{"id":52685,"date":"2026-08-11T03:00:00","date_gmt":"2026-08-10T23:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=52685"},"modified":"2026-08-11T11:54:59","modified_gmt":"2026-08-11T07:54:59","slug":"eli-sultanli-%c9%99fsan%c9%99si-isa-hebibbeyli","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=52685","title":{"rendered":"\u018fli Sultanl\u0131 \u0259fsan\u0259si\u00a0&#8211; \u0130sa H\u018fB\u0130BB\u018fYL\u0130"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-full is-resized\"><a href=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/Isa-HEBIBEYLI.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"700\" height=\"464\" src=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/Isa-HEBIBEYLI.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-52699\" style=\"width:840px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/Isa-HEBIBEYLI.jpg 700w, https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/Isa-HEBIBEYLI-300x199.jpg 300w, https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/Isa-HEBIBEYLI-91x60.jpg 91w, https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/Isa-HEBIBEYLI-374x249.jpg 374w\" sizes=\"auto, (max-width: 700px) 100vw, 700px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">G\u00f6rk\u0259mli \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnas alim v\u0259 b\u00f6y\u00fck pedaqoq, professor \u018fli Sultanl\u0131 ad\u0131 \u0259fsan\u0259y\u0259 \u00e7evrilmi\u015f \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rd\u0259ndir. Az\u0259rbaycanda XX \u0259srin otuz-q\u0131rx\u0131nc\u0131 ill\u0259rind\u0259n altm\u0131\u015f\u0131nc\u0131 ill\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259rki d\u00f6vrd\u0259 Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Universitetind\u0259 t\u0259hsil alm\u0131\u015f bir ne\u00e7\u0259 n\u0259slin yadda\u015f\u0131nda bu ad \u0259fsan\u0259 kimi ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131r. Professor \u018fli Sultanl\u0131n\u0131n (1906-1960) ad\u0131n\u0131n \u0259fsan\u0259y\u0259 \u00e7evrilm\u0259sind\u0259 onun universitetd\u0259ki qeyri-adi m\u00fc\u0259llimlik qabiliyy\u0259ti m\u00fch\u00fcm rol oynam\u0131\u015fd\u0131r. M\u00fcasirl\u0259ri v\u0259 t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259ri \u018fli Sultanl\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259llimlik istedad\u0131n\u0131 geni\u015f d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u0259, m\u00f6hk\u0259m yadda\u015fa, x\u00fcsusi&nbsp; natiqlik qabiliyy\u0259tin\u0259 malik olan, h\u0259rt\u0259r\u0259fli \u015f\u0259kild\u0259 haz\u0131rl\u0131ql\u0131 bir \u015f\u0259xsiyy\u0259tin y\u00fcks\u0259k m\u0259har\u0259ti il\u0259 izah etmi\u015fl\u0259r. Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Pedaqoji \u0130nstitutunun Nax\u00e7\u0131van filial\u0131nda t\u0259hsil alark\u0259n, birinci kursdan d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc kursa q\u0259d\u0259r biz\u0259 d\u0259rs dey\u0259n m\u00fc\u0259lliml\u0259rimiz onun haqq\u0131nda \u0259fsan\u0259vi \u015f\u0259xsiyy\u0259t kimi dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar. Onlar \u018fli Sultanl\u0131dan s\u00f6z a\u00e7ark\u0259n Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Universitetind\u0259 Antik \u0259d\u0259biyyat f\u0259nninin t\u0259drisind\u0259 bu b\u00f6y\u00fck m\u0259har\u0259t\u0259 malik olan m\u00fc\u0259llimin g\u00f6st\u0259rdiyi d\u0259rin biliyi v\u0259 natiqlik m\u0259d\u0259niyy\u0259tini x\u00fcsusi olaraq qeyd edirdil\u0259r. Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Pedaqoji \u0130nstitutunun Nax\u00e7\u0131van filial\u0131nda biz\u0259 &#8220;Antik \u0259d\u0259biyyat&#8221; f\u0259nnind\u0259n d\u0259rs demi\u015f filologiya elml\u0259ri namiz\u0259di, dosent \u0130zz\u0259t Maqsudov s\u00f6z\u00fcn \u0259sl m\u0259nas\u0131nda \u018fli Sultanl\u0131saya\u011f\u0131 d\u0259rs ke\u00e7m\u0259y\u0259 s\u0259y g\u00f6st\u0259rm\u0259kl\u0259 bizl\u0259rd\u0259 ustad \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnas v\u0259 b\u00f6y\u00fck m\u00fc\u0259lliminin obraz\u0131n\u0131 yaratma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. \u0130zz\u0259t m\u00fc\u0259llim h\u0259m d\u0259 \u018fli Sultanl\u0131n\u0131n \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnas kimi elmi irsin\u0259 d\u0259 d\u0259rind\u0259n b\u0259l\u0259d idi. O, professor \u018fli Sultanl\u0131n\u0131n \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnasl\u0131q sah\u0259sind\u0259ki xidm\u0259tl\u0259rind\u0259n d\u0259 \u00fcr\u0259kdolusu dan\u0131\u015f\u0131r, &#8220;Antik \u0259d\u0259biyyat&#8221; d\u0259rsliyinin h\u0259m d\u0259 ciddi \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnasl\u0131q \u0259s\u0259ri olmas\u0131n\u0131 x\u00fcsusi olaraq qeyd edirdi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Daha sonra \u018fli Sultanl\u0131n\u0131n &#8220;Az\u0259rbaycan dramaturgiyas\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131 tarixind\u0259n&#8221; adl\u0131 monoqrafiyas\u0131na professor Abbas Zamanovun yazd\u0131\u011f\u0131 m\u00fcq\u0259ddim\u0259d\u0259n bir daha ba\u015fa d\u00fc\u015fd\u00fck ki, \u0130zz\u0259t Maqsudov \u00f6z\u00fcn\u00fcn unudulmaz m\u00fc\u0259llimi haqq\u0131nda dedikl\u0259rind\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r haql\u0131 imi\u015f. M\u00f6ht\u0259r\u0259m Abbas Zamanov professor \u018fli Sultanl\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Universitetinin Filologiya fak\u00fclt\u0259sind\u0259 ke\u00e7diyi d\u0259rsl\u0259ri k\u0259nar fak\u00fclt\u0259l\u0259rin m\u00fc\u0259lliml\u0259ri v\u0259 t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rinin d\u0259 g\u0259lib maraqla dinl\u0259dikl\u0259rini x\u00fcsusi olaraq qeyd etmi\u015fdi. Bel\u0259likl\u0259, bizd\u0259 &#8211; altm\u0131\u015f\u0131nc\u0131 ill\u0259rin ax\u0131rlar\u0131n\u0131n t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rind\u0259 g\u00f6rk\u0259mli \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnas v\u0259 b\u00f6y\u00fck pedaqoq \u018fli Sultanl\u0131n\u0131n \u0259fsan\u0259vi obraz\u0131 canland\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/img.edebiyyatqazeti.az\/uploads\/34881b8882798e6c95711d6bcfcd403c_XL.jpg\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Filologiya elml\u0259ri namiz\u0259di, dosent \u0130zz\u0259t Maqsudovun dediyi kimi, professor \u018fli Sultanl\u0131n\u0131n &#8220;Antik \u0259d\u0259biyyat&#8221; kitab\u0131 ali m\u0259kt\u0259bl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fck\u0259mm\u0259l bir d\u0259rslik olmaqla b\u0259rab\u0259r, h\u0259m d\u0259 ciddi \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnasl\u0131q \u0259s\u0259ridir. &#8220;Antik \u0259d\u0259biyyat&#8221; kitab\u0131nda q\u0259dim yunan mifologiyas\u0131ndan ba\u015flam\u0131\u015f d\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n be\u015fiyi say\u0131lan bu \u0259d\u0259biyyat\u0131n b\u00fct\u00fcn inki\u015faf m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259ri v\u0259 \u0259sas yarad\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n