Anamın 2018-ci ildə telefonda mənə dediyi şeirdi…Qəribə tarixçəsi var, yazmıram…Elə şeiri paylaşıram… Bir də anamın bir gənclik şəklini…Sevirəm bu şəkli) mənə anama heç oxşamadığımı, onun məndən gözəl olduğunu xatırladır)
Ay məndən şairlik uman qardaşım, Yarımçıq misralar könül ovutmaz… İlhamlı könlümü duyan qardaşım, “Qəriblik” bəd sözdü, rədif tapılmaz…
Məndən nağıl istə, nənəm danışıb, Yaddaşımda qalıb Simurq quşları… Məndən şeir umma… O misraları Yazır yanağıma gözümün yaşı…
“Ola” – deyib arzulama şairə “Möhtəşəm” misralar, ağladan bəndlər… Qorxuram deməyə-mən də şairəm! Şairi var edir sonsuz kədərlər…
Bu gün qara geymişәm, qara günümdür mәnim, Dünyanı silkәlәyәn ahım, ünümdür mәnim, Şәhidlәr xiyabanı qiblәm, yönümdür mәnim, Öz dәrdimi çәkmәsәm, özgәlәr dәrdә qalmaz!
Tale mәni köklәdi bir qәmli zaman üstә, Yatan yatır mәzarda, qalan qalıb can üstә. Ağladaram dünyanı saz üstә, kaman üstә, Bu gün әlim dәymәmiş sim qalmaz, pәrdә qalmaz!
Çox uzaq gedә bilmәz bu qurğular, hoqqalar, Dönәr Misri qılınca, yüz yalanı şaqqalar. Lap dünya dağılsa da, öz yerini haqq alar, Heç vaxt xeyrin qisası böhtanda, şәrdә qalmaz!
Sınar dağların beli, bu qәdәr ah götürmәz, Adı insan olan kәs belә günah götürmәz. Yerdә bәndә götürsә, göydә Allah götürmәz, Qәm yemә, dәli könlüm, nahaq qan yerdә qalmaz!
ÖMRÜN YOLLARI
Allah! Ömrün yolları nә daşlı-kәsәklidi, Addımbaşı yolumda qar gördüm, şaxta gördüm. Sinәlәrin altına diqqәt ilә baxanda, Çoxlarının qәlbini daş gördüm, taxta gördüm.
İnsan sınır, alçalır, sәrt ehtiyac olanda, Şah kimi fәrman verir başında tac olanda. Dünyanın zillәtini lüt, yoxsul, ac olanda – Dünyanın lәzzәtini mәzәsi toxda gördüm.
Od özümün olsa da, özgәlәr isindilәr, Hәyalılar susdular, hәyasızlar dindilәr. Yalançılar doğrunu heyvan kimi mindilәr, Haqqın belindә palan, başında noxta gördüm.
Hәr adamın ürәyi el yolunda şam deyil, Bütöv gördüklәrim dә bütöv deyil, tam deyil. Dünyaya gәlәnlәrin hamısı adam deyil, İnsanın azını saf, çoxunu saxta gördüm!
DAYANIR
Şәhid qәbri, hüzurunda lal-kar kimi dayanmışam, Nifrәtimdәn, qәzәbimdәn damarımda qan dayanır. Elә bil ki, daş asılıb burda vaxtın ayağından, Dan sökülmür, Günәş doğmur, zaman durur, an dayanır.
Haqq bilir ki, sizdәn ayrı heç ürәkdәn şad olmadım, Minbir dәrdә tuş olsam da, bir sevincә tәn olmadım. Xәcalәtәm, niyә sizin cәrgәnizdә mәn olmadım, Mәnim kimi hәr gün burda çoxları peşman dayanır.
Tarix sizi zaman-zaman hörmәt ilә anar, qardaş, Bu dağların qarşısında polad olsa sınar, qardaş. Dәmir olsa külә dönәr, qaya olsa yanar, qardaş, Dәmir dözmür, polad dözmür, ürәk dözmür, can dayanır.
Sәkkiz yaşlı şәhid balam! De, günahın nәydi sәnin, Qızıl güllә oxa döndü, ürәyinә dәydi sәnin. Atan, anan innәn belә bir yanıqlı neydi sәnin, Daş da olsa dayanmazdı, tәk buna insan dayanır.
“Gənc Ədiblər Məktəbi”nin müdavimi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Gənclər Şurasının və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, Prezident təqaüdçüsü, “İlin gənci” müfakatçısı, Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Baş redaktoru
…1 sentyabr 1923-cü ildə gündüz saat 12:00-da Yaponiyada 8,3 bal gücündə zəlzələ baş verir. Bu dəhşətli təbii fəlakət tarixə Böyük Kanto zəlzələsi adıyla keçir. Çünki, zəlzələdən ən çox zərər çəkən ərazi Kanto vilayəti idi. Tokio və Yokohamanı yerlə-yeksan edən zəlzələdə, təxminən, 174 min adam ölür, 542 min nəfər itkin düşür…
Təbii fəlakətin şahidi olan bir uşaq-sonradan şöhrəti dünyaya yayılan kinorejissor Akira Kurosava öz xatirələrində həmin dövrü belə xatırlayır: “Böyük Kanto zəlzələsi məni dəhşətə düşürmüşdü, həm də önəmli şeylər öyrətmişdi. Bu zəlzələ sayəsində təbiətin inanılmaz güclərini görməklə qalmamış, eyni zamanda, insanların inanılmaz şeylər edə biləcəklərinə şahid olmuşdum”. Ardnca da: “İnsanlar panikaya düşəndə məntiqlərini itirib əməlli-başlı axmaqlaşırlar…”-deyə yazan Kurosavanın dediklərini XXI əsrin 20-ci ilində siz də müşahidə etdinizmi? Qorxmayın, etiraf edə bilərsiniz…
Koronavirusun dalğaları üfüqdə görünən kimi Yer sakinləri hamısı eyni cür panikaya düşdü; böyük ölkələrdə marketlərə hücumlar oldu, alış-veriş mərkəzlərində rəflər boşaldıldı. Bir qutu makaron üçün dalaşanları da gördük, iki qutu gigiyenik vasitə üçün intihara cəhd edəni də…
Sonra, sözün əsl mənasında, maskarad başladı. Koronavirusun insanlığın məğlubiyyəti münasibətilə təşkil etdiyi bu maskaradda başına plastik su qabı keçirənlər də vardı, əleyhqaz taxanlar da… Hələ yanvarda qonşusuna keçən ilin dəbini geyindiyi üçün lağ eləyənin zibil torbalarına bürələnməyi isə koronavirusun sosiallığa çaldığı qələbənin rəmzi idi…
Nənəmin bir sözü vardı: “Dünyanın düz vaxtı…” İndiyə qədər bu söz mənə adi deyim kimi gəlirdi. Amma, indi, dünyanın nahamar vaxtında dilimin əzbəri olub. Görüşməyə, bir fincan çay içib dərdləşməyə söz verdiklərimə də elə beləcə deyirəm: “Dünya düzələndə gələcəyəm…” Nə edəsən ki, dünyanı dağıtmaq insanın əlində olsa da, düzəltməkdə acizmiş…
Bir də “koronalı günlərdə” darıxmaq var. O günü bir hekayə yazdım: “Epidemiyada darıxan qoca…” Cəmi 18 dəqiqəyə, birnəfəsə yazılan bu hekayənin son nöqtəsini qoyduqdan sonra, azı, yarım saat ağlamışam. Niyəmi? Çünki, o “əlahəzrət darıxmağa kəniz olan məndim”…
İndi koronavirusu bütün təbii fəlakətlərlə eyniləşdirənlər də tapılır. “Filan ildə zəlzələ bu qədər can aldı”, “həmən vaxtı sunamidən nələr oldu” və sair və ilaxır… Hələ xərçəngin, diabetin, cinayətlərin aldığı canlarla koronaviruslu günləri müqayisə edənlər də var. Mən onların sözünü kəsməyə heç vaxt çalışmıram. Çünki, A.Kamyu “Taun” əsərindəki qoca gözətçinin diliylə o cavabı çoxdan aksioma çevirib: “Zəlzələ bir dəfə olur və qurtarıb gedir. Ölüləri-diriləri sayırlar, sonra söz-söhbət kəsilir. Amma, bu xəstəlik çox səfeh şeydir. Xəstəliyə yoluxmayanlar da xəstəliyi ürəklərində gəzdirir…”
Xəstəliyi ürəyində gəzdirməyin ikinci adıdır darıxmaq… Əvvəllər aşiqi Qaf dağının o üzünə aşan məşuq ayrılıq yanğısıyla bayatı söylər, göz yaşları görünməsin deyə üzünə rübənd çəkər, əllərini solğun rəngdə xınalayardı… “Koronalı günlər”də bütün bu eşq simvolları da öz məzmununu dəyişdi. İndi ayrılıqlara səbəb Qaf dağı yox, divarlardı. Ayrı-ayrı otaqlarda karantinə salınanlar dastanlardakı o dağlar aşan ayrılıqları elə gözəl utandırırlar ki… Rübəndmi? Bir ətrafa baxın, eşiyə çıxa bilmirsiniz, pəncərəni açın və küçəyə boylanın. Tibbi maskalar da “koronalı günlər”in rübənd dəbidir. Əzablı ayrılıq və hüznlü darıxmaq yaşayanların xınası da əskik deyil-antiseptik vasitələr bütün qapıların ağzında hazırdı. İçəri girdinmi, xınalanmamış kimdi sənə əl uzadıb “xoş gəldin” deyən?!
Koronavirus insanlığın “mən” mərkəzli yaşamına təbiətin harayı kimi də dəyərləndirilir. Biz dünyəvi arzularımıza tac taxıb ruhumuzun başına qoyduq, o da bumeranq effekti göstərib geri döndü, “taclı virus” kimi həyatımızın təhdidinə çevrildi…
Ruhunu yazıya təslim edənlər də bu günləri nahamar yaşayırlar. Onlar da “dünyanın düz vaxtı”ndan mənən qopublar. Yeganə üstünlükləri yazdıqları hər cümləylə bu bağı yenidən qurmağa cəhd etmələridir. Düzdür, yazıçı Varis Yolçuyev bu günləri “yaradıcılığımızı dincə qoyduğumuz günlər” adlandırdı, “Ulduz” jurnalının baş redaktoru Qulu Ağsəs “İndi bizim təklikdən təkliyə qapıldığımız günlərdir” dedi, amma “ 525-ci qəzet”in baş redaktoru Rəşad Məcid ümidini üzmür: “Koronavirus bitsin, böyük dəyişikliklər olacaq”. Bu cümlədəki “bitsin” kəlməsini “bitdi” deyə oxumağı arzuladım. Bir də gördüm arzumun yolunu bir sarı yarpaq kəsib. Apreldə sarı yarpaq? Təəccübümün qulağını Rəşad Məcidin müsahibəsinə söykəyəndə eşitdiklərim sarı yarpağın sirrini çözdü: “…psixoloji durumuna görə unutqan olan insan bunları da unudacaq”.
Unudacağıqmı? Əlibala Hacızadənin o məhşur əsərindəki şeir kimi:
Unudulmaq yaman dərddi,
Gülüm, başına gəlməsin…
Unudulmaqdan bu qədər qorxan insanın unutmağı könlünə peşə seçməsi də həyatın savab-günah təzadının paralelliyidir…
Atatürk Mərkəzinin şöbə müdiri, şair Əkbər Qoşalı “koronalı günlər”də kitabxanasına baş çəkdi, unudulmuş kitabları sevindirdi, yaddaşının xatirə küncünün tozunu aldı. “Şairin ilk kitabı” seriyasından tutmuş, bir çox dəyərli kitabların şəkillərini çəkib paylaşdı. Onun bu paylaşımları çoxlarını (çoxumuzu) xatirələrin Zümrüd quşunun qanadlarına yük elədi, illərin o tayındakı xatirə bulaqlarına “susuz aparıb susuz gətirdi…”
“Ədəbiyyat qəzeti”nin baş redaktoru Azər Turan isə ümidini könlünü verdiyi ədəbiyyata bağladı. “Koronavirus:bəşəriyyətin qorxu çağı” adlı essesində yazdı: “Sənət, ədəbiyyat dünyanın ən qaranlıq çağlarında belə, günəşi qoruyub saxlamağa yardım etdi…”
Şahanə Müşfiqin karantində xoşbəxtliyə yeni anlamlar axtardığı, Gülnar Səmanın arxasını kitab rəfinə söykəyib şeir oxuduğu, Sərdar Aminin dünya şöhrətli filmlərə yeni rakursdan baxdığı bir vaxtda anam Güldərən Vəli də darıxdı, özünə facebook səhifəsi açdı və ilk paylaşımı “O Ulu Göyçəmə dönərik dedim” şeiri oldu. Görünür, anam da koronavirusdan xoflanıb, “boyat dərdi”nin üstünə bir ovuc göz yaşı çiləyib ki, yumşalsın…
Son günlərdə internetdə ən çox axtarılan və oxunan kitablar siyahısına Silviya Brownun “Kəhanətlər” kitabı da daxil oldu. İddia olunur ki, hələ 15 il əvvəl bu kitabda koronavirus haqqında yazılıb. Həmin kitabda müəllifin qəşəng bir sözü var: “Bilgi gücdür”… Bəs insanın bilgisi, elmi niyə məhz bu günlərdə onun gücünə çevrilib koronavirusa qələbə çalmağına vəsilə olmur? Bu suala güvənərək koronavirusun bəşəriyyəti təhdid etdiyi günlərdə günahı elmdə görənlər də az deyil. Öyrənmək arzu yox, instinktdirsə, insanoğlu günahkardırmı? Yaxud, əksinə, o, öz öyrənmək arzusundan əl çəkməlidirmi? Nəyin xətrinə? Əvvəllər bu sualların qarşısında cəsarətiylə dayanan insanoğlu indi həmin cəsarətinə söykənib bildiyi sözlərdən nida cümləsi qura bilirmi? Bu suallarla baş-başa qalanda yazdıqlarımızın özəyinə-özümüzün hekayəsinə çevrilirik. Hər gün eşitdiyimiz ölüm xəbərləri düşüncəmizdə düyünə çevrilir və biz bu düyünü açmaqçün güzgülərə deyil, ovuclarımızın içindəki göz yaşına üz tuturuq. Orda qırışmış alnımıza baxa-baxa inildəyirik: “Hekayəmiz bitirmi?”
