{"id":6801,"date":"2013-12-02T13:02:27","date_gmt":"2013-12-02T13:02:27","guid":{"rendered":"http:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=6801"},"modified":"2013-12-02T13:02:27","modified_gmt":"2013-12-02T13:02:27","slug":"mahmud-kasgari-h%c9%99yati-v%c9%99-yaradici","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/?p=6801","title":{"rendered":"Mahmud KA\u015e\u011eAR\u0130.H\u0259yat\u0131 v\u0259 Yarad\u0131c\u0131"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2013\/12\/KasgarliMahmud.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2013\/12\/KasgarliMahmud-233x300.png\" alt=\"KasgarliMahmud\" width=\"233\" height=\"300\" class=\"aligncenter size-medium wp-image-6803\" srcset=\"https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2013\/12\/KasgarliMahmud-233x300.png 233w, https:\/\/edebiyyat-az.com\/wp-content\/uploads\/2013\/12\/KasgarliMahmud-798x1024.png 798w\" sizes=\"auto, (max-width: 233px) 100vw, 233px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Qasqarl\u0131 11 \u0259srd\u0259 Qaraxanl\u0131lar y\u0259ni indiki \u00d6zb\u0259kistanda anadan olub.kitab 319 s\u0259hif\u0259n ibar\u0259tdir.Kitabda \u201c\u0259rzi-Az\u0259rabaqdan\u2033 adl\u0131 x\u0259rit\u0259 var. Qa\u015fqarl\u0131 Mahmud, T\u00fcrk L\u04d9h\u00e7\u04d9l\u04d9rinin l\u00fc\u011f\u04d9t\u0131, Divan\u00fc L\u00fc\u011f\u04d9tit T\u00fcrk\u2019\u00fc 20 il m\u00fcdd\u04d9tl\u04d9 y\u0131\u011fd\u0131\u011f\u0131 materyallar il\u04d9 2 il \u04d9rzind\u04d9 q\u04d9l\u04d9m\u04d9 vermi\u015fdi.<br \/>\nAlim, min il \u04d9vv\u04d9l b\u00fct\u00fcn T\u00fcrk diyar\u0131n\u0131 g\u04d9zib v\u04d9 T\u00fcrk xalqlar\u0131 aras\u0131nda ya\u015f\u0131yaraq T\u00fcrk dili, tarixi, co\u011frafiyas\u0131, folkloru v\u04d9 mifolojisil\u04d9 ba\u011fl\u0131 abid\u04d9vi bilik x\u04d9zin\u04d9sini bizl\u04d9r\u04d9 \u04d9rm\u04d9\u011fan etmi\u015fdir.<br \/>\nQa\u015fqarl\u0131, Xaqaniy\u04d9, Uygur, O\u011fuz, K\u0131p\u00e7ak, T\u00fcrm\u04d9n, Q\u0131r\u011f\u0131z, \u00c7i\u011fil, Ya\u011fma, Arqu v\u04d9 dig\u04d9r T\u00fcrk soylu xalqlar\u0131 T\u00fcrk ad\u0131 alt\u0131nda c\u04d9ml\u04d9\u015fdir\u04d9n bir T\u00fcrkoloqdur.<br \/>\nT\u00fcrkl\u04d9rin ya\u015fad\u0131qlar\u0131 \u00f6lk\u04d9l\u04d9ri, \u015f\u04d9h\u04d9rl\u04d9ri, q\u04d9s\u04d9bl\u04d9ri, k\u04d9ndl\u04d9ri tan\u0131\u015f ed\u04d9n, t\u04d9f\u04d9rr\u00fcatl\u0131 m\u04d9lumat \u00e7atd\u0131ran qiym\u04d9tli \u04d9s\u04d9ri x\u04d9rit\u04d9 il\u04d9 d\u04d9 T\u00fcrk co\u011frafiya\u015f\u00fcnas\u0131 ad\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr.<br \/>\nMahmud Ka\u015fqari &#8220;t\u00fcrkl\u0259rin b\u00f6lg\u0259l\u0259rini, k\u0259ndl\u0259rini v\u0259 \u00e7\u00f6ll\u0259rini qar\u0131\u015f-qar\u0131\u015f g\u0259zmi\u015fdir. Uzun ill\u0259r o, t\u00fcrk, o\u011fuz, q\u0131r\u011f\u0131z \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rini, k\u0259ndl\u0259rini, d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259l\u0259rini dola\u015faraq onlar\u0131n l\u00fc\u011f\u0259tini yazm\u0131\u015fd\u0131r&#8221;. N\u0259tic\u0259d\u0259 M.Ka\u015fqari X\u0259z\u0259rin \u015f\u0259rq sahill\u0259rind\u0259n ba\u015flam\u0131\u015f Lobnor g\u00f6l\u00fc meridian\u0131na v\u0259 \u0130li \u00e7ay\u0131 enliyind\u0259n Ka\u015fqariyan\u0131n c\u0259nub s\u0259rh\u0259dl\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r olan geni\u015f \u0259razini \u00f6yr\u0259nmi\u015f, Orta v\u0259 M\u0259rk\u0259zi Asiyan\u0131n bir hiss\u0259sinin ilk rayonla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 aparm\u0131\u015f v\u0259 t\u00fcrk xalqlar\u0131 v\u0259 abid\u0259l\u0259rinin m\u0259skunla\u015fma s\u0259rh\u0259dl\u0259rini v\u0259 yerl\u0259rini b\u00f6y\u00fck d\u0259qiqlikl\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n etmi\u015fdir.<br \/>\nOnun m\u0259\u015fhur &#8220;Divani-l\u00fc\u011f\u0259t it-t\u00fcrk&#8221; (1072-1074) \u0259s\u0259rind\u0259 t\u00fcrk q\u0259bil\u0259l\u0259ri, \u00e7oxlu da\u011f, \u00e7ay, g\u00f6l, \u00f6lk\u0259 v\u0259 d\u00f6vl\u0259tl\u0259r haqq\u0131nda geni\u015f m\u0259lumatlar toplanm\u0131\u015fd\u0131r. Tyan-\u015ean v\u0259 Yeddig\u00f6ll\u00fck, \u0130ss\u0131k-Kul g\u00f6l\u00fc, Balasaqun da\u011flar\u0131 (Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131standa), Altay vadisi v\u0259 \u0130li \u00e7ay\u0131 v\u0259 s. \u0259n m\u00fcf\u0259ss\u0259l \u015f\u0259kild\u0259 s\u0259ciyy\u0259l\u0259ndirilmi\u015fdir. O, Nar\u0131n\u0131n yuxar\u0131 h\u00f6vz\u0259sind\u0259 olmu\u015f, \u00c7at\u0131rg\u00f6l v\u0259 Sizi\u00e7 (Song\u00f6l) g\u00f6l\u00fcn\u00fc qeyd\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131r. &#8220;Divan&#8221;\u0131n sonuna \u0259lav\u0259 olunmu\u015f x\u0259rit\u0259 Mahmud Ka\u015fqari d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 t\u00fcrkdilli xalqlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u0259razil\u0259rin t\u0259svirini ver\u0259n ilk x\u0259rit\u0259dir. O, bir s\u0131ra paralel formada d\u00fcz\u00fclm\u00fc\u015f Q\u0259rbi Tyan-\u015ean da\u011f sistemini \u00f6z x\u0259rit\u0259sind\u0259 daha d\u00fczg\u00fcn \u0259ks etdirmi\u015fdir. Ka\u015fqari Manq\u0131\u015flak (Manq\u0131stan) yar\u0131madas\u0131 il\u0259 d\u0259 tan\u0131\u015f idi \u2013 bu yar\u0131madaya ilk d\u0259f\u0259 m\u0259hz onun x\u0259rit\u0259sind\u0259 rast g\u0259linir.