h\u0259yat\u0131 v\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 elmi c\u0259h\u0259td\u0259n \u0259sasland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259qdim edilmi\u015fdir. Burada antik yunan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n h\u0259r inki\u015faf m\u0259rh\u0259l\u0259sinin \u0259sas x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri, yenilikl\u0259ri v\u0259 t\u0259msil\u00e7il\u0259ri haqq\u0131nda m\u00fcf\u0259ss\u0259l v\u0259 sistemli elmi q\u0259na\u0259tl\u0259r ifad\u0259 olunmu\u015fdur. Bundan ba\u015fqa, &#8220;Antik \u0259d\u0259biyyat&#8221;da h\u0259m d\u0259 q\u0259dim yunan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n g\u00f6rk\u0259mli n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin geni\u015f v\u0259 h\u0259rt\u0259r\u0259fli \u015f\u0259kild\u0259 i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f elmi portretl\u0259ri canland\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259r yaz\u0131\u00e7\u0131 v\u0259 \u015fair haqq\u0131ndak\u0131 portret-o\u00e7erkd\u0259 h\u0259min s\u0259n\u0259tkar\u0131n t\u0259rc\u00fcmeyi-hal\u0131 v\u0259 \u0259s\u0259rl\u0259rinin d\u0259qiq, ayd\u0131n v\u0259 m\u00fck\u0259mm\u0259l elmi t\u0259hlili verilmi\u015fdir. B\u00fct\u00fcn bunlara g\u00f6r\u0259 professor \u018fli Sultanl\u0131n\u0131n &#8220;Antik \u0259d\u0259biyyat&#8221; d\u0259rsliyi h\u0259m d\u0259 ciddi bir elmi-t\u0259dqiqat \u0259s\u0259ridir, monoqrafiyad\u0131r. &#8220;Antik \u0259d\u0259biyyat&#8221; d\u0259rsliyi q\u0259dim d\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n elmi proqram\u0131d\u0131r. T\u0259sad\u00fcfi deyildir ki, sonrak\u0131 m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259 \u018fli Sultanl\u0131n\u0131n &#8220;Antik \u0259d\u0259biyyat&#8221; d\u0259rsliyinin h\u0259r f\u0259sli \u0259sas\u0131nda ayr\u0131-ayr\u0131 d\u0259rslikl\u0259r yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259tta ilk d\u0259f\u0259 &#8220;Antik \u0259d\u0259biyyat&#8221; d\u0259rsliyind\u0259 professor \u018fli Sultanl\u0131n\u0131n haqq\u0131nda portret-o\u00e7erkl\u0259r t\u0259qdim etdiyi q\u0259dim yunan yaz\u0131\u00e7\u0131 v\u0259 \u015fairl\u0259rin\u0259, habel\u0259 h\u0259min d\u00f6vr\u00fcn g\u00f6rk\u0259mli aliml\u0259rin\u0259 h\u0259sr edilmi\u015f ayr\u0131ca monoqrafiyalar v\u0259 dissertasiyalar, \u00e7oxsayl\u0131 elmi m\u0259qal\u0259l\u0259r meydana \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131r. B\u00fct\u00fcn bunlara g\u00f6r\u0259 professor \u018fli Sultanl\u0131 Az\u0259rbaycanda Antik \u0259d\u0259biyyat epoxas\u0131n\u0131n elmi proqram\u0131n\u0131 yaratm\u0131\u015f g\u00f6rk\u0259mli elm xadimi kimi q\u0259bul olunur. Bel\u0259likl\u0259, ayr\u0131l\u0131qda bir elmi t\u0259dqiqat \u015f\u00f6b\u0259sinin v\u0259 ya kafedran\u0131n t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n apara bil\u0259c\u0259yi kollektiv ara\u015fd\u0131rman\u0131 professor \u018fli Sultanl\u0131 t\u0259kba\u015f\u0131na h\u0259yata ke\u00e7irmi\u015fdir. XX \u0259srin otuz-\u0259llinci ill\u0259rind\u0259, SSR\u0130 il\u0259 Q\u0259rbin kapitalist \u00f6lk\u0259l\u0259ri aras\u0131ndak\u0131 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin s\u0259rt v\u0259 g\u0259rgin oldu\u011fu bir d\u00f6vrd\u0259 Sovetl\u0259r \u0130ttifaq\u0131nda, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, Az\u0259rbaycanda&nbsp; Antik \u0259d\u0259biyyata, xarici \u00f6lk\u0259l\u0259r \u0259d\u0259biyyat\u0131na dair elmi \u0259d\u0259biyyatlar\u0131n az oldu\u011funu n\u0259z\u0259r\u0259 alsaq, \u018fli Sultanl\u0131n\u0131n g\u00f6rd\u00fcy\u00fc i\u015fin miqyas\u0131n\u0131 v\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tini daha ayd\u0131n sur\u0259td\u0259 t\u0259s\u0259vv\u00fcr etm\u0259k olar.