Bu məqamda Silviya Brownun xoşuma gələn bir sözünü də xatırlayıram: “Zamana çox bağlıyıq”. Nə olar, təki olsun, təki ruhumuzu dünyaya bağlayan bütün bağların qopduğu məqamda, heç olmasa, zamana bağlı qalaq. Kim bilir, bəlkə elə zaman öz “sabah” adlı paraqrafında bizə söyləyəcək: “…davam edir… İnsanlığın yeni hekayəsi növbəti səhifədə…”
Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər Birliklərinin üzvü, Azərbaycan Respublikası Prezidenti Təqaüd Fəndunun təqaüdçüsü, “Azad qələm” ədəbi-bədii, ictimai-publisistik qəzetinin və “Ali Ziya” ədəbi-bədii, elmi-publisistik jurnalının təsisçisi və baş redaktoru
Mən könül duyğusu, könül açarı, Həsrətdən nəm çəkib eşqimin varı, Bağlama üzümə üzünü barı, Qaçma bu eşqimdən, a zalım oğlu.
Tellərim nə vaxtı bir ələ həsrət, Qönçə məhəbbətim bir dilə həsrət, Solub sevda bağım, bir gülə həsrət, Qaçma bu eşqimdən, a zalım oğlu.
Ümidlər pərəndi, arzular daşqın, Ömür vəfasızdı, zamansa çaşqın, Gəl məni özündən eyləmə qaçqın, Qaçma bu eşqimdən, a zalım oğlu.
Mən eşqin dəlisi, mən eşqin acı, Çəkmişəm bu yolda çox ehtiyacı, Ya öldür, ya da ki, eylə əlacı, Qaçma bu eşqimdən, a zalım oğlu.
Məni məndən alıb zamanım, vaxtım, Eşqin biləyində əyilib taxtım, Sən gəlin taleyim, ya da qız baxtım, Qaçma bu eşqimdən, a zalım oğlu.
Umudun tezgâhında ilmek ilmek örülen. Yarının günlerine sıra sıra işlenen. Belli ki Hint kumaşı, yedili ayrı desen. Kadim bir hatıra, Osh’taki o elbisen.
Eteği bol yıldızlı, omuz keseli. Şal narince, gerdan zümrüt yeşili. Kollar ince, bilek naif, yaka sekiz köşeli. Kaim bir hatıra, Osh’taki o elbisen.
Bir bütünün tamamı, iki örgü bir başlık. Kırgız çadırı gibi, gönlü ısıtan kışlık. Börkü zafer takıdır, tam kalem kaşlık. Daim bir hatıradır, Osh’taki o elbisen.
Bu sayımızın konusu “SÜNNET” hakkında, Muhammed Emin YILDIRIM hocamızla sohbet ettik.
Muhammed Emin YILDIRIM: 1973 yılında Erzurum, Horasan’da doğdu. İlk, orta ve lise öğrenimini Erzurum’da tamamladı ve İstanbul’a geldi. Medrese ilim tahsiline başladı ve devam ettirdi. 1999 yılından sonra Mısır’da İslami ilimler, Arapça’yı kapsayan ve beş yıl süren çalışmalara başladı. 1999 yılından bu yana Hizmet vakfında siyer ve sahabe üzerine çalışmalar yapmakta ve eserler vermektedir.
Kardelen–Neler sünnettir, sünnet kavramını anlatır mısınız? Peygamberimizin (sav) söz ve fiillerinden hangileri sünnettir? Mümin’in iradesine bırakılmış bir alan var mıdır?
M. Emin YILDIRIM–Bismillahirrahmânirrahîm. Sünnet dediğimiz şey, Peygamber aleyhisselâmın aslında mirasıdır. Onun yaptıkları, konuştukları, yanında yapıldığı zaman takrirleri yani sükûtla karşılayıp tasdik ettikleri ve bir de özellikle sahabeye, sahabe üzerinden de ümmetine bunlar benim sünnetimdir diyerek özellikle dikkat çektikleridir. Aslında biz sünnet dediğimiz Peygamber mirasını, Müslümanca düşünme ve Müslümanca yaşama diye tarif edebiliriz. Aleyhisselâm Efendimiz önce o mirasıyla bizim düşünce dünyamızı inşa ediyor, sonra da o düşünce dünyamızın üzerinden bize bir amel sahası kuruyor. Aslında sünnet dediğimiz şey bu yönüyle de Müslümanın hayatıyla alâkadar olan kısımlardır. İslâm dediğimiz din, hayatın her alanına dokunduğu için Efendimiz (sav) de hayatın her alanında Müslümanca duruşu, Müslümanca hali, Müslümanca temsiliyeti sünnetiyle bize göstermiştir. Biz Peygamberimizin bu sünnetini siyer ve hadis kitaplarının üzerinden öğrenebiliriz. Bize Kur’ân’ın “üsve-i hasene” olarak gösterdiği o Peygamberi tanıdıkça da onun sünnetiyle yakınlaşabiliriz. O sünnetle de yakınlaştıkça Allah’ın razı olduğu dini, o aziz İslâm’ı yaşama noktasında gayret içerisinde oluruz.
–Kısmet olursa dergimiz Ramazan ayında okuyucusuyla buluşacak. Peygamberimizin (sav) Ramazan ayı sünnetlerini anlatır mısınız?
–Peygamber aleyhisselâmın Ramazanda yaptığı en önemli şeylerden bir tanesi, Hicrî ikinci yılda malûm Ramazan, oruçla birlikte Müslümanların gündemine girdi. Hemen şöyle bir şeyle başladı Efendimiz, “bizimle ehli kitap arasındaki oruçların farkı bizim oruçlarımızda sahur olmasıdır” dedi. Oruç dediğimiz ibadet geçmiş ümmetlerde de var. Ama o ümmetlerde sahur yok. Bizde sahur var ve sahuru bereket diye isimlendiren bir Peygamber (asm) var. Orucun uykuya tutulmaması gerektiğini, uyanık olunması gerektiğini, iftarın gözlemlenmesi ve iftar anında sevinç duyulması ve iftar anında dua edilmesi, iftara başlarken dua ile başlayıp yemeği bitirirken dua ile bitirilmesi, iftar anında hemen bir anda yemek yemeye yoğun bir biçimde yüklenilmemesi, fasılalar verilerek yenilmesi gerektiği, iftarda az sahurda çok yenilmesi konusundaki tavsiyesi, Ramazan’da da geçerli olduğu üzere midenin üçe bölünmesi, üçte birinin su, üçte birinin yemek ve üçte birinin boş bırakılması, “kıyamul leyl” dediğimiz Ramazan gecelerinin taçlı gelini olan teravihin gündem edilmesi, Ramazan’da özellikle cömertliğin arttırılması, hayırların arttırılması, kırgınların küskünlerin birbirleriyle barıştırılması adına adımlar atılması, komşuların hatırlanması, sıla-î rahimin onarılması ve daha nice şeyleri Ramazan ayında (asm) Efendimizin sünnetleri olarak sayabiliriz.
–Müslümanlar olarak Efendimiz’e (sav) muhabbetimizi mübarek ism-i şerifleri anıldığında salavât getirerek belirtiyoruz, Ahzâb Suresi 56. âyette de Cenâb-ı Allah “Allah ve melekleri peygambere salât ediyorlar; ey iman edenler, siz de ona salât ve selâm edin” buyuruyor. Âyette “Siz de O’na salât edin” denirken okuduğumuz salavâtlarda biz değil Allah’ın salât etmesi için dua ediyoruz. Bu âyeti nasıl anlamalıyız?
–Salât ve selâm. Burada iki tane kavram var aslında. Selâm anlaşılıyor zaten, Peygamber (asm)a selâm göndermek. Salât, biraz daha Kur’ân’daki bütünlüğü çerçevesinden ele alınması gerekir. Aslında salât dediğimiz şey; peygamberin dâvâsına fiilî bir biçimde destek olmaktır. Çünkü salâtın destek diye de bir mahiyeti, bir mânâsı var. Allah’ın salâtı da aslında Allah’ın desteğidir. Meleklerin salâtı da meleklerin desteğidir. Bizim salâtımız da destektir aslında. O Peygamberin sünnetine sahip çıkmak, onun dâvâsına sahip çıkmak aslında bir yönüyle salâttır. O salâtın birçok boyutu var. Meselâ sözlü salâttır aslında bizim salâtu selâm diyerek Peygamberimizin adından sonra en güzel, en ihtiramlı cümleleri söylemek. Ama aklın da salâtı var. Aklın salâtı, O’nun getirdiklerini aklı ikna ettirmektir. Kalbin salâtı var. Kalbin salâtı, O’nun getirdiklerine kalbi itminana erdirmektir. Bedenin salâtı var. Bedenin salâtı, peygamberin dâvâsına bu bedeni, bu hayatı bir yönüyle teslim kılmaktır. Ailenin salâtı var. Ailece peygamberin dâvâsına sahip çıkıp destek olmaktır. İlââhir bu şekilde yürütülebilir bu. Dolayısıyla biz salât kavramını biraz daha fiilî destek olarak anlamamız en doğru anlam olsa gerek.
–Bilhassa uzun metin ve konuşmalarda, her ismi zikredildiğinde salâvat getirmek, anlama ve anlatmada esası takip bakımından dikkat dağınıklığına sebep olabiliyor; bunun için ne yapmak gerekir?
–Bu konuda başta İmam-ı Şafi olmak üzere bazı âlimlerimiz. bir konuşmada ya da bir yazıda başta salât ve selâm getirildiğinde ondan sonra adı her anıldığında getirilmiş olarak kabul edilir diye bir ruhsat vermişlerdir. Ama ne olursa olsun aslında Peygamber (asm)ın adını andığımızda getirdiğimiz salât ve selâm bize fayda sağlar. O zaten gökte de yerde de övülmüştür. Allah ona salât etmiştir, melekler ona salât ve selâm etmektedir. Bizim salât ve selâmlarımıza O’nun ihtiyacı yok. Ama bunu göndermemiz, bunu söylememiz bizim mü’minliğimizin kalite kazanmasına vesile olacağı için isterse bin defa söylemiş olalım bir konuşma içerisinde, her defasında o güzel ismin arkasına en güzel ihtiram cümlelerini eklemek bizim için farklı bir fayda oluşturacaktır. Ama dediğim gibi ruhsat adına eğer bir şey istersek âlimlerimiz böyle bir ruhsat da bize vermişlerdir.
–Müslüman kendi dilinden “O’na salât ve selâm olsun” dese salâvat getirmiş olur mu?
–Tabii ki, bunun bir çeşidi yok. Bir sürü şey söylenebilir. Sadece Türkçe bile bir insan “Allah’ım Peygambere selâmlarımı ilet, salâtımı ilet” dese olur. Ama bizim Sallallahu Aleyhi ve Sellem dememiz, Aleyhissalâtü Vesselâm dememiz, Aleyhisselâm dememiz, daha farklı salât ve selâm cümlelerini söylememiz ya da Delâilü’l Hayrât gibi kitaplarımızda yer alan salât-u selâmları okumamız dua niyetiyle farklı şeyleri söylememiz de tabii ki o selâmlarımızı Peygamberimiz (asm)a ulaştırır.
–Efendimiz’e (sav) olan muhabbette Türk milleti diğer Müslüman milletlerden biraz daha farklı bir anlayışa sahip. Meselâ naat-ı şeriflerin büyük bir kısmı Türkçe yazılmış. Mevlid-î Şerif’te Efendimiz’in (sav) dünyaya teşriflerine gelindiğinde ayağa kalkılıyor. Milletimizin bu muhabbeti nasıl oluşmuş, değerlendirmeniz nedir?
–İslâm ümmeti içerisindeki bütün milletlerde aslında peygamber aşkı farklı bir boyutta var. Meselâ özellikle Hindistan, Pakistan, Afganistan coğrafyasında gerçekten çok güzel bir peygamber aşkını görmek mümkündür. Bu aşkın farklı farklı tezahürlerine de rastlamak mümkündür. Araplar içerisinde de var. Meselâ Arapların mevlidi sayılan Kaside-î Bürde aslında bir yönüyle Süleyman Çelebi’nin mevlidini çağrıştırır. Orada da Efendimizi övecek çok güzel ifadeler kullanılır ki, biliyorsunuz şairler ta sahabe döneminden itibaren Efendimizi en güzel bir biçimde o şiirleriyle aslında övdüler. Hasan Bin Sabit’in ifadesiyle Peygamberimizi anarak aslında şiirlerini övmüş oldular. Kürtlerde de Mevlid-î Şerif var meselâ. O konuda da çok güzel bazı kasidelere rastlamak mümkün. Sizin de soruda belirttiğiniz gibi Türklerde de bu his var. Evet, Türklerde biraz daha bu iş farklı bir boyutuyla var. Bizim milletimizin peygamber aşkı gerçekten takdire şayan bir aşktır. Yüzyıllar boyunca (asm) Efendimizin adına, O’nu çağrıştıracak nice sembole, değere farklı bir anlam yüklemişlerdir. Özellikle Süleyman Çelebi’nin mevlid-î şerifi ve o mevlid okunurken her bahrında, her bölümünde yapılan şeyler ayrıca bu sevginin farklı farklı tezahürlerini ortaya koyar. Bu konuda Efendimiz (asm) için ne yapılırsa azdır. Çünkü onu sevmek imanın bir konusudur. İmana konu olan o sevgiyi ortaya çıkarabilecek her türlü vesile de en güzel şekliyle kullanılmalıdır.
–Bazı yol büyükleri Mevlid kandili Kadir gecesinden daha mübarektir, eğer Efendimiz’in doğumu olmasaydı Kadir gecesini de bilmezdik demişler. Efendimiz’e ümmet olmanın ne büyük bir nimet olduğunun ne kadar farkında bugün ümmet? Bu söz ile birlikte değerlendirebilir misiniz?
–Kadir Gecesi’nin değer ve kıymeti açık bir biçimde Kur’ân-ı Kerîm’de beyân edilen bir şey. Bin aydan daha hayırlı bir gece. O geceye değer katan şey de Kur’ân-ı Kerîm’in nâzili. Kur’ân-ı Kerîm ile ilk muhatap olan da Allah Resulü (sav). Dolayısıyla burada bir yorumlama yoluyla elde edilen bir şey var. Ama yine de bu tarz ifadeleri kullanırken biraz daha dikkatle kullanmakta fayda var. Nihayetinde Efendimiz (asm)’ı övmek için, O’nun değer ve kıymetini ortaya koymak için yorumlara da ihtiyacımız yok. Kur’ân zaten bunu en güzel bir biçimde ortaya koyuyor. Biz Kur’ânımızdan Hz. Peygamber’i öğrenmeye başladığımızda, onlarca âyetle Hz. Peygamber’in değer ve kıymetini öğreniyoruz Kur’ân’dan. Onlarca âyette O’nun görevlerini ve yetkilerini öğreniriz ve yine onlarca âyette, o yetki ve görevlerinin sınırlarını da öğrenmiş oluruz. Kur’ân’daki o âyetler Peygamber sevgisini gönlümüzde farklı bir boyuta taşıyabilecek bir vesile. Dolayısıyla o âyetler üzerinden meseleye yaklaşmak ve değerlendirmek daha doğru ve daha isabetli bir yola götürür.
