiranturaya b\u0259rpa olunur.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc &#8211; G\u00fclh\u00fcseyn H\u00fcseyno\u011flunun yaz\u0131\u00e7\u0131 kimi \u0259d\u0259bi prosesd\u0259, alim kimi elm al\u0259mind\u0259, m\u00fc\u0259llim kimi BDU-da s\u0259m\u0259r\u0259li f\u0259aliyy\u0259t ill\u0259ri. Q\u0131saca olaraq G\u00fclh\u00fcseyn m\u00fc\u0259llimin ke\u00e7diyi \u00f6m\u00fcr yolunu antisovet f\u0259aliyy\u0259ti, m\u0259hbus h\u0259yat\u0131 v\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131-alim-pedaqoq kimi s\u0259ciyy\u0259l\u0259ndirm\u0259k olar.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259l\u0259 t\u0259l\u0259b\u0259 ik\u0259n G\u00fclh\u00fcseyn H\u00fcseyno\u011flu \u0259d\u0259bi f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flay\u0131r, 1944-c\u00fc ild\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 &#8220;Ana&#8221; adl\u0131 ilk hekay\u0259sini \u00e7ap etdirir. Bu hekay\u0259 S\u0259m\u0259d Vur\u011funun da xo\u015funa g\u0259lmi\u015fdi. 1946-c\u0131 ild\u0259 is\u0259 onun &#8220;B\u0259n\u00f6v\u015f\u0259 \u0259fsan\u0259si&#8221; m\u0259nsur \u015feiri \u00e7ap olunur v\u0259 G\u00fclh\u00fcseyn H\u00fcseyno\u011flu h\u0259m hekay\u0259 v\u0259 povestl\u0259r, h\u0259m d\u0259 m\u0259nsur \u015feirl\u0259r m\u00fc\u0259llifi kimi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n bu iki sah\u0259sind\u0259 yoluna davam edir.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259n G\u00fclh\u00fcseyn m\u00fc\u0259lliml\u0259 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 bir yerd\u0259 olmu\u015fam, aram\u0131zda s\u0259mimi bir m\u00fcnasib\u0259t yaranm\u0131\u015fd\u0131. Tan\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131m\u0131z is\u0259 bel\u0259 ba\u015f vermi\u015fdi: M\u0259nim &#8220;M\u00fcasir Az\u0259rbaycan n\u0259srind\u0259 konflikt v\u0259 xarakter&#8221; m\u00f6vzusunda namiz\u0259dlik i\u015fim BDU-ya, filologiya fak\u00fclt\u0259sin\u0259 \u0259lav\u0259 r\u0259y\u0259 g\u00f6nd\u0259rilmi\u015fdi. Kafedrada bu i\u015f m\u00fczakir\u0259 olundu v\u0259 \u0259sas\u0259n raz\u0131l\u0131qla qar\u015f\u0131land\u0131. Amma o iclasda G\u00fclh\u00fcseyn m\u00fc\u0259llim \u00e7\u0131x\u0131\u015f el\u0259yib dedi ki, s\u0259nin dissertasiyanda G\u00fclh\u00fcseyn H\u00fcseyno\u011flunun &#8220;Nigaran\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n sonu&#8221; adl\u0131 hekay\u0259sinin he\u00e7 ad\u0131 \u00e7\u0259kilm\u0259yib. Oxumusan onu? Do\u011frusu, cavab ver\u0259 bilm\u0259dim, amma hekay\u0259ni oxumu\u015fdum, o, haql\u0131 idi. G\u00fclh\u00fcseyn m\u00fc\u0259llim bunu \u00f6z\u00fcn\u0259 g\u00f6r\u0259 deyil, hekay\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259 deyirdi. Bu hekay\u0259 t\u0259kc\u0259 G.H\u00fcseyno\u011flunun yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda deyil, \u00fcmum\u0259n, Az\u0259rbaycan n\u0259srind\u0259 \u0259n g\u00f6z\u0259l n\u0259sr \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259n biri idi.