Bakıda Xəzər Universitetinin ev sahibliyi ilə “I Beynəlxalq Türk dünyasında kültür və dəyərlərin izləri” simpoziumu keçirilib. Azərbaycan, Türkiyə və Özbəkistanın elm və təhsil qurumlarının birgə təşkilatçılığı ilə baş tutan tədbirdə türkoloji elmin əsas istiqamətləri-ədəbiyyat, dil, tarix və mədəniyyət sahələrini əhatə edən 150-yə yaxın elmi məruzə təqdim olunub. Konfransda AMEA Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun alimləri də fəal iştirak ediblər.
Plenar iclasda İnstitutun direktor müavini, filologiya elmləri doktoru Mehman Həsənli çıxış edib. O, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin “Bizim ailəmiz türk dünyasıdır” tezisinin yalnız tarixi ənənələrə söykənmədiyini, müasir dövr və gələcək üçün yeni birlik modelinin təqdimatı baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıdığını vurğulayıb. Natiq konfransın yüz il əvvəl I Türkoloji qurultaya ev sahibliyi etmiş Bakıda keçirilməsini, eləcə də tədbirin Türkiyə və Özbəkistanın nüfuzlu elm və təhsil qurumları ilə birgə təşkilini Türk dünyasında elmi əməkdaşlığın genişlənməsi baxımından mühüm hadisə kimi dəyərləndirib.
İki gün davam edən konfrans çərçivəsində Ədəbiyyat İnstitutunun əməkdaşları müxtəlif panel iclaslarında aktiv iştirak ediblər. Filologiya elmləri doktoru, professor Tahirə Məmməd və filologiya elmləri doktoru, dosent Lütviyyə Əsgərzadə ayrı-ayrı panellərə sədrlik ediblər.
Eyni zamanda, institutun əməkdaşlarından filologiya elmləri doktoru, dosent Xuraman Hümmətova, filologiya elmləri doktoru, dosent Almaz Ülvi Binnətova, filologiya elmləri doktoru, dosent Mərziyyə Nəcəfova, filologiya elmləri doktoru, dosent Eşqanə Babayeva, filologiya elmləri doktoru, dosent Bəsirə Əzizəliyeva, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Şükufə Vəliyeva, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Arzu Hacıyeva, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Gülnar Yunusova, Maya Həsənli, Leyla Primova və Hicran Əhməd məruzələrlə iştirak ediblər.
Aprelin 30-da AMEA-nın Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunda Şərqdə ilk operanın yaradıcısı, dahi bəstəkar, tanınmış ictimai xadim, Xalq artisti, Dövlət mükafatları laureatı, akademik Üzeyir Hacıbəyliyə həsr olunmuş elmi sessiya keçirilib. Əvvəlcə dahi bəstəkarın zəngin fəaliyyətini əks etdirən videoçarx nümayiş etdirilib.
Tədbiri giriş sözü ilə açan AMEA-nın prezidenti, Ədəbiyyat İnstitutunun direktoru akademik İsa Həbibbəyli Üzeyir Hacıbəylinin Azərbaycanın mədəniyyət və musiqi tarixində oynadığı roldan bəhs edib. Akademik İsa Həbibbəyli Üzeyir Hacıbəylinin dünya miqyaslı bəstəkarlarla eyni sırada dayandığını deyərək, onu həm də çoxcəhətli yaradıcılıq fəaliyyətinə malik böyük mütəfəkkir kimi xarakterizə edib. Bildirib ki, Üzeyir Hacıbəyli yaradıcılığında Azərbaycan xalq musiqisinin, muğam və aşıq sənətinin incə xüsusiyyətlərini birləşdirərək özünün orijinal üslubunu yaradıb. Dahi bəstəkar publisist, felyetonçu və librettoçu-dramaturq, həm də Şərqdə ilk musiqili teatrın və ilk Konservatoriyanın yaradıcısı kimi Azərbaycan tarixində və mədəniyyətində dərin iz qoyub. Üzeyir Hacıbəylinin, eyni zamanda böyük ədəbiyyatşünas olduğunu söyləyən AMEA rəhbəri onun publisist yaradıcılığının qəlbən və ruhən “Molla Nəsrəddin” ədəbi məktəbinə və onun yaradıcılarına yaxın olduğunu bildirib. O, ədibin “Azərbaycan xalq musiqisinin əsasları” kitabının Azərbaycan musiqi sənətinin inkişafındakı rolunu qeyd edərək, əsərin digər Şərq xalqları üçün də mühüm mənbə olduğunu vurğulayıb.
