{"id":53806,"date":"2026-10-15T03:00:00","date_gmt":"2026-10-14T23:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=53806"},"modified":"2026-10-15T10:56:36","modified_gmt":"2026-10-15T06:56:36","slug":"lutviyy%c9%99-esg%c9%99rzad%c9%99nin-seyx-m%c9%99h%c9%99mm%c9%99d-rasizad%c9%99-monoqrafiyasi-uz%c9%99rin%c9%99-dusunc%c9%99l%c9%99r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=53806","title":{"rendered":"L\u00fctviyy\u0259 \u018fsg\u0259rzad\u0259nin \u201c\u015eeyx M\u0259h\u0259mm\u0259d Rasizad\u0259\u201d monoqrafiyas\u0131 \u00fcz\u0259rin\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259r"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-full is-resized\"><a href=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/image-1.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"134\" height=\"165\" src=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/image-1.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-53810\" style=\"width:840px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/image-1.png 134w, https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/image-1-49x60.png 49w\" sizes=\"auto, (max-width: 134px) 100vw, 134px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>\u00a0\u00a0\u00a0 <\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>VAQ\u0130F OSMANLI<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; \u018fd\u0259biyyatm\u0131z\u0131n t\u0259kc\u0259 b\u00fct\u00f6v Az\u0259rbaycan co\u011frafiyas\u0131nda deyil, q\u0259dim \u015e\u0259rqd\u0259, T\u00fcrk-Turan d\u00fcnyas\u0131nda, beyn\u0259lxalq al\u0259md\u0259 tan\u0131nan el\u0259 azman \u015f\u0259c\u0259r\u0259l\u0259ri var ki, onlar s\u00f6z s\u0259n\u0259tinin m\u00fcst\u0259qil qolu kimi \u00f6yr\u0259nilir, \u00f6yr\u0259nil\u0259c\u0259k v\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 t\u0259dqiq olunacaq. Bel\u0259 n\u0259h\u0259ng \u0259d\u0259bi s\u00f6z v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 n\u0259sil a\u011faclar\u0131ndan biri Rasizad\u0259l\u0259rdir. Bu n\u0259slin g\u00f6rk\u0259mli n\u00fcmay\u0259nd\u0259si Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131nda romantizm \u0259d\u0259bi c\u0259r\u0259yan\u0131n\u0131n \u0259sas simas\u0131, milli romantik \u015feirin v\u0259 m\u0259nzum faci\u0259nin banisi H\u00fcseyn Caviddir. Cavid \u018ff\u0259ndinin, Rasizad\u0259l\u0259r n\u0259slinin z\u0259ngin irsinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259sin\u0259 m\u0259\u015fhur \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnaslar \u018fli Sultanl\u0131, M\u0259mm\u0259d C\u0259f\u0259r, H\u00fcseyn H\u0259\u015fimli, Qulam M\u0259mm\u0259dli, \u018fjd\u0259r \u0130smay\u0131lov, Rafael H\u00fcseynov b\u00f6y\u00fck \u0259d\u0259bi t\u00f6hf\u0259l\u0259r ver\u0259r\u0259k, z\u0259ngin \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131zda, bel\u0259 dem\u0259k m\u00fcmk\u00fcns\u0259, Cavid \u0259d\u0259bi m\u0259kt\u0259bi yaratm\u0131\u015flar.