<\/p>\n\n\n\n<p>Sonralar m\u0259n &#8220;Az\u0259rbaycan&#8221; jurnal\u0131nda i\u015fl\u0259y\u0259nd\u0259 G\u00fclh\u00fcseyn m\u00fc\u0259llimi h\u0259rd\u0259n Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130ttifaq\u0131nda da g\u00f6r\u00fcrd\u00fcm v\u0259 g\u00fcnl\u0259rin bir g\u00fcn\u00fc ona yax\u0131nla\u015f\u0131b dedim ki, G\u00fclh\u00fcseyn m\u00fc\u0259llim, m\u0259n d\u0259 Masall\u0131danam (o, Masall\u0131n\u0131n Mollaoba k\u0259ndind\u0259n idi, 3-4 ya\u015f\u0131ndan ail\u0259si il\u0259 birg\u0259 Bak\u0131ya k\u00f6\u00e7m\u00fc\u015fd\u00fc), dedi ki, g\u00f6zl\u0259rim ayd\u0131n, m\u0259n yerlip\u0259r\u0259st deyil\u0259m. K\u00fcsk\u00fcn halda ondan ayr\u0131lmaq ist\u0259yirdim ki, qolumdan tutdu, g\u00fcl\u00fcms\u00fcn\u00fcb dedi ki, yax\u015f\u0131, s\u0259n Masall\u0131dansan, bunu bildim, Masall\u0131da kino idar\u0259sinin r\u0259isi Qubad N\u0259sirovu tan\u0131y\u0131rsanm\u0131? &#8220;\u018flb\u0259tt\u0259, tan\u0131y\u0131ram&#8221; dedim, Qubad N\u0259sirov Sosialist \u018fm\u0259yi Q\u0259hr\u0259man\u0131d\u0131r, onunla bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 oturub \u00e7ay da i\u00e7mi\u015f\u0259m. Biz \u015fair Oqtay Rza da i\u015ftirak el\u0259m\u0259kl\u0259 &#8220;soobrazim&#8221; \u00fcsuluyla bir yem\u0259kxanada kabablad\u0131q. Yem\u0259kd\u0259n sonra G\u00fclh\u00fcseyn m\u00fc\u0259llim m\u0259n\u0259 dedi ki, ha\u00e7an rayona gets\u0259n, Qubad N\u0259sirovu tap, ona m\u0259nim salam\u0131m\u0131 yetir.<\/p>\n\n\n\n<p>Sonralar bu yem\u0259kxana \u0259hvalat\u0131 bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 t\u0259krar olundu v\u0259 hiss el\u0259dim ki, G\u00fclh\u00fcseyn m\u00fc\u0259lliml\u0259 m\u0259nimki tutur. M\u0259ni \u00e7ox d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcrd\u00fc ki, niy\u0259 G\u00fclh\u00fcseyn m\u00fc\u0259llim \u00f6z s\u00fcrg\u00fcn h\u0259yat\u0131ndan yaz\u0131 yazm\u0131r v\u0259 g\u00fcnl\u0259rin bir g\u00fcn\u00fc ona bu sual\u0131 verdim. O, yaln\u0131z bir s\u00f6z dedi: &#8220;Yazaca\u011fam&#8221;. Amma yazmad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Akademik Ziya B\u00fcnyadovun 1920-1937-ci ill\u0259rin sovet repressiyas\u0131 zaman\u0131 Az\u0259rbaycan ziyal\u0131lar\u0131n\u0131n faci\u0259sin\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f &#8220;Q\u0131rm\u0131z\u0131 terror&#8221; kitab\u0131nda G\u00fclh\u00fcseyn H\u00fcseyno\u011flunun antisovet f\u0259aliyy\u0259ti d\u0259 i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131l\u0131b, D\u00f6vl\u0259t siyas\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xmaq o zamank\u0131 DTK-n\u0131n fikrinc\u0259, \u0259sl antisovet f\u0259aliyy\u0259ti idi. Amma bir h\u0259qiq\u0259ti g\u0259r\u0259k unutmayaq: \u00d6z mill\u0259tini, dilini, m\u0259d\u0259niyy\u0259tini sev\u0259n bir g\u0259ncin i\u00e7ind\u0259, daxilind\u0259 milli oyan\u0131\u015f ba\u015f verirdi v\u0259 G\u00fclh\u00fcseyn H\u00fcseyno\u011flu q\u0259ti \u0259min idi ki, bu yoldan geri \u00e7\u0259kilm\u0259k olmaz O, BDU-nun t\u0259l\u0259b\u0259si \u0130smixan R\u0259himovla v\u0259 dig\u0259r \u0259m\u0259l dostlar\u0131 il\u0259 birg\u0259 &#8220;\u0130ld\u0131r\u0131m&#8221; t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n f\u0259al \u00fczvl\u0259rind\u0259n biri oldu. H\u0259tta t\u0259\u015fkilata &#8220;\u0130ld\u0131r\u0131m&#8221; ad\u0131n\u0131 da G.H\u00fcseyno\u011flu t\u0259klif etmi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Ziya m\u00fc\u0259llim istintaq materiallar\u0131n\u0131 da t\u0259qdim edir v\u0259 kitab\u0131n\u0131n &#8220;\u0130ttiham&#8221; f\u0259slind\u0259 -&#8220;H\u00f6km&#8221;d\u0259 oxuyuruq: &#8220;Antisovet &#8220;\u0130ld\u0131r\u0131m&#8221; t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n \u00fczvl\u0259ri sistematik olaraq n\u00f6vb\u0259 il\u0259, h\u0259r d\u0259f\u0259 birinin evind\u0259 y\u0131\u011f\u0131ncaqlar t\u0259\u015fkil edir v\u0259 h\u0259min y\u0131\u011f\u0131ncaqlarda Sovet d\u00f6vl\u0259tin\u0259, xalq\u0131na qar\u015f\u0131 c\u00fcrb\u0259c\u00fcr \u0259ksinqilabi f\u0259aliyy\u0259td\u0259 olurlar. Y\u0131\u011f\u0131ncaqlar\u0131n birind\u0259 \u0130smixan R\u0259himov t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259rtib edilmi\u015f and\u0131n m\u0259tni oxunur v\u0259 t\u0259sdiq edilm\u0259kl\u0259, t\u0259dricl\u0259 b\u00fct\u00fcn antisovet t\u0259\u015fkilat\u0131n \u00fczvl\u0259ri \u00f6z m\u0259qs\u0259dl\u0259rin\u0259 \u00e7atma\u011fa, &#8220;m\u00fcbariz\u0259&#8221;l\u0259rini ax\u0131ra kimi davam etdir\u0259c\u0259kl\u0259rin\u0259 v\u0259 bir-birin\u0259 sadiq qalacaqlar\u0131na and i\u00e7irl\u0259r&#8221;. Bu, sad\u0259c\u0259, DTK \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131n\u0131n bir ne\u00e7\u0259 il \u0259rzind\u0259 &#8220;\u0130ld\u0131r\u0131m&#8221; \u00fczvl\u0259rini izl\u0259m\u0259l\u0259rinin s\u00fcbutu idi. Amma bu t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r n\u0259y\u0259 v\u0259 kim\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 apar\u0131rd\u0131lar?<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131 m\u00fcst\u0259qil bir respublika kimi g\u00f6rm\u0259k, onun Sovet \u0130ttifaq\u0131ndan \u00e7\u0131xmas\u0131, ana dilinin b\u00fct\u00fcn idar\u0259 v\u0259 m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rd\u0259 i\u015fl\u0259nm\u0259sini t\u0259min etm\u0259k, onu d\u00f6vl\u0259t dili kimi elan etm\u0259k, h\u0259r bir Az\u0259rbaycan v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131n\u0131n maddi v\u0259 m\u0259n\u0259vi h\u00fcquqlar\u0131n\u0131 b\u0259rpa etm\u0259k, C\u0259nubi Az\u0259rbaycana gedi\u015f-g\u0259li\u015f \u00fc\u00e7\u00fcn qada\u011falar\u0131 aradan qald\u0131rmaq&#8230; Bu, amans\u0131z sovet rejimind\u0259 c\u0259sar\u0259tli bir add\u0131m idi.