–Efendimize yazılan naatlar arasında mevlid gecelerinde hep okuna gelen Mevlid-î Şerif’in özel bir yeri var. Bu eserle ilgili neler söylersiniz, diğer dillerde bu tür eserler var mı? Bu açıdan Efendimiz’in şair ve şiire yaklaşımı hakkında neler söylersiniz?
–Biraz önce söyledim meselâ Araplarda İmam Bûsîrî’nin “Kaside-i Bürde”si aslında bizim Mevlid-î Şerif gibi Arapların içinde yaygın olan bir şeydir. Başka dillerde de var. İşte Kürtçe’de var Mevlid-î Şerif. Ama Süleyman Çelebi’nin yazdığı mevlid çok daha meşhur olmuştur. Aleyhissalâtu Vesselâm Efendimizi çok farklı boyutlarıyla ele alan, farklı boyutlarıyla değerlendiren ve biraz da işin ihlâs boyutu da var tabii ki. Allah o ihlâstan dolayı farklı bir bereket ihsan etmiştir, o mevlide. Bunların hepsi Aleyhissalâtu Vesselâm Efendimizin şânını, değerini, kıymetini ortaya koyan vesilelerdir. Peygamber (asm) da kendi huzurunda bazı şairlerin, kendisine ait, İslâm’a ait bu tarz şiirleri dillendirmelerine müsaade etmiştir. İşte Hasan bin Sâbit (ra), Abdullah İbn-i Revaha (ra), meşhur şair olan Kâ’b İbn-i Züheyr (ra) ve daha niceleri. Efendimizin yetki verdiği, izin verdiği bu şeyler de bizim için de aslında birer delildir. Demek ki Peygamberimiz bu şekliyle övülmekten hoşlanıyor. Çünkü O’nun övülmesi de bir yönüyle bizi O’na yaklaştıracak bir vesile olduğu için ortaya konması gerekiyor. Her ne ise bizi Allah Resûlü (sav)’e ulaştıracak ve O’nun sevgisini yüreklerimizde genişletecek, derinleştirecek, bizim onlara daha farklı bir biçimde sarılmamız gerekir.
–Efendimize Habibullah diyoruz, bu sözden ne anlamalıyız?
–“Habibullah”, “Allah’ın sevgilisi” demek, Allah’ın sevdiği ve sevgisinde çok farklı bir yer verdiği “Âlemlere Rahmet” olarak kıldığı ve gerçekten başka birçok peygamber içerisinden seçerek “Hâteme’n Nebiyyin” yani “Son Peygamber” kıldığı, “İki Cihan Serveri” Aleyhissalâtu Vesselam Efendimizi kastetmiş oluruz ve biz çeşitli ifadeleri görürüz peygamberlerde. İşte Nuh Aleyhisselâmı konuştuğumuz zaman “Neciyullah” deriz “Allah’ın kurtardığı” anlamında. İbrahim Aleyhisselâmı “Halilullah” olarak anarız. “Allah’ın dostu” anlamında. Hz. İsmail’i “Zebihullah” olarak anarız. “Allah’ın kurbanlığı” anlamında. “Mesihullah” deriz meselâ Hz. İsa’ya, “Kelimullah” deriz Hz. Musa’ya. Gelir söz, Peygamber (sav)’e; tüm bu söylenenleri sanki içerisine alırcasına, “Son Peygamber” olarak O mühür basacak bu işin sonuna. Onun için O’na da “Habibullah” deriz “Allah’ın Sevgilisi” anlamında. Bundaki kasıt da, Allah’ın kendisini çok çok sevdiği mânâsındadır ki O’nun adının “Muhammed” olması, hem yerde, hem de gökte övgüye mazhar olduğu anlamındadır. Dolayısıyla böyle bir sevgiyi ortaya koyan bir ifade olarak “Habibullah”ı, Efendimiz (asm) için kullanırız.
–Efendimizi hep hoşgörülü olarak gösterme çabası var ancak biliyoruz ki Efendimiz eli ile yetim başı da okşuyordu, kılıç da tutuyordu. Günümüz Müslümanları Efendimiz’i nasıl doğru tanıyıp ondan örnek alabilirler?
–O’nun hayatını kâmilen, doğru bir biçimde öğrenen birisi, şunu çok rahat bir biçimde görür. Aleyhissalâtu Vesselâm Efendimizin bir hususiyeti öne çıkıp da diğer hususiyetleri gölgede kalan birisi değil. En kâmil insan O… En kâmil insan demek ne demek? İnsanlığın her alanda ulaşabileceği en büyük zirvede O duruyor. Ondan ötesi yok. Merhamette öyle, şefkatte öyle, itidalde öyle, cesarette öyle, şecaatte öyle, ilimde öyle… Yani aklınıza gelebilecek her türlü özellikte öyle… Dolayısıyla Efendimizin sadece bir yönünü öne çıkararak anlatmak doğru değil. Bazen işte merhameti öne çıkarılarak anlatılabilir ama orada merhameti var da, cesareti yok anlamına gelmez elbette ki. Müsamahası anlatılırken, müsamahası var da, adaleti yok diye bir şey de anlaşılmamalı. Bunlar var ve hangisi varsa, hangisini alacaksak, insanlığın varabileceği en son noktaya varmış biri olarak var. Böyle anladığımız zaman, Aleyhissalâtu Vesselâm Efendimizin hayatını bir kâmil misâl, bir kâmil örnek olarak ele alıp inceleriz.
–Bugün Ehl-i Beyt dendiğinde akla Efendimiz ile birlikte Hazret-i Ali, Hazreti Fâtıma, Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin geliyor. Ancak o “beytte” başkaları da vardı. Ehl-i Beyt ve Hamse-i Âli Aba kavramlarından ne anlamalıyız?
–Hamse-i Âli Aba dediğimiz şey Peygamber (asm)’ın cübbesinin altına aldığı, Hz. Fâtıma, Hz. Ali, Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin’dir ki, beşincisi Efendimizin kendisidir. Aleyhissalâtu Vesselâm Efendimiz, Hz. Fâtıma’yı işaret ederek: “Her peygamberin soyu kendindendir, benim soyum da Fâtıma’dandır” diyerek, o soyun aslında bir yönüyle Ehl-i Beyt’i de işaret ettiğini ortaya koymaktadır. Ancak biz Ehl-i Beyt kavramını Kur’ân’da ele aldığımızda; Peygamberin hanımlarının da Ehl-i Beyt olduğunu, Peygamberin evinde farklı bir biçimde mânen Ehl-i Beyt olarak isimlendirilen başka isimler olduğunu da biliyoruz. İşte Selman-ı Fârisî… İranlı olmasına rağmen, Allah Resûlü (sav); “Selman benim Ehl-i Beytim’dendir” demiştir. Ancak biz yine de Hz. Fâtıma’nın soyunu, Hz. Ali ve Hz. Fâtıma’nın soyu ama özellikle Fâtıma Validemizin soyunu, Hz. Hasan’ı, Hz. Hüseyin’i Ehl-i Beyt’in soyunun başı olarak kabul ederiz. Bundan dolayı da İslâm coğrafyalarında, Hz. Hasan soyuna “Şerif”, Hz. Hüseyin soyuna “Seyyid” denir. Bu iki ana damar, dinin intikal ve muhafazasında da Allah tarafından farklı bir övgüye mazhar kılınmış bir soydur. Allah, onlardan her türlü kiri, kötülüğü gidermiştir. Onlar tertemiz insanlar olarak her zaman için toplumda dinin en güzel yaşanabilmesinin örneği ve modeli olmuşlardır. Dolayısıyla Ehl-i Beyt’i biz Peygamberin aziz hatırası olarak da kabul edip, onların üzerinden de bu mânâda dinin en güzel bir biçimde yaşanabileceğinin örneklerini aramak durumundayız.
–Efendimiz’in temiz zevceleri, Ezvac-ı Tahirat validelerimiz sultanlarımız, Kur’ân-ı Kerîm’in âyeti ile sabittir ki müminlerin anneleridir. Hal böyleyken nasıl bazıları Hz. Ayşe validemize söz söyleyebiliyor? Bu, âyete muhalefet değil mi?
–Tabii ki müminlerin anneleri, onların imanları, ahlâkları Kur’ân tarafından desteklenmiştir. (Ennebiyyu evlâ bilmu/minîne min enfusihim(s) veezvâcuhu ummehâtuhum) Ahzâb suresinin 6. âyeti; Peygamber müminlere kendi öz canlarından daha öncelikli daha evlâdır. Onun hanımları da müminlerin anneleridir. Dolayısıyla biz başta Hz. Hatice annemiz olmak üzere Hz. Ayşe annemiz, Meymune validemiz, Mariye validemiz, Cüveyye validemiz, Safiye anamız, Ümmü Seleme anamız, Ümmü Habibe anamız ve daha niceleri… Hepsini kendi öz annelerimiz gibi görürüz. Öz annelerimizden daha azize biliriz. Daha öncelikli biliriz. Kendi annelerimize karşı yaklaşımımız neyse onlara karşı olan yaklaşımımızı da aynı şekilde değerlendiririz. Her kim ki kalkar da o annelerimizden birine dil uzatırsa, hele hele o dil uzattıkları Kur’ân’da, başka âyetlerde de, Nur suresini hatırlamak durumundayız. İfk hadisesinden sonra nazil olan âyetlerde temizliği, ahlâkı Kur’ân’da tasdiklenen Ayşe anamıza dil uzatırsa o iman noktasında bazı şeyleri kaybetmiş olur. Öyle bir hali yapan bir insan gerçekten çok büyük bir vebal ve cürüm üstlenmiş olur. Allah katında farklı bir vebalin sahibi olarak sorguya çekilmeye müstehak olur. Müminler tarafından da kınanır, çünkü Kur’ân’ın teskiye ettiği bir annemiz hakkında ileri geri konuşmak insanı iman derecesinde çok tehlikeli boyutlara vardırır.
–Son dönemde malûm, “benim aklım var, Kur’ân’ı kendim okuyup anlarım” zihniyeti hâkim. Bu anlayışa karşı ne diyeceksiniz?
–Aklımızın olması Kur’ân’ın üzerine aklımızı çıkaracağımız anlamına gelmez, burada temel kaide şudur. Selim akıl, sahih nakil ile çatışmaz. Hiçbir zaman böyle birbirlerinin rakipleri değildir. Akıl, vahye teslim olduğu oranda selim bir akıldır. Biz akıllarımızı kullanırız, aklederiz, düşünürüz, akıllarımızı hayırlı işlerde kullanırız ama aklın selimiyetini koruyabilmesi için Kur’ân’ın ve sünnetin rehberiyetine ihtiyaç duyarlar. Eğer kalkar bu noktada herkes kendi aklını kutsar ve kendi aklını mutlak otorite kabul ederse ortaya yüzlerce, binlerce düşünce çıkmış olur. Aslında Kur’ân’ın bu noktadaki rehberiyeti, Peygamberimizin bu noktadaki rehberiyeti, âlimlerimizin o iki temel kaynaktan bize aktardıkları, bizim nerede duracağımızı gösterir. Aklımızın olması bize haddimizi bilmeyi öğretir ve onun gereğini yerine getirir. Dolayısıyla bu noktada dikkatli olmak gerekir. Akıllı olmakla akılcı olmak aynı şeyler değildir. Aklı vahyin kontrolüne vermekle aklı putlaştırmak da aynı şey değildir. Burada haddimizi bilerek sınırları ihlal etmememiz gerekir.
–İletişim imkânlarının gelişmesi ile maalesef hadis olduğu iddia edilen bazı sözler, daha fazla yayılır oldu. Sünnet veya hadis diye ifade edilenlerin gerçekliği konunun uzmanlarının işidir. Vatandaş olarak bunları ayırt edebileceğimiz bir yöntem mevcut mu?
–E tabi bu noktada bazı şeyleri ayırt edebilmek, elbette ki biraz altyapıyı gerektirir. Bu noktada kardeşlerimizin şöyle bir şeye dikkat etmeleri gerekir. Sosyal medyada ya da internet sitelerinde gördükleri her şeyi hemen hadis diye kabul etmek alıp paylaşmak doğru değil. Bazen altına Buhârî, Müslim yazmış olsalar dahi ne yazık ki bu noktada çok ciddi bir bilgi kirliliği yaşandığı muhakkak. Bizim için aslolan kitaptır. Bizim hadisleri öğreneceğimiz temel kaynaklarımız bellidir. Buhârî, Müslim, İmam Nesaî, Tirmizî, Ebu Davud, İbni Mace, Ahmed bin Hanbel’nin Müsned’i, İmam Mâlikî’nin Muvattası ve daha niceleri… Bu ana kaynaklardan mümkün olduğu kadar ya bizim kendimizin bizzat gördüğü ya da sözüne itibar ettiğimiz, ilmine güvendiğimiz insanların paylaşımlarının üzerinden bizler de bazı şeyleri öğrenmeliyiz. Biz kitap ümmetiyiz dolayısıyla ilmi de kitaplardan alırız. Kitapları bize veren âlimlerden alırız. Bu konuda daha duyarlı ve dikkatli olmak her açıdan bize fayda sağlayacaktır.
–Bu sene Ramazan ayı ile ilgili bir projeniz var mı?
–Evet bu sene Allah izin verirse Siyer Tv’de “Siyer’den Hayata” diye 30 bölümlük her akşam yapacağımız bir programımız var. Geçen sene Bekir Develi kardeşimizle “Herkes için Siyer” başlığı altında Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin doğumundan vefatına kadar olan bölümü işledik. Bu sene de Peygamberimizin örnekliliğini işlemeyi hedefliyoruz. İşte bir eş olarak, bir baba olarak, bir tüccar olarak bir komutan olarak, bir devlet başkanı olarak, bir muallim olarak, bir mürebbih olarak, bir doktor olarak, bir çevreci olarak Allah Resulünün hayatını inşallah işleyeceğiz. Hayırlara vesile olmasını Rabbimden niyaz ediyorum. Okuyan kardeşlerimin de özellikle dua etmelerini istirham ediyorum.
Kardelen yazarlarından peş peye kitaplar yayınlanmaya devam ediyor. Yazarımız Sinan Ayhan’ın ilk kitabı olan “Afrika; Kurutulmuş İnsan Gölgeleri” çıktı. Kitapyurdu Doğrudan Yayıncılık’tan çıkan şiir kitabına www.kitapyurdu.com sitesinden ulaşılabilir.
Yazarımızı tebrik ediyor, okuyanının bol olmasını temenni ediyoruz.
29. Kardelen Toplantısı
Kardelen’in geleneksel yazarlar toplantısının 29.su telekonferans yöntemi ile 30 Ocak 2021 günü gerçekleştirildi. Toplantı, Mustafa Büyükgüner’in takdim ve selâmlama konuşması ile başladı.
106.sayının değerlendirilmesiyle birlikte hazırlıkları tamamlanmak üzere olan 107.sayının da değerlendirilmesi yapıldı.
Daha sonra, önümüzdeki birkaç sayının konu tespitiyle ilgili değerlendirme yapılarak dergi ile ilgili projeler istişare edildi.