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Tan\u0131nm\u0131\u015f \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnas alim, filologiya elml\u0259ri doktoru L\u00fctviyy\u0259 xan\u0131m \u018fsg\u0259rzad\u0259nin d\u0259 Cavid yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 h\u0259rt\u0259r\u0259fli, h\u0259ssas \u00fcr\u0259kl\u0259 ara\u015fd\u0131ran \u201cH\u00fcseyn Cavid v\u0259 \u015e\u0259rq\u201d, \u201cH\u00fcseyn Cavid m\u00fchiti v\u0259 m\u00fcasirl\u0259ri\u201d, \u201cH\u00fcseyn Cavid v\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131\u201d monoqrafiyalar\u0131 Cavid\u015f\u00fcnasl\u0131\u011fa \u00f6n\u0259mli t\u00f6hf\u0259l\u0259rd\u0259ndir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; L\u00fctviyy\u0259 \u018fsg\u0259rzad\u0259nin n\u00f6vb\u0259ti \u201c\u015eeyx M\u0259h\u0259mm\u0259d Rasizad\u0259\u201d monoqrafiyas\u0131 (\u201cElm v\u0259 t\u0259hsil\u201d 2024) s\u0259n\u0259tkarl\u0131qla yaz\u0131lm\u0131\u015f \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnasl\u0131q n\u00fcmun\u0259sidir. Alim&nbsp; Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131n\u0131n 100 illiyin\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f ara\u015fd\u0131rmas\u0131nda \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131zda, ictimai fikir, pedaqogika tariximizd\u0259 \u00f6z yeri olan, irsi az \u00f6yr\u0259nil\u0259n Rasizad\u0259l\u0259r n\u0259slinin n\u00fcmay\u0259nd\u0259si \u015eeyx M\u0259h\u0259mm\u0259d Rasizad\u0259nin \u0259d\u0259bi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na, m\u00fc\u0259llimlik f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 i\u015f\u0131q sal\u0131r. Bu \u0259s\u0259rd\u0259ki bir \u00e7ox ictimai-siyasi hadis\u0259l\u0259r m\u0259ni d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259 vadar etdiyind\u0259n \u0259n \u00e7ox h\u0259min m\u0259qamlar\u0131 \u00f6n\u0259 \u00e7\u0131xarma\u011fa \u00e7al\u0131\u015faca\u011fam.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Birinci n\u00f6vb\u0259d\u0259 onu vur\u011fulay\u0131m ki, monoqrafiyadak\u0131 \u201c\u015eeyx\u201d titulu he\u00e7 kimi \u00e7a\u015fd\u0131rmas\u0131n. \u00c7\u00fcnki islamda \u015feyx t\u0259riq\u0259t, q\u0259bil\u0259 ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 olmaqla yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 a\u011fsaqqal, lider, qocaman, \u00f6yr\u0259d\u0259n m\u0259nalar\u0131n\u0131 da da\u015f\u0131y\u0131r. \u015eeyx M\u0259h\u0259mm\u0259d m\u0259hz ikinci (a\u011fsaqqal, qocaman, lider, \u00f6yr\u0259d\u0259n) f\u0259zil\u0259t sahibidir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Bunu m\u00fc\u0259llif daha ayd\u0131n a\u00e7\u0131qlay\u0131r: \u201cM\u00fck\u0259mm\u0259l m\u00fc\u0259llimliyi il\u0259 yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 m\u00fck\u0259mm\u0259l bir insan olan \u015eeyx M\u0259h\u0259mm\u0259d t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rin\u0259 yaln\u0131z d\u0259rs verm\u0259yib, onlara diqq\u0259t, qay\u011f\u0131 v\u0259 do\u011fru yol g\u00f6st\u0259rib\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; L\u00fctviyy\u0259 xan\u0131m vur\u011fulay\u0131r ki, Nax\u00e7\u0131vanda m\u00fcxt\u0259lif orta m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259,&nbsp; \u201c\u00dcnas\u201d v\u0259 \u201cZ\u00fckur\u201d Pedaqoji texnikumlar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan \u015eeyx M\u0259h\u0259mm\u0259d \u00dcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyev, akademikl\u0259r Yusif M\u0259mm\u0259d\u0259liyev, H\u0259s\u0259n \u018fliyev, M\u0259mm\u0259d C\u0259f\u0259r C\u0259f\u0259rov v\u0259 Abbas Zamanov, L\u0259tif H\u00fcseynov kimi aliml\u0259r\u0259 dil-\u0259d\u0259biyyatdan d\u0259rs demi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; M\u0259hz buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 L\u00fctviyy\u0259 xan\u0131m \u015eeyx M\u0259h\u0259mm\u0259d Rasizad\u0259 kimi elmli, bilikli, v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259r, xalq\u0131n\u0131, V\u0259t\u0259nini sev\u0259n m\u0259n\u0259vi z\u0259ngin insanlar\u0131 \u201cfani ik\u0259n \u0259b\u0259di olanlar\u201d kimi t\u0259qdim edir.