{"id":52603,"date":"2026-08-07T10:30:00","date_gmt":"2026-08-07T06:30:00","guid":{"rendered":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=52603"},"modified":"2026-08-07T13:05:38","modified_gmt":"2026-08-07T09:05:38","slug":"xank%c9%99ndid%c9%99-turk-dunyasi-h%c9%99ft%c9%99si-agdamda-t%c9%99qdim-edil%c9%99n-iblis-v%c9%99-turk-ruhunun-q%c9%99l%c9%99b%c9%99si-az%c9%99r-turan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=52603","title":{"rendered":"Xank\u0259ndid\u0259 &#8220;T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 H\u0259ft\u0259si&#8221;, A\u011fdamda t\u0259qdim edil\u0259n &#8220;\u0130blis&#8221; v\u0259&#8230; t\u00fcrk ruhunun q\u0259l\u0259b\u0259si\u00a0&#8211; Az\u0259r TURAN"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-full is-resized\"><a href=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/Az\u0259r-TURAN.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"538\" height=\"382\" src=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/Az\u0259r-TURAN.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-52612\" style=\"width:840px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/Az\u0259r-TURAN.jpg 538w, https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/Az\u0259r-TURAN-300x213.jpg 300w, https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/Az\u0259r-TURAN-85x60.jpg 85w\" sizes=\"auto, (max-width: 538px) 100vw, 538px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">A\u011fdamda 35 il \u0259vv\u0259l olmu\u015fdum. A\u011fdam \u00fcz\u0259rind\u0259n A\u011fd\u0259r\u0259y\u0259 &#8211; Ortag\u00fcneyp\u0259y\u0259 k\u0259ndin\u0259 getmi\u015fdik. 1991-ci ilin avqustunda Alag\u00f6z ki\u015finin evind\u0259 gec\u0259l\u0259mi\u015fdik. A\u011fdam da, A\u011fd\u0259r\u0259 d\u0259 s\u00fcqut \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259ydi. A\u011fd\u0259r\u0259d\u0259 qar\u015f\u0131 da\u011f\u0131n yamac\u0131nda erm\u0259nil\u0259rin qurduqlar\u0131 s\u0259ng\u0259rl\u0259rd\u0259n a\u00e7\u0131lan at\u0259\u015f s\u0259sl\u0259ri&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0130ndi is\u0259 A\u011fdama \u015eu\u015fadan g\u0259lmi\u015f\u0259m&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu qeydl\u0259ri g\u00fcnd\u0259liyim\u0259 Xank\u0259ndid\u0259 &#8220;Xank\u0259ndi&#8221; otelind\u0259, qald\u0131\u011f\u0131m ota\u011f\u0131n eyvan\u0131nda oturub yaz\u0131ram. Gec\u0259d\u0259n ke\u00e7ib. Hava s\u0259rindir. Meh \u0259sir. \u015e\u0259h\u0259r h\u00fczur i\u00e7ind\u0259dir. H\u0259mi\u015f\u0259ki kimi siqareti siqaret\u0259 calay\u0131ram&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bayaq \u015eu\u015fada Ege Universitetind\u0259n Y\u0131lmaz \u00d6zkaya il\u0259 s\u00f6hb\u0259t ed\u0259rk\u0259n dedim ki, 1918-ci ild\u0259 \u015eu\u015fan\u0131 erm\u0259ni i\u015f\u011fal\u0131ndan C\u0259mil Cahid Toyd\u0259mirin komandanl\u0131q etdiyi mehmetcikl\u0259r xilas edib, t\u00fcrk ordusu Andranikin ordusunu darmada\u011f\u0131n edib v\u0259 h\u0259min d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 t\u00fcrkl\u0259r otuz \u00fc\u00e7 \u015f\u0259hid verib&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Xank\u0259ndid\u0259ki m\u0259\u015fhur inzibati binan\u0131n yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 k\u00fc\u00e7\u0259d\u0259 T\u00fcrkoloji Qurultay\u0131 \u0259ks etdir\u0259n reklam l\u00f6vh\u0259sini g\u00f6rm\u0259k adama ayr\u0131ca q\u00fcrur verir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 H\u0259ft\u0259si \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 bu g\u00fcn burda, Xank\u0259ndi Universitetind\u0259, sabah Bak\u0131da \u0130nc\u0259s\u0259n\u0259t Muzeyind\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f etm\u0259liy\u0259m. T\u0259bii ki, s\u00f6hb\u0259t T\u00fcrkoloji Qurultay\u0131n 100 illiyind\u0259n gedirs\u0259, burda da, Bak\u0131da da \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259 bar\u0259d\u0259 dan\u0131\u015faca\u011f\u0131m \u015f\u0259ksizdir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Qaraba\u011f Universitetind\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131m<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;Birinci T\u00fcrkoloji Qurultay\u0131n elmi v\u0259 m\u0259d\u0259ni miras\u0131&#8221; konfrans\u0131nda dan\u0131\u015fark\u0259n, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 v\u0259 m\u0259nc\u0259, haql\u0131 olaraq, diqq\u0259ti \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259nin T\u00fcrkoloji Qurultaydak\u0131 m\u0259ruz\u0259sin\u0259, m\u0259ruz\u0259nin el\u0259 1926-c\u0131 ilin mart ay\u0131nda, Qurultaydan bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcn sonra Bak\u0131da &#8220;Kommunist&#8221; q\u0259zeti n\u0259\u015friyyat\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n \u00e7ap olunmu\u015f m\u0259tnin\u0259 &#8211; &#8220;Q\u0259rbin iki dastan\u0131nda t\u00fcrk&#8221; \u0259s\u0259rin\u0259 y\u00f6n\u0259ltm\u0259liyik. B\u0259llidir ki, uzun ill\u0259r bu \u0259s\u0259rin T\u00fcrkoloji Qurultayda m\u0259ruz\u0259 m\u0259tni olub-olmamas\u0131 m\u00fcbahis\u0259 predmeti olub. Baxmayaraq ki, onun m\u0259ruz\u0259 m\u0259tni olmas\u0131n\u0131 1926-c\u0131 ild\u0259 \u00e7\u0131xm\u0131\u015f kitab\u0131n annotasiyas\u0131nda yaz\u0131lanlar da t\u0259sdiq edirdi: &#8220;\u00dcmumittifaq T\u00fcrkoloji Qurultaydak\u0131 m\u0259ruz\u0259l\u0259rd\u0259n birini t\u0259\u015fkil ed\u0259n bu kitab\u00e7a professor \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259 t\u0259r\u0259find\u0259n \u00e7ap edilm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0259zet\u0259miz\u0259 t\u0259qdim edilmi\u015fdir&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;Q\u0259rbin iki dastan\u0131nda t\u00fcrk&#8221; XX y\u00fczil t\u00fcrkoloji d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259nin nadir \u00f6rn\u0259kl\u0259rind\u0259n biridir. Amma \u0259fsus ki, \u0259s\u0259rin t\u00fcrkolojid\u0259ki yeri h\u0259l\u0259 