Bir sonraki toplantının tarihi ve idarecisi belirlenerek toplantı sona erdirildi.
29.Toplantı Başkanı Mustafa BÜYÜKGÜNER’in Konuşması
Allah’ın selâmı, rahmeti, bereketi, Sevgililer Sevgilisi Resulünün şefaati başta Kardelen camiası olmak üzere bütün meydan yerine çıkanların üzerine olsun, üzerimize olsun.
Ben bu meydan yerine çıkma durumunu çok önemsiyorum ve bu durumun ezelden ebede doğru fikir ile uğraşan veya en azından bu yolda olmaya gayret eden herkese ve her camiaya ilahî bir emir olduğunu düşünüyorum.
Fikir, sahip olduğu kalıpları yıkmak ister, has fikir ise herkese ve her şeye nüfuz eder. Hele başı ve sonu Allah’ın belirlediği hudutların içerisinde bizim idrak edemeyeceğimiz güçteki gerçek fikir -İslâm- zaten meydan yerinde bulunma emrine muhataptır.
Hz Âdem aleyhisselâmdan dinin tamamlayıcısı Peygamberler Peygamberine kadar bütün peygamberler Allah’ın dinini yaymak ile emrolundular, bu emir o kadar keskin bir şekilde uygulandı ki, -meselemizin tam olarak anlaşılması için söylüyorum- meydan yerinde olmak âdeta peygamberler için farz, ümmeti için de terk edilmesi düşünülemeyecek bir sünnet oldu. Konuyu dağıtmamak ve vereceğimiz örnek keyfiyette bütün kemmiyetleri içinde barındırdığı için sadece Sevgili Peygamberimizin hayatından her hangi bir (an)ı cımbızla çekmek yeterli olacaktır.
Rabbimiz emretti ve Resulümüz bütün akrabalarını bir araya topladı, olayı biliyorsunuz, ileride müspet anlamda dini omuzlayıp yükseltecek ve menfi olarak dine en büyük düşmanlığı edecek olan bütün akrabaları oradaydılar. Efendimiz burada İslâm’a ilk önce toplu olarak akrabalarını davet etti. Bu işi meydan yerinde yaptı. İstese evine (veya ailenin büyüklerinden birinin evine) davet eder, tebliği burada yapar ve ihtimal dairesindeki hakaret ve alaylara da kimse görmeden burada muhatap olurdu.
Ama gerçek fikir tabiatı itibariyle dört duvar arasında sınırlandırılamaz. Üstelik tebliği meydan yerinde yaptığınızda muhatap sadece davet edilenlerle sınırlı değildir. Muhatap bütün bir insanlıktır. İşte meydan yerine çıkmanın kıymeti… Allahın Resulünün bu tavrı bütün sahabelerine de elbette sirayet etti. Siyer kaynaklarından öğrendiğimize göre bir sahabenin Müslüman olduktan sonra sorduğu ilk soru, “Ben ne yapabilirim ya Resulullah?” oluyor. Bu tavır başta sahabe efendilerimiz olmak üzere halka halka yolumuzun büyüklerinin hepsinde bir karakter olarak var. Ama bana göre peygamberlerden sonra İslâm tarihinde meydan yerine çıkmanın ve meydanda olmanın vücut bulmuş hali Hz Ömer efendimizdir. Hayatının her anı bir meydan yerinde olma (meydan okuma) hali olan ve bu sebeple şeytanın bile kendisinden korkarak kaçacak delik aradığı Hz Ömer’i yaşamının tek bir (an)ı ile resmet deseler, hiç düşünmeden şu sahneyi söylerdim; Müslüman olduktan hemen sonra kaç kişiyiz diye soruyor, 40 cevabını aldıktan sonra da “40 kişilik bir topluluk meydan yerine çıkmayı hakeder” diyerek Müslümanları Kâbe’ye yani meydan yerine götürüyor.
Bu hamle öyle bir hamledir ki; muhal farz (haşa), meydan yerine çıkıldıktan sonra sahabe efendilerimizden her hangi biri bu davadan dönmek istese, hamlenin büyüklüğünden yani meydan yerine çıkmanın (meydan okumanın) büyüklüğünden bu davadan dönemez… Hattâ ve hattâ dava Kâbe’de aleni hale getirildikten sonra, davadan dönme ihtimali tamamiyle ortadan kalkmıştır denilebilir.
Allah nasip etti 107. Sayımızın konusu olarak Türk Birliğini seçtik. Taslak olarak hazırlanan ve biraz sonra sizler tarafından değerlendirilecek olan bu sayıda Türk Birliğini seçmekteki başarımız son dönemde dünya kamuoyunda yaşananlar düşünüldüğünde daha iyi anlaşılacaktır. Bu konuda bir değerlendirmeyi açılış konuşmasında yapmayacağım. Ancak şu tespiti işte tam burada yapmam da, aynı zamanda 107. Sayının editörlük görevinin de bana verildiği ve maalesef zihnimin çok yoğun olması sebebiyle hayalimden geçen ve planladığım hiçbir şeyi yapamamış olmam sebebiyle benim için bir zorunluluktur:
Türk Birliği (inşallah) bir gün gerçekten kurulabilecekse, bu birliğin temel çimentosu da mutlaka İslâm olacaktır. Bu o kadar tabii bir gerçek ki, hani İmamı Rabbanî Hazretlerinin, “zuhurunun şiddetinden gaip”dir dediği gibi herkes bunu biliyor ancak kimse bunun söylenmesi gerektiğini düşünmüyor.
Bence millet olarak içeride ve dışarıda, (fert fert içimizde ve dışımızda) yaşadığımız bütün maddi ve manevi hastalıklarımızın çözümünü arayanların İslâm’ın milletimize nasıl bu kadar yakıştığını araştırmaları; bu konuda üniversitelerin kürsüler kurması, anlı şanlı bol sıfatlı akademisyenlerimizin bu konu üzerinde çalışması gerekir. Ali Hocamın “Etle tırnak gibi…” diye ifade ettiği bu yakışma halini, bence en iyi bir prototip olarak “Türk” karakterini tahlil ederek anlayabiliriz.
Sayabileceğimiz pek çok hasletinin yanında, aynı zamanda; Türk, Meydan Yerinde Olandır…
Bunun en basit halini “One Minute!” ve “Dünya Beşten Büyüktür!” çıkışlarından, hâlâ başta İslâm coğrafyası olmak üzere dünyadaki bütün mazlumların bir “ah” nidasına devletimizin hemen cevap vermesinden ve dünya kamuoyunda bu durumun takipçisi olmakta kendisini vazifeli görmesinden anlayabiliriz.
Daha yoğun ve daha zirve hallerini ise, şanlı tarihimizin her dönemindeki ferdî ve topyekûn cemiyet çıkışlarında görmemiz mümkün. Hepsini temsilen bir örnekle yetinelim:
Yavuz Sultan Selim Han, İran seferinde iken, yol o kadar meşakkatli oluyor ki, artık asker seferin bitmesini ve geri dönmeyi arzular hale geliyor. Bunu devletin ileri gelenleri marifetiyle Sultan’a duyuruyorlar, ancak Sultanda geri dönmeye dair bir emare yoktur. Bir gün Yavuz’un otağına asker tarafından ok atılıyor… 15 Temmuzun hatıralarının bu kadar taze olduğu günümüzde devlet başkanının çadırına ok atmanın ne manaya geldiği anlaşılıyordur her halde…
Bir yönetmen olsam ve Yavuz Sultan Selim’in hayatını filme çekiyor olsam, benim filmimin başlangıç sahnesi her halde şöyle olurdu:
Yavuz, çadırına atılan oklardan sonra atının üzerinde ve yalın kılıçtır… Meydandadır… Ve askerin gönlüne, yüreğine tesir eden bir konuşma yapar. Bu konuşma orduyu tekrar harekete geçirir…
Aslında Yavuz meydana çıktıktan sonra, hiç konuşmasa ve atını İran’a doğru sürse dahi maksat hâsıl olur ve en büyük sorguçlu paşasından en küçük neferine kadar bütün ordu aynı anda peşine düşerdi. İşte meydan yerine çıkmanın (meydan okumanın) kuvveti…
Yavuz’un meydan yerine çıkmasındaki heybeti ve fikri altyapıyı, o günün Anadolu ve İran coğrafyalarını bilenler ve Yavuz’un hamlesinin ne manaya geldiğini anlayanlar idrak edecektir…
Ülkemizde dergicilik, özellikle de fikir dergiciliği de bir meydan yerine çıkma, meydanda olma durumunu gerektirir. Ülkenin dergicilik geçmişine şöyle bir bakan, türlü türlü ideolojilerin savunuculuğunu yapan dergilerin hepsinin (kendi meşreplerine ve fikirlerinin gücüne göre) gür sesli ve meydanda olduğunu görür. Bizim için bu konudaki en büyük örnek elbette Büyük Doğu’dur.
İslâm tarihinden ve kendi tarihimizden örneklerini verdiğimiz meydan yerinde olma halinin, günümüzde fikirde en ön safında olan elbette Üstad’dır. “Durun kalabalıklar bu cadde çıkmaz sokak!” diye meydanda haykıran, Büyük Doğu’nun ilk devrelerinde kendisine üniversite kürsüsü ve Büyük Doğu arasında bir tercih yapması gerektiği söylenince “Bir sınıfa hitap etmektense bütün bir cemiyete hitap edici olan Büyük Doğu’yu tercih ederim” diyerek üniversitedeki görevinden ayrılan Üstad’ın bütün hayatını tek bir cümleden tarif et deseler; “Bir meydan okuma, (meydan yerine çıkma) tavrının vücut bulmuş hali” derdim.
Bana göre Kardelen’in beslendiği ana damarlar işte bunlar…
Demek ki Kardelen; Türk toprağına atılan bir İslâm tohumu olarak Büyük Doğunun usul ve esasları ile filizlenmiş, yeşerip gürleşerek dal budak salmış ve bu günlere gelmiştir…
İnsanlık tarihinde meydan yerine çıkmanın her türlü fikirden muaf olarak neredeyse bütün toplumlarda görülen şekillenmiş bir hali var. Özellikle eski zamanlarda pek çok toplumda âdet olduğu üzere iki ordu karşı karşıya geldiklerinde savaşmadan önce içlerinden en seçkin savaşçılar seçilerek bu savaşçılar savaş meydanında birbirleri ile dövüşüyorlar. Bunu basit bir düello olarak düşünemeyiz. Zira burada seçilen askerler temsil ettikleri fikir uğruna bu mücadeleyi yapıyorlar. Buna Arapların “Mübareze” dediğini Ali Hocamın kitabı sayesinde öğrendim…
Mübareze… Ne güzel bir kelime…
İlk baskısına “Yeni Bir Diyalektik” ismi verilen -ki o isim de müthiş bir buluştur- esere daha sonraki ilavelerle birlikte yapılan baskısında “Mübareze” ismini vermek… Ne güzel bir buluş…
Tarihe bir not düşülmesi amacıyla şunu büyük bir onurla ifade ederim ki; tanışıklığımızın çeyrek asrı bulduğu Ali Hocamın da bütün hayatının bir “meydan yerinde olma” örneği olduğuna şahidim.
Kardelen’in yeşerip gürleşmesi ve bu günlere gelmesi için can suyunu veren Ali Hocam, aslında bu can suyunu Kardelenin şahsında hepimize vermiştir diyebiliriz. Bu usul gereği meydan yerine çıkmak ve “Durun Kalabalıklar” diye haykırmak hepimizin yaratılış ve yaşayış gayesi olmalıdır.
Bu duygular ile bütün gönüldaşlarımı selâmlıyor ve toplantımızın hayırlara verile olmasını temenni ediyorum.
Gelecek sayı (109) konusu, 15.05.2021 tarihinde sitemizden (kardelendergisi.com) ilân edilecek.
Eserler, 07-20.06.2021 tarihleri arasında, “Kardelen’de yayınlanması talebiyle” Word dosyası olarak (kardelen@kardelendergisi.com) adresine gönderilmeli. Bu tarihler dışında ve başka adreslere gönderilenler, dikkate alınmayacak.
Her sayı için ayrıca eser gönderilmeli. Bir seferde en fazla 2 fikir yazısı ve hikâye, 3 şiir, 2 sayfa karikatür gönderilebilir. Başta inceltme işaretleri olmak üzere imlâ kaidelerine dikkat edilmeli. ELLE DÜZENLEME YAPILMAMALI, programın imkânları kullanılmalı. Belirtilenden fazla eser gönderenlerin hiç bir eseri dikkate alınmayacak.
Daha güçlü olarak kervanın devam edebilmesi için bir eseri Kardelen’de yayınlanan bir şair ve yazar, İKİNCİ ESERİNİ GÖNDERMEDEN ÖNCE Kardelen’e abone olarak kervanı güçlendirmelidir. Ayrıca Kardelen’in faaliyet gruplarına ve toplantılarına da iştirak etmeleri faydalı olur.
“Gənc Ədiblər Məktəbi”nin müdavimi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Gənclər Şurasının və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, Prezident təqaüdçüsü, “İlin gənci” müfakatçısı, Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Baş redaktoru
İlləri qovub gəlmişik, Əlimizdə dərd çomağı… Daşları yuva bilmişik, Daşlar da ürək qınağı…
Ürək də daşa dönərmi? Bozararmı görən üzü? İnsan daşdan eşq əmərmi? Daş ağararmı dan üzü?
Suallar… Daşlı suallar, Daşlayar, yaralar məni… Bu ahıl, yaşlı suallar, Didərlər, oyarlar məni…
Azerbaycanın Kültür ve Edebiyat Portalının Türkiye temsilcisi
Slav dillerinde Sarajevo, Osmanlı Türkçesi’nde Bosna Sarayı, bizim dilimizde sevdalinkalarında ağıtları susmayan, boynu bükük, sinesi yaralı, gözü yaşlı Saraybosna.
Hüznü dağlara taşlara sığmayan, yıllar geçse de unutulmayan utancın adı Saraybosna. Öyle bir acı ki, kimi zaman heybetli Bjelašnica’nın, kimi zaman yemyeşil Igma’nın,kimi zaman başı dumanlı Trebevič’in bağrından bir çığ gibi düşer. Sonra kendini nazlı Miljacka (Milyatska) ırmağının serin sularına atar da, soğumaz yangını. Her dem yanan, her dem kavrulan yürektir Saraybosna…
Tarihin kanla yazılmış sayfalarından silinse hafızalardan silinir mi üç koca utanç yılı. Keşke silinse, keşke acılar unutulsa, Adım atılan her yerde mezarlar olmasa keşke. Bilmesem daha yirmisini görmemiş gencecik fidanların bir gecede katledildiğini, kadınların çocuksuz, evlerin erkeksiz kaldığını.
Bu nasıl bir öfke, nasıl bir intikam!
Tepelere mevzilenip birkaç Müslüman öldür, pazartesi tekrar mesaiye dön! Müslümanlara duyduğun kinde boğulasın Avrupa!