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Daha bir d\u0259h\u015f\u0259tli fakt\u0131 m\u00fc\u0259llif \u00fcr\u0259k a\u011fr\u0131s\u0131 il\u0259 yaz\u0131r: \u201cT\u0259\u0259ss\u00fcf ki, rejim bu m\u00fck\u0259mm\u0259l insan\u0131n, m\u00fck\u0259mm\u0259l m\u00fc\u0259llimin \u00fcz\u00fcn\u00fc he\u00e7 g\u00fcld\u00fcrm\u0259yib. H\u00fcseyn Cavid \u0259f\u0259ndinin t\u0259birinc\u0259 des\u0259k: \u201c\u0130blis\u0259 uymu\u015f\u201d rejimin qorxusu \u015eeyx M\u0259h\u0259mm\u0259din can\u0131na el\u0259 hopub ki, can\u0131 q\u0259d\u0259r sevdiyi \u201cqarda\u015f\u0131 v\u0259 dostu\u201d Cavidin xatir\u0259l\u0259rini v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn arxivinin \u0259ks\u0259riyy\u0259tini, evl\u0259rind\u0259 axtar\u0131\u015f apar\u0131lsa, \u015f\u00fcbh\u0259 do\u011fura bil\u0259c\u0259k b\u00fct\u00fcn yaz\u0131lar\u0131n\u0131, kitablar\u0131n\u0131, \u015f\u0259kill\u0259rini yand\u0131r\u0131b, m\u0259hv edib\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Amans\u0131z, m\u0259nfur, m\u0259rh\u0259m\u0259t hissini itirmi\u015f, qana susam\u0131\u015f rejim b\u00fct\u00fcn i\u015f\u0131ql\u0131 insanlara q\u0259nim k\u0259silmi\u015fdi. H\u0259tta \u201cDaim alq\u0131\u015flay\u0131rlar s\u0259ni qabarl\u0131 \u0259ll\u0259r, Nec\u0259 ki, alq\u0131\u015flam\u0131\u015f Lenin, o b\u00f6y\u00fck r\u0259hb\u0259r\u201d, \u201cM\u0259d\u0259niyy\u0259t baq\u0131n\u0131n baqban\u0131y\u0131q, Sosyalist yurdunun q\u0259hr\u0259man\u0131y\u0131q\u201d misralar\u0131, \u201cYeni qadrolar\u201d, \u201cTraqtor\u00e7ular\u201d, \u201cPamb\u0131q nobar\u0131\u201d, \u201cQolxoz nax\u0131r\u0131 qay\u0131dark\u0259n\u201d \u015feirl\u0259ri \u015eeyx M\u0259h\u0259mm\u0259di q\u0131rm\u0131z\u0131 imperiyan\u0131n quduz c\u0259lladlar\u0131n\u0131n p\u0259nc\u0259sind\u0259n qurtara bilm\u0259di. Ax\u0131 o, f\u0259ls\u0259fi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 n\u0259h\u0259ngi, iblis xisl\u0259tli qanl\u0131 rejimin qat\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259ni H\u00fcseyn Cavidin qarda\u015f\u0131yd\u0131, Rasizad\u0259l\u0259r n\u0259slinin a\u011fsaqqal\u0131yd\u0131. B\u00fct\u00fcn \u00f6mr\u00fcn\u00fc Nax\u00e7\u0131vanda ya\u015fam\u0131\u015f \u015eeyx M\u0259h\u0259mm\u0259din m\u0259zar\u0131 bel\u0259 m\u0259lum deyil.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; \u201cM\u0259h\u0259mm\u0259d Rasizad\u0259 \u201c\u015eeyx paltar\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fib, sovet m\u00fc\u0259llimi paltar\u0131n\u0131 geyinib, sovet \u015fapkas\u0131 qoysa da, he\u00e7 n\u0259 onu b\u0259dxahlar\u0131n \u0259m\u0259lind\u0259n uzaq tuta bilm\u0259yib\u201d (R\u0259fail H\u00fcseynov).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp; &nbsp;L.