“Azərbaycan musiqisini Üzeyir Hacıbəylisiz təsəvvür etmək mümkün deyil. O, dahi bəstəkar, peşəkar təşkilatçı, görkəmli pedaqoq və ictimai xadim kimi Azərbaycan mədəniyyət tarixində əbədi zirvədir”, – deyə bildirən akademik İsa Həbibbəyli vurğulayıb ki, Üzeyir Hacıbəylinin əsərləri Azərbaycan sərhədlərini aşaraq, dünya ölkələrinin səhnələrində uğurla nümayiş olunub və xalqlar arasında mədəni körpüyə çevrilib. AMEA rəhbəri qeyd edib ki, Üzeyir Hacıbəyli Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının ilk təsisçilərindən biri olub, Azərbaycan elminin inkişafında böyük xidmətlər göstərib. AMEA-nın indiki Memarlıq və İncəsənət İnstitutu bilavasitə onun təşəbbüsü ilə yaradılıb və İnstituta rəhbərlik böyük bəstəkarın özünə həvalə edilib.
O, Üzeyir Hacıbəylinin “Leyli və Məcnun” operası ilə milli operamızın əsasını qoyduğunu, Azərbaycanın əsrlərdən bəri miras qalmış zəngin musiqisini ilk dəfə nota köçürdüyünü söyləyib. Akademik İsa Həbibbəyli dahi bəstəkarın dərin məzmuna malik olan “Koroğlu” operasını dünya qəhrəmanlıq operasının nadir nümunələrindən biri kimi dəyərləndirib. Həmçinin onun “Arazbarı”, “Cəngi” əsərlərinin Azərbaycan milli mədəniyyətinin təkrarsız nümunələri olduğunu vurğulayıb.
Sonra institutun şöbə müdiri filologiya elmləri doktoru, professor Asif Rüstəmli “Üzeyir Hacıbəylinin Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövrü fəaliyyəti” adlı məruzəsini təqdim edib. Məruzəçi bildirib ki, ömrünü cəmiyyətin mədəni tərəqqisinə həsr edən Üzeyir Hacıbəylinin yüksək mənəvi-estetik dəyərə malik irsi Azərbaycan xalqının XX əsrin ilk onilliklərindən vüsət almış ədəbi-mədəni intibahının aynasıdır. O, fədakar ziyalı və ülvi adam olub. Asif Rüstəmli diqqətə çatdırıb ki, Üzeyir Hacıbəyli 64 imza ilə 16-ya qədər mətbuat orqanında, o cümlədən “İrşad”, “Həqiqət”, “Tərəqqi”, “Kaspi”, “Yeni iqbal”, “Molla Nəsrəddin”, “Həyat”, “Azərbaycan” kimi qəzet və jurnalların səhifələrində məqalə və felyetonlarla çıxış edib, xalqın maariflənməsi uğrunda var gücü ilə çalışıb. Təhsilin əhəmiyyəti, savadsızlığın aradan qaldırılması üçün ana dilli dünyəvi məktəblər şəbəkəsinin yaradılması, onların pedaqoji və metodiki prinsiplərlə işləməsi, dərsliklərin məzmunu və yeni dərsliklərin tərtibi, mövcud mollaxana və mədrəsələrdəki qüsurlar, qızların təhsili, müəllim kadrları və tərbiyə məsələləri onun yazılarının ana xəttini təşkil edib.