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">M\u0259lum oldu\u011fu kimi, Antik d\u00f6vrd\u0259 Yunan\u0131standa teatr v\u0259 dramaturgiya apar\u0131c\u0131l\u0131q t\u0259\u015fkil etmi\u015fdir. T\u0259bii olaraq \u018fli Sultanl\u0131 da yunan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n timsal\u0131nda dramaturgiya haqq\u0131nda daha geni\u015f bilikl\u0259r\u0259 v\u0259 t\u0259cr\u00fcb\u0259y\u0259 malik olmu\u015fdur. Bu is\u0259 \u018fli Sultanl\u0131n\u0131n t\u0259dqiqat obyekti kimi Az\u0259rbaycan dramaturgiyas\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131 probleml\u0259rin\u0259 n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcraci\u0259t etm\u0259sinin s\u0259b\u0259bl\u0259rin\u0259 ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirm\u0259y\u0259 \u0259sas verir. \u018fli Sultanl\u0131n\u0131n &#8220;Az\u0259rbaycan dramaturgiyas\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131 tarixind\u0259n&#8221; adl\u0131 t\u0259dqiqat i\u015fi \u00e7ox\u0259srlik Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131nda yeni meydana \u00e7\u0131xm\u0131\u015f dramaturgiya haqq\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015f ilk geni\u015fh\u0259cmli v\u0259 \u00fcmumil\u0259\u015fdirilmi\u015f elmi t\u0259dqiqat \u0259s\u0259ridir. Bu, Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131nda dramaturgiyan\u0131n yaranmas\u0131na, inki\u015faf yoluna v\u0259 \u0259sas yarad\u0131c\u0131lar\u0131na h\u0259sr edilmi\u015f birinci monoqrafik t\u0259dqiqat kimi d\u0259 m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malikdir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131nda gec yaranmas\u0131na baxmayaraq, \u018fli Sultanl\u0131 \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131zda dramaturgiyan\u0131n &#8220;g\u0259lm\u0259&#8221; \u0259d\u0259bi n\u00f6v olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 isbat etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ilk d\u0259f\u0259 olaraq xalq oyunlar\u0131n\u0131 v\u0259 m\u0259h\u0259rr\u0259mlik m\u0259rasiml\u0259rind\u0259 ifa edil\u0259n \u015f\u0259bihl\u0259ri t\u0259dqiqata c\u0259lb etmi\u015fdir. Bel\u0259likl\u0259, z\u0259ngin faktik materiallar \u0259sas\u0131nda Az\u0259rbaycan xalq dramlar\u0131n\u0131n m\u0259n\u015f\u0259yi v\u0259 x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri elmi d\u00f6vriyy\u0259y\u0259 g\u0259tirilmi\u015fdir. \u018fli Sultanl\u0131 xalq dram\u0131 \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rin\u0259 istinad ed\u0259r\u0259k, XIX \u0259srd\u0259 Az\u0259rbaycan yaz\u0131l\u0131 \u0259d\u0259biyyat\u0131nda dramaturgiyan\u0131n yaranmas\u0131n\u0131 t\u0259bii bir proses kimi qiym\u0259tl\u0259ndirmi\u015fdir. \u018fli Sultanl\u0131n\u0131n xalq dram \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri haqq\u0131nda a\u00e7d\u0131\u011f\u0131 yol sonralar Az\u0259rbaycan folklor\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131nda daha da geni\u015fl\u0259ndiril\u0259r\u0259k, bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 dair ne\u00e7\u0259-ne\u00e7\u0259 yeni elmi \u0259s\u0259rl\u0259rin meydana \u00e7\u0131xmas\u0131na s\u0259b\u0259b olmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;Az\u0259rbaycan dramaturgiyas\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131 