\u018fsg\u0259rzad\u0259 Rasizad\u0259l\u0259rin n\u0259sil \u015f\u0259c\u0259r\u0259sin\u0259 ekskurs edir, bu m\u0259\u015fhur n\u0259slin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259d\u0259bi, ictimai-siyasi h\u0259yat\u0131nda h\u0259mi\u015f\u0259 \u00f6n s\u0131rada oldu\u011funu, onlar\u0131n m\u0259n\u0259vi keyfiyy\u0259tl\u0259rini \u00f6n\u0259 \u00e7\u0259kir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Siyasi durumu dayan\u0131ql\u0131 v\u0259 etibarl\u0131 olmayan, \u0259sas\u0259n ziyal\u0131 ordusunun ovuna \u00e7\u0131xan xalqlar h\u0259bsxanas\u0131nda, \u0259lb\u0259tt\u0259, Rasizad\u0259l\u0259r kimi i\u015f\u0131ql\u0131 insanlar h\u0259mi\u015f\u0259 h\u0259d\u0259f olub, insanl\u0131\u011fa d\u0259y\u0259r verilm\u0259y\u0259n m\u00fchitd\u0259 Rasizad\u0259l\u0259rd\u0259n tiranlar, m\u00fcst\u0259bidl\u0259r, i\u015f\u0131\u011fa allergiyal\u0131lar h\u0259mi\u015f\u0259 qorxublar. \u0130\u015f\u0131q onlar\u0131n g\u00f6z\u00fcn\u00fc kor ed\u0259 bil\u0259rdi, nec\u0259 ki, etmi\u015fdi. \u018fslind\u0259 bel\u0259l\u0259ri anadan kor do\u011fulmu\u015fdular.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; \u00c7oxumuzun yax\u015f\u0131 tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131 \u015eeyx M\u0259h\u0259mm\u0259d Rasizad\u0259 kim oldu\u011funu v\u0259 monoqrafiyan\u0131n tan\u0131t\u0131m\u0131n\u0131, m\u00fc\u0259llifin m\u0259qs\u0259dini AMEA-n\u0131n prezidenti, akademik \u0130sa H\u0259bibb\u0259yli kitaba \u00f6n s\u00f6z\u00fcnd\u0259 a\u00e7\u0131qlay\u0131r: \u201c\u015eeyx M\u0259h\u0259mm\u0259d Rasizad\u0259\u201d monoqrafiyas\u0131 Az\u0259rbaycan elmi, \u0259d\u0259bi-ictimai fikrinin inki\u015faf\u0131nda b\u00f6y\u00fck xidm\u0259tl\u0259ri olmu\u015f Rasizad\u0259l\u0259r n\u0259slinin tan\u0131nm\u0131\u015f bir n\u00fcmay\u0259nd\u0259sinin \u00e7oxc\u0259h\u0259tli f\u0259aliyy\u0259ti haqq\u0131nda \u00fcmumil\u0259\u015fdirilmi\u015f t\u0259s\u0259vv\u00fcr yaradan qiym\u0259tli t\u0259dqiqat \u0259s\u0259ridir. Bu, Cavidl\u0259r ail\u0259sinin m\u00fc\u0259llim o\u011flu \u015eeyx M\u0259h\u0259mm\u0259d Rasizad\u0259nin ke\u015fm\u0259ke\u015fli taleyini v\u0259 \u0259d\u0259bi-pedaqoji f\u0259aliyy\u0259tini yeni arxiv s\u0259n\u0259dl\u0259ri, d\u00f6vr\u00fc m\u0259tbuat materiallar\u0131 \u0259sas\u0131nda i\u015f\u0131qland\u0131ran b\u0259l\u0259d\u00e7i kitabd\u0131r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; \u015eeyx M\u0259h\u0259mm\u0259d Rasizad\u0259 istedadl\u0131 \u015fair kimi XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n &#8220;\u015e\u0259rqi-Rus&#8221;, &#8220;H\u0259yat&#8221;, &#8220;\u0130r\u015fad&#8221;, &#8220;Taz\u0259 h\u0259yat&#8221;, &#8220;T\u0259kam\u00fcl&#8221;, &#8220;F\u00fcyuzat&#8221;, \u201cA\u00e7\u0131q s\u00f6z\u201d kimi q\u0259zet v\u0259 jurnallarda, sonralar sovet m\u0259tbuat\u0131nda, x\u00fcsusil\u0259 &#8220;\u015e\u0259rq qap\u0131s\u0131&#8221; q\u0259zetind\u0259 xalq\u0131 maarif, elm v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t\u0259 s\u0259sl\u0259y\u0259n \u015feirl\u0259r d\u0259rc etdirib. H\u00fcseyn Cavidin h\u0259bsind\u0259n sonra t\u0259zyiq v\u0259 t\u0259qibl\u0259r\u0259 m\u0259ruz qalan \u015eeyx M\u0259h\u0259mm\u0259d Rasizad\u0259 1939-cu il dekabr\u0131n 24-d\u0259 v\u0259fat edib. \u018fd\u0259bi irsi H\u00fcseyn Cavidin Bak\u0131da v\u0259 Nax\u00e7\u0131vandak\u0131 xatir\u0259 muzeyl\u0259rind\u0259 saxlan\u0131l\u0131r. O, Az\u0259rbaycan\u0131n sabiq ba\u015f naziri Artur Rasizad\u0259nin babas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; \u201cM\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 qat\u0131 dindar kimi xat\u0131rlanan Molla Abdullan\u0131 H\u00fcseyn Cavid \u00f6z xatir\u0259l\u0259rind\u0259 \u201cba\u015f\u0131 \u0259mmam\u0259li ziyal\u0131\u201d adland\u0131r\u0131b, \u201co \u0259mmam\u0259li mollan\u0131n ay\u0131q ba\u015f\u0131, b\u00f6y\u00fck \u00fcr\u0259yi var idi. O, ba\u015f\u0131 \u0259mmam\u0259li ziyal\u0131 idi\u201d, &#8211; dey\u0259 b\u0259hs edirdi. M\u0259hz maarif t\u0259r\u0259fdar\u0131 olmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259li idi ki, Molla Abdullan\u0131n 4 o\u011flu \u015eeyx M\u0259h\u0259mm\u0259d, H\u00fcseyn Cavid, \u018flirza v\u0259 Molla \u018fhm\u0259d t\u0259hsili v\u0259 bilikl\u0259ri il\u0259 tan\u0131n\u0131blar\u201d (L.\u018fsg\u0259rzad\u0259).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; L\u00fctviyy\u0259 \u018fsg\u0259rzad\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d Rasizad\u0259nin \u0259d\u0259bi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u0259rind\u0259n ara\u015fd\u0131raraq, onun m\u00fc\u0259llimliyi il\u0259 yana\u015f\u0131, onun m\u00fch\u0259rrirliyin\u0259, \u015fairliyin\u0259 d\u0259 \u0259hat\u0259li yana\u015f\u0131r. \u201cOt k\u00f6k\u00fc \u00fcst\u0259 bit\u0259r\u201d deyib babalar\u0131m\u0131z. Rasizad\u0259l\u0259r n\u0259sil a\u011fac\u0131 b\u00f6y\u00fck s\u00f6z, s\u0259n\u0259t dahil\u0259ri bitirib. Onlar\u0131n i\u00e7\u0259risind\u0259 insan hissl\u0259rin t\u0259r\u0259nn\u00fcm ed\u0259n Az\u0259rbaycan poeziyas\u0131n\u0131n Cavid zirv\u0259si h\u0259l\u0259 d\u0259 yet\u0259rinc\u0259 f\u0259th olunmay\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Monoqrafiyada t\u0259kc\u0259 \u0259qid\u0259sin\u0259 sadiql\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn yox, c\u0259sar\u0259tsizl\u0259r\u0259 h\u0259yat d\u0259rsi olacaq bir m\u0259qam m\u0259ni d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrd\u00fc. H\u0259cmi bir q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fck olsa da, h\u0259min xatir\u0259ni yaz\u0131ma k\u00f6\u00e7\u00fcrd\u00fcm. Bilir\u0259m ki, d\u0259y\u0259rli \u00f6rn\u0259y\u0259, m\u0259n\u0259vi meyara, insanl\u0131q d\u0259rsin\u0259 \u00e7oxumuzun ehtiyac\u0131 var. M\u0259n\u0259vi b\u00fct\u00f6vl\u00fck insanl\u0131\u011f\u0131n zirv\u0259sidir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; L\u00fctviyy\u0259 xan\u0131m yaz\u0131r: \u201cYarad\u0131c\u0131l\u0131q kredosunu \u201cM\u0259nim tanr\u0131m g\u00f6z\u0259llikdir, sevgidir!\u201d \u015f\u0259klind\u0259 b\u0259yan ed\u0259n v\u0259 \u015feirind\u0259 \u201ctraktor\u201d olmad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259nqid olunan H\u00fcseyn Cavid m\u00fcasirl\u0259rind\u0259n birin\u0259 bel\u0259 \u0259hvalat dan\u0131\u015f\u0131r: &#8211; Bir d\u0259f\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n o zamank\u0131 xalq maarif komissar\u0131 Mustafa Quliyev H\u00fcseyn Cavidi evin\u0259 \u00e7ay i\u00e7m\u0259y\u0259 d\u0259v\u0259t edir. Cavid bu d\u0259v\u0259ti m\u0259mnuniyy\u0259tl\u0259 q\u0259bul edib, ax\u015fam\u00e7a\u011f\u0131 onun m\u0259nzilin\u0259 gedir. \u00c7ay i\u00e7dikd\u0259n sonra M.Quliyev onu \u00f6z\u00fcn\u00fcn kabinetin\u0259 apar\u0131r. Cavidin diqq\u0259tini xalq maarif komissar\u0131n\u0131n kabinetinin divar\u0131na vurulmu\u015f \u015f\u0259kill\u0259r c\u0259lb edir. Ya\u011fl\u0131 boyalarla \u00e7\u0259kilmi\u015f bu \u015f\u0259kill\u0259rin i\u00e7\u0259risind\u0259 t\u0259bi\u0259t t\u0259svirl\u0259ri, g\u00f6z\u0259l qad\u0131n portretl\u0259ri, nat\u00fcrmortlar v\u0259 sair