Ya Umut Tüneli… Sırp, şehri tamamen sarmış; ne ekmek, ne su… Bütün yardımları kesmiş. Canını dişine takmış Bosna, Elli altmış metrelik bir tünel kazmışlar keskin nişancılara görünmeden. Görünenler vurulmuş, gizlenmeyi başaranlar taşıyabildikleri kadar erzak taşımışlar yardım uçaklarından. Bir lokma ekmek, bir damla su için, ölmemek için. Savaşın en soğuk halinin utanç kanıtlarından sadece biri olan bu yer, bir nebze olsun umut vaat ettiği için Umut Tüneli denmiş adına.
Savaştan sonra yaraları sarılmamış Bosna’yı bir anda kırmızı güller sarmış. Nasıl mı? Tüm dünyaya sözde medeniyet götürdüğünü savunan vahşi Avrupa’nın attığı her topun düştüğü yere kırmızı reçineler dökülmüş. Yaraları kapatamayınca yollardaki, binalardaki ayıbı kapatmaya çalışmışlar. Güllerden daha kırmızı gözyaşı döken Bosna, adına Saray Bosna Gülleri demiş ölenlerinin anısına bu çukurlara. Her biri anne, her biri kardeş, her biri kavuşulamayan sevgiliymiş Saraybosna Gülleri…
Geceydi. Rüyaydı. Rüyadan öte gerçekti. Acıyla inleyen bir kadın sesiydi duyduğum. Gel diyordu, gel. Durgundu, yorgundu, bitkindi sesi. Belli ki anlatacakları vardı. Şehrin ışıklarının en güzel göründüğü yerdeydi, Seyir Tepesi’ndeydi. Dalga dalga yayılıyordu fısıldayan sesi.
Savaşta duyuramadığı çığlıklarını en dingin haliyle Anavatan’a duyurabilmişti nihayet. Yahudisi, Katoliği, Ortodoksu…Bir yaren diledi belli ki yüreği, bu kadar ecnebinin içinde derdini dökecek.
Sadece GEL dedi. O ‘gel’ her şeyi anlatmaya yetti.
İnsanoğlu merak ederse öğrenir, öğrenirse kendini donatır ya, donandım kendimce lakin duyduklarımdan dinlediklerimden gönenmedim gönlümce. Yüreğimin sesiyle yollara düştüm bir gece vakti. Güneşi ertesi günün sabahı hüzün topraklarında doğdurursam belki dinerdi göz yaşım.
Qovuşacaq bölünənlər, bölgələr, Nurlanacaq qaranlıqlar, kölgələr, Diriləcək Oğuz xanlar, Bilgələr, Türkə səcdə, Türkə təzim olacaq, Bugün-sabah dünya bizim olacaq. Z.Yaqub
“Ruhlar məndə qərar tutub, mən elə Türkün ruhuyam” deyən Xalq şairi Zəlimxan Yaqubun yaradıcılığında türkçü¬lük, Türk dünyası mövzusu mühüm yer tutur. Əslində onun yaradıcılığını Türk dünyasından kənar təsəvvür etmək müm¬kün də deyil. Bunu professor Tofiq Hacıyevin dedikləri də bir daha təsdiq edir: “Zə¬lim¬xan, türklük sənin qanına elə ho¬pub ki, sən “türk” deməyəndə də onun dünyasından xəbər verirsən”. Tənqidçi Əsəd Cahangir deyir: “Zəlimxan Yaqub şeirə Yunus Əmrədən tutmuş Aşıq Ələs¬gərə qədər min illik türk-islam ədəbiyyatı üzərində gəlib. Bu¬na görə onun şeirləri son dərəcə milli olduğu qədər, həm də bə¬şəridir. Türk¬lük onun şeirlərinə millilik, İslami düşüncə isə bə¬şə¬rilik gə¬tirir”. Ədəbiyyatşünas alim, Zəlimxan Yaqub yaradı¬cı¬lığından bəhs edən “Əzəl-axır dünya Türkün dünyası” kitabının mü¬əl¬lifi Azər Turan isə belə deyir: “Zəlimxan Yaqubun şeir¬lərində türkün genetik yaddaşı dipdiridir”. Böyük Türk dünyasını “bir canın içində min bir cahan” kimi dəyərləndirən, “bir yanda Yəsəvi, bir yanda Teymur – Ulu Səmərqəndəm, qədim Yəsiyəm” deyən Zəlimxan Yaqub yazır:
Türküstan canımdı, Turan varlığım, Turanla Quranın qafiyəsiyəm! (“Qafiyə”)
Müstəqilliyimizin ilk illərində, torpaqlarımızda qanlı döyüş-lərin getdiyi bir vaxtda şair Türkiyəyə gedənlərdən nə istəyir: Türkiyə adlı bir kitab, yaralarımızı tikməyə “işığım, nurum” dediyi İstanbuldan, Bursadan, Ərzurumdan, Sivas¬dan iynə, sap, bizi düşündürən dumanlı suallara aydın cavab, Türkün ürəyi boyda ürək gətir, – deyir:
Bu ürək səndə yoxsa, o meydana girmə sən, Ömrünü hədər verib, vaxtını itirmə sən. Türkün ürəyi boyda Türkiyə gətirməsən, Nə özünə zəhmət ver, nə bizə əzab gətir! (“Tapşırıq”)
İlk dəfə sərhəddi keçəndə keçirdiyi sevincqarışıq həyə¬canı “Sarp qapısı” şeirində ifadə edir, “Sarp qapısı, məni burda saxlama”, – deyir:
Sarp qapısı, apardığım ərmağan, Bir ürəkdi, bir qələmdi, bir varaq.
Türkiyəyə sonrakı səfərlərində isə “Qələmə qurban olum, qis-məti qarsa yazdı”, – deyir, Mövlanası “nurlu cahan” olan Kon-yanı, Qağızmanın almasını da tərif edir (“Qağızmanın alması”), Ərdəhanı, Ərzurumun yollarını da (“Gecə keçdim Ərzurumun içindən”), Gözəllər gözəli, dünyanın gözlərinin nuru adlandırdığı İstanbulu vəsf etməkdən doymur, “İstan¬bula baxırsansa, Çamlı-cadan bax” (“Çamlıca”), İstanbulu gəzməyə, gözəlliyini görməyə iki göz bəs etməz, iki min göz gərəkdir, İstanbulu duymaq üçün insanın qəlbi gərək dünyanın ən möhtəşəm sarayları kimi zəngin olsun, – deyir.
Bir dəfə görən kimi, gördüm demək yaraşmaz! İstanbulu gəzməyə, Bir ömür bəs eləməz, ikinci ömür gərək, (“Gözəllər gözəli”)
İstər Dadaloğlundan yazsın, istərsə də Qaracoğlandan, Yunus Əmrədən – hamısında eyni məhəbətin şahidi oluruq. Mövlananı Allahdan aşağıda ucaların ucası, ustadlar ustadı, xocalar xocası, Şəmsin könül həmdəmi, “Şərqin ulu qocası” adlandırır (“Mövlana türbəsində”). “Sözü bütün dünyaya, səsi Tanrıya” çatan, adı hər bir nə¬silə əzizdən-əziz, atəşi sönməz olan, Türkün “İstiqlal mar¬şı”nı yazan, yaratdığı hər yazı “Haqqın bağrından qopan” şair Məhmət Akif Ərsoyu böyük məhəbbətlə yad edir (“Məh¬¬mət Akif Ərsoyun ev-muzeyində”). “Həsrəti gözünün içinə qədər yeriyən”, əriyə-əriyə bərkiyib, bərkiyə-bərkiyə əriyən, torpağına, kökünə bağlı, qəlbi vətən sarıdan yaralı Nazim Hikmətdən söz açır (“Oxuyuram Nazim Hikməti”). Məşhur türk aşığı Səbri Şimşəkoğluna üz tutur:
Şimşəkoğlu, gəl, bir yazaq yazımızı, Şimşəkoğlu, gəl, bir çəkək nazımızı. Zəlimxanla qoşa çalaq sazımızı, Dünya görsün qalxan kimdi, enən kimdi? (“Kimdi”)
Özünü, qeyrətinə arxalanıb, təmiz, sağlam niyyətlə əbədiy¬yə¬tə doğru yol gedən Türkün nəfəsi, türkün nəvəsi sayan Zəlim¬xan Yaqub “Qurbanam, Türkə qurban”, – deyir. Başqa bir şeirində isə dünyanı Haqqın yolunda – Tür¬kün yolunda namaza çağırır:
Dilimdə xeyir-dua, şeirimi yaza-yaza, Çağırıram dünyanı haqq yolunda namaza, Çağırıram dünyanı Türk yolunda namaza!!! (“Qocatəpə camesində”)
Bakı səmasında türk şahinlərini görməsindən qürur du¬yan şair bu şahinlərlə birgə torpağıma Ay ruhu, ulduz ruhu, “Azər-baycan” haykıran Atatürkün ruhu gəldi deyir:
Şahinlərə, ulduzlara qucaq açdı, Bakı şəhəri – Türkün ruhu, Turkün ruhu, Türkün ruhu gəldi! (“Türkün ruhu”)
Ürəyindəki ağrılarla bağlı Almaniyaya müalicəyə gedər¬kən yolüstü bir neçə günlüyə İstanbulda Atatürk köşkündə qalan şair, Atataürk köşkündə keçən günlərim “əlli il sürdü¬yüm bir ömrə dəydi”, – deyir:
Min kitab yazsan da, demə bəsidi, Yaddaşın harayı, ruhun səsidi, Allahın şairə hədiyyəsidi, Atatürk köşkündə keçən günlərim. (“Atatürk köşkündə keçən günlərim”)
Doğru yoldan azanların, türkün düzünü tərsə, haqqı nahaqqa yozanların, türkə quyu qazanların səfimizi pozmağa çalışdığı bir vaxtda Türkiyədə ermənilərdən üzristəmə kam¬pa-niyasına başla¬yan¬lara kəskin etirazını bildirir:
Yaxşı bilir doğu, batı, Hardan gəlir Türkün zatı. Əldən verməz ehtiyatı, Türk yağıdan üzr istəməz. (“Türk yağıdan üzr istəməz”)
Şeirləri ilə Türk dünyasının xəritəsini cızır, tarixi keçmi¬şimizi gözlərimiz önündə canlandırır. Bu məqamda özü də sanki tarixçi-alimə dönür gözlərimizdə. Dəmir qapı Dərbənddən danışanda yana-yana deyir ki, bir yerdə ki, sevinc dərdə qənim deyil, iz mənim, naxış mənim olsa da, “Vətən ətri verən gülü, Vətən dadan suyu” yoxdu, içi içimə, çölü çölümə oxşamırsa, “mənim dilimdə danışır, mənim dilimə oxşamır”sa, “məclisində ozanı, məscidində əzanı”, qalaq-qalaq dərdini olduğutək yazanı yoxdusa, Vətən qürbətə dönübsə, “Mənim olan mənim deyil”:
Dərbənd dərdin yekəsiymiş, Yadın yağlı tikəsiymiş. Ağrıları parça-parça Ciyərimi sökəsiymiş, Bu mənim Vətənim deyil.
“Mənim dərdim siyasətin küpəgirən qarısında”dır, dərdimiz təkcə Dərbəndlə bitmir deyir:
Borçalı da bu gündədi, Təbriz də, Kərkük də belə.
Kök mənim, budaq özgənin, Baş mənim, papaq özgənin. Çiçəyi çəmənim idi, Libası kəfənim idi, Torpağı vətənim idi. Dünənə bax, ay eloğlu, Sənin idi, mənim idi. Bu mənim Vətənim idi, Bu mənim Vətənim deyil! (“Dərdim – dəmirqapı Dərbəndim”)
“Mən öləndə üzümü Borçalıya çevirin” deyən şair Bor¬çalı harda yerləşir deyənlərə cavab verir ki, Borçalı arzu¬muzun nüba-rında, könlümüzün qübarında, əlimizin qaba¬rında, alnımızın tərin¬dədir. Borçalı çiçəklərin zərində, yer üzündəki səkkiz cənnət¬dən birindədir və o hər “ağlı aza, kefi saza, dayaza” görünməz, çünki yeri şairin könlünün ən dərinindədir (“Borçalı harda yerlə-şir”). Və deyir ki:
Kərkükü, Dərbəndi xatırlamazdım, Əgər Borçalıda doğulmasaydım. (“Dərbənddən gəlirəm”)
Bir vaxtlar laylası çalınan, şeiri oxunan, cinası ilmə¬lənən, təcnisi toxunan, balı dodaqlardan süzülən, çeşməsi quru¬mayan, suyu bulanmayan, dünyaya Dədə Ələsgəri bəxş edən Göyçəni bir yay günündə gəzib taleyindən halı olan, “Köküm Borçalıda, özüm Göyçədə” deyən Zəlimxan Ya¬qubun “göyüm-göyüm göy¬nə¬yən”, sızıldayan yarasına çevrildi Göyçə XX əsrin sonlarında:
Göyçə dərdi döndü coşqun sellərə, Bilən bilir, kim axıtdı, kim axdı. Hey fikirləş, sonu yoxdu bu dərdin, Zaman-zaman çözələnən yumaqdı!
“Divar və çay” şeirinəd bir vaxtlar alman xalqını iki yerə bölən Berlin divarları önündəki düşüncələrini ifadə edir və bu divarları millətimizi ikiyə bölən çayla müqayisə edir:
Bir dövləti ikiyə bölən divar yıxıldı; Bir milləti ikiyə bölən çayı neyləyək?
Bu gün dünyada baş verən proseslərə də biganə qalmır şair. Neçə il əvvəl yazılsa da, bu gün dünyada baş ve¬rən siyasi burul¬ğanlar zamanında da aktuallığını saxlayan “Bir kövrək havadı sazımda Kərkük” poemasında son illərdə İraqda cərəyan edən proseslərə diqqəti çəkir, burdakı türk¬lərin taleyindən narahatlığını dilə gətirərək “Qarabağın dalınca gedən Kərkü¬küm” deyə haray çəkir. Şair yaxşı bilir ki, demokratiya pərdəsi altında qərbin dəstəyi ilə şərqdə cərəyan edən hadisələrin əsas hədəfi Türki¬yədir, türklərdir:
Qürbət qəm gətirən qəmxanə sözdü, Vətən işıq sözdü, pərvanə sözdü. İran da, İraq da əfsanə sözdü, Türkün başındadı xatalar, lələ.
Doğmaların bir-birinə uzaqdan uzaq olduğunu, Vətənin qür¬bətə çevrildiyini, öz evinin içində talesiz qonağa çevri¬lənləri, Tür¬kün torpağına qənim kəsilib, qanına susayanları görəndə Türkün iqlimdən-iqlimə at oynatdığını, şanlı tarixini xatırladır, “Hardasan Türk oğlu, harda yatmısan”, – deyə haray çəkir, təkcə şanlı keçmişimizlə öyünməyin bu gün az olduğunu deyir:
Keçmişə güvənmək bir təsəllidi, Yapışma tarixin daş yaxasından. Türk oğlu, düşmənin bizə bəllidi, Qurtar Kərkükümü dərdin yasından.