<\/p>\n<p>&#8220;Divani-l\u00fc\u011f\u0259t it-t\u00fcrk&#8221; \u0259s\u0259ri haqq\u0131nda<\/p>\n<p>D\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131 tarixind\u0259 m\u0259\u015fhur olan \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 \u201cDivani-l\u00fc\u011f\u0259t it-t\u00fcrk\u201d \u0259s\u0259ridir. Bu \u0259s\u0259rin m\u00fc\u0259llifi XI \u0259srd\u0259 ya\u015fay\u0131b-yaratm\u0131\u015f m\u0259\u015fhur t\u00fcrkoloq Mahmud Ka\u015f\u011faridir.M\u00fc\u0259llif bu \u0259s\u0259ri 1075-ci ild\u0259 yazma\u011fa ba\u015flay\u0131r.\u018fs\u0259ri 1077-ci ild\u0259 tamalay\u0131r.Bu \u0259s\u0259r \u0259r\u0259bl\u0259rin t\u00fcrk dilini \u00f6yr\u0259nm\u0259k m\u0259qs\u0259di il\u0259 yaz\u0131l\u0131b. Divani-l\u00fc\u011f\u0259t it-t\u00fcrk\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 7500-d\u0259n \u00e7ox s\u00f6z\u00fcn \u015f\u0259rhi verilib.Bu s\u0259rd\u0259 t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n h\u0259m \u015fifahi, h\u0259m d\u0259 yaz\u0131l\u0131 \u0259d\u0259biyyat\u0131ndan \u015feir n\u00fcmun\u0259l\u0259ri d\u0259 verilib.\u015eierl\u0259r \u0259sas\u0259n d\u00f6rdl\u00fck formas\u0131ndad\u0131r.Misra daxili b\u00f6lg\u00fc 4+3 forms\u0131ndad\u0131r.S\u0259kkiz hecal\u0131 \u015feirl\u0259r\u0259 d\u0259 t\u0259sad\u00fcf olunur. Divani-l\u00fc\u011f\u0259t it-t\u00fcrk\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 t\u00fcrk dill\u0259rind\u0259 ah\u0259ng qanununun olmas\u0131 haqq\u0131nda ilk d\u0259f\u0259 olaraq m\u0259lumat verilir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Qasqarl\u0131 11 \u0259srd\u0259 Qaraxanl\u0131lar y\u0259ni indiki \u00d6zb\u0259kistanda anadan olub.kitab 319 s\u0259hif\u0259n ibar\u0259tdir.Kitabda \u201c\u0259rzi-Az\u0259rabaqdan\u2033 adl\u0131 x\u0259rit\u0259 var. Qa\u015fqarl\u0131 Mahmud, T\u00fcrk L\u04d9h\u00e7\u04d9l\u04d9rinin l\u00fc\u011f\u04d9t\u0131, Divan\u00fc L\u00fc\u011f\u04d9tit T\u00fcrk\u2019\u00fc 20 il m\u00fcdd\u04d9tl\u04d9 y\u0131\u011fd\u0131\u011f\u0131 materyallar il\u04d9 2 il \u04d9rzind\u04d9 q\u04d9l\u04d9m\u04d9 vermi\u015fdi. Alim, min il \u04d9vv\u04d9l b\u00fct\u00fcn T\u00fcrk diyar\u0131n\u0131 g\u04d9zib v\u04d9 T\u00fcrk xalqlar\u0131 aras\u0131nda ya\u015f\u0131yaraq T\u00fcrk dili, tarixi, co\u011frafiyas\u0131, folkloru v\u04d9 mifolojisil\u04d9 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-6801","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-turkiy-dbiyyati"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6801","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6801"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6801\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6805,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6801\/revisions\/6805"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6801"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6801"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/edebiyyat-az.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6801"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}