var imi\u015f. Onlar kabinetd\u0259 oturub s\u00f6hb\u0259t ed\u0259rk\u0259n M.Quliyev H\u00fcseyn Cavid\u0259 deyir: &#8211; Yolda\u015f Cavid! Siz \u00e7ox b\u00f6y\u00fck \u015fairsiniz, xalq sizi \u00e7ox sevir. Lakin sizin poeziyan\u0131z bizim yeni h\u0259yat\u0131m\u0131zdan \u00e7ox geri qal\u0131r. Siz ancaq t\u0259bi\u0259t, m\u0259h\u0259bb\u0259t, g\u00f6z\u0259l qad\u0131nlar v\u0259 sair bu kimi apolitik m\u00f6vzularda yaz\u0131rs\u0131n\u0131z. Siz k\u0259ndl\u0259rimizd\u0259 yaranan d\u0259yi\u015fikl\u0259ri g\u00f6rm\u00fcrs\u00fcn\u00fcz? K\u0259ndd\u0259 h\u0259yat k\u00f6k\u00fcnd\u0259n d\u0259yi\u015filib, kolxozlar t\u0259\u015fkil olunur, \u00e7\u00f6ll\u0259rd\u0259 traktorlar i\u015fl\u0259yir. Lakin t\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259 dem\u0259liy\u0259m ki, sizin \u015feirl\u0259rinizd\u0259 biz traktora t\u0259sad\u00fcf etmirik. B\u0259s siz n\u0259 vaxt traktor haqq\u0131nda yazacaqs\u0131n\u0131z? B\u00f6y\u00fck s\u0259n\u0259tkar \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus m\u00fcdriklikl\u0259 kabinetin divarlar\u0131ndan as\u0131lan tablolar\u0131 g\u00f6st\u0259rib kinay\u0259li t\u0259b\u0259ss\u00fcml\u0259 bel\u0259 cavab verir: &#8211; Yolda\u015f Quliyev! Sizin kabinetinizin divarlar\u0131nda n\u0259l\u0259r g\u00f6r\u00fcr\u0259m? T\u0259bi\u0259t, m\u0259h\u0259bb\u0259t, g\u00f6z\u0259l qad\u0131n, alma, armud, q\u0259d\u0259h, kuz\u0259 v\u0259 sair. Bu divarlardan bir d\u0259n\u0259 d\u0259 olsun traktor \u015f\u0259kli as\u0131lmay\u0131b. Ax\u0131 traktorlar bizim \u00e7\u00f6ll\u0259rimiz\u0259 s\u0259s sal\u0131b. N\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn bu qad\u0131n portretl\u0259rinin yan\u0131ndan bir d\u0259n\u0259 d\u0259 olsun traktor \u015f\u0259kli asmay\u0131bs\u0131n\u0131z? Cavidin g\u00f6zl\u0259nilm\u0259z sual\u0131ndan sonra Quliyev deyir: &#8211; Siz n\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rs\u0131n\u0131z, yolda\u015f Cavid! Bunlar b\u0259dii l\u00f6vh\u0259l\u0259rdir. Traktorun bunlar\u0131n yan\u0131nda n\u0259 i\u015fi var? Cavid yen\u0259 kinay\u0259 il\u0259 cavab verir: &#8211; Yolda\u015f Quliyev! Siz n\u0259 fikird\u0259siniz? B\u0259s m\u0259nim \u015feirl\u0259rim b\u0259dii l\u00f6vh\u0259l\u0259r deyil? Siz niy\u0259 \u00f6z t\u0131rt\u0131ll\u0131 traktorlar\u0131n\u0131z\u0131 m\u0259nim \u015feirl\u0259rimin i\u00e7in\u0259 sal\u0131rs\u0131n\u0131z? \u018fg\u0259r sizin divarlar\u0131n\u0131zdan birc\u0259 traktor \u015f\u0259kli as\u0131lsa, o zaman siz traktorun s\u0259sini m\u0259nim \u015feirl\u0259rimd\u0259n d\u0259 e\u015fid\u0259rsiniz&#8230;\u201d (\u201cCavidi xat\u0131rlark\u0259n: H\u00fcseyn Cavid\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f m\u0259qal\u0259l\u0259r v\u0259 xatir\u0259l\u0259r\u201d).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Bu xatir\u0259ni oxuyandan sonra \u0259qid\u0259si qar\u015f\u0131s\u0131nda h\u0259mi\u015f\u0259 ba\u015f \u0259ydiyim Cavidi bir daha k\u0259\u015ff etdim, \u00fcr\u0259yimd\u0259 S\u0259m\u0259d Vur\u011funun \u201c\u018fyilm\u0259z vicdan\u0131n b\u00f6y\u00fck heyk\u0259li\u201d misras\u0131n\u0131 vird etdim. B\u0259xtiyar Vahabzad\u0259nin t\u0259birinc\u0259 des\u0259k, \u201cVuru\u015furuq! Bizd\u0259n \u00f6nd\u0259 dayanm\u0131\u015fd\u0131r m\u0259ram\u0131m\u0131z, m\u0259qs\u0259dimiz!\u201d. Bu, \u015f\u0259r\u0259fli yoldur, l\u0259yaq\u0259t yoludur, Cavidl\u0259rin yoludur!