tarixind\u0259n&#8221; monoqrafiyas\u0131nda milli dramaturgiyan\u0131n XIX \u0259sr d\u00f6vr\u00fc v\u0259 XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259ri m\u0259rh\u0259l\u0259si t\u0259dqiq olunmu\u015fdur. \u018fli Sultanl\u0131 haql\u0131 olaraq Az\u0259rbaycan dramaturgiyas\u0131n\u0131n banisi Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li Axundzad\u0259nin dramaturgiyas\u0131n\u0131n t\u0259dqiqin\u0259 geni\u015f yer ay\u0131rm\u0131\u015f v\u0259 b\u00f6y\u00fck \u0259dibin \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131zda formala\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 dram s\u0259n\u0259ti \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rinin sistemli elmi m\u0259nz\u0259r\u0259sini m\u00fc\u0259yy\u0259n etmi\u015fdir. \u018fs\u0259rd\u0259 dramaturq Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li Axundzad\u0259nin Az\u0259rbaycan dramaturgiyas\u0131n\u0131n banisi kimi xidm\u0259tl\u0259ri elmi c\u0259h\u0259td\u0259n \u0259sasland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259qdim edilmi\u015fdir. M\u00fc\u0259llif Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li Axundzad\u0259nin dram \u0259s\u0259rl\u0259rinin h\u0259m ideya-m\u0259zmunu v\u0259 sur\u0259tl\u0259r al\u0259mi, h\u0259m d\u0259 s\u0259n\u0259tkarl\u0131q x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri haqq\u0131nda y\u00fcks\u0259k n\u0259z\u0259ri t\u0259s\u0259vv\u00fcr yaratma\u011fa m\u00fcv\u0259ff\u0259q olmu\u015fdur. Bu is\u0259, h\u0259m d\u0259 o dem\u0259kdir ki, \u018fli Sultanl\u0131 Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131nda komediya janr\u0131n\u0131n poetikas\u0131n\u0131n da ilk t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131ndan biridir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u018fli Sultanl\u0131 XIX \u0259srin ikinci yar\u0131s\u0131nda dramaturgiya sah\u0259sind\u0259 yaz\u0131b-yaratm\u0131\u015f Az\u0259rbaycan yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131ndan h\u0259r birinin bu istiqam\u0259td\u0259ki f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rini v\u0259 xidm\u0259tl\u0259rini elmi c\u0259h\u0259td\u0259n d\u0259qiq m\u00fc\u0259yy\u0259n etmi\u015fdir. N\u0259c\u0259f b\u0259y V\u0259zirovun v\u0259 R\u0259\u015fid b\u0259y \u018ff\u0259ndiyevin m\u0259i\u015f\u0259t dramlar\u0131n\u0131 Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131na g\u0259tirm\u0259l\u0259ri dramaturgiyan\u0131n bu m\u0259rh\u0259l\u0259sini z\u0259nginl\u0259\u015fdir\u0259n faktlar kimi s\u0259ciyy\u0259l\u0259ndirilmi\u015fdir. Bundan ba\u015fqa, \u018fli Sultanl\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n dramaturgiyaya atalar v\u0259 o\u011fullar probleminin ayaq a\u00e7mas\u0131n\u0131n maarif\u00e7ilik h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n \u0259ks-s\u0259das\u0131 kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirilm\u0259si d\u0259 obyektiv elmi q\u0259na\u0259tdir. N\u0259hay\u0259t, XIX \u0259srin sonlar\u0131nda Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131nda faci\u0259 janr\u0131nda dram \u0259s\u0259rl\u0259rinin yaranmas\u0131 da obyektiv olaraq \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131zda dram s\u0259n\u0259tinin m\u00fch\u00fcm \u0259d\u0259bi nailiyy\u0259ti hesab edilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rinin dramaturgiyas\u0131n\u0131n inki\u015faf x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n b\u0259hs ed\u0259rk\u0259n, \u018fli Sultanl\u0131 