Qarabağın da Ərbil, Mosul taleli olduğunu xatırladan şair “Borçalıtək könül varı talan” olan, “namazını Türkə sarı qılan”, “taleyində bir ingilis barmağı” olan Kərkükə, kər¬kük¬lülərə deyir ki, “Borçalıyam, nə çəkirəm mən bilirəm”, Kərkükün, Bayatın, “tərsinə işləyəyn saat”ın nə demək olduğunu mən bilirəm, çünki mən də vətəni qürbətə dönən¬lərdənəm. Bu gün Türkün üzləşdiyi problemlərin səbəbini və onu yaradanların ünvanını da cəsarətlə göstərir:
Hər gün unudulur, qeybə çəkilir, Kişi oyunları, mərd oyunları. İndi başqa cürə oynanır, lələ, Şahmat oyunları, nərd oyunları. Usta hazırlanıb, asta qurulub, Quzu oyunları, qurd oyunları. Nə türkün, nə kürdün günahı yoxdu, “Ağ ev”dən başlanır, “Ağ ev”dən gəlir Bu Türk oyunları, kürd oyunları. Türkün başındadı, Türkün başında, Ərəb oyunları, fars oyunları.
Şair deyir ki, doğu ilə batını qucaqlayıb göyün yeddi qatını silkələyən, bu gün Haqq yolunda yürüyən Türkü nə ayaz, nə bo¬ran, nə də bürkü qorxuda bilməz. “Dur yəhərlə ərənlərin atını”, – deyə Türkü Haqq işi uğrunda mübarizəyə səsləyir, “hardan gəlib ha¬ra getdiyini bilən” yolda inamla addımlamağa çağırır. “Dur yəhərlə ərənlərin atını”, qurtu¬luşun yolları döyüşdən keçir, deyir, öz qanından qorxanı Türk saymır və Gilqamışdan, Alpamışdan, Ma¬nasdan geri qalmayan yeni qəhrəmanlıq dastanı yaratmağa ruhlandırır:
Atilladan Atatürkə gələn yol, Qalxan olsun, başın üstə, qalxan, türk! Çanaqqala Malazgirdin davamı, Türk deyil ki, öz qanından qorxan türk! Təmiz süddən mayalansın, doğulsun, Mete kimi, Oğuz kimi bir xan, türk! Yaddaşında sıralansın, anılsın, Ərtoğrul bəy, Osman Qazi, Orxan türk! Yenə Tanrı dağlarını qucaqla, Dağlar olsun səngərin türk, arxan, türk! Döyüşən türk, oyanan türk, qalxan türk! (“Döyüşən Türk, oyanan Türk, qalxan Türk”)
“İlk andımız, son andımız Turandı” kimi bir inama söykənib bu müqəddəs yolda “şəhid verin, qurban verin, can verin, cansız¬lara şah damardan can verin” deyərək müba¬ri¬zəyə səsləsə də, eyni zamanda tələsməməyi, təntiməməyi də məsləhət görür. İnanır ki, tarix bir az haqq sözündə ləngisə də, “vaxt Təbrizin, dünya ərkin dünyası, yol Tanrının, haqqı dərkin dünyası”dır, Çin səddini aşanlar yenə qayıdacaq və “əvvəl-axır dünya Türkün dünyası” olacaq. Sadəcə, bu yolda üç gün, beş gün gec-tez ola bilər. İnanır və oxucusunu da inandırır ki, Oğuz xanlar, Bilgələr diriləcək, qaranlıqlar nurlanacaq, bölünənlər qovuşacaq, yeni mizan, yeni düzən – Türkə təzim, Türkə səcdə olacaq:
Qovuşacaq bölünənlər, bölgələr, Nurlanacaq qaranlıqlar, kölgələr, Diriləcək Oğuz xanlar, Bilgələr. Türkə səcdə, Türkə təzim olacaq, Bugün-sabah dünya bizim olacaq. (“İlk andımız, son andımız Turandı”
“Gənc Ədiblər Məktəbi”nin müdavimi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Gənclər Şurasının və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, Prezident təqaüdçüsü, “İlin gənci” müfakatçısı, Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Baş redaktoru
keçən günün son kadrıdı islanmış balıncım… ovcumdakı göz yaşının rəngi bir az narıncı…
igid adsız olmazdı… duyğularım qorxan oldu… eşq canımdan can almazdı… aldı.. adı canan oldu…
gün üzündə ay haləsi eşqdi, sevdam… burax, qoy ruhumdan bir mələk öpsün… bəlkə darıxmaq keçdi… keçdi… sevdam… Şəfa Vəli (2018)
“Gənc Ədiblər Məktəbi”nin müdavimi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Gənclər Şurasının və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, Prezident təqaüdçüsü, “İlin gənci” müfakatçısı, Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Baş redaktoru
Seçib ömürdən payızı Qapını döyməyə gəldim… Uzaq illərdəki qızı Ömrünə sərməyə gəldim…
Yaddaşında seçildikcə Qara qızın xatirəsi Əkildi də, biçildi də Taleyin ağ gün zəmisi…
Dözmədik sarı nazına… Payızı küsdürdük…getdi… Bir gün deyərsən qızına- “Bir qız məni yaman sevdi”…
Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi Sumqayıt şəhər təşkilatının təşəbbüsü ilə gerçəkləşdirilən “Yeni nəsil Azərbaycan gəncliyinin inkişafına dəstək” layihəsi çərçivəsində yeni nəsil Azərbaycan gəncliyinin istedadlı nümayəndəsi, “Gənc Ədiblər Məktəbi”nin müdavimi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Gənclər Şurasının və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, zərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Baş redaktoru, gənc xanım yazar Şəfa Vəliyevanın “Yarpaq ayrılığı” adlı şeiri Qardaş Türkiyə Cümhuriyyətinin Kahmaranmaraş şəhərində fəaliyyət göstərən Kahramanmaraş Sanat ve Kültür Evi yayın organı “Alkış” üçaylıq mədəniyyə, ədəbiyyat və sənət dərgisinin 117-ci sayında işıq üzü görüb.
“Yeni nəsil Azərbaycan gəncliyinin inkişafına dəstək” layihəsinin rəhbəri və müəllifi Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi Sumqayıt şəhər təşkilatının Gündəlik Analitik İnformasiya Agentliyinin və Azərbaycanın Mədəniyyət və Portalının təsisçisi və direktoru, “Kümbet” eğitim, kültür, sanat ve edebiyat dergisinin Azərbaycan təmsilcisinin Başkanı, şair-publisist Rafiq Odaydır. Koordinatoru isə Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi Sumqayıt şəhər təşkilatının Gündəlik Analitik İnformasiya Agentliyinin Baş redaktoru və Azərbaycanın Mədəniyyət və Portalının Mətbuat xidmətinin rəhbəri, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, şair-publisist, tərcüməçi-jurnalist, gənc yazar Kamran Murquzovdur.
Qeyd edək ki, bundan öncə də şairə-publisist Şəfa Vəliyevanın bədii yaradıcılıq nümunələri, poeziya örnəkləri Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi Sumqayıt şəhər təşkilatı təşkilatçılığı həyata ilə keçirilən “Yeni nəsil Azərbaycan gəncliyinin inkişafına dəstək” layihəsi çərçivəsində Qardaş Türkiyə Cümhuriyyətində fəaliyyət göstərən TOŞAYAD (Tokat Şairler ve Yazarlar Derneği) yayın organı “Kümbet” dərgisində (Tokat şəhəri) 40-cı sayımda “Ən sadə şəkil” hekayəsi dərc olunaraq, ictimaiyyət nümayəndələrinin nəzərinə çatdırılmışdı.
Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Mətbuat xidməti və İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsi.
Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının təsisçisi və direktoru cənab Rafiq Odayın 8 may 2021-ci il tarixli müqaviq qərarı ilə “Gənc Ədiblər Məktəbi”nin müdavimi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Gənclər Şurasının və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Baş məsləhətçisi, Prezident təqaüdçüsü, “İlin gənci” müfakatçısı, gənc xanım yazar Şəfa Vəli Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Baş redaktoru təyin olunub.
Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Mətbuat xidməti və İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsi.
8 may 2021-ci ildə Analitik İnformasiya Agentliyinin Mətbuat xidmətinin rəhbəri və İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin müdiri, Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Baş redaktoru, Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər Birliklərinin üzvü Kənan Aydınoğlu öz şəxsi istəyi ilə saytın redaksiyasından ayrılıb.
Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Mətbuat xidməti və İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsi.
Xalq şairi Fikrət Qoca on cilddən artıq möhtəşəm poetik yaradıcılığı (və son dərəcə həyatsevər şəxsiyyəti) ilə bağlı olduğu bu dünyaya “əlvida” deyib haqq dünyasına qovuşdu. Onun üçün şeir yazmaq düşünmək, insanlarla həmsöhbət olmaq, həsb-hal etmək, bugünlə yanaşı, həm də keçmişlə, gələcəklə ünsiyyətə girmək, birsözlə, yaşamaq demək idi. Elə ona görə də əlinə qələm alandan ömrünün son günlərinə qədər heç bir fasilə vermədən, tərəddüd etmədən yaza-yaza yaşadı. Və yaşaya-yaşaya yazdı!..
Fikrət Qoca üçün illər uzunu inanmış olduğu həqiqətlər vardı ki, onların böyüyü və ya kiçiyi, əhəmiyyətlisi və ya əhəmiyyətsizi yox idi. Və inandığı bu həqiqətlər uğrunda döyüşə həmişə o dərəcədə hazır idi ki, onu mütəfəkkir olaraq heç bir tərəddüdsüz “metafizik” adlandırmaq olardı.
Nə qədər qüdrətli şair olsa da, xəyalları hər nə qədər göylərdə gəzsə də, şairlik onun dünyagörüşündəki (və şəxsiyyətindəki) gerçəklik, reallıq, hadisələri necə varsa o cür dəyərləndirmək qabiliyyətini zərrəcə zədələməmişdi. Cəsarətlə demək olar ki, Azərbaycan cəmiyyətinin (və ədəbiyyatının!) müstəqillik uğrunda mübarizəsi tarixində bizim bir sıra görkəmli söz adamları ilə yanaşı, Fikrət Qocanın da heç zaman pozulmayacaq imzası vardır. Və o, hər zaman ümummilli lider Heydər Əliyevin sədaqətli intellektual əsgərlərindən biri olmuşdu.
Azərbaycanın öz ərazi bütövlüyü uğrunda apardığı mübarizədə də Fikrət Qoca son dərəcə vətənpərvər bir şair olaraq ideya-mənəvi döyüşlərin ön sıralarında idi.
Fikrət Qoca poeziyaya, ədəbiyyata, milli ədəbi-ictimai fikrə novator kimi gəldi, şairlik istedadı ilə birlikdə novatorluq (gənclik!) missiyasını da bütün ömrü boyu qoruyub saxladı.
Respublika ədəbi ictimaiyyətinə ağır itki üz verib. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin birinci katibi, Xalq şairi Fikrət Qocanın ilham dolu ürəyi ömrünün 85-ci ilində dayandı.
Rəhbər vəzifədə işlədiyi müddətdə, ondan qabaqlar da o, bir şair kimi həssas insani təbiəti, yüksək ziyalı mədəniyyəti ilə yaşayıb-yaratdığı ədəbi mühitin, qələm dostlarının, eləcə də geniş sayda oxucularının və dinləyicilərinin dərin hörmətini, rəğbətini qazanmışdı.
Fikrət Qoca həmişə səmimi, mehriban dost idi!
Onun zəngin ədəbi yaradıcılığı – şeirləri, poemaları, pyesləri, romanları, aktual müsahibələri şairə böyük nüfuz qazandırmış, ədəbi hərəkatın ön sıralarına çıxarmışdır.
Bir təsəllimiz var ki, Xalq şairi oncildliyini öz sağlığında tərtib etmiş, tam nəşrini görmüşdür. Özündən sonra yadigar qoyub getdiyi ədəbi irsi, onu gələn hər yeni nəslin müasiri kimi yaşadacaq.
Fikrət Qocanın ədəbi yaradıcılığı dövlətimiz tərəfindən həmişə yüksək qiymətləndirilmiş, o, bu yaxınlarda respublikanın “İstiqlal” ordeninə layiq görülmüşdü.
Fikrət Qoca oxucuları ilə görüşləri, fərdi yaradıcılıq ünsiyyətini qiymətləndirirdi.
Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin sədri, Xalq yazıçısı Anar başda olmaqla, Birliyin Ağsaqqallar Şurası üzvlərinin iştirakı ilə keçirilən Cocuq Mərcanlı səfəri hamımızın yadındadı. O görüşlərdən qayıdandan sonra Fikrət Qoca Cocuq Mərcanlıdan məktublar alır, müəllim və şagirdlərlə məktublaşırdı.
Böyük türk şairi Nazim Hikmət deyirdi ki, insan hər yaşda gəncdi. Fikrət Qoca da hər yaşda mənim gənclik dostum idi: təhsil illərində də, sonrakı iş yerində də.
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin tapşırığına uyğun olaraq Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı Şuşa şəhərində “Xarıbülbül” musiqi festivalı keçiriləcək.
Bu barədə AZƏRTAC-a Heydər Əliyev Fondundan məlumat verilib.
Qeyd edək ki, Şuşanın rəmzi olan gülün adını daşıyan “Xarıbülbül” musiqi festivalı ilk dəfə 1989-cu ilin may ayında Şuşanın əsrarəngiz Cıdır düzündə təşkil olunub.
32 ildən sonra Cıdır düzündə keçiriləcək budəfəki “Xarıbülbül” musiqi festivalı Heydər Əliyev Fondu tərəfindən təşkil olunur. Hazırda festivala son hazırlıq işləri görülür.
Festival çərçivəsində Cıdır düzündə Azərbaycanda yaşayan müxtəlif xalqların musiqi yaradıcılığı “Azərbaycan musiqisində multikulturalizm” mövzusunda təqdim ediləcək, xalq mahnıları və klassik musiqidən ibarət proqram təşkil olunacaq.
Şuşa şəhərinin Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı elan edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı
Şuşa şəhəri tarixən Azərbaycanın tarixi-mədəni, ictimai-siyasi həyatının mühüm mərkəzlərindən biri olmuşdur. 1977-ci ildə xalqımızın Ümummilli Lideri Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə “Şuşa şəhərinin tarixi hissəsini tarix-memarlıq qoruğu elan etmək haqqında” qərar qəbul edilmişdir. Həmin qərar nəticəsində Şuşada abidələrin qorunması, görkəmli mədəniyyət və incəsənət xadimlərinin xatirələrinin əbədiləşdirilməsi istiqamətində əhəmiyyətli addımlar atılmışdır.