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00fclh\u00fcseyn H\u00fcseyno\u011flu t\u0259\u015fkilat\u0131n \u0259n f\u0259al \u00fczv\u00fc idi, O, \u0130smixan R\u0259himovla birg\u0259 S\u0259m\u0259d Vur\u011funa bir m\u0259ktub da g\u00f6nd\u0259rmi\u015fdi. O m\u0259ktubda S\u0259m\u0259d Vur\u011funu xalq\u0131n b\u00f6y\u00fck \u015fairi kimi onlara d\u0259st\u0259k olma\u011f\u0131 arzulay\u0131rd\u0131lar. Amma bu m\u0259ktub d\u00fcz d\u00f6rd ild\u0259n sonra DTK-n\u0131n \u0259lin\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fc. \u0130stintaqda \u0130smixan R\u0259himov etiraf edir ki, bu m\u0259ktubu m\u0259n yolda\u015f\u0131m G\u00fclh\u00fcseyn Abdullayevl\u0259 birlikd\u0259 onun evind\u0259 yazm\u0131\u015fam. Ba\u015fqa bir &#8220;m\u00fcq\u0259ssir&#8221; &#8211; Hac\u0131 Zeynalov istintaqda deyir ki, m\u0259ni ilk d\u0259f\u0259 Abdullayev G\u00fclh\u00fcseyn antisovet ruhunda dil\u0259 tutma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. M\u0259niml\u0259 s\u00f6hb\u0259td\u0259 o, \u00f6z mill\u0259t\u00e7i g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259ri haqq\u0131nda dan\u0131\u015faraq m\u0259ni d\u0259 bu i\u015f\u0259 c\u0259lb etdi. T\u0259\u015fkilat\u0131n ba\u015fqa bir \u00fczv\u00fc Rzayev Kamil d\u0259 s\u00f6yl\u0259yir ki, &#8220;Biz AK(b)P katibin\u0259 m\u0259ktub yazmaq v\u0259 o m\u0259ktubda soru\u015fmaq ist\u0259yirdik Az\u0259rbaycan dili n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00f6vl\u0259t dili kimi i\u015fl\u0259nmir: M\u0259ni bu antisovet t\u0259\u015fkilata Abdullayev G\u00fclh\u00fcseyn c\u0259lb etdi. Fikrimc\u0259, bu, \u0259m\u0259l yolda\u015f\u0131n\u0131 \u0259l\u0259 verm\u0259k, g\u00fcnah\u0131 onun boynuna atmaq deyildi. G\u00fclh\u00fcseyn H\u00fcseyno\u011flu do\u011frudan da, \u00fcr\u0259yind\u0259 mill\u0259t sevgisi olan t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259ri t\u0259\u015fkilata c\u0259lb edirdi. &#8220;H\u00f6km&#8221;d\u0259 oxuyuruq: &#8220;Abdullayev G\u00fclh\u00fcseyn 1942-1945-ci ill\u0259rd\u0259 antisovet t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131ndan olmaqla Zeynalov Hac\u0131n\u0131 v\u0259 Rzayev Kamili t\u0259\u015fkilata c\u0259lb etmi\u015f, h\u0259min t\u0259\u015fkilata &#8220;\u0130ld\u0131r\u0131m&#8221; ad\u0131n\u0131n verilm\u0259sin\u0259 nail olmu\u015f, Sovet d\u00f6vl\u0259tin\u0259 v\u0259 \u00dc\u0130K (b)P siyas\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xm\u0131\u015f v\u0259 c\u00fcrb\u0259c\u00fcr iftira v\u0259 b\u00f6htanlar yaym\u0131\u015fd\u0131r. Abdullayevin m\u0259qs\u0259di Sovet Az\u0259rbaycan\u0131n\u0131 SSR\u0130-d\u0259n ay\u0131rmaq v\u0259 Az\u0259rbaycanda &#8220;burjua milli respublikas\u0131&#8221; yaratmaq olmu\u015fdur&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>Repressiya zaman\u0131 &#8211; istintaq prosesind\u0259 ne\u00e7\u0259 dindirm\u0259l\u0259r olur v\u0259 \u0259ks\u0259r hallarda sonda ham\u0131 \u00f6z &#8220;g\u00fcnah\u0131n\u0131&#8221; boynuna al\u0131r v\u0259 kimis\u0259 onu bu i\u015f\u0259 c\u0259lb etm\u0259kd\u0259 t\u0259qsirl\u0259ndirir. Amma G\u00fclh\u00fcseyn H\u00fcseyno\u011flunun kiml\u0259ris\u0259 bu t\u0259\u015fkilata c\u0259lb etm\u0259sini DTK-\u00e7\u0131lardan f\u0259rqli \u015f\u0259kild\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m. M\u00fcst\u0259ntiql\u0259r yaln\u0131z bir \u015feyi anlam\u0131rd\u0131lar