haql\u0131 olaraq bu tarixi d\u00f6vrd\u0259 ba\u015f vermi\u015f ictimai-siyasi hadis\u0259l\u0259rin oyatd\u0131\u011f\u0131 ideyalardan v\u0259 milli \u015f\u00fcurun oyan\u0131\u015f\u0131 sah\u0259sind\u0259ki prosesl\u0259rd\u0259n \u00e7\u0131x\u0131\u015f etmi\u015fdir. Bu bax\u0131mdan C\u0259lil M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259nin dram \u0259s\u0259rl\u0259rinin Az\u0259rbaycan dramaturgiyas\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131nda yeni m\u0259rh\u0259l\u0259 t\u0259\u015fkil etm\u0259si diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bu m\u0259qamda \u018fli Sultanl\u0131n\u0131n C\u0259lil M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259nin dramaturgiyas\u0131na x\u00fcsusi maraq g\u00f6st\u0259rm\u0259si v\u0259 d\u0259rind\u0259n b\u0259l\u0259d olmas\u0131 geni\u015f m\u0259nada dramaturgiyan\u0131n yeni tarixi m\u0259rh\u0259l\u0259si haqq\u0131nda \u00fcmumil\u0259\u015fdirilmi\u015f elmi s\u00f6z dem\u0259y\u0259 imkan yaratm\u0131\u015fd\u0131r. \u018fli Sultanl\u0131n\u0131n t\u0259dqiqatlar\u0131ndan \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k, XIX \u0259sr dramaturgiyas\u0131n\u0131 Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li Axundzad\u0259 d\u00f6vr\u00fc, XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rinin dramaturgiyas\u0131n\u0131 is\u0259 C\u0259lil M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259 m\u0259rh\u0259l\u0259si adland\u0131rmaq olar. Eyni zamanda, \u018fli Sultanl\u0131ya istinad etm\u0259kl\u0259 XIX \u0259sr Az\u0259rbaycan dramaturgiyas\u0131n\u0131 komediya v\u0259 faci\u0259 d\u00f6vr\u00fc, XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rinin dram s\u0259n\u0259tini is\u0259 dram v\u0259 tragikomediya m\u0259rh\u0259l\u0259si hesab etm\u0259k laz\u0131m g\u0259l\u0259r. B\u00fct\u00fcn bunlar professor \u018fli Sultanl\u0131n\u0131n &#8220;Az\u0259rbaycan dramaturgiyas\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131 tarixind\u0259n&#8221; adl\u0131 monoqrafiyas\u0131ndan \u00e7\u0131xar\u0131lan m\u00fch\u00fcm elmi n\u0259tic\u0259l\u0259rdir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;Antik \u0259d\u0259biyyat&#8221; d\u0259rsliyi kimi, &#8220;Az\u0259rbaycan dramaturgiyas\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131 tarixind\u0259n&#8221; monoqrafiyas\u0131 da proqram xarakterli elmi t\u0259dqiqat \u0259s\u0259ridir. Bu \u0259s\u0259rin yaranmas\u0131ndan ke\u00e7\u0259n yetmi\u015f il\u0259 yax\u0131n bir d\u00f6vr \u0259rzind\u0259 &#8220;Az\u0259rbaycan dramaturgiyas\u0131n\u0131n inki\u015faf m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259ri, \u0259sas yarad\u0131c\u0131lar\u0131, s\u0259n\u0259tkarl\u0131q x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri haqq\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015f, \u00e7ap olunmu\u015f \u00e7oxsayl\u0131 monoqrafiyalarda, dissertasiyalarda, m\u0259qal\u0259l\u0259rd\u0259, h\u0259tta ssenaril\u0259rd\u0259 v\u0259 b\u0259dii \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259 professor \u018fli Sultanl\u0131n\u0131n &#8220;Az\u0259rbaycan dramaturgiyas\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131 tarixind\u0259n&#8221; monoqrafiyas\u0131ndan &#8220;bir duz&#8221; vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u0259hay\u0259t, professor \u018fli Sultanl\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnasl\u0131q elmi sah\u0259sind\u0259ki xidm\u0259tl\u0259rind\u0259n b\u0259hs ed\u0259rk\u0259n, onun &#8220;Kitabi-D\u0259d\u0259 