“Arxiv materiallarını nəzərdən keçirdikdə Üzeyir Hacıbəyli haqqında ən az materialların məhz Cümhuriyyət dövrünə aid olduğunu görərik” – deyən professor Asif Rüstəmli dahi bəstəkarın ən intensiv yardıcılıqla Cümhuriyyət dövründə məşğul olduğunu bildirib. Məruzəçi vuğulayıb ki, 1919-cu ilin mart ayında “Azərbaycan” qəzeti mart soyqırımının 1-ci ildönümü ilə bağlı silsilə məqalələr dərc edərək, erməni-daşnak silahlı dəstələrinin törətdikləri vəhşilikləri ifşa edib və həmin günü Ümummilli Matəm Günü kimi qeyd edib. Qəzetin həmin sayında Üzeyir Hacıbəylinin də iri həcmli və kəskin ruhda yazdığı məqaləsi dərc olunub. Bəyanat xarakterli, məntiqi dəlillərlə əsaslandırılmış məqalə istər həmin dövr üçün, istərsə də müasir zaman üçün olduqca dəyərli mənbədir. Onun sözlərinə görə, Üzeyir Hacıbəyli Azərbaycan musiqisini 2 qola – xalq və klassik musqiyə ayırıb. Muğamlarımızı dərindən incələyən ölməz sənətkarın musiqisi xalqımızın zəngin xəzinəsi və mənəvi sərvətidir.
Filologiya elmləri doktoru, dosent Abid Tahirli “Qardaşların sarsılmayan əqidə və əməl birliyi (Üzeyir və Ceyhun Hacıbəylilərin yazışmaları əsasında)” məruzəsində qeyd edib ki, “Hacıbəyli qardaşlarının fəaliyyəti, yaradıcılığı daim erməni millətçilərinin məkrli müqaviməti ilə üzləşib. Ceyhun Hacıbəyli hələ XX əsrin onuncu illərində “Kaspi” qəzetindəki yazıları ilə erməni qəzetlərinin və ermənipərəst rus mətbuatının azərbaycanlılara qarşı qərəzli, düşmən münasibətini ifşa edir, onları çirkin və yalan məlumatlardan əl çəkməyə çağırırdı. Bu mənada publisistin “Sərhəddə” adlı məqaləsi çox ibrətamizdir. Erməni qəzetləri İranla sərhəddə yerləşən soydaşlarının – xristianların silahlandırılmasını, şahsevənlərin talanına qarşı yerli müdafiənin təşkilini canfəşanlıqla təbliğ və müdafiə edirlər. C. Hacıbəyli tutarlı faktlara istinad edərək opponentlərinin yalanını, fitnəkarlığını, mənfur niyyətlərini ifşa edir”.Tədbirdə filologiya elmləri doktoru, dosent Şahbaz Musayev də “Üzeyir Hacıbəylinin publisistikası”adlı məruzə ilə çıxış edib. Digər alimlər də onun yaradıcılığı haqqında dünya ədəbiyyatşünaslığında dəyərli əsərlərin olduğunu diqqətə çatdırıblar.
Gülnar Səma
Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu, İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsi
Martın 19-da AMEA-nın Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunda Xalq şairi, tanınmış dramaturq və ictimai xadim, SSRİ Dövlət mükafatları laureatı, AMEA-nın həqiqi üzvü Səməd Vurğunun 120 illik yubileyinə həsr olunmuş elmi sessiya keçirilib.Tədbirdən öncə Səməd Vurğunun həyat və fəaliyyətini əks etdirən nəşrlərdən ibarət sərgiyə baxış olub.Elmi sessiyanı giriş sözü ilə açan AMEA-nın prezidenti, Ədəbiyyat İnstitutunun direktoru akademik İsa Həbibbəyli bildirib ki, ölkə başçısının “Xalq şairi Səməd Vurğunun 120 illiyinin qeyd edilməsi haqqında” 23 fevral 2026-cı il tarixli Sərəncamında Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasına AR Mədəniyyət Nazirliyi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyi və aidiyyəti qurumlarla birgə şairin 120 illiyinə dair tədbirlər planının hazırlanıb həyata keçirilməsi tapşırılıb. Akademik İsa Həbibbəyli qeyd edib ki, Rəyasət Heyəti tərəfindən AMEA-nın Tədbirlər planı təsdiqlənib və həmin sənəddən irəli gələrək bugünkü elmi sessiya keçirilir.Səməd Vurğunun Azərbaycan ədəbiyyatı tarixində ən populyar şəxsiyyətlərdən biri kimi qəbul edildiyini və yeni ədəbi məktəb yaratdığını deyən akademik İsa Həbibbəyli Xalq şairinin 1954-cü ildə