ki, bu, t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rd\u0259 m\u00f6vcud sovet qurulu\u015funa qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xmaq -m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan ideyas\u0131n\u0131 ir\u0259li s\u00fcrm\u0259k yaln\u0131z v\u0259 yaln\u0131z milli oyan\u0131\u015fla ba\u011fl\u0131 idi. \u0130stintaq materiallar\u0131nda buna rast g\u0259lmirik. N\u0259tic\u0259d\u0259, G\u00fclh\u00fcseyn H\u00fcseyno\u011flu, \u0130smixan R\u0259himov, Hac\u0131 Zeynalov 25 il azadl\u0131qdan m\u0259hrum edilir (dig\u0259rl\u0259ri 10 il).<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00fclh\u00fcseyn H\u00fcseyno\u011flu tam b\u0259ra\u0259t alandan sonra aspiranturaya b\u0259rpa olunur.V\u0259 bundan sonra onun sakit, dinc h\u0259yat\u0131 ba\u015flan\u0131r. Namiz\u0259dlik i\u015fi Mikay\u0131l M\u00fc\u015ffiqd\u0259n idi. Onun M\u00fc\u015ffiq\u0259 &#8211; bu \u00f6lm\u0259z \u015fair\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259ti int\u0259has\u0131z idi. M\u00fc\u015ffiqin yarad\u0131c\u0131l\u0131q al\u0259mi, onun \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus \u015fair f\u0259rdiyy\u0259ti ilk d\u0259f\u0259 G\u00fclh\u00fcseyn m\u00fc\u0259llimin dissertasiyas\u0131nda \u00f6z h\u0259llini tapd\u0131. Sonrak\u0131 ill\u0259rd\u0259 d\u0259 M\u00fc\u015ffiq haqq\u0131nda m\u0259qal\u0259l\u0259r yazd\u0131. O, M\u00fc\u015ffiqin \u0259s\u0259rl\u0259rinin n\u0259\u015frin\u0259 d\u0259 qay\u011f\u0131s\u0131n\u0131 \u0259sirg\u0259m\u0259di. M\u00fc\u015ffiq dey\u0259rdim ki, onun and yeri idi.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00fclh\u00fcseyn H\u00fcseyno\u011flunun yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 haqq\u0131nda s\u00f6z a\u00e7an m\u00fc\u0259llifl\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti bel\u0259 yaz\u0131rlar ki, o, Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131nda m\u0259nsur \u015feirin yarad\u0131c\u0131s\u0131d\u0131r. Y\u0259ni m\u0259nsur \u015feir yazmaq G\u00fclh\u00fcseyn H\u00fcseyno\u011fludan ba\u015flay\u0131b. Amma bel\u0259 deyil. 1908-ci ild\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d Hadinin &#8220;Firdovsi-ilhamat&#8221; kitab\u0131nda (s\u0259h. 211-228) &#8220;D\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckl\u0259rim&#8221; adl\u0131 bir yaz\u0131 var, bu yaz\u0131 \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131zda m\u0259nsur \u015feirin ilk n\u00fcmun\u0259sidir. Sonralar Abdulla Sur, T.\u015e.Simurq, S.H\u00fcseyn, N.N\u0259rimanov, Y.V.\u00c7\u0259m\u0259nz\u0259minli bu janrda q\u0259l\u0259mini s\u0131nay\u0131rlar. Sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 N.R\u0259fib\u0259yli, H.N\u0259z\u0259rli, \u018f.Ta\u011f\u0131zad\u0259, A.B\u00f6y\u00fckzad\u0259, C\u0259f\u0259r Ba\u011f\u0131r, Q\u0259rib Mehdi, \u0130slam A\u011fayev d\u0259 m\u0259nsur \u015feir\u0259 bigan\u0259 qalm\u0131rlar (bu haqda \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnas H\u00fcseyn H\u0259\u015fimlinin t\u0259dqiqat\u0131 da var). Lakin G\u00fclh\u00fcseyn