Qorqud v\u0259 q\u0259dim yunan dastanlar\u0131&#8221; adl\u0131 t\u0259dqiqat\u0131ndan da x\u00fcsusi olaraq s\u00f6z a\u00e7maq laz\u0131m g\u0259lir. Q\u0259dim yunan \u0259d\u0259biyyat\u0131na d\u0259rind\u0259n b\u0259l\u0259d olan \u018fli Sultanl\u0131n\u0131n &#8220;Kitabi-D\u0259d\u0259 Qorqud&#8221; eposundak\u0131 T\u0259p\u0259g\u00f6z obraz\u0131 il\u0259 Homerin &#8220;Odisseya&#8221; \u0259s\u0259rind\u0259ki Polifem aras\u0131ndak\u0131 ox\u015far v\u0259 f\u0259rqli c\u0259h\u0259tl\u0259r haqq\u0131ndak\u0131 fikirl\u0259ri obyektiv elmi q\u0259na\u0259tl\u0259rin ifad\u0259sind\u0259n ibar\u0259tdir. H\u0259m d\u0259 \u018fli Sultanl\u0131n\u0131n T\u0259p\u0259g\u00f6zl\u0259 Polifem sur\u0259tl\u0259ri aras\u0131nda apard\u0131\u011f\u0131 m\u00fcqayis\u0259d\u0259ki T\u0259p\u0259g\u00f6z\u00fcn daha q\u0259dim v\u0259 m\u00fck\u0259mm\u0259l obraz olmas\u0131na dair m\u00fclahiz\u0259l\u0259ri he\u00e7 d\u0259 milli t\u0259\u0259ss\u00fcbke\u015flik deyil, h\u0259qiqi elmi-n\u0259z\u0259ri m\u00fcqayis\u0259 \u0259sas\u0131nda g\u0259linmi\u015f elmi n\u0259tic\u0259 kimi d\u0259 m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malikdir. Professor \u018fli Sultanl\u0131n\u0131n q\u0259na\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259, &#8220;Odisseya&#8221;dan f\u0259rqli olaraq, &#8220;Kitabi-D\u0259d\u0259 Qorqud&#8221; eposunda T\u0259p\u0259g\u00f6z obraz\u0131n\u0131n t\u0259rc\u00fcmeyi-hal\u0131n\u0131n \u0259sas m\u0259qamlar\u0131n\u0131n verilm\u0259si, T\u0259p\u0259g\u00f6z\u00fcn t\u0259nha deyil, insan c\u0259miyy\u0259ti il\u0259 birlikd\u0259 m\u00f6vcudlu\u011fu, O\u011fuznam\u0259d\u0259ki t\u0259kg\u00f6zl\u00fc obraz\u0131n igid insanlarla vuru\u015fmas\u0131 v\u0259 d\u00f6vr\u00fcn silahlar\u0131ndan istifad\u0259 etm\u0259yi bacarmas\u0131, Odisseyin ma\u011faradan \u00e7\u0131xmas\u0131 il\u0259 Basat\u0131n T\u0259p\u0259g\u00f6z\u00fc aldatmaq m\u0259har\u0259tinin daha d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f olmas\u0131 d\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n bu iki qeyri-adi q\u00fcvv\u0259sinin f\u0259rqli c\u0259h\u0259tl\u0259rini d\u0259qiq \u015f\u0259kild\u0259 ifad\u0259 edir. \u018fn n\u0259hay\u0259t, 1815-ci ild\u0259 &#8220;Kitabi-D\u0259d\u0259 Qorqud&#8221;un \u0259lyazmas\u0131n\u0131 Almaniyan\u0131n Drezden kitabxanas\u0131ndan tap\u0131b \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xarm\u0131\u015f Fridrix Fon Ditsin ir\u0259li s\u00fcrd\u00fcy\u00fc &#8220;Odisseya&#8221;dak\u0131 Polifeml\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259, Az\u0259rbaycan O\u011fuznam\u0259sind\u0259ki T\u0259p\u0259g\u00f6z\u00fcn daha q\u0259dim olmas\u0131 haqq\u0131ndak\u0131 m\u00fclahiz\u0259l\u0259rinin \u018fli Sultanl\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n daha da d\u0259qiql\u0259\u015fdirilm\u0259si v\u0259 d\u0259rinl\u0259\u015fdirilm\u0259si \u018fli Sultanl\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan Qorqud\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 m\u00fch\u00fcm xidm\u0259tidir. Bununla \u018fli Sultanl\u0131 &#8220;Kitabi-D\u0259d\u0259 Qorqud&#8221; eposunun yaranma tarixinin daha da q\u0259dimliyi haqq\u0131nda Az\u0259rbaycan folklor\u015f\u00fcnaslar\u0131 aras\u0131ndak\u0131 t\u0259r\u0259dd\u00fcdl\u0259ri v\u0259 ehtiyatl\u0131 yana\u015fmalar\u0131 aradan qald\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. Bu elmi m\u00fcqayis\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n v\u0259 onun \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n