Azərbaycana qarşı başladığı hərbi təcavüz nəticəsində Ermənistan Respublikası 1992-ci il mayın 8-də Şuşa şəhərini işğal etmiş və şəhərdə xalqımızın tarixi-mədəni irsinin məhv edilməsi siyasətini həyata keçirmişdir.
Ordumuzun qətiyyətli mübarizəsi ilə tarixi ədalət bərpa edilmiş və 2020-ci il noyabrın 8-də Şuşa şəhəri işğaldan azad olunmuşdur. Şəhərə, onun tarixi-mədəni irsinə və təbiətinə vurulmuş zərərin təxirəsalınmadan inventarizasiyası aparılmış, bərpa işlərinə başlanılmışdır. Bərpa-quruculuq işlərinin təşkilində çevikliyi və səmərəliliyi təmin etmək üçün Şuşada dövlət idarəetməsinə də böyük diqqət yetirilmişdir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin işğaldan azad olunmuş ərazilərdə ilk xüsusi nümayəndəsi məhz Şuşa rayonuna təyin edilmişdir.
Tarixi-mədəni əhəmiyyəti və Azərbaycan xalqı üçün müstəsna mənəvi dəyərə malik olması Şuşaya xüsusi qayğı və həssaslıqla yanaşılmasını zəruri edir. Bu baxımdan, Şuşada dövlət idarəetməsinin və hüquqi tənzimləmənin daha da təkmilləşdirilməsi şəhərdə tarixi-mədəni irsin bərpasına və qorunub saxlanmasına xidmət etməklə yanaşı, onun daim inkişafına şərait yaradacaqdır.
Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 109-cu maddəsinin 32-ci bəndini rəhbər tutaraq, Şuşa şəhərinin tarixi görkəminin bərpası, əvvəlki şöhrətinin özünə qaytarılması və ənənəvi dolğun mədəni həyatına qovuşması, eləcə də Azərbaycanın çoxəsrlik zəngin mədəniyyətinin, memarlıq və şəhərsalma sənətinin parlaq incisi kimi beynəlxalq aləmdə təbliği məqsədilə qərara alıram:
1. Şuşa şəhəri Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı elan edilsin.
2. Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti bu Sərəncamdan irəli gələn məsələləri həll etsin.
İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı
Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 109-cu maddəsinin 32-ci bəndini rəhbər tutaraq və “İncəsənət xadimləri üçün Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının təsis edilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2002 ci il 28 may tarixli 707 nömrəli Fərmanına uyğun olaraq qərara alıram:
1. Səhnə fəaliyyəti ilə bağlı aşağıdakı aparıcı incəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatları verilsin:
Abbasov Tariyel Abbasqulu oğlu
Abbasova-Budaqova Afaq Nurəhməd qızı
Abdullayev Kyazım Ənvər oğlu
Abdullayev Mətləb Fətəli oğlu
Abdullayeva Xurşud Lütfəli qızı
Abdurahmanov Yusif Fikrət oğlu
Adıgözəlov Yalçın Vasif oğlu
Ağaverdiyeva Məsməxanım Aslan qızı
Axundov Bəxtiyar Ağayar oğlu
Axundov Əbülfəz Dadaş oğlu
Aqalliyay Pellumb Mustafa oğlu
Alışova Şölə Qasım qızı
Allahverdiyev Vasif Kərim oğlu
Allahverdiyeva Naibə Siyavuş qızı
Babayeva İnarə Əhməd qızı
Babayeva Sevinc Məmmədəli qızı
Bağırov İzaməddin Zeynal oğlu
Baliyeva Natalya Gennadyevna
Barateliya Naala Raulyevna
Bayramov Salman Bayram oğlu
Bəxtiyarov Rəşad Bəhram oğlu
Butenko İqor Leonidoviç
Cəfərov Mircavad Mirqədər oğlu
Cəfərov Samir Qədir oğlu
Dadaşov Əmrah Balaxan oğlu
Dubovitskaya Mariya Aleksandrovna
Eyvazov Yasəf Alxas oğlu
Eyyubov Musa Eyyub oğlu
Əbdülsəmədova Zemfira Feyzulla qızı
Əflaki Ədilə Osman qızı
Əhmədov Cavid Təvəkkül oğlu
Əhmədov Çingiz Əli Əşrəf oğlu
Ələkbərzadə Mehriban Zaur qızı
Əliyev Sərvər Bəhlul oğlu
Əliyeva Hüsniyyə Səfər qızı
Əliyeva Münəvvər Sabir qızı
Əliyeva Nərgiz Arzu qızı
Əliyeva Şəfəq Rəsul qızı
Əlizadə Əkbər Müzəffər oğlu
Əlizadə Şəhla Seidşah qızı
Əmirbəyova Rita Cəmil qızı
Əsgərov Əli Rəhim oğlu
Əsgərov Əsgər Əkbər oğlu
Əskərov Qoçaq Məhərrəm oğlu
Əzimov Aydın Kazım oğlu
Hacıyev Əli Əliyusif oğlu
Hacıyev İlqar Xəlil oğlu
Hacıyeva Naylor Fidan Hacıağa qızı
Hacıyeva Sevil İnşalla qızı
Hacıyeva Səbinə Sabir qızı
Heybətov Anar Mithət oğlu
Həsənov Kərim Abbas oğlu
Həsənov Vidadi İsmail oğlu
Həsənova İradə Aslan qızı
Həsənova Natavan Mikayıl qızı
Həşimov Orxan İlqar oğlu
Həşimzadə Xanlar Allahverdi oğlu
Həziyev Natiq Fərzalı oğlu
Hümbətova Ülviyyə Cavanşir qızı
Hüseynli Anar Vaqif oğlu
Hüseynov Fizuli İsmət oğlu
Hüseynov Şövqi Ərəstun oğlu
Hüseynova Kamilla Fikrət qızı
Hüseynova Kəmalə Müzəffər qızı
Xanlarova Mehriban Aslan qızı
Xasiyev Nadir Şənbə oğlu
Xəlilzadə Rüfət Eldar oğlu
İbrahimov Fuad Natiq oğlu
İbrahimova Nigar Rəfael qızı
İbrahimova Səbinə Vaqif qızı
İbrahimova Şəhla İbrahim qızı
İmanov Vaxtanq Yaşar oğlu
İmanova Gülbacı Əliəkbər qızı
İskəndərova Sənubər Sabir qızı
İsmayılov Qurban İbrahim oğlu
İsmayılov Samir Süleyman oğlu
İsrafilov Fərhad Ramazan oğlu
Kazımov Nicat Mirəziz oğlu
Kərimduxt Rövşən Ramazan oğlu
Kərimov Loğman Seyfulla oğlu
Kərimova Cəmilə Rüstəm qızı
Kərimova Qərinə Rəhim qızı
Kərimova Nərgiz Faiq qızı
Qarayev Elnar Cəfər oğlu
Qasımov Məmmədsəfa Məmmədəli oğlu
Qasımov Yusif Əli oğlu
Qəhrəmanov Abbas Əhməd oğlu
Qəmbərli Ayaz Vahab oğlu
Qəmbərov Salman Hüseyn oğlu
Qəribova Nargilə Dursun qızı
Qocayev Rəhim Xəlil oğlu
Quliyev Cəmil Elşad oğlu
Quliyev Əyyub Ramiz oğlu
Quliyev Hafiz Məhərrəm oğlu
Quliyev Nihat Heydər oğlu
Quliyev Rövşən Vaqif oğlu
Quliyeva İntizar Təhməzqulu qızı
Quliyeva Qızılgül Polad qızı
Quliyeva Şəlalə Şahvələt qızı
Qurbanov Cahangir Qafar oğlu
Qurbanova Pərvanə Yaqub qızı
Mahmudov Rövşən Oqtay oğlu
Mehmandarov Mustafa Adil oğlu
Məhərrəmov Firudin Əliməmməd oğlu
Məmmədov Anar Ramiz oğlu
Məmmədov Ayşad Kamal oğlu
Məmmədov Maqsud Fazil oğlu
Məmmədov Murad Məmməd oğlu
Məmmədov Nüsrət Cəfər oğlu
Məmmədov Sabir Duman oğlu
Məmmədov Sabir Novruz oğlu
Məsimov Qurban Abdulla oğlu
Mikayılov Anar Şamil oğlu
Mir-Qasım Ayan Oqtay qızı
Mirzəyev Gülağası Ağa Hüseynoviç
Mirzəyev Rafiq İsmayıl oğlu
Mirzəyev Sücəddin Qiyas oğlu
Musayeva Şükufə İmran qızı
Mustafayev Arzu Əhməd oğlu
Mustafayeva Laləzar Bəşir qızı
Nağıyev Qasım Gəncalı oğlu
Nəsirova Hicran Fətəli qızı
Nəsrullayev Həsrət Nüsrət oğlu
Novruzova Nübar Qulu qızı
Orucova Naidə Mülük qızı
Orucova Sevda Nəbi qızı
Osmanov Bəhram Məcid oğlu
Osmanov Fuad Tacəddin oğlu
Ömərov Gümrah Rza oğlu
Poladov Əkrəm Nicat oğlu
Ramazanova Nigar Azər qızı
Rəhmanov Rəhman Tofiq oğlu
Rüstəmov Nurlan İbrahim oğlu
Salamova Gülcahan Əhməd qızı
Səlimli Mirbala Seyidəsgər oğlu
Səlimov Ruslan Xanbala oğlu
Səmədov Samir Səməd oğlu
Səmədov Şükür Hacıbala oğlu
Sultanov Neymət İslam oğlu
Şərifəliyeva Səidə Vahid qızı
Şıxəliyev Ramin Tofiq oğlu
Şirinov Aslan Adil oğlu
Şirməmmədov Namis Xanmirzə oğlu
Vahabzadə Səbinə Qulam qızı
Vəliyev Nofəl Abdulməcid oğlu
Vəliyeva Nigar Natiq qızı
Yaqubova Ella İsmayıl qızı
Zeynalov Azər Zeynalabdin oğlu
Zeynalov Elnur Əli oğlu
Zəki Mehriban Mürvət qızı.
2. Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti bu Sərəncamdan irəli gələn məsələləri həll etsin.
3. “İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2020-ci il 7 may tarixli 2022 nömrəli Sərəncamının (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2020, № 5, maddə 583) 1-ci hissəsi ləğv edilsin.
Azərbaycan mədəniyyət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünün verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı
Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 109-cu maddəsinin 32-ci bəndini rəhbər tutaraq və “Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünün təsis edilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2002-ci il 11 iyun tarixli 715 nömrəli Fərmanına uyğun olaraq qərara alıram:
1. Azərbaycan mədəniyyətinin inkişafında xidmətlərinə görə aşağıdakı şəxslərə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü verilsin:
Mahmudov Abduləhəd Əlisa oğlu
Mirzəhəsənov Hüseyn-Səfa Qvaməddin oğlu
Nurzadə Əli Qayıb oğlu
Seyidov Uran Seyid Musa oğlu
Şarovskaya Natalya Yuryevna.
2. Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti bu Sərəncamdan irəli gələn məsələləri həll etsin.
Tanınmış şair Xəyal Rzanın ingilis dilində şeirlər kitabı çap olunub.
Kitabda şairin tərcümə edilmiş 23 şeiri yer alıb. Kitab yazıçı, tərcüməçi Kamran Nəzirlinin “Çağdaş Azərbaycan şeiri ingilis dilində” layihəsi çərçivəsində işıq üzü görüb. Kamran Nəzirli layihə haqqında danışarkən “məqsədimiz Azərbaycan ədəbiyyatının çağdaş poeziyasının istedadlı nümayəndələrini ingilisdilli oxucularla tanış etməkdir”, – deyə bildirib. Kitabda müəllifin sevgi şeirlərilə yanaşı, Qarabağa, eyni zamanda, erməni canilərinin yaşayış evlərini atəşə tutması nəticəsində dünyasını dəyişmiş iki yaşlı Zəhraya aid şeirləri yer alıb. Tərcüməçi oxuculara bu barədə haşiyə hissəsində ətraflı məlumat verib.
Qeyd edək ki, “Mütərcim” nəşriyyatında çapdan çıxan “The world smells love” adlı kitab Xəyal Rzanın sayca 7-ci kitabıdır.