H\u00fcseyno\u011flu m\u0259nsur \u015feirin \u0259sl ustas\u0131 kimi \u015f\u00f6hr\u0259t qazan\u0131r, bu janr\u0131 \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131zda populyarla\u015fd\u0131r\u0131r. M\u0259nsur \u015feir\u0259 xas olan lirik v\u0259 epik x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rin v\u0259hd\u0259ti, insan\u0131n daxili, hissi al\u0259minin t\u0259bii, ritmik boyalarla t\u0259sviri, f\u0259rdi duy\u011fular\u0131n izhar\u0131 G\u00fclh\u00fcseyn m\u00fc\u0259llimin m\u0259nsur \u015feirl\u0259rinin \u0259sas qay\u0259sini t\u0259\u015fkil edir. SSR\u0130 Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130ttifaq\u0131n\u0131n s\u0259dri Konstantin Fedin yaz\u0131rd\u0131: &#8220;\u00d6z v\u0259t\u0259nind\u0259 \u00e7ox yax\u015f\u0131 tan\u0131nan Az\u0259rbaycan yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 G\u00fclh\u00fcseyn H\u00fcseyno\u011flu il\u0259 bir t\u0259sad\u00fcf n\u0259tic\u0259sind\u0259 tan\u0131\u015f oldum. O, nasirdir v\u0259 m\u0259nsur \u015feir d\u0259 yaz\u0131r. Janr o q\u0259d\u0259r d\u0259 yeni deyil. Ancaq bu q\u0259na\u0259t\u0259 g\u0259ldim ki, bunlar, he\u00e7 \u015f\u00fcbh\u0259siz, oxucular\u0131n hissin\u0259, duy\u011fusuna t\u0259sir edir. Onun &#8220;M\u00fccr\u00fc&#8221; m\u0259nsur \u015feirind\u0259 m\u0259caz var, bu, canl\u0131 obraza \u00e7evrilir. Bu metamorfoza m\u0259ni ovsunlam\u0131\u015fd\u0131r&#8221;. M\u0259hz Fedinin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 G.H\u00fcseyno\u011flunun m\u0259nsur \u015feirl\u0259ri &#8220;Drujba narodov&#8221; jurnal\u0131nda d\u0259rc olunur.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;M\u00fccr\u00fc&#8221; m\u0259nsur \u015feiri bir anan\u0131n f\u0259dakarl\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00f6vladlar\u0131 yolunda b\u00fct\u00fcn h\u0259yat\u0131n\u0131 &#8211; varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u0259sirg\u0259m\u0259m\u0259si t\u0259svir olunur. \u0130lk bax\u0131\u015fda bu, kim\u0259s\u0259 adi \u0259hvalat t\u0259siri ba\u011f\u0131\u015flaya bil\u0259r. Amma bu m\u0259nsur \u015feird\u0259 b\u0259lk\u0259 bir roman material\u0131 var. M\u0259nsur \u015feir\u0259 xas olan lirika v\u0259 eyni zamanda epik t\u0259svirin y\u0131\u011fcaml\u0131\u011f\u0131, tez-tez s\u0259sl\u0259n\u0259n t\u0259krirl\u0259r v\u0259 g\u0259rgin dramatizm &#8220;M\u00fccr\u00fc&#8221;n\u00fc Az\u0259rbaycan n\u0259srinin \u00e7ox u\u011furlu bir n\u00fcmun\u0259sin\u0259 \u00e7evirdi. &#8220;Ana ox\u015fad\u0131 m\u00fccr\u00fcn\u00fc. Ox\u015fad\u0131&#8230; Q\u0131zl\u0131q \u00e7a\u011flar\u0131&#8230; G\u0259lin k\u00f6\u00e7d\u00fcy\u00fc anlar, anas\u0131n\u0131n dediyi &#8220;G\u0259lin m\u00fccr\u00fcs\u00fcz olmaz!&#8221; s\u00f6zl\u0259ri, amans\u0131z ehtiyacla d\u0259h\u015f\u0259tli vuru\u015fmalar, u\u015faqlar\u0131 yat\u0131randan sonra t\u00f6kd\u00fcy\u00fc g\u00f6z ya\u015flar\u0131, bo\u011fuq h\u0131\u00e7q\u0131r\u0131qlar&#8230; g\u00f6z qaba\u011f\u0131na g\u0259ldi. M\u00fccr\u00fcn\u00fc \u00f6z yerin\u0259 qoyanda anaya o indi a\u011f\u0131r, \u0259vv\u0259lkind\u0259n qat-qat a\u011ft\u0131r g\u0259ldi. Ana yan\u0131lmam\u0131\u015fd\u0131. O s\u0259rv\u0259t hara, bu s\u0259rv\u0259t hara?