Moskvada SSRİ Yazıçılarının II Qurultayında ölkəmizi təmsil edərək geniş məruzə ilə çıxış etməsinin ona verilən yüksək dəyərin ifadəsi olduğunu, ədibin Sovet dövrü ədəbiyyatının ağsaqqallarından biri kimi qəbul edildiyini söyləyib.Akademik İsa Həbibbəyli Səməd Vurğunun qüdrətli əsərləri, dramaturgiyası, şeirləri, publisistikası ilə ədəbiyyatımızda daim yaşayacaq əsərlər yaratdığını, sənətinin ölməz, əbədi olduğunu, Səməd Vurğunun Azərbaycan xalqının milli sərvəti, böyük mütəfəkkir şəxsiyyəti kimi qəbul edildiyini vurğulayıb.Səməd Vurğunun 1935-ci ildə yazdığı məşhur “Azərbaycan” şeirinin bu gün də dillər əzbəri olduğunu deyən akademik İsa Həbibbəyli ədibin hələ sağlığında fenomen şəxsiyyət kimi qəbul edildiyini, SSRİ-nin ən ali Dövlət mükafatlarını dəfələrlə aldığını diqqətə çatdırıb.Səməd Vurğunun elmi fəaliyyətinə də toxunan akademik İsa Həbibbəyli onun AMEA-nın 15 əsas təsisçisindən biri olduğunu, həqiqi üzv seçilərək 1954-1956-cı illərdə Azərbaycan SSR EA-nın vitse-prezidenti vəzifəsini məsuliyyətlə yerinə yetirdiyini söyləyib. Qeyd edib ki, həmin dövr ərzində Səməd Vurğunun da redaktorlarından biri olduğu üçcildlik “Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi” işıq üzü görüb, həmçinin həmin dövrdə Qobustan qayaları üzərində qədim yazıların dağıdılmasının qarşısını alıb, Nizami Gəncəvinin, Mirzə Fətəli Axundovun, Mirzə Ələkbər Sabirin yaradıcılığına dair mükəmməl məqalələr ortaya qoyub.“Səməd Vurğun Qasım bəy Zakirin yaradıcılığını tədqiq edərək onun lirikası mövzusunda namizədlik dissertasiyası üzərində çalışmışdır. Ədibin SSRİ Yazıçılarının II Qurultayında poeziya haqqındakı məruzəsi elmlər doktorluğuna bərabər səviyyədədir. Həmçinin o, Azərbaycan SSR EA-nın illik hesabat məruzəsində tarixə, arxeologiyaya, etnoqrafiyaya, ədəbiyyata, sənətşünaslığa, dilçiliyə, əlyazmalara dair mükəmməl fikirlər irəli sürmüşdür və həmin çıxışının stenoqramı bu gün də arxivimizdə qalır”, – deyə akademik İsa Həbibbəyli bildirib.Səməd Vurğunun “Ədəbiyyat ideal qəhrəmansız ola bilər, amma idealsız ola bilməz”, – sözlərini xatırladan AMEA rəhbəri bugünkü elmi sessiyada təqdim ediləcək məruzələrin onun haqda düşüncələrin inkişafına daha da kömək edəcəyini bildirib, tədbir iştirakçılarını qarşıdan gələn Novruz və Ramazan bayramları münasibətilə təbrik edib.Elmi sessiyada Mərkəzi Elmi Kitabxananın direktoru texnika elmləri doktoru Hüseyn Hüseynov kitabxananın hazırladığı “Səməd Vurğun elektron bazasını” təqdim edib. Daha sonra tədbirdə filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Aslan Salmansoy “Səməd Vurğun irsi mühit, müəllif və mətn kontekstində”, filologiya elmləri doktoru Vaqif Yusifli “Səməd Vurğun”, professor Asif Rüstəmli “Səməd Vurğun yaradıcılığının Gəncə dövrü”, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Aygün Bağırlı “Səməd Vurğun dramaturgiyasında müəllif və qəhrəman tandemi” və filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent İlham Məmmədli “Səməd Vurğunun dördlükləri” mövzusunda məruzələrlə çıxış ediblər. Məruzələdə şairin həyat və fəlaiyyətinə aid maraqlı faktlar arxiv materialları əsasında təqdim edilib. Tədbirdə görkəmli şairin həyat və yaradıclığından bəhs edən videoçarx nümayiş etdirilib. Sonda Səməd Vurğunun ev muzeyinin direktoru Vurğun Vəkilova professor Asif Rüstəmlinin arxivdən aşkar etdiyi şairə məxsus əlyazmanın surəti təqdim olunub. Vurğun Vəkilov göstərilən hörmət və ehtirama görə tədbirin təşkilatçılarına və iştirakçılarına minnətdarlığını bildirib.