d\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilm\u0259yib, yaxud he\u00e7 etiraf olunmay\u0131b. Az\u0259rbaycanda da, T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 d\u0259 indiy\u0259 q\u0259d\u0259r elmi ara\u015fd\u0131rmalardan k\u0259narda qalm\u0131\u015f bu m\u0259ruz\u0259 Avropa \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n iki m\u00fch\u00fcm \u0259s\u0259rinin m\u00fcqayis\u0259li t\u0259hlilind\u0259n ibar\u0259tdir. Y\u0259ni m\u0259ruz\u0259d\u0259 port\u0259giz \u015fairi Kamoensin &#8220;Luziada&#8221; v\u0259 italyan \u015fairi Torkvato Tassonun &#8220;Qurtar\u0131lm\u0131\u015f Q\u00fcds&#8221; \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 t\u00fcrk amilin\u0259 m\u00fcnasib\u0259t t\u0259dqiq olunur. Alman alimi, professor Menzel 1927-ci ild\u0259 &#8220;Der \u0130slam&#8221; d\u0259rgisinin 1-ci say\u0131nda d\u0259rc olunmu\u015f &#8220;Birinci T\u00fcrkoloji Konqresind\u0259n qeydl\u0259r&#8221; \u0259s\u0259rind\u0259 yaz\u0131rd\u0131 ki, &#8220;H\u00fcseynzad\u0259 \u018fli b\u0259yin t\u0259qdimat\u0131&#8230; Qurultaydak\u0131 \u0259n d\u0259rin v\u0259 f\u0259ls\u0259fi \u00e7\u0131x\u0131\u015flardan biri idi. O, \u0259d\u0259biyyata sad\u0259c\u0259 bir m\u0259tn kimi deyil, sivilizasiyalar aras\u0131nda qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 t\u0259sir sah\u0259si kimi yana\u015fmaqda ustal\u0131\u011f\u0131n\u0131 n\u00fcmayi\u015f etdirdi.&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">H\u00fcseynzad\u0259nin Qurultaydak\u0131 m\u0259ruz\u0259sinin paraqraflar\u0131 \u00e7ox ilgincdir. O, ara\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 vacib m\u0259qamlar\u0131 sadalay\u0131r: 1. &#8220;T\u00fcrkoloji n\u0259dir? 2. Muzeyl\u0259rin, albomlar\u0131n l\u00fczumu. 3. Beyn\u0259lmil\u0259l \u0259d\u0259biyyatdan t\u00fcrk\u0259 dair &#8220;M\u00fcnt\u0259x\u0259bati-\u0259d\u0259biyy\u0259&#8221; (Albom xrestomat\u0131) v\u00fccuda g\u0259tirilm\u0259si l\u00fczumu. Bunu m\u00fcv\u0259rrixl\u0259rd\u0259n (tarix\u00e7il\u0259rind\u0259n), ya t\u00fcrk\u00fcn k\u0259ndi milli \u0259d\u0259biyyat\u0131ndan deyil, \u0259cn\u0259bi \u0259d\u0259biyyat\u0131ndan toplamal\u0131d\u0131r. H\u0259r k\u0259s k\u0259ndini m\u0259dh ed\u0259r, g\u0259r\u00e7i \u00c7aadayev kimi m\u00fcst\u0259snalar da var. \u00c7aadayev bug\u00fcnk\u00fc inqilabi-t\u0259r\u0259qqiyyat\u0131 parlaq sur\u0259td\u0259 t\u0259kzib ediyor. 4. Beyn\u0259lmil\u0259l \u0259d\u0259biyyatda t\u00fcrk\u00fcn simas\u0131: Firdovsid\u0259, Rusiya \u0259d\u0259biyyat\u0131nda Pu\u015fkind\u0259, Tolstoyda, Dostoyevskid\u0259 &#8220;\u00d6l\u00fcl\u0259r evi&#8221;nd\u0259 t\u00fcrk. 5. Avropa \u0259d\u0259biyyat\u0131nda Bayronun &#8220;Don Juan&#8221;\u0131. Pu\u015fkin Bayronun yazd\u0131qlar\u0131n\u0131 Rusiyan\u0131 g\u00f6rm\u0259d\u0259n yazd\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcaxiz\u0259 (m\u0259z\u0259mm\u0259t) ediyor. Bayron T\u00fcrkiy\u0259ni g\u00f6rm\u00fc\u015f idi! 6. Klassik \u0259d\u0259biyyatda \u0130taliyada v\u0259 Amerikada da t\u00fcrk izi g\u00f6r\u00fcn\u0259miyor. 7. &#8220;Luziada&#8221; v\u0259 &#8220;Qurtar\u0131lm\u0131\u015f Q\u00fcds&#8221; qiyas sur\u0259til\u0259 m\u00fctali\u0259&#8230; (ist\u0259r t\u00fcrk\u0259 x\u00fcsum\u0259tkar (d\u00fc\u015fm\u0259nc\u0259sin\u0259), ist\u0259r dost sur\u0259til\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f olsun). M\u0259\u015fhur s\u0259n\u0259tkar \u00fcd\u0259ban\u0131n asar\u0131na n\u0259z\u0259r\u0259n t\u00fcrk. 8. Kr\u0131mskinin m\u0259saisi (\u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131). XV-XVI \u0259srd\u0259 Avropa \u00fcd\u0259bas\u0131 n\u0259z\u0259rind\u0259 t\u00fcrk sevimli bir t\u0259rzd\u0259 t\u0259svir olunur. 10. &#8220;\u0130dealizatsiya tyurka&#8221;. 11. \u0130talyan \u015fairi Tasso il\u0259 Port\u0259giz \u015fairi Kamoens\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259n t\u00fcrk&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu \u0259s\u0259r, y\u0259ni \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259nin Birinci T\u00fcrkoloji Qurultaydak\u0131 m\u0259ruz\u0259si \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, ist\u0259r T\u00fcrkiy\u0259d\u0259, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 Az\u0259rbaycanda m\u00fcqayis\u0259li \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131n ilk n\u00fcmun\u0259sidir. Bu m\u0259nada T\u00fcrkoloji Qurultay\u0131n elmi v\u0259 m\u0259d\u0259ni miras\u0131ndan dan\u0131\u015fark\u0259n, \u0259n \u0259vv\u0259l etiraf etm\u0259liyik ki, m\u0259hz bu m\u0259ruz\u0259nin timsal\u0131nda t\u00fcrk filoloji d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sin\u0259 m\u00fcqayis\u0259li \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnasl\u0131q ixtisas\u0131 daxil olurdu. \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259nin &#8220;Q\u0259rbin iki dastan\u0131nda t\u00fcrk&#8221; \u0259s\u0259ri humanitar d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259nin bu istiqam\u0259tinin sistemini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirir, el\u0259c\u0259 d\u0259 d\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131nda t\u00fcrk izl\u0259ri n\u0259 vaxtdan g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r? kimi bu g\u00fcn \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 vacib olan sual\u0131 aktualland\u0131r\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bildiyimiz kimi, T\u00fcrkoloji Qurultayda macar \u0259silli yegan\u0259 t\u00fcrkoloq Mesaro\u015f idi. Amma t\u0259bii ki, o beyn\u0259lxalq t\u0259dbird\u0259 Portuqaliyadan he\u00e7 bir n\u00fcmay\u0259nd\u0259 yox idi. \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259 bildirirdi ki, &#8220;Melind h\u00f6kmdar\u0131na xitab\u0259n, Qama Avropaya dair co\u011frafi b\u0259zi m\u0259lumat verdikd\u0259n v\u0259 &#8220;sevgili v\u0259 m\u0259sud v\u0259t\u0259ni olan Luzitaniyayi b\u00fct\u00fcn Avropan\u0131n &#8220;ba\u015f m\u0259qam\u0131nda&#8221; g\u00f6rd\u00fcy\u00fc \u0130spaniyan\u0131n ta t\u0259p\u0259sin\u0259 \u00e7\u0131xard\u0131qdan sonra, Port\u0259gizi t\u0259sis ed\u0259n g\u0259nc Henri il\u0259 onun o\u011flu Kral birinci Alfonsdan ba\u015flayaraq Afrika v\u0259 hind s\u0259f\u0259rini \u0259mr v\u0259 t\u0259hiyy\u0259 ed\u0259n kral Manuel\u0259 q\u0259d\u0259r Port\u0259giz tarixinin \u0259n m\u00fch\u00fcm v\u0259qayeini hekay\u0259 ediyor. Bu hekay\u0259d\u0259n \u015fayani-diqq\u0259t bir \u015fey \u00f6yr\u0259niyoruz ki, o da Port\u0259gizi t\u0259sis ed\u0259n zat\u0131n bir macar (y\u0259ni bir turani) oldu\u011fudur&#8221; &#8211; ifad\u0259sinin d\u0259 ke\u00e7diyi m\u0259tn H\u00fcseynzad\u0259nin m\u0259ruz\u0259sind\u0259 tamam f\u0259rqli aspektd\u0259n t\u0259hlil olunurdu. H\u0259l\u0259 XX \u0259srin ilk ill\u0259rind\u0259, daha d\u0259qiq, 1903-c\u00fc ild\u0259 &#8220;Sizl\u0259rsiniz, ey q\u00f6vmi-macar, bizl\u0259r\u0259 ihvan \/ C\u00fcml\u0259mizin m\u00fc\u015ft\u0259r\u0259k\u0259n m\u0259n\u015f\u0259yi Turan&#8221; misras\u0131 il\u0259 ba\u015flayan ilk turan\u00e7\u0131 \u015feiri yazan H\u00fcseynzad\u0259 T\u00fcrkoloji Qurultayda tutaq ki, Avropan\u0131n d\u0259rinlikl\u0259rind\u0259 turan izl\u0259rini axtar\u0131r v\u0259 deyirdi ki, &#8220;Luziada&#8221;n\u0131n 3-c\u00fc v\u0259 8-ci f\u0259slind\u0259 buna dair m\u0259lumat vard\u0131r. 8-ci f\u0259sl\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259n: hindd\u0259 Kalikut \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 Pol Qama hindli nazir Katuala Port\u0259giz bayraqlar\u0131nda g\u00f6r\u00fcn\u0259n r\u0259sml\u0259ri v\u0259 t\u0259svirl\u0259ri t\u0259rif ed\u0259rk\u0259n Henri haqq\u0131nda \u015fu yolda izahat veriyor: &#8220;Bir d\u0259 bayra\u011f\u0131m\u0131za \u0259tfi-n\u0259z\u0259r buyurunuz: bu bizim ilk krallar\u0131m\u0131z\u0131n \u015fanl\u0131 babas\u0131d\u0131r, h\u0259r n\u0259 q\u0259d\u0259r \u0259cn\u0259bil\u0259r onun Loranda t\u0259v\u0259ll\u00fcd\u00fcnd\u0259n b\u0259hs ediyorlarsa da, bizc\u0259, o bir macard\u0131r&#8230;&#8221; Dem\u0259k oluyor ki, bu x\u00fcsusda ba\u015fqa bir fikir t\u0259qib ed\u0259n \u0259cn\u0259bi m\u00fcv\u0259rrixl\u0259r varsa da, Port\u0259gizin milli \u015fairi krall\u0131q m\u00fc\u0259ssisinin macar oldu\u011fu q\u0259na\u0259tind\u0259dir&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu g\u00fcn T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131nda Macar\u0131stan\u0131n da x\u00fcsusi yeri vard\u0131r v\u0259 \u00e7a\u011fda\u015f ideologiyalar\u0131n elmi \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259nziml\u0259nm\u0259sinin \u0259saslar\u0131 1926-c\u0131 ild\u0259 ke\u00e7iril\u0259n Qurultayda qoyulmu\u015fdu. Bu bax\u0131mdan biz Birinci T\u00fcrkoloji Qurultay\u0131n t\u0259kc\u0259 elmi v\u0259 m\u0259d\u0259ni miras\u0131 bar\u0259d\u0259 deyil, h\u0259m d\u0259 onun ideoloji, m\u0259fkur\u0259vi miras\u0131 bar\u0259d\u0259 dan\u0131\u015fmal\u0131y\u0131q. T\u00fcrkoloji Qurultay sonrak\u0131 onillikl\u0259rd\u0259 d\u00fcnyan\u0131n siyasi m\u0259nz\u0259r\u0259sinin d\u0259 \u0259sasl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 d\u0259yi\u015fm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00c7\u0131x\u0131\u015f\u0131m\u0131 H\u00fcseynzad\u0259nin &#8220;Q\u0259rbin iki dastan\u0131nda t\u00fcrk&#8221; m\u00f6vzulu m\u0259ruz\u0259sind\u0259 qald\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bir problemi xat\u0131rlatmaqla tamamlamaq ist\u0259rdim. &#8220;Beyn\u0259lmil\u0259l \u0259d\u0259biyyatdan t\u00fcrk\u0259 dair &#8220;M\u00fcnt\u0259x\u0259bati-\u0259d\u0259biyy\u0259&#8221; (Albom xrestomat\u0131) v\u00fccuda g\u0259tirilm\u0259si l\u00fczumu&#8221; \u018fli b\u0259yin T\u00fcrkoloji Qurultayda ir\u0259li s\u00fcrd\u00fcy\u00fc \u0259n ciddi filoloji t\u0259klifl\u0259rd\u0259n biri idi v\u0259 h\u0259min \u0259d\u0259biyyat m\u00fcnt\u0259x\u0259bat\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 ideyas\u0131 yubanmadan ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fdirilm\u0259lidir. Menzelin el\u0259 Qurultay g\u00fcnl\u0259rind\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 kimi, H\u00fcseynzad\u0259 &#8220;\u0259d\u0259biyyata sad\u0259c\u0259 bir m\u0259tn kimi deyil, sivilizasiyalar aras\u0131nda qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 t\u0259sir sah\u0259si kimi yana\u015fmaqda ustal\u0131\u011f\u0131n\u0131 n\u00fcmayi\u015f etdirdi&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>&#8220;Birinci T\u00fcrkoloji Qurultay\u0131n 100 illiyi (1926-2026)&#8221; xatir\u0259 ni\u015fan\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">M\u0259d\u0259niyy\u0259t Nazirliyi t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259sis edilmi\u015f &#8220;Birinci T\u00fcrkoloji Qurultay\u0131n 100 illiyi&#8221; xatir\u0259 ni\u015fan\u0131 \u015f\u0259xs\u0259n m\u0259nim \u00fc\u00e7\u00fcn yubiley t\u0259dbirl\u0259rinin \u0259n i\u015f\u0131ql\u0131 atributlar\u0131ndan biri oldu. M\u0259n\u0259 d\u0259 \u00fcst\u00fcnd\u0259 t\u00fcrk soya\u011fac\u0131n\u0131n t\u0259sviri olan bu g\u00f6z\u0259l ni\u015fandan verdil\u0259r. M\u0259d\u0259niyy\u0259t nazirinin m\u00fcavini F\u0259rid C\u0259f\u0259rov ni\u015fan\u0131 m\u0259n\u0259 t\u0259qdim ed\u0259nd\u0259 bunu &#8220;H\u0259yat\u0131m\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck m\u00fckafat\u0131 kimi q\u0259bul edir\u0259m&#8221; deyib k\u00f6vr\u0259ldim. \u00c7\u00fcnki t\u00fcrkoloji il\u0259 ba\u011fl\u0131 ni\u015fan\u0131 Qaraba\u011fda &#8211; Xank\u0259ndid\u0259 alma\u011f\u0131n anlam\u0131 s\u00f6zl\u0259 ifad\u0259 edilm\u0259z&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>&#8220;H\u0259r \u00f6lk\u0259d\u0259, h\u0259r dild\u0259 an\u0131lmaqda o \u015f\u00f6hr\u0259t&#8221;, yaxud D\u00f6vl\u0259t Pantomim Teatr\u0131n\u0131n A\u011fdamda t\u0259qdim etdiyi &#8220;\u0130blis&#8221;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">2002-ci ild\u0259 H\u00fcseyn Cavidin 120 illik yubileyin\u0259 haz\u0131rl\u0131q gedirdi. Prezident