&#8221;. M\u0259n G\u00fclh\u00fcseyn m\u00fc\u0259llimin \u0259ks\u0259r m\u0259nsur \u015feirl\u0259ri haqda s\u00f6z a\u00e7a bil\u0259r\u0259m &#8211; &#8220;Tar \u00e7al\u0131n\u0131r&#8221;, &#8220;G\u00f6z\u0259l&#8221;, &#8220;Ki\u015filik&#8221;, &#8220;\u0130ki damla g\u00f6z ya\u015f\u0131&#8221;, &#8220;G\u00fcl \u00f6mr\u00fc&#8221;, &#8220;Az\u0259rbaycan dili&#8221; v\u0259 s. m\u0259nsur \u015feirl\u0259r janr\u0131n \u0259n g\u00f6z\u0259l n\u00fcmun\u0259l\u0259ridir. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, &#8220;m\u0259nsur \u015feir nec\u0259 olmal\u0131d\u0131r&#8221; sual\u0131 verils\u0259, birinci G\u00fclh\u00fcseyn m\u00fc\u0259llimin ad\u0131 \u00e7\u0259kilm\u0259lidi.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00fclh\u00fcseyn H\u00fcseyno\u011flu h\u0259m d\u0259 istedal\u0131 bir nasir idi. Onun &#8220;Nigaran\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n sonu&#8221; hekay\u0259si, A\u015f\u0131q \u018fl\u0259sg\u0259rin h\u0259yat\u0131na h\u0259sr etdiyi &#8220;Yana-yana&#8221; povesti, h\u0259m\u00e7inin &#8220;Qay\u0131dacaqm\u0131?!&#8221;, &#8220;Problem \u2116&#8221;, &#8220;V\u0259zif\u0259 haqq\u0131nda hekay\u0259t&#8221;, &#8220;Vaxt ke\u00e7irdi&#8221; hekay\u0259l\u0259ri canl\u0131 obrazlarla, bir-birind\u0259n maraql\u0131 hadis\u0259l\u0259rl\u0259, psixoloji t\u0259svirl\u0259rl\u0259 diqq\u0259ti c\u0259lb edir.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259n G\u00fclh\u00fcseyn m\u00fc\u0259llimin xarakteri, insani keyfiyy\u0259tl\u0259ri il\u0259 bu hekay\u0259l\u0259r v\u0259 m\u0259nsur \u015feirl\u0259r aras\u0131nda \u00fczvi bir yax\u0131nl\u0131q g\u00f6r\u00fcr\u0259m. O, h\u0259mi\u015f\u0259 halall\u0131\u011f\u0131, xeyirxahl\u0131\u011f\u0131, humanizmi, t\u0259miz-saf m\u0259h\u0259bb\u0259ti v\u0259 v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rliyi t\u0259bli\u011f edib. Diqq\u0259t yetirmi\u015f\u0259m ki, onun he\u00e7 bir \u0259s\u0259rind\u0259 insan \u0259xlaq\u0131na zidd birc\u0259 k\u0259lm\u0259 d\u0259 yoxdur. Diqq\u0259t yetirmi\u015f\u0259m ki, G\u00fclh\u00fcseyn m\u00fc\u0259llim o zamank\u0131 sovet \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n \u0259sas m\u00f6vzular\u0131ndan olan \u0259m\u0259k qurucular\u0131n\u0131n (\u0259sas\u0259n neft\u00e7il\u0259rin) h\u0259yat\u0131n\u0131 t\u0259svir ets\u0259 d\u0259, onlar\u0131 s\u0131rf \u0259m\u0259k\u00e7i deyil, insan kimi, b\u00fct\u00fcn daxili al\u0259minin \u00e7alarlar\u0131yla t\u0259svir edir. Diqq\u0259t yetirmi\u015f\u0259m ki, G\u00fclh\u00fcseyn m\u00fc\u0259llimin dili o q\u0259d\u0259r t\u0259mizdi ki, bu dilin potensial imkanlar\u0131 el\u0259 \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131x\u0131b ki, nec\u0259 yazma\u011f\u0131, dil\u0259 m\u00fcnasib\u0259ti G\u00fclh\u00fcseyn H\u00fcseyno\u011fludan \u00f6yr\u0259nm\u0259k laz\u0131md\u0131r q\u0259na\u0259tin\u0259 g\u0259lmi\u015f\u0259m.