<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp; &nbsp;\u201cCavidin birinci ustad\u0131\u201d (Mi\u015fkinaz Cavid), Cavidin himay\u0259\u00e7isi, yol g\u00f6st\u0259r\u0259ni, g\u0259l\u0259c\u0259yini uzaqg\u00f6r\u0259nlikl\u0259 g\u00f6r\u0259ni, \u201ck\u00f6nl\u00fcn\u00fc din, f\u0259ls\u0259f\u0259 v\u0259 elmi hikm\u0259t\u0259 ba\u011flayan\u201d (Nax\u00e7\u0131van ensiklopediyas\u0131, 2002) M\u0259h\u0259mm\u0259d Rasizad\u0259 Cavidd\u0259n d\u00f6rd ya\u015f b\u00f6y\u00fck olsa da, onun h\u0259yat yolunun isiqam\u0259tl\u0259ndiricisi, mayak\u0131 olub. \u018fg\u0259r Rasizad\u0259l\u0259r n\u0259sli olmasayd\u0131, bilirsinizmi \u0259d\u0259biyyat tariximizd\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r bo\u015f s\u0259hif\u0259l\u0259r olard\u0131? Cavidi T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 oxuma\u011fa g\u00f6nd\u0259r\u0259n d\u0259 \u015eeyx M\u0259h\u0259mm\u0259d olub.&nbsp; Bu, d\u00f6rd ya\u015f b\u00f6y\u00fck qarda\u015f\u0131n b\u00f6y\u00fckl\u00fcy\u00fc, uzaqg\u00f6r\u0259nliyi, ki\u00e7ik qarda\u015f\u0131n\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259yin\u0259 inam\u0131 idi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; N\u0259 yax\u015f\u0131 ki, bu d\u00fcnyada z\u0259ngin m\u0259n\u0259vi d\u00fcnyas\u0131ndan, \u0259xlaqi f\u0259zil\u0259tind\u0259n, d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259n \u00f6rn\u0259k, d\u0259rs g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259si \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r var. Bel\u0259 insanlars\u0131z \u0259traf\u0131m\u0131z nec\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u0259rdi?!.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; \u201c\u015eeyx M\u0259h\u0259mm\u0259d iki b\u0259nd \u015feirind\u0259 ondan qarda\u015f\u0131 Cavidi if\u015fa etm\u0259sini ist\u0259y\u0259n, if\u015fa etm\u0259diyi \u00fc\u00e7un onu i\u015fd\u0259n \u00e7\u0131xaran m\u0259murlara cavab verirdi\u201d (L.\u018fsg\u0259rzad\u0259).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; M\u0259n m\u00fcxbir\u0259m, do\u011fru yoldan azmaram,<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; \u018fyrini d\u00fcz, d\u00fcz\u00fc \u0259yri yazmaram.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Saf aynat\u0259k g\u00f6rd\u00fcy\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rib,<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">H\u0259qiq\u0259ti xatir \u00fc\u00e7\u00fcn pozmaram.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Haqq s\u00f6z \u00fc\u00e7\u00fcn min bir d\u0259f\u0259 \u0259zils\u0259m,<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0130\u015fsiz qal\u0131b, dild\u0259n d\u00fc\u015f\u00fcb \u00fcz\u00fcls\u0259m,<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">D\u00fc\u015fm\u0259nin \u00fcz\u00fcn\u0259 nam\u0259rd\u0259m g\u00fcls\u0259m,<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dostuma he\u00e7 zaman quyu qazmaram.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Bu misralar \u201cm\u00fcr\u0259kk\u0259b v\u0259 ziddiyy\u0259tli zamanda ya\u015fama\u011fa m\u0259hkum olan s\u0259hv zaman\u0131n do\u011fru insan\u0131n\u0131n\u201d (L.