Heyd\u0259r \u018fliyev bu bar\u0259d\u0259 S\u0259r\u0259ncam imzalam\u0131\u015f, S\u0259r\u0259ncama \u0259sas\u0259n, H\u00fcseyn Cavidl\u0259 ba\u011fl\u0131 s\u0259n\u0259dli filmin \u00e7\u0259kilm\u0259si n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015fdu. Filmin m\u0259sl\u0259h\u0259t\u00e7isi kimi Turan Cavid t\u0259sdiq olundu. Ssenarisini yazma\u011f\u0131 is\u0259 M\u0259d\u0259niyy\u0259t Nazirliyi m\u0259n\u0259 tap\u015f\u0131rd\u0131. H\u0259min g\u00fcnl\u0259rd\u0259 Turan xan\u0131ma &#8220;ola bilm\u0259zdi ki, 1926-c\u0131 ild\u0259 Bak\u0131da T\u00fcrkoloji Qurultay ke\u00e7irilsin v\u0259 H\u00fcseyn Cavid orda i\u015ftirak etm\u0259sin&#8221; dedim v\u0259 t\u0259klif etdim ki, T\u00fcrkoloji Qurultay g\u00fcnl\u0259rind\u0259 \u00e7\u0259kilmi\u015f s\u0259n\u0259dli filmi bir yerd\u0259 izl\u0259y\u0259k. B\u0259lk\u0259 o kadrlarda Cavid\u0259 rast g\u0259ldik. Do\u011frudur, Qurultaydan sonra d\u0259rc olunmu\u015f stenoqramda n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rin siyah\u0131s\u0131nda H\u00fcseyn Cavidin ad\u0131 yoxdur. Amma d\u00f6vr\u00fcn g\u00f6rk\u0259mli yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131 Qurultaya qonaq kimi d\u0259v\u0259tli idil\u0259r. Turan Cavidl\u0259 bir yerd\u0259 kinostudiyaya gedib Birinci T\u00fcrkoloji Qurultay\u0131n kinoxronikas\u0131na baxd\u0131q. \u0130clas zal\u0131nda ikinci s\u0131rada \u0259yl\u0259\u015fmi\u015f adam\u0131n H\u00fcseyn Cavid oldu\u011funu Turan xan\u0131m birm\u0259nal\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 v\u0259 q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 t\u0259sdiq etdi. M\u0259tnini Xalq artisti Rasim Balayevin oxudu\u011fu &#8220;S\u0259ma \u015fairi&#8221; filmin\u0259 bel\u0259 bir epizod daxil etdim: &#8220;Bu kadrlara diqq\u0259tl\u0259 bax\u0131n. 1926-c\u0131 ilin fevral ay\u0131d\u0131r. Bak\u0131da I T\u00fcrkoloji Qurultay ke\u00e7irilir. Bu insanlar t\u00fcrkolojid\u0259 s\u00f6z v\u0259 n\u00fcfuz sahibi olan tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rdir. Siz indi 37-ci ild\u0259n sonra ilk d\u0259f\u0259dir ki, Cavidi g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz. H\u0259min Caviddir. S\u0259ma \u015fairi. Yen\u0259 d\u0259 narahatd\u0131r. G\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259ki \u00e7ox m\u0259tl\u0259bl\u0259ri \u00f6nc\u0259 g\u00f6r\u0259n H\u00fcseyn Cavid h\u0259yat\u0131n\u0131n, b\u0259lk\u0259 d\u0259 \u0259n xo\u015fb\u0259xt m\u0259qamlar\u0131n\u0131 bel\u0259 \u00fcz\u00fcnt\u00fcl\u00fc ovqatla ya\u015fay\u0131r. T\u00fcrkoloji Qurultay\u0131n m\u00f6t\u0259b\u0259r qonaqlar\u0131ndan biri is\u0259 nur i\u00e7ind\u0259 nur kimi g\u00f6r\u00fcn\u0259n, milli Az\u0259rbaycan d\u00fcsturunun &#8211; t\u00fcrkl\u0259\u015fm\u0259k, islamla\u015fmaq, \u00e7a\u011fda\u015fla\u015fmaq triadas\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259llifi \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259dir. Buradak\u0131lar\u0131n ham\u0131s\u0131, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259 d\u0259 bilir ki, t\u00fcrkolojid\u0259 b\u00f6y\u00fck \u0259d\u0259bi hadis\u0259l\u0259rd\u0259n biri Cavidin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131d\u0131r. \u00dcmumt\u00fcrk \u0259d\u0259bi dilinin banil\u0259rind\u0259n biri H\u00fcseyn Cavidin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;S\u0259ma \u015fairi&#8221; filmind\u0259ki bu kadrlardan sonra T\u00fcrkoloji Qurultayla ba\u011fl\u0131 s\u0259n\u0259dli film d\u0259 yenid\u0259n d\u00f6vriyy\u0259y\u0259 qat\u0131ld\u0131 v\u0259 populyarla\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0130ndi bunu niy\u0259 xat\u0131rlatd\u0131m? T\u00fcrkoloji Qurultay\u0131n 100 illik yubiley t\u0259dbirl\u0259rind\u0259 i\u015ftirak etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Az\u0259rbaycana g\u0259l\u0259n qonaqlar Qaraba\u011fa gedib A\u011fdam Mu\u011fam M\u0259rk\u0259zind\u0259 t\u0259qdim olunan &#8220;\u0130blis&#8221; faci\u0259sin\u0259 baxd\u0131lar. Tama\u015fadan \u0259vv\u0259l s\u0259hn\u0259nin \u00f6n\u00fcnd\u0259 s\u0131ralan\u0131b dayanan qad\u0131nlar is\u0259 \u0259s\u0259rin m\u0259zmununu s\u00f6zs\u00fcz d\u0259 \u015f\u0259rh edirdi. Tama\u015fa zaman\u0131 yana\u015f\u0131 \u0259yl\u0259\u015fdiyimiz t\u00fcrkiy\u0259li professor Mustafa \u00d6n\u0259r &#8220;Bunlar A\u011fdam \u015f\u0259hidl\u0259rinin analar\u0131d\u0131r&#8221; dedi. &#8220;Hardan bildiniz?&#8221; soru\u015fmaq ist\u0259s\u0259m d\u0259, susdum. Mustafa b\u0259y mahiyy\u0259ti anlam\u0131\u015fd\u0131. A\u011fdaml\u0131 \u015f\u0259hid analar\u0131n\u0131n h\u0259min an\u0131n\u0131 telefonuma \u00e7\u0259kib he\u00e7 bir \u015f\u0259rh yazmadan Milli M\u0259clisin deputat\u0131, \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnas Elnar\u0259 Akimovaya g\u00f6nd\u0259rdim. O da sanki Mustafa b\u0259yin dediyi fikri tamamlad\u0131: &#8220;Onlar\u0131n h\u0259r yerd\u0259 durma\u011fa haqlar\u0131 \u00e7at\u0131r&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/img.edebiyyatqazeti.az\/uploads\/WhatsApp%20Image%202026-07-09%20at%2023_46_08.jpeg\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pantomim \u00fcslubda, s\u00f6zl\u0259rin i\u015ftirak\u0131 olmadan &#8220;\u0130blis&#8221; oynamaq teatr tariximizd\u0259 yeni hadis\u0259dir. M\u00fcharib\u0259y\u0259 &#8211; yox! S\u0259fal\u0259t\u0259 &#8211; yox! Q\u0131r\u011f\u0131nlara &#8211; yox! \u0130st\u0259r Avropadan, ist\u0259r T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n g\u0259lmi\u015f m\u00fcsafirl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn anla\u015f\u0131lan bir dild\u0259 &#8211; pantomim \u00fcslubda &#8220;\u0130blis&#8221;in t\u0259qdimat\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">H\u00fcseyn Cavid d\u0259, \u015f\u0259hidl\u0259rin ruhu da, \u015f\u0259hid analar\u0131 da h\u0259min gec\u0259 A\u011fdamdayd\u0131. 