Ahmet Kutsi Tecer (1901-1967), aslen Doğu Anadolu’nun en eski ve tarihî yerleşim merkezlerinden birisi olan Eğin (şimdiki Erzincan/Kemaliye) kazası nüfusuna kayıtlı bir aileden gelen babası Abdurrahman Efendi’nin görevi gereği bulunduğu Kudüs’te, 4 Eylül 1901 tarihinde doğmuştur. Asıl adı Ahmet’tir. “Kudüslü” manasına gelen “Kudsî” (yeni harflerle yazılışı “Kutsi”) kelimesi, doğduğu yerin adına izafeten kendisine ikinci ad olarak verilince da Ahmet Kutsi olarak tanınmış, 1934’te soyadı kanunu çıkınca da, “Tecer” soyadını almıştır. İlk ve orta öğreniminden sonra 1922 yılında Halkalı Ziraat Mekteb-i Âlîsi (Ziraat Yüksek Okulu)’ni bitirmiş, daha sonra da Paris’te Sorbonne Üniversitesi (1925-27) ile İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi (1927-1929)’nde felsefe okumuş ve mezun olmuştur. Çalışma hayatına 1930 yılında öğretmen olarak başlayan Tecer, çok yönlü sanatçı kimliği ve kişiliği, şairliği, kültürel faaliyetleri, folklor (halk bilimi) alanındaki derleme, inceleme ve araştırmaları, tiyatro yazarlığı, idareciliği, eğitimciliği, değişik devlet kurum ve kuruluşlarında üstlendiği görevlerde gösterdiği üstün başarı ve çok verimli çalışmalarla dikkatleri kısa zamanda üzerine çekmiş ve döneminin aydınları arasında sevilen, takdir toplayan bir isim hâline gelmiştir. Kendisini çok iyi yetiştirmiş, hemen her konuda birikimleri çok fazla olan seçkin bir düşünce, bir kültür adamı ve bir karakter abidesi olan Tecer, çeşitli konularda sahip olduğu, hem Batı, hem Doğu kaynaklarından, sanat ve edebiyatlarından beslenen geniş ve zengin bilgisi ve kültürü sayesinde, el attığı her işte başarılı olmuş, takdirle karşılanmıştır. Yüreği insan sevgisi ile dolu, sevmenin ve sevilmenin sırrına ermiş, tıpkı Türkmen kocası derviş Yunus gibi, “yaratılmışları yaratandan ötürü seven,” dürüst, idealist, ilim ve irfan sahibi bir gönül adamıdır. Geniş bir dost ve arkadaş çevresi vardır. Hiçbir zaman makam, unvan, rütbe ve servet peşinde koşmamış, herkesi sevmeyi, herkese iyilik yapmayı hayatının başta gelen gayesi olarak görmüştür. Ömrünü okuyup öğrenmek ve öğretmekle geçirmiş, eğitim-öğretimin her kademesinde çalışmış, binlerce öğrenci yetiştirmiş örnek bir eğitimcidir. Az konuşup çok okuyan ve çok düşünen, zarif ve kibar, daima ölçülü ve temkinli davranan, sessizlik ve yalnızlıktan hoşlanan, ağırbaşlı, alçak gönüllü, hoşgörü sahibi, maddî ihtirası olmayan, çekingen tabiatlı, gösterişten ve riyadan uzak duran, öne çıkmaktan, takdir edilip övülmekten pek hoşlanmayan, çevresine daima sevgi, saygı, güven ve ciddiyet telkin eden bir Osmanlı beyefendisidir. Yakınlarının, sevdiklerinin, dost ve arkadaşlarının, onunla ilgili söz ve yazılarında, Tecer’in bu müstesna karakterinin bir kısmını yukarıda sıraladığımız özelliklerini tam bir ittifak içinde paylaştıkları ve dile getirdikleri görülür. Onu çağdaşlarından ayıran, farklı ve sıra dışı bir aydın yapan da, işte sahip olduğu bu vasıflarıdır. Anadolu Sevdalısı Bir Halk Âşığı Geniş halk kitlesi ile bütünleşmiş bir aydın, bir halk adamı ve halk âşığı olan Tecer, daha 18 yaşlarında genç bir öğrenci iken, Bolu’da yayımlanan Dertli adlı yerel gazetede çıkan (25 Ağustos 1335”1919”) “Selâm” başlıklı yazısını şöyle bitirir: “Ben ömrümün sonuna kadar Anadolu’yu dinleyeceğim ve onun sesini dinletmeye çalışacağım.” Bu cümle, onun daha o yaşlarda kendisine bir yol haritası çizdiğini, bir hedef ortaya koyduğunu göstermektedir. Gerçekten de o, 50 yıla varan sanat hayatında bu sözlerini hiç unutmamış, hedefine varmak için büyük bir azim ve gayretle çalışmış, bütün kalem faaliyetlerinde, makale, deneme, araştırma, şiir ve piyeslerinde, halkın arı-duru, sade ve canlı günlük konuşma dili ile onun zevk ve eğlence hayatını, oyunlarını, türkü ve manilerini, örf ve âdetlerini, kısaca halkın geleneksel hayat tarzını şekillendiren bütün kültürel unsurları anlamak ve anlatmak, “Anadolu’yu dinlemek ve onun sesini dinletmek,” ömrü boyunca Tecer’in en büyük ideali olmuştur. Batıyı da, doğuyu da çok iyi tanıyan, büyük şehirlerde oturan, fakat köyün içinde yaşayan, köylüyü içinde yaşatan tam bir Anadolu sevdalısı ve âşığı olan Tecer’in tek bir gayesi vardı: Köylerde yaşayan geniş halk kitlesi ile aydınları, köylü ile şehirliyi kültürel ve manevi bağlarla birbirine bağlamak ve kaynaştırmak istiyordu. Bu sebeple de halk hayatının içinden derlediği her türlü kültürel ve folklorik malzemeyi bir araç olarak kullanıyor, bunları şiirleri başta olmak üzere, hangi türde olursa olsun kaleme aldığı bütün eserlerinin temel malzemesi ve aslî unsuru olarak işliyordu. Onun halk hayatına ve kültürüne yönelmesinde, lise edebiyat öğretmeni ve il millî eğitim müdürü olarak dört yıl (1930-1934) görev yaptığı Sivas, çok önemli bir rol oynamıştır. Tarihî değerler bakımından olduğu kadar, halk kültürü ve folkloru itibariyle de zengin bir Anadolu şehri olan Sivas, onun sanat anlayışına, duygu ve düşünce dünyasına yepyeni bir ufuk açmış, burada insanımızın geleneksel hayat tarzını, kendisine has örfünü ve âdetlerini, kısaca, Tanpınar’ın deyimi ile “orada halk şiiri an’anesini daha yakından tanımış ve folkloru yeni bir iklim gibi keşfetmiştir.” Şehrin bütün köy ve kasabalarını yaz kış, gece gündüz demeden köşe bucak dolaşmış, halkla kaynaşmış, sofrasına oturup ekmeğini paylaşmış, onun nasıl yaşadığını ve çalıştığını, gece ve eğlence hayatını yakından gözlemlemiştir. Bu gezilerinde, ayrıca Türk halk kültürü içinde önemli bir yer işgal eden saz şiiri ve âşıklık geleneğinin Sivas ve çevresinde hâlâ bütün canlılığı ile yaşamakta olduğunu da görmüş olan Tecer’i, topladığı bilgi ve bulgular halk kültürümüz ve onun zengin kaynakları üzerinde düşünmeye ve araştırmaya sevk etmiş ve hayatının sonraki dönemlerinde halk kültürü, halk şiiri ve folkloru bütün değerleri ve unsurları ile onun duygu ve düşünce dünyasını, dolayısıyla da eserlerini besleyen gür bir kaynak olmuştur. Sivas’ta ilk iş olarak 5 Kasım 1931 tarihinde bir Halk Şairleri Bayramı düzenlenmesine öncülük eder. Bir halk şiiri ve folklor şöleni hâlinde üç gün devam eden bu bayram, sonraki yıllarda Türk halk şiirinin 20. yüzyıldaki en büyük temsilcisi olarak yıldızı parlayacak olan Âşık Veysel (Şatıroğlu,1894-1973) başta olmak üzere, Sivas yöresinde yaşayan birçok halk şairinin sanat çevrelerinde tanınmasına imkân vermiştir. Şöhret yolunda ilk adımını bu bayramla atmış olan Veysel’i, Tecer sonraki yıllarda da hep koruyup kollamış ve desteklemiştir. 1934’ten sonra Ankara’da Yüksek Öğretim Genel Müdürlüğü’nde şube müdürü olarak görev alınca Veysel’i Ankara’ya getirtip devletin ona maaş bağlamasını sağlayan da odur. Veysel de bu olup bitenlerin farkındadır ve bütün şöhretini ve kazanımlarını, “dilimin bağını çözen adam” dediği Tecer’e borçlu olduğunu her fırsatta dile getirmiştir. Sivas’ta 1932 yılında, aralarında ünlü halk müziği sanatçılarından Muzaffer Sarısözen (1899-1963) ve arkadaşlarının da bulunduğu bir grupla birlikte Halk Şairlerini Koruma Derneği adıyla bir dernek de kurmuş olan Tecer, derneği halkın eğitim ve öğretimi konusunda önemli görevler yürütecek bir okul, çevresine ışık dağıtan yaygın bir eğitim kurumu olarak düşünmüş, derneğin faaliyetlerini de hep bu gayeye hizmet edecek şekilde yönlendirmiştir. Bu faaliyetler esnasında çok yakından tanıdığı Muzaffer Sarısözen’i de daha sonra tıpkı Veysel gibi Ankara’ya getirtmiş ve Ankara Devlet Konservatuarı Folklor Arşivi Şefliği’ne atanmasını ve ayrıca Radyo’da görevlendirilmesini sağlamıştır. Böylece halk müziğimizle ilgili çalışmalara daha düzenli, daha hızlı ve daha ilmî bir mahiyet kazandırdığı gibi, konservatuvarda Batı müziğinin yanında ilk defa halk müziğimize, türkülerimize de yer verilmesinin yolunu açmıştır. O, bizim millî müziğimizin ancak halk müziği ritimlerinden ve melodilerinden renk ve ilham alan genç kompozitörler marifetiyle kurulacağına inanıyor, bunun için en uygun kaynak olarak da halk türkülerimizi, özellikle de oyun havalarını benimsiyor, o sebeple de bu yoldaki görüşleri ve çalışmaları paylaşıyor ve destekliyordu. Televizyon öncesi dönemlerde radyolarımızda yıllarca Yurttan Sesler korosu şefi olarak bize türkülerimizi büyük bir zevkle dinleten Muzaffer Sarısözen’in elinden tutup desteklemesinin sebebi de budur. Elbet bu arada halk kültürü araştırmalarını sürdürmeyi de ihmal etmez. Köy hayatının tabiî şartları ve akışı içinde zaman zaman sergilenen ve bu hayatı renkli ve canlı kılan eğlencelerin temsili bir nitelik taşıdıklarını, çok sağlam bir teknik yapıya sahip olduklarını ve bunların millî tiyatromuzun kaynağı olabileceğini ilk defa fark ederek geleneksel tiyatromuz olan köy tiyatrosu ile de yakından ilgilenir ve sonunda, batılı tiyatro anlayışları ile geleneksel tiyatromuzu bağdaştırmadan, bunları uyumlu bir bileşime sokmadan modern Türk tiyatrosunun kurulamayacağı kanaatine varır. Bunun ilk uygulamalarını da kendi tiyatrolarıyla yaparak edebiyatımızda köy temsilleri geleneğini başlatır. Köylü Temsilleri (1940) ve Koçyiğit Köroğlu (1942) adlı eserleri bu yolda yürüttüğü çalışmaların bir ürünüdür. Tecer’in bazısı basılmış, bazısı basılmamış, bir kısmı da sadece sahnelenmiş birkaç tiyatro eseri daha vardır. Bunların en tanınmış olanı 1947 yılında kaleme aldığı, çeşitli tarihlerde pek çok baskısı yapılmış ve sahnelenmiş olan, 1964 yılında Nüvit Özdoğru tarafından The Neighbourhood adıyla İngilizceye de tercüme edilen Köşebaşı adlı üç perdelik bir dramdır. Köşebaşı, yeni nesil tiyatro yazarlarımıza teknik, kurgu ve Türkçe’nin sahne dili olarak başarıyla kullanılması bakımından örnek olmuş, önlerinde yeni ufuklar açmış ilk eserlerden biri olarak tiyatro tarihimizde önemli bir yere sahiptir. Tecer köyü ve köylüyü uzaktan seyretmez, köye ve köylüye kendi fildişi kulesinden bakmaz. O, köyü ve köy hayatını bütün değerleriyle içinden, çok yakından tanıyan bir şehirlidir, ama şehirlerin lüks site, yalı veya konaklarında oturup hayâli köy manzaralarına, kulaktan dolma köy hikâye ve efsanelerine dayanan romantik, duygusal bir köy edebiyatı ortaya koyma peşinde de değildir. Köy ve köylünün sorunlarına yenilik olsun, değişiklik olsun diye ve sırf birtakım ideolojik kaygılarla eğilmez. Bu hususta hiçbir fantezisi, bir yerlere yaranmak endişesi ile kaleme aldığı bir şiiri veya bir satır yazısı yoktur. Anadolu’yu köşe bucak dolaşmak, köylülerle düşüp kalkmak, onların sofralarında yiyip içmek, acılarını ve sevinçlerin paylaşmaktan çok hoşlanan yüreği sevgi dolu bilge bir insan olan Tecer’in en mutlu olduğu zamanlar, halk kültürünün yeni ve orijinal unsurları ile karşılaştığı anlardır. O köyü ve köylüyü gerçek çehresiyle yakından, ta içinden tanıdıktan sonra köy edebiyatı yapmış, köyü anlatan eserler kaleme almış, bu konuda son derece dürüst, samimi ve içten davranmıştır. Köyün ve köylünün yoksulluğunu, cahilliğini asla istismar etmemiştir. Hiçbir eserinde ve yazısında köylüyü aşağılayıp küçümseyici bir söz ve ifadeye rastlamak mümkün değildir. Tam tersine onun kültürel zenginliğine ve irfanına büyük bir hayranlık duyar ve onu yüceltir. Ayrıca, köyün ve köylünün meselelerini, umumi Türk kültüründen, milletin ortak değerlerinden ve dertlerinden de soyutlamaz. Köyü ve köylüyü, milletimizin ayrılmaz bir parçası, kültür ve sanatımızı besleyip zenginleştiren gür ve çok verimli bir kaynak olur görür. Onun amacı, milletten kopuk, onun dışında ayrı bir köylü varlığı yaratmak değil, okumuş-okumamış, aydın-cahil ayrımı yapmaksızın köylerde ve şehirlerde yaşayan insanlarımızı, bir bütünün ayrılmaz parçaları olarak kaynaştırmaktır. İnsanımızın tarihten ve maziden gelen birtakım sebepler yüzünden halk-aydın şeklinde iki ayrı tabaka hâlinde ayrışmasından, bunlar arasında neredeyse uçurumlar oluşmasından son derece rahatsız olmuş, kültür, sanat ve edebiyatları da ayrı iki kol hâlinde gelişen bu tabakalar arasındaki ayrımın ortadan kaldırılmasını, ikisi arasında karşılıklı sevgi, saygı ve güvene dayanan yapıcı ve verimli bir ilişkinin kurulmasını, millet hayatının intizamı, mutluluğu, huzuru ve sürekliliği bakımından çok önemli ve zaruri görmüştür. Çünkü ona göre köylü, hem ekonomik, hem de kültür bakımından milletimizin temelidir, aslî unsurudur, Atatürk’ün ifadesiyle, “memleketin ve milletin efendisidir.” O itibarla, aydınların halktan alabilecekleri ve ona verebilecekleri çok şey vardır, olmalıdır. Eğer bu alış-veriş karşılıklı olarak sağlıklı ve doğru bir şekilde başarılabilirse, Tecer’e göre halk-aydın kaynaşmasının kolayca gerçekleşmesi mümkün olabilecektir. Bütün medenî toplumlarda aydınların yarattığı kültür, sanat ve edebiyatın yanında, bir de halkın kültür, sanat ve edebiyatı vardır. Bu durum bizim için de geçerlidir. O sebeple, halk kültürünü, onun sanat ve edebiyatını göz ardı etmemek, bunları da bilmek, öğrenmek, tarihî ve sosyolojik bir görüşle incelemek ve değerlendirmek lâzımdır. Bu da aydınların görevidir. Ülkenin sosyal bütünleşmesini ve kaynaşmasını sağlamak bakımından halk ve aydın kültürlerinin şuurlu bir senteze ulaşması şart ve gereklidir. Bunun gerçekleşmesi için de, aydınlar halka ve onun değerlerine yabancı kalmamalı, halkı yakından tanımalı, onun kültürel değerlerini yeni teknik ve metotlarla işleyip değerlendirmeli, çağın değişen ve gelişen şartlarına göre yeni baştan yorumlamalıdırlar. Halk-aydın kaynaşmasının temel şartı, doğru olan şekli de budur. Bilindiği üzere, Ziya Gökalp (1876-1924), “Halka Doğru” ve “Garba Doğru” adlı ünlü makalelerinde, Batı kültürüne yönelecek aydınlara, önce halkı, yani kendi öz kültürlerini, tarihimizi, yerli ve millî hayatımızı şekillendiren bütün değerleri iyice tanımalarını, duygu ve düşünce dünyalarını