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u00f6hn\u0259 ki\u015fi&#8230; O, k\u00f6hn\u0259, \u0259sl ki\u015fil\u0259r\u0259 m\u0259xsus xarakter\u0259 malik idi. He\u00e7 kim\u0259 pislik el\u0259mirdi, s\u00f6z\u00fc vard\u0131sa \u00fcz\u0259 deyirdi, t\u0259ltif, m\u00fckafat i\u015ftah\u0131nda deyildi (xalq yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 f\u0259xri ad\u0131n\u0131 da halall\u0131qla qazanm\u0131\u015fd\u0131), r\u00fc\u015fv\u0259t deyil\u0259n b\u0259la ondan uzaq idi, t\u0259miz m\u00fc\u0259llim maa\u015f\u0131 il\u0259 dolan\u0131rd\u0131. H\u0259yat\u0131nda \u00e7ox sars\u0131nt\u0131larla rastla\u015fsa da, h\u0259mi\u015f\u0259 nikbin idi. Onunla dostluq el\u0259m\u0259k, \u00fcnsiyy\u0259t qurmaq h\u0259r adam\u0131n i\u015fi deyildi, amma G\u00fclh\u00fcseyn m\u00fc\u0259llim onun q\u0259drini bil\u0259n, ona ehtiramla salam ver\u0259n h\u0259r k\u0259s\u0259 eyni s\u0259mimiyy\u0259tl\u0259 yana\u015f\u0131rd\u0131. Az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q onun \u00fc\u00e7\u00fcn quru s\u00f6z deyildi, bu hiss onun qan\u0131nda d\u00f6vr edirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259nim xalq yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 G\u00fclh\u00fcseyn H\u00fcseyno\u011flu haqq\u0131nda s\u00f6z\u00fcm bitmir, amma bu q\u0259d\u0259r yet\u0259r&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u0259nb\u0259: <a href=\"https:\/\/edebiyyatqazeti.az\/\">https:\/\/edebiyyatqazeti.az\/<\/a><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>90 il ya\u015fad\u0131 G\u00fclh\u00fcseyn H\u00fcseyno\u011flu. Onun \u00f6m\u00fcr yolunu bir-birind\u0259n f\u0259rqli \u00fc\u00e7 zamana s\u0131\u011f\u0131\u015fd\u0131rmaq olar. Birincisi &#8211; u\u015faql\u0131q, g\u0259nclik ill\u0259ri, t\u0259l\u0259b\u0259lik h\u0259yat\u0131. V\u0259 bu d\u00f6vrd\u0259, t\u0259l\u0259b\u0259 olark\u0259n G\u00fclh\u00fcseyn H\u00fcseyno\u011flu \u00f6z\u00fc kimi mill\u0259tini sev\u0259n, lakin onu Q\u0131rm\u0131z\u0131 \u0130mperiyan\u0131n \u0259sar\u0259tind\u0259 g\u00f6rm\u0259k ist\u0259m\u0259y\u0259n bir ne\u00e7\u0259 \u0259m\u0259l dostu il\u0259 gizli bir t\u0259\u015fkilatda f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. 1948-ci ild\u0259 &#8220;\u0130ld\u0131r\u0131m&#8221; adlanan h\u0259min t\u0259\u015fkilat &hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-52101","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub","latest_post"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/52101","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=52101"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/52101\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":52108,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/52101\/revisions\/52108"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=52101"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=52101"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=52101"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}