30 il h\u0259sr\u0259tini \u00e7\u0259kdiyimiz A\u011fdam\u0131n \u00f6z\u00fc d\u0259 burdayd\u0131. \u0130deallar\u0131m\u0131z\u0131n v\u0259 ger\u00e7\u0259kl\u0259rimizin ifad\u0259sind\u0259 bunu etm\u0259yi bacarm\u0131\u015f rejissorun da, ssenaristin d\u0259 z\u00f6vq\u00fc v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259si ham\u0131n\u0131 \u0259fsunlam\u0131\u015fd\u0131&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>&#8220;Avtobusumuz \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259nin do\u011fuldu\u011fu Salyan\u0131n yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndan ke\u00e7ir&#8221;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0130st\u0259r Bak\u0131dan \u015eu\u015faya ged\u0259rk\u0259n, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 Qaraba\u011fdan Bak\u0131ya qay\u0131dark\u0259n, h\u0259r d\u0259f\u0259 Salyan\u0131n yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndan ke\u00e7\u0259nd\u0259 mikrofonla veril\u0259n elan ayr\u0131ca bir ovqat yarad\u0131rd\u0131: &#8220;Avtobusumuz \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259nin do\u011fuldu\u011fu Salyan\u0131n yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndan ke\u00e7ir&#8221;. T\u00fcrkoloq s\u0259rni\u015finl\u0259r heyr\u0259t v\u0259 sevgi dolu bax\u0131\u015flarla Salyan s\u0259mtin\u0259 boylan\u0131rd\u0131lar&#8230; Bu h\u0259ssas anlar\u0131 &#8220;\u00c7\u0131rp\u0131n\u0131rd\u0131 Qara d\u0259niz&#8221; havas\u0131 m\u00fc\u015fayi\u0259t edirdi&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>3 iyul Bak\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Az\u0259rbaycan Milli \u0130nc\u0259s\u0259n\u0259t Muzeyind\u0259<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Bu d\u0259f\u0259 r\u0259ssam \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259 bar\u0259d\u0259<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Az\u0259rbaycan Milli \u0130nc\u0259s\u0259n\u0259t Muzeyind\u0259 ke\u00e7iril\u0259n &#8220;\u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259: b\u00f6y\u00fck m\u00fct\u0259f\u0259kkir v\u0259 r\u0259ssam&#8221; adl\u0131 elmi seminarda dedim ki, bu g\u00fcn biz T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 H\u0259ft\u0259sinin \u0259n metafizik bir t\u0259dbirind\u0259 i\u015ftirak etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn burday\u0131q. T\u00fcrkoloji Qurultay\u0131n 100 illiyi g\u00fcnl\u0259rind\u0259 bel\u0259 bir t\u0259dbirin m\u0259hz \u0130nc\u0259s\u0259n\u0259t Muzeyind\u0259 ke\u00e7irilm\u0259si v\u0259 onun \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259y\u0259 h\u0259sr edilm\u0259si d\u0259rin m\u0259nalar\u0131 ehtiva edir. T\u00fcrkoloji Qurultay Stalinl\u0259 Atat\u00fcrk\u00fcn aras\u0131nda ged\u0259n gizli-a\u00e7\u0131q m\u00fcbariz\u0259nin final\u0131 idi v\u0259 Qurultay n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rin\u0259, x\u00fcsus\u0259n, T\u00fcrkiy\u0259ni t\u0259msil ed\u0259n \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259y\u0259 m\u0259hz bu binada f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n \u00c7K n\u0259zar\u0259t edirdi. \u0130ndi is\u0259 biz 100 illik t\u0259dbir\u0259 topla\u015fm\u0131\u015f\u0131q v\u0259 Az\u0259rbaycan Prezidentinin S\u0259r\u0259ncam\u0131na \u0259sas\u0259n ke\u00e7iril\u0259n b\u00fct\u00fcn t\u0259dbirl\u0259r, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, \u0130nc\u0259s\u0259n\u0259t Muzeyind\u0259 ke\u00e7iril\u0259n bu seminar-s\u0259rgi &#8220;Bizim ail\u0259miz t\u00fcrk ail\u0259sidir&#8221; ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 t\u0259qdim olunur. Ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259 des\u0259k, Atat\u00fcrk Stalin\u0259 qalib g\u0259lir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bir r\u0259ssam olaraq, \u015f\u00fcbh\u0259siz, H\u00fcseynzad\u0259nin yaratd\u0131\u011f\u0131 \u0259n b\u00f6y\u00fck \u0259s\u0259r Az\u0259rbaycan\u0131n \u00fc\u00e7r\u0259ngli bayra\u011f\u0131d\u0131r. Fikirl\u0259rimi Ya\u015far Qarayevin s\u00f6zl\u0259ri il\u0259 davam etdirm\u0259k ist\u0259yir\u0259m: &#8220;Bayra\u011f\u0131m\u0131zdak\u0131 \u00fc\u00e7 r\u0259ngin \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fcn d\u0259 r\u0259ssam\u0131 \u018fli b\u0259ydir&#8230; &#8220;T\u00fcrkl\u0259\u015fm\u0259k, islamla\u015fmaq, avropala\u015fmaq&#8221; &#8211; d\u00fcsturunun r\u0259ngd\u0259 ifad\u0259si&#8230;&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu g\u00fcn t\u00fcrk s\u0259n\u0259t\u015f\u00fcnaslar\u0131 \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259nin r\u0259ssaml\u0131\u011f\u0131 bar\u0259d\u0259 sistemli bir q\u0259na\u0259t ortaya qoyur. \u00d6zay Erk\u0131l\u0131c yaz\u0131r ki, \u018fli b\u0259yin &#8220;sehrl\u0259yici bir \u00fcslubu var. Sa\u011flam cizgi v\u0259 perspektiv anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n r\u0259ngl\u0259rd\u0259 tez-tez ustaca bir-birini \u0259v\u0259z etm\u0259si&#8221; v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">H\u00fcseynzad\u0259 &#8220;\u015eeyx\u00fclislam\u0131n portreti&#8221;ni 1884-1888-ci ill\u0259rd\u0259 Peterburq Universitetind\u0259 t\u0259hsil alark\u0259n yaratm\u0131\u015f, 1910-cu ild\u0259 Bak\u0131dan \u0130stanbula k\u00f6\u00e7\u0259rk\u0259n, \u0259s\u0259ri \u00f6z\u00fc il\u0259 aparm\u0131\u015f v\u0259 bildiyimiz kimi, m\u0259hz y\u00fcz il bundan \u0259vv\u0259l, T\u00fcrkoloji Qurultayda i\u015ftirak etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn son d\u0259f\u0259 Bak\u0131ya g\u0259l\u0259nd\u0259 &#8220;\u015eeyx\u00fclislam\u0131n portreti&#8221;ni \u00f6z\u00fc il\u0259 b\u0259rab\u0259r g\u0259tirmi\u015f, onu qarda\u015f\u0131 \u0130smay\u0131l H\u00fcseynzad\u0259y\u0259 ba\u011f\u0131\u015flam\u0131\u015fd\u0131. 