\u018fsg\u0259rzad\u0259) \u00f6m\u00fcr kredosu, amal\u0131, m\u0259sl\u0259kidir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; L\u00fctviyy\u0259 xan\u0131m\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131q yoluna b\u0259l\u0259d olanlar bilir ki, o, he\u00e7 vaxt yazmaq xatirin\u0259 yazm\u0131r. Onun t\u0259x\u0259yy\u00fcl m\u0259hsullar\u0131ndak\u0131 s\u0259mimilik, faktlar\u0131 d\u0259rind\u0259n ara\u015fd\u0131rmaq m\u0259suliyy\u0259ti, ara\u015fd\u0131rma yolunun \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsuslu\u011fu, m\u00fcraci\u0259t etdiyi m\u00f6vzuya yana\u015fma t\u0259rzi, istedad\u0131, t\u0259x\u0259yy\u00fcl\u00fc, t\u0259hkiy\u0259si, \u0259d\u0259bi fantaziyas\u0131, alim bacar\u0131\u011f\u0131, dahil\u0259rin m\u00fcdrik k\u0259lamlar\u0131 il\u0259 m\u00fclahiz\u0259l\u0259rini m\u00fck\u0259mm\u0259ll\u0259\u015fdirm\u0259si, ana dilimiz\u0259 say\u011f\u0131s\u0131 bu q\u0259na\u0259timi t\u0259sdiq edir. O, oxucular\u0131na h\u0259mi\u015f\u0259 yeni bilik, informasiya \u00f6t\u00fcrm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r, onlar\u0131 yormur. Bu, ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131 \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnas\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131q yolunun ana x\u0259ttidir. Deyil\u0259n kriteriyalar\u0131 onun m\u00fc\u0259llifi oldu\u011fu ki\u00e7ik h\u0259cmli m\u0259qal\u0259l\u0259rd\u0259n tutmu\u015f, fundamental \u0259s\u0259rl\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r b\u00fct\u00fcn \u0259qli m\u0259hsullar\u0131nda ayd\u0131n g\u00f6rm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.&nbsp; \u201c\u015eeyx M\u0259h\u0259mm\u0259d Rasizad\u0259\u201d d\u0259 dig\u0259r monoqrafiyalar kimi, m\u0259hz bu m\u0259ziyy\u0259tl\u0259rin v\u0259hd\u0259tind\u0259n yaranm\u0131\u015f \u0259d\u0259bi n\u00fcmun\u0259dir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; oktyabr 2026<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00a0\u00a0\u00a0 VAQ\u0130F OSMANLI &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; \u018fd\u0259biyyatm\u0131z\u0131n t\u0259kc\u0259 b\u00fct\u00f6v Az\u0259rbaycan co\u011frafiyas\u0131nda deyil, q\u0259dim \u015e\u0259rqd\u0259, T\u00fcrk-Turan d\u00fcnyas\u0131nda, beyn\u0259lxalq al\u0259md\u0259 tan\u0131nan el\u0259 azman \u015f\u0259c\u0259r\u0259l\u0259ri var ki, onlar s\u00f6z s\u0259n\u0259tinin m\u00fcst\u0259qil qolu kimi \u00f6yr\u0259nilir, \u00f6yr\u0259nil\u0259c\u0259k v\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 t\u0259dqiq olunacaq. Bel\u0259 n\u0259h\u0259ng \u0259d\u0259bi s\u00f6z v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 n\u0259sil a\u011faclar\u0131ndan biri Rasizad\u0259l\u0259rdir. Bu n\u0259slin g\u00f6rk\u0259mli n\u00fcmay\u0259nd\u0259si Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131nda romantizm \u0259d\u0259bi c\u0259r\u0259yan\u0131n\u0131n \u0259sas simas\u0131, &hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-53806","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pub","latest_post"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/53806","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=53806"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/53806\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":53812,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/53806\/revisions\/53812"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=53806"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=53806"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=53806"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}