Azərbaycan ədəbiyyatının tanınmış nümayəndələrindən biri, yazıçı, şair, dramaturq, publisist və tərcüməçi Seyran Səxavətin 80 illik yubileyi münasibətilə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Mərkəzi Elmi Kitabxanasında (MEK) oxucularla görüş keçirilib. AMEA Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu ilə birgə keçirilən tədbir kitabxananın Şuşa zalında təşkil olunub. Tədbirdə Azərbaycan ədəbiyyatı və elm ictimaiyyətinin nümayəndələri, oxucular, eləcə də kütləvi informasiya vasitələrinin təmsilçiləri iştirak ediblər. Görüş çərçivəsində müəllifin müxtəlif illərdə nəşr olunmuş kitablarından ibarət sərgi də təşkil olunub. yubilyarın həyat və yaradıcılıq yoluna həsr olunmuş videoçarx nümayiş etdirilib.Görüşdə çıxış edən Əməkdar elm xadimi, filologiya elmləri doktoru, professor Qəzənfər Paşayev, Xalq şairi Sabir Rüstəmxanlı, MEK-in direktoru texnika elmləri doktoru Hüseyn Hüseynov, Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun elmi işlər üzrə direktor müavini, filologiya elmləri doktoru Mehman Həsənli, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, ədəbi tənqidçi Nərgiz Cabbarlı, MEK-in Rəqəmsallaşma, innovasiya və elektron xidmətlər üzrə direktor müavini, tarix üzrə fəlsəfə doktoru Oruc Quliyev yazıçının zəngin yaradıcılıq yolu, Azərbaycan ədəbiyyatına verdiyi töhfələr və əsərlərində əks olunan humanizm, realizm və dərin fəlsəfi-psixoloji təhlillər barədə fikirlərini bölüşüblər.Qeyd olunub ki, Seyran Səxavətin əsərləri müasir Azərbaycan ədəbiyyatında özünəməxsus yer tutur. Yazıçının yaradıcılığında insan taleyi, mənəvi dəyərlər, cəmiyyət və zamanın çağırışları bədii şəkildə olmaqla yanaşı, axıcı dillə əksini tapır və bu xüsusiyyətlər onun əsərlərinə geniş oxucu marağı qazandırır. Bildirilib ki, müəllifin əsərləri uzun illərdir həm oxucuların, həm də ədəbi-elmi ictimaiyyətin diqqət mərkəzindədir.Tədbirdə çıxış edən yubilyar Seyran Səxavət oxucularla görüşdən məmnunluğunu ifadə edərək yaradıcılıq fəaliyyəti, qələmə aldığı əsərlərin ideya məzmunu və ədəbiyyatın cəmiyyətdəki rolu barədə fikirlərini bölüşüb. Yazıçı, həmçinin oxucularla səmimi söhbət aparıb, onların suallarını cavablandırıb və yaradıcılıq planlarından danışıb.MEK əməkdaşı Pərvanə Bayramqızının moderatorluğu ilə keçirilən tədbirin sonunda iştirakçılar Seyran Səxavəti 80 illik yubileyi münasibətilə təbrik edib, ona möhkəm cansağlığı və yeni yaradıcılıq uğurları arzulayıblar.