1937-ci ild\u0259 Karaqandaya s\u00fcrg\u00fcn edil\u0259n \u0130smay\u0131l m\u00fc\u0259llim d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015f\u0259nd\u0259n sonra \u0259s\u0259r onun o\u011flu B\u0259hram H\u00fcseynzad\u0259d\u0259 qalm\u0131\u015f, B\u0259hram\u0131n h\u0259yat yolda\u015f\u0131, tarix\u00e7i Sara A\u015furb\u0259yli is\u0259 B\u0259hram\u0131n v\u0259fat\u0131ndan sonra \u0259s\u0259ri \u0130nc\u0259s\u0259n\u0259t Muzeyin\u0259 ba\u011f\u0131\u015flam\u0131\u015fd\u0131&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">T\u00fcrkoloji Qurultay\u0131n 100 illiyi il\u0259 ba\u011fl\u0131 ke\u00e7iril\u0259n bu t\u0259dbirin daha ba\u015fqa v\u0259 f\u0259rqli bir anlam\u0131 vard\u0131r. Bu \u0259s\u0259rl\u0259 Az\u0259rbaycan boyakarl\u0131q s\u0259n\u0259tinin banisi hesab olunan tibb professoru \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259 h\u0259m d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n ilk t\u00fcrkoloqudur&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">R\u0259ssaml\u0131qla, g\u00f6z\u0259l s\u0259n\u0259tl\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 yaz\u0131lar\u0131n\u0131 \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259, ad\u0259t\u0259n &#8220;\u018fb\u00fcln\u0259qqa\u015f&#8221; imzas\u0131 il\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131b. &#8220;\u018fb\u00fcln\u0259qqa\u015f&#8221; &#8220;H\u0259yat&#8221; q\u0259zetind\u0259 yaz\u0131rd\u0131 ki, &#8220;Bir vaxtlar r\u0259ssaml\u0131\u011fa \u00e7ox h\u0259v\u0259sim var idi, h\u0259tta az qald\u0131 Peterburqun S\u0259nayei-n\u0259fis\u0259 (R\u0259ssaml\u0131q) Akademiyas\u0131na giriyordum. Ancaq elm\u0259 meylim qalib g\u0259lib m\u0259ni ayr\u0131 yollara s\u00f6vq etdi&#8230; Bununla b\u0259rab\u0259r r\u0259ssaml\u0131\u011fa meylim he\u00e7 azalmad\u0131! H\u0259tta getdikc\u0259 \u00e7oxald\u0131 bel\u0259!.. \u00c7oxald\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn kitabxanam\u0131n bir qismini h\u0259r vaxt r\u0259ssaml\u0131\u011fa dair kitablar t\u0259\u015fkil edirdi: \u0130ppolit Tenin &#8220;F\u0259ls\u0259f\u0259yi-s\u0259nayei-n\u0259fis\u0259&#8221;si (&#8220;R\u0259ssaml\u0131\u011f\u0131n f\u0259ls\u0259f\u0259si&#8221;)&#8230;v\u0259 ilax\u0131r, h\u0259p bu c\u00fcml\u0259d\u0259n idi. Fikrimin, zehnimin yor\u011fun zamanlar\u0131nda h\u0259r n\u00f6v i\u015f-g\u00fcc\u00fcm\u00fc t\u0259rk edib r\u0259ssaml\u0131\u011f\u0131mda, n\u0259qqa\u015fl\u0131\u011f\u0131mda \u00f6z\u00fcm b\u00f6y\u00fck istirah\u0259t tapard\u0131m&#8230;&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u018fb\u00fcln\u0259qqa\u015f &#8211; \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259 &#8220;\u015eeyx\u00fclislam\u0131n portreti&#8221;ni, dediyim kimi, Peterburq Universitetind\u0259 t\u0259hsil alark\u0259n yarad\u0131b. \u018fs\u0259rin sonrak\u0131 aqib\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 yuxar\u0131da yazd\u0131m. T\u00fcrkoloji Qurultay\u0131n y\u00fcz illiyi g\u00fcnl\u0259rind\u0259 \u015eeyxin d\u0259 ayr\u0131ca an\u0131lmas\u0131na b\u00f6y\u00fck ehtiyac vard\u0131r. Bu m\u0259nada diqq\u0259tinizi m\u00fch\u00fcm bir m\u0259qama y\u00f6n\u0259ltm\u0259k ist\u0259yir\u0259m. \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259 1906-c\u0131 ild\u0259 &#8220;T\u00fcrkl\u0259r kimdir v\u0259 kiml\u0259rd\u0259n ibar\u0259tdir?&#8221; m\u0259qal\u0259sini yazanda h\u0259l\u0259 \u018fli \u018fmiri Mahmud Ka\u015f\u011farinin &#8220;Divani-l\u00fc\u011f\u0259t it t\u00fcrk&#8221; \u0259s\u0259rini tapmam\u0131\u015fd\u0131. Elm al\u0259mi h\u0259l\u0259lik Ka\u015f\u011fari bar\u0259d\u0259, onun \u0259s\u0259ri bar\u0259d\u0259 h\u0259r hans\u0131 bilgiy\u0259 sahib deyildi v\u0259 bu bax\u0131mdan H\u00fcseynzad\u0259nin h\u0259min m\u0259qal\u0259si n\u0259inki Az\u0259rbaycanda, el\u0259c\u0259 d\u0259 b\u00fct\u00fcn t\u00fcrk al\u0259mind\u0259 elmi t\u00fcrkologiyan\u0131n ilk konseptual \u0259s\u0259ri kimi q\u0259bul oluna bil\u0259r. Amma t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcns\u0259 bu \u0259s\u0259r Az\u0259rbaycanda da, T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 d\u0259 t\u00fcrkoloqlar\u0131m\u0131z\u0131n ara\u015fd\u0131rma predmetin\u0259 \u00e7evrilm\u0259yib. Ad\u0131\u00e7\u0259kil\u0259n m\u0259qal\u0259sind\u0259 \u015e\u0259ms\u0259ddin Saminin, N\u0259cib Asimin t\u0259dqiql\u0259rinin yaln\u0131z bir t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsd\u0259n ibar\u0259t olaraq qald\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259\u0259ss\u00fcf hissil\u0259 qeyd ed\u0259n H\u00fcseynzad\u0259 bunun s\u0259b\u0259bl\u0259rin\u0259 d\u0259 bigan\u0259 deyildi: &#8220;N\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn? \u00c7\u00fcnki m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 elm v\u0259 irfan sahibl\u0259rinin kuvayi-m\u00fctt\u0259hid\u0259sil\u0259 (g\u00fcc birliyi il\u0259) \u00e7al\u0131\u015fmaq, m\u0259clisl\u0259r, c\u0259miyy\u0259tl\u0259r, dar\u00fclf\u00fcnununda \u015f\u00f6b\u0259l\u0259r g\u00fc\u015fad etm\u0259k (a\u00e7maq), t\u00fcrk asari-\u0259tiq\u0259sini (t\u00fcrkl\u0259rin q\u0259dim, \u0259ski \u0259s\u0259rl\u0259rini) aramaq \u00fc\u00e7\u00fcn uzaq m\u0259ml\u0259k\u0259tl\u0259r\u0259 f\u0259nni-hey\u0259tl\u0259r g\u00f6nd\u0259rm\u0259k laz\u0131md\u0131r! Lakin heyhat, heyhat!&#8221; Bu, T\u00fcrkoloji Qurultaydan 20 il \u0259vv\u0259l yaz\u0131lm\u0131\u015f m\u0259qal\u0259nin bir epizodudur. V\u0259 bu h\u00fcznl\u00fc v\u0259 d\u0259rin &#8220;heyhat&#8221;lar\u0131n cavab\u0131n\u0131 20 ild\u0259n sonra T\u00fcrkoloji Qurultay verdi. B\u0259s Ka\u015f\u011fari divan\u0131n\u0131n h\u0259l\u0259 k\u0259\u015ff olunmad\u0131\u011f\u0131 ill\u0259rd\u0259 H\u00fcseynzad\u0259 o d\u00f6vr \u00fc\u00e7\u00fcn qeyri-adi olan m\u0259lumatlar\u0131 hans\u0131 qaynaqdan \u0259xz etmi\u015fdi, yaxud ed\u0259 bil\u0259rdi? M\u0259s\u0259l\u0259nin \u0259n h\u0259ssas t\u0259r\u0259fi bir d\u0259 bu n\u00f6qt\u0259d\u0259dir. &#8220;\u015eeyx\u00fclislam\u0131n portreti&#8221;nd\u0259 a\u015f\u0131b-da\u015fan metafizik ruhani estetika, i\u015f\u0131ql\u0131 mistika bu unikal \u0259s\u0259ri Az\u0259rbaycan\u0131n s\u0259n\u0259t relikviyas\u0131na \u00e7evirib. Bu g\u00fcn portreti b\u00fct\u00fcn