da d\u00fcnyan\u0131n \u0259n q\u0259dim xalqlar\u0131ndan v\u0259 \u0259d\u0259biyyatlar\u0131ndan biri oldu\u011funu t\u0259sdiq edir. Fikrimizc\u0259, bu fakt v\u0259 \u018fli Sultanl\u0131n\u0131n h\u0259min detal haqq\u0131ndak\u0131 n\u0259z\u0259ri q\u0259na\u0259tl\u0259ri Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n m\u0259n\u015f\u0259yi v\u0259&nbsp;&nbsp; tarixin\u0259 dair, habel\u0259 &#8220;Kitabi-D\u0259d\u0259 Qorqud&#8221; eposunun yaranma prosesi haqq\u0131ndak\u0131 bax\u0131\u015flar\u0131 d\u0259yi\u015fdirm\u0259y\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, g\u00f6rk\u0259mli \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnas alim, professor \u018fli Sultanl\u0131 Az\u0259rbaycanda d\u00fcnya \u0259d\u0259bi-elmi fikri haqq\u0131ndak\u0131 m\u0259lum m\u00fclahiz\u0259l\u0259ri d\u0259yi\u015fdirm\u0259yi bacarm\u0131\u015f, Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n m\u0259n\u015f\u0259yi m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirmi\u015f, \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131n yenil\u0259\u015fm\u0259si v\u0259 inki\u015faf x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri haqq\u0131nda m\u00fck\u0259mm\u0259l elmi t\u0259lim yaratm\u0131\u015fd\u0131r. Bu, h\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259, \u00e7ox da uzun olmayan \u0259sl alim \u00f6mr\u00fcn\u00fcn \u0259fsan\u0259sidir. Professor \u018fli Sultanl\u0131n\u0131n ad\u0131 da elmi-\u0259d\u0259bi fikrimizin \u0259fsan\u0259si kimi ya\u015fay\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>19 iyul 2026-c\u0131 il<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>M\u0259nb\u0259: <a href=\"https:\/\/edebiyyatqazeti.az\/\">https:\/\/edebiyyatqazeti.az\/<\/a><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>G\u00f6rk\u0259mli \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnas alim v\u0259 b\u00f6y\u00fck pedaqoq, professor \u018fli Sultanl\u0131 ad\u0131 \u0259fsan\u0259y\u0259 \u00e7evrilmi\u015f \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rd\u0259ndir. Az\u0259rbaycanda XX \u0259srin otuz-q\u0131rx\u0131nc\u0131 ill\u0259rind\u0259n altm\u0131\u015f\u0131nc\u0131 ill\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259rki d\u00f6vrd\u0259 Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Universitetind\u0259 t\u0259hsil alm\u0131\u015f bir ne\u00e7\u0259 n\u0259slin yadda\u015f\u0131nda bu ad \u0259fsan\u0259 kimi ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131r. Professor \u018fli Sultanl\u0131n\u0131n (1906-1960) ad\u0131n\u0131n \u0259fsan\u0259y\u0259 \u00e7evrilm\u0259sind\u0259 onun universitetd\u0259ki qeyri-adi m\u00fc\u0259llimlik qabiliyy\u0259ti m\u00fch\u00fcm rol oynam\u0131\u015fd\u0131r. M\u00fcasirl\u0259ri v\u0259 t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259ri \u018fli &hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-52685","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub","latest_post"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/52685","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=52685"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/52685\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":52700,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/52685\/revisions\/52700"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=52685"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=52685"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=52685"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}