26 fevral 2026-cı il tarixində AMEA Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunda Xocalı soyqırımının ildönümünə həsr olunmuş tədbir keçirilib. Tədbir Xocalı faciəsi qurbanlarının əziz xatirəsinin bir dəqiqəlik sükutla yad edilməsi ilə başlayıb.Giriş sözü ilə çıxış edən filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent, İnstitutun elmi katibi Aygün Bağırlı 1992-ci il fevralın 26-da Xocalıda baş vermiş hadisələrin faktları, erməni silahlı qüvvələri tərəfindən Azərbaycan xalqına qarşı törədilmiş vəhşiliklər və insanlıq əleyhinə cinayətlər barədə ətraflı məlumat vermiş, Xocalı soyqırımının tarixi-siyasi konteksti və onun milli yaddaşımızdakı qara səhifə olduğunu vurğulanmışdır.Daha sonra filologiya elmləri doktoru Mərziyyə Nəcəfova çıxış edərək Xocalı faciəsinin Azərbaycan ədəbiyyatında, xüsusilə poeziyada geniş əks olunduğunu qeyd edib. Bildirib ki, Nurəngiz Gün, Zəlimxan Yaqub, Nüsrət Kəsəmənli, Sabir Rüstəmxanlı, Bəxtiyar Vahabzadə, Xəlil Rza Ulutürk kimi görkəmli söz ustadlarının yaradıcılığında Xocalı mövzusu mühüm yer tutur. Xüsusilə, Nurəngiz Günün “Xocalı simfoniyası” poemasının bir neçə xarici dilə tərcümə olunması və əsər əsasında filmin çəkilməsi faciənin beynəlxalq miqyasda tanıdılması baxımından əhəmiyyətli hadisə kimi dəyərləndirilib. Qeyd edilib ki, Xocalı şəhidlərinə həsr olunmuş yüzlərlə kitab nəşr edilmiş, publisistik və bədii ədəbiyyatda mövzu geniş şəkildə işlənmişdir. Tədbirdə fiologiya elmləri doktoru, dosent Gülbəniz Babayevanın “Azərbaycan publisistikasında Xocalı soyqırımı” mövzusunda məruzəsi dinlənilib. Tədbir iştirakçıları Xocalı soyqırımının tarixi həqiqətlərinin elmi müstəvidə araşdırılmasının, ədəbiyyat və publisistika vasitəsilə gələcək nəsillərə çatdırılmasının vacibliyini bir daha vurğulayıblar.
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun baş elmi işçisi, filologiya elmləri doktoru Salidə Şərifovanın “AZƏRBAYCAN POSTMODERN ƏDƏBİYYATI: nəsr, nəzm və dramaturgiya” adlı monoqrafiyası “GlobeEdit” akademik nəşriyyatında çap edilib. Monoqrafiyada Azərbaycan postmodern ədəbiyyatı geniş tədqiq obyektinə çevrilərək ictimaiyyətə təqdim edilməkdədir. Kitabda postmodern nəsr, nəzm, dram nümunələri, nəsrə xas fabula və süjet xətlərinə, obrazların açıqlanmasına, postmodern poeziyanın bədii xüsusiyyətlərinə və s. nəzər salınıb.Salidə Şərifovanın nəşr edilən “AZƏRBAYCAN POSTMODERN ƏDƏBİYYATI: nəsr, nəzm və dramaturgiya” adlı monoqrafiyası dörd fəsildən ibarətdir. I fəsil “Postmodern anlayışının yaranması və janr xüsusiyyətləri”, II fəsil “Azərbaycan postmodern nəsri”, III fəsil “Azərbaycan postmodern poeziyası”, IV fəsil “Azərbaycan postmodern dramaturgiyası” adlanır. “Azərbaycan postmodern nəsri” adlı II fəsil “Azərbaycan postmodern nəsrinin bədii xüsusiyyətləri”, “Azərbaycan postmodern nəsrinin fabulası”, “Azərbaycan postmodern nəsrinin süjet xətləri”, “Azərbaycan postmodern nəsrinin obrazları” adlı dörd yarımfəsildən, “Azərbaycan postmodern poeziyası” adlı III fəsil isə “Azərbaycan postmodern poeziyasının bədii xüsusiyyətləri”, “Azərbaycan postmodern dini poeziyası fenomeni” adlı iki yarımfəsildən ibarətdir.Monoqrafik tədqiqat çox yönlü janr imkanları olan ədəbi fenomen kimi Azərbaycan postmodern ədəbiyyatı ilə həm Azərbaycan oxucularına, həm də dünya oxucularına yaxından tanış olmaq imkanı yaradır.