mill\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259zizl\u0259n\u0259n \u015eeyx\u00fclislam, eyni zamanda t\u00fcrk \u0259d\u0259biyyat tarixini, C\u0131\u011fatay \u0259d\u0259biyyat\u0131, uy\u011fur m\u0259tnl\u0259ri, Manas dastan\u0131 bar\u0259d\u0259 yaz\u0131l\u0131 fikir s\u00f6yl\u0259mi\u015f ilk Az\u0259rbaycan alimidir. Bu bar\u0259d\u0259 2009-cu ild\u0259 bizim &#8220;\u018fd\u0259biyyat q\u0259zeti&#8221;nd\u0259 d\u0259rc olunmu\u015f &#8220;\u015eeyx\u00fclislam &#8211; h\u0259m d\u0259 t\u00fcrkoloq&#8221; adl\u0131 m\u0259qal\u0259md\u0259 bildirirdim ki, Axund \u018fhm\u0259d Salyanid\u0259n ba\u015fqa el\u0259 bir \u015feyx\u00fclislam\u0131m\u0131z yoxdur ki, XIX y\u00fczild\u0259 &#8220;Tarixi-\u0259d\u0259biyyati-t\u00fcrki&#8221; adl\u0131 \u0259s\u0259r haz\u0131rlama\u011fa c\u0259hd etsin. \u0130manp\u0259rv\u0259r oldu\u011fu q\u0259d\u0259r d\u0259 milliyy\u0259tp\u0259rv\u0259r olsun. T\u00fcrk mill\u0259tinin ba\u015fl\u0131calar\u0131 v\u0259 b\u00f6y\u00fckl\u0259ri, tu-kuye-l\u0259r &#8211; G\u00f6yt\u00fcrkl\u0259r, uy\u011furlar bar\u0259d\u0259 q\u0259l\u0259m \u00e7als\u0131n. \u018fd\u0259biyyat tariximizd\u0259 ilk d\u0259f\u0259 O\u011fuz poetik d\u00fcnyas\u0131 bar\u0259d\u0259 fikirl\u0259r s\u00f6yl\u0259sin. &#8220;Qutadqu-Bilik&#8221;, t\u00fcrkl\u0259rin islam\u0131 q\u0259bul etm\u0259l\u0259ri, uy\u011fur lisan\u0131, c\u0131\u011fatayca yaz\u0131lm\u0131\u015f olan m\u0259\u015fhur \u0259s\u0259rl\u0259r, \u0259ski t\u00fcrkl\u0259rin yaz\u0131s\u0131, c\u0131\u011fatay \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n q\u0131z\u0131l d\u00f6vr\u00fc, uy\u011fur dili, \u018fli\u015fir N\u0259vai haqq\u0131nda yaz\u0131l\u0131 s\u00f6z dem\u0259yi \u00f6z\u00fcn\u0259 vicdan borcu bilsin.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259 t\u00fcrkoloji il\u0259 ba\u011fl\u0131 ilk fundamental bilgil\u0259ri ba\u015fqa birisind\u0259n deyil, Qafqaz\u0131n \u015eeyx\u00fclislam\u0131 olan babas\u0131ndan alm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u015eeyx\u00fclislam\u0131n portretini Avropa portret \u0259n\u0259n\u0259sin\u0259 uy\u011fun r\u0259sm ed\u0259n \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259 estet idi, s\u0259n\u0259t\u0259 n\u0259z\u0259ri yana\u015fmas\u0131nda simvolizm c\u0259r\u0259yan\u0131na daha yax\u0131n idi. 1906-c\u0131 ild\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 &#8220;Q\u0131rm\u0131z\u0131 qaranl\u0131qlar i\u00e7ind\u0259 ya\u015f\u0131l i\u015f\u0131qlar&#8221; m\u0259qal\u0259sind\u0259 r\u0259ssaml\u0131\u011f\u0131n n\u0259z\u0259ri \u015f\u0259rhini bel\u0259 verirdi ki, &#8220;R\u0259ssam he\u00e7 bir vaxt fikrini a\u00e7\u0131q dem\u0259y\u0259c\u0259k, ancaq zehin v\u0259 q\u0259lbind\u0259 sirli, gizli olan bir fikri t\u0259lqin\u0259 \u00e7al\u0131\u015facaq&#8230; N\u0259 r\u0259ngd\u0259, n\u0259 d\u0259 bir x\u0259td\u0259 o fikir g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259c\u0259k, zikr olunmayacaq&#8230; r\u0259ssam\u0131n x\u0259yal v\u0259 vicdan\u0131nda peyda olan bir hiss, bir fikir ancaq bir m\u0259n\u0259vi t\u0259sirl\u0259 gizli, \u00fcst\u00fc\u00f6rt\u00fcl\u00fc bir sur\u0259td\u0259 seyr\u00e7inin q\u0259lb v\u0259 vicdan\u0131na ke\u00e7ib orada yenid\u0259n bunun qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan hissiyyat v\u0259 fikirl\u0259ri oyand\u0131racaq&#8230;&#8221; R\u0259ssaml\u0131\u011f\u0131n funksiyas\u0131 ona g\u00f6r\u0259 estetik m\u0259crada c\u0259r\u0259yan etm\u0259liydi. &#8220;Can\u0131m, r\u0259ssama dem\u0259k olurmu ki, &#8220;n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn bir da\u011f\u0131n zirv\u0259sinin, bir m\u0259nz\u0259r\u0259nin, ya d\u0259ryada ba\u015f ver\u0259n bir q\u00fcrubun m\u0259nz\u0259r\u0259sil\u0259 m\u0259\u015f\u011ful oluyorsan? Biz\u0259 bol-bol m\u0259kt\u0259b r\u0259sml\u0259ri ver, camaat\u0131m\u0131z\u0131 elm v\u0259 maarif\u0259 t\u0259\u015fviq et!..&#8221; H\u00fcseynzad\u0259 bu sual\u0131 qald\u0131r\u0131r v\u0259 &#8220;\u015fairliyin, r\u0259ssaml\u0131\u011f\u0131n meydan\u0131 ayr\u0131d\u0131r&#8230; H\u0259qiqi r\u0259ssam sosial sifari\u015fl\u0259r\u0259 yaln\u0131z bu s\u00f6zl\u0259rl\u0259 cavab verm\u0259lidir: &#8220;\u0130ki al\u0259m yar\u0131n g\u00f6z\u0259l i\u015f\u0131\u011f\u0131ndad\u0131r&#8230;&#8221; Y\u0259ni, H\u00fcseynzad\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259, d\u00fcnya g\u00f6z\u0259lliyin i\u015f\u0131\u011f\u0131ndayd\u0131 v\u0259 s\u0259n\u0259t \u0259s\u0259ri ideologiyalara deyil, estetikalara istinad\u0259n yaranmal\u0131yd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>M\u0259d\u0259niyy\u0259t bayram\u0131&#8230;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">T\u00fcrk h\u0259ft\u0259si m\u0259d\u0259niyy\u0259t f\u0259sli Bak\u0131da, Heyd\u0259r \u018fliyev M\u0259rk\u0259zinin s\u0259hn\u0259sind\u0259 unudulmaz musiqi kompozisiyas\u0131 il\u0259 ba\u015flad\u0131, A\u011fdam Mu\u011fam M\u0259rk\u0259zind\u0259 Pantomim Teatr\u0131n\u0131n aktyorlar\u0131n\u0131n ifas\u0131nda H\u00fcseyn Cavidin &#8220;\u0130blis&#8221; \u0259s\u0259rinin unikal tama\u015fas\u0131 il\u0259 yekunla\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">1926-c\u0131 ild\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f T\u00fcrkoloji Qurultay\u0131, eyni zamanda t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n ilk m\u0259d\u0259niyy\u0259t h\u0259ft\u0259si d\u0259 adland\u0131rmaq olar. G\u0259l\u0259n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259r h\u0259m Az\u0259rbaycan inc\u0259s\u0259n\u0259ti il\u0259 tan\u0131\u015f olur, h\u0259m d\u0259 b\u0259zi respublikalar burda \u00f6z inc\u0259s\u0259n\u0259tl\u0259rini t\u0259qdim edirdil\u0259r. H\u0259l\u0259 Qurultaya haz\u0131rl\u0131q prosesind\u0259 t\u00fcrk kitab s\u0259rgisi, m\u00fcxt\u0259lif t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n dram s\u0259n\u0259tinin, r\u0259qsl\u0259rinin v\u0259 musiqisinin n\u00fcmayi\u015fi, el\u0259c\u0259 d\u0259 ekskursiyalar\u0131n t\u0259\u015fkili q\u0259rara al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Menzel qeyd edir ki, &#8220;opera teatr\u0131nda ke\u00e7iril\u0259n Da\u011f\u0131stan ax\u015fam\u0131 da maraql\u0131 idi. Da\u011f\u0131stanl\u0131 t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r v\u0259 h\u0259v\u0259skar aktyorlar sonsuz z\u0259rif r\u0259qs v\u0259 mahn\u0131lar proqram\u0131, el\u0259c\u0259 d\u0259 q\u0131sa bir tama\u015fan\u0131 tama\u015fa\u00e7\u0131lar\u0131n canl\u0131 i\u015ftirak\u0131 il\u0259 ifa etdil\u0259r&#8221;. Yaxud yen\u0259 d\u0259 Menzel bildirir ki, &#8220;\u00d6zb\u0259kl\u0259r \u00f6zl\u0259ri il\u0259 birlikd\u0259 \u00e7ox cazib\u0259dar bir r\u0259qqas\u0259 v\u0259 musiqi\u00e7il\u0259rini d\u0259 g\u0259tirmi\u015fdil\u0259r&#8221;. M\u0259n bu il \u00d6zb\u0259kistanda &#8220;Xalid S\u0259id Xocayev&#8221; kitab\u0131m\u0131n \u00f6zb\u0259k dilind\u0259 n\u0259\u015frinin t\u0259qdimat m\u0259rasimind\u0259 d\u0259, T\u00fcrkoloji Qurultay\u0131n 100 illiyin\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f elmi konfransda da \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259rk\u0259n \u00f6zb\u0259k aliml\u0259rin\u0259 T\u00fcrkoloji Qurultay\u0131n bu maraql\u0131 s\u0259hif\u0259sini ara\u015fd\u0131rma\u011f\u0131 t\u0259klif etdim. Ara\u015fd\u0131rs\u0131nlar, 1926-c\u0131 ild\u0259 Bak\u0131ya g\u00f6nd\u0259rdikl\u0259ri o cazib\u0259dar r\u0259qqas\u0259 kim imi\u015f? Yen\u0259 d\u0259 Menzel\u0259 istinad etm\u0259k ist\u0259yir\u0259m. Yaz\u0131r ki, (3 mart 1926-c\u0131 il, \u0259lifba m\u0259s\u0259l\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 s\u0259sverm\u0259d\u0259n \u0259vv\u0259lki ax\u015fam!)&#8230; m\u00fcxt\u0259lif tayfalar\u0131n, x\u00fcsus\u0259n d\u0259, \u00f6zb\u0259k orkestrinin musiqi \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn bir f\u00fcrs\u0259t kimi istifad\u0259 edildi. Sad\u0259 simli al\u0259t olan dombra il\u0259 m\u00fc\u015fayi\u0259t olunan, \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus melanxolik mahn\u0131lar\u0131n\u0131 ifa ed\u0259n qazax m\u00fc\u011f\u0259nnisi \u0259n q\u0259rib\u0259si idi. Tez-tez v\u0259h\u015fi q\u0131\u015fq\u0131r\u0131qlarla k\u0259sil\u0259n v\u0259 b\u0259z\u0259n t\u0259nt\u0259n\u0259li kils\u0259 himnl\u0259ri kimi s\u0259sl\u0259n\u0259n bu mahn\u0131lar az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 tamamil\u0259 naraz\u0131 sal\u0131rd\u0131&#8230; Bu, q\u0259rib\u0259, v\u0259h\u015fi bir musiqidir ki, b\u0259lk\u0259 d\u0259 q\u0259dim t\u00fcrk \u00e7\u00f6l ke\u00e7mi\u015finin saf s\u0259si h\u0259l\u0259 d\u0259 \u0259ks-s\u0259da verir&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Diqq\u0259t etdinizmi? 1926-c\u0131 ild\u0259 &#8220;az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 tamamil\u0259 naraz\u0131 salan&#8221;, o &#8220;q\u0259rib\u0259, v\u0259h\u015fi musiqi, b\u0259lk\u0259 d\u0259 q\u0259dim t\u00fcrk \u00e7\u00f6l ke\u00e7mi\u015finin h\u0259l\u0259 d\u0259 \u0259ks-s\u0259da ver\u0259n saf s\u0259si&#8230;&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Menzelin 1926-c\u0131 ild\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 bu c\u00fcml\u0259 2026-c\u0131 ild\u0259 q\u0259rib\u0259 intibalar yarad\u0131r. T\u00fcrkoloji Qurultay\u0131n m\u0259d\u0259ni miraslar\u0131ndan biri d\u0259 budur: Y\u00fcz il \u0259vv\u0259l az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 tamamil\u0259 naraz\u0131 salan bu mahn\u0131lar, y\u00fcz ild\u0259n sonra Az\u0259rbaycan musiqisi il\u0259 h\u0259dsiz estetik bir harmoniya i\u00e7ind\u0259 qaynay\u0131b-qar\u0131\u015faraq tama\u015fa\u00e7\u0131lar\u0131 h\u0259zin bir auran\u0131n cazib\u0259sin\u0259 salm\u0131\u015fd\u0131&#8230; Dem\u0259li, T\u00fcrkoloji Qurultay y\u00fcz ild\u0259n sonra t\u0259kc\u0259 \u0259lifba birliyini deyil, m\u00fcxt\u0259lif t\u00fcrk uluslar\u0131n\u0131n m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259ri aras\u0131nda harmoniya yaratma\u011f\u0131 da t\u0259min edib.&nbsp;&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Bak\u0131-\u015eu\u015fa-A\u011fdam-Xank\u0259ndi-Bak\u0131<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>29 iyun-3 iyul 2026<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>M\u0259nb\u0259:\u00a0<a href=\"https:\/\/edebiyyatqazeti.az\/\">https:\/\/edebiyyatqazeti.az\/<\/a><\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>A\u011fdamda 35 il \u0259vv\u0259l olmu\u015fdum. A\u011fdam \u00fcz\u0259rind\u0259n A\u011fd\u0259r\u0259y\u0259 &#8211; Ortag\u00fcneyp\u0259y\u0259 k\u0259ndin\u0259 getmi\u015fdik. 1991-ci ilin avqustunda Alag\u00f6z ki\u015finin evind\u0259 gec\u0259l\u0259mi\u015fdik. A\u011fdam da, A\u011fd\u0259r\u0259 d\u0259 s\u00fcqut \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259ydi. A\u011fd\u0259r\u0259d\u0259 qar\u015f\u0131 da\u011f\u0131n yamac\u0131nda erm\u0259nil\u0259rin qurduqlar\u0131 s\u0259ng\u0259rl\u0259rd\u0259n a\u00e7\u0131lan at\u0259\u015f s\u0259sl\u0259ri&#8230; \u0130ndi is\u0259 A\u011fdama \u015eu\u015fadan g\u0259lmi\u015f\u0259m&#8230; Bu qeydl\u0259ri g\u00fcnd\u0259liyim\u0259 Xank\u0259ndid\u0259 &#8220;Xank\u0259ndi&#8221; otelind\u0259, qald\u0131\u011f\u0131m ota\u011f\u0131n eyvan\u0131nda oturub yaz\u0131ram. Gec\u0259d\u0259n ke\u00e7ib. Hava s\u0259rindir. &hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-52603","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub","latest_post"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/52603","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=52603"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/52603\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":52614,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/52603\/revisions\/52614"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=52603"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=52603"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=52603"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}