AMEA Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu Erkən realizm və Yeni dövr Azərbaycan ədəbiyyatı şöbəsinin baş elmi işçisi, filologiya elmləri doktoru Şahbaz Şamıoğlunun “Əhməd Ağaoğlu: həyatı, mühiti, nəsri və epistolyar irsi” monoqrafiyasının yeni nəşri işıq üzü görüb. Ədəbiyyat İnstitutu Elmi Şurasının 5 dekabr 2023-cü il tarixli 6 saylı qərarı ilə “Elm və təhsil” nəşriyyatında çap olunan monoqrafiyanın elmi redaktoru filologiya elmləri doktoru Nikpur Cabbarlı, rəyçiləri filologiya elmləri doktoru Abid Tahirli və filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Güldəniz Qocayevadır.Monoqrafiyanın “Giriş” hissəsində Əhməd Ağaoğlu XX əsr Azərbaycan ictimai-siyasi, ədəbi-mədəni fikir tarixinin bənzərsiz nümayəndəsi, cəmiyyətin müasirləşməsi haqqında görüşlərinə görə M.F.Axundzadənin layiqli davamçısı olaraq təqdim edilir. Müəllifin fikrincə, M.F.Axundzadənin maarifçilik konsepsiyasında fəal xalq məsələsi öndə dayandığı kimi, Ə.Ağaoğlunun düşüncəsində yetkin millət anlayışı xüsusi önəm kəsb edir. Monoqrafiyanın birinci fəslində Ə.Ağaoğlunun bioqrafiyası zəngin faktlar əsasında təqdim olunur, yazıçının həyatının Şuşa, Tiflis, Paris, Bakı, Ankara və İstanbul dövrü araşdırılır, müasirləri ilə əlaqələrinə ətraflı nəzər salınır. İkinci fəsildə Ə.Ağaoğlunun bədii-fəlsəfi nəsri “Sərbəst insanlar ölkəsində”, “Mən kiməm”, “Tanrı dağında” və “Könülsüz olmaz” əsərləri əsasında tədqiq olunur. Həmin əsərlərdə Ə.Ağaoğlunun türkçülük görüşləri öz əksini tapır. Monoqrafiyanın üçüncü fəslində ədibin Maltada sürgünlükdə qələmə aldığı xatirələri, “Sərbəst firqə xatirələri” və “Altmış yeddi il sonra” memuarları araşdırılır. Müəllifin fikrincə, memuarlar Ə.Ağaoğlunun gerçək obrazının qavranılmasında müstəsna əhəmiyyətə malikdir. Sonuncu fəsildə Ə.Ağaoğlunun epistolyar irsi tədqiq olunur. Onun Maltadan ailə üzvlərinə, habelə Nəriman Nərimanova və müxtəlif illərdə Əli bəy Hüseynzadəyə göndərdiyi məktubların təhlilindən belə nəticə hasil olur ki, yazıçının epistolyar irsi onun xarakterini, zövqünü, baş verən ən mürəkkəb tarixi hadisələrə baxışlarını, siyasi dünyagörüşünü müəyyənləşdirməyə imkan verir. Monoqrafiya Azərbaycan, türk və rus dillərində olan zəngin zəruri bədii və elmi mənbələr əsasında hazırlanıb. Monoqrafiyanın ikinci nəşri Ə.Ağaoğlunun həyatı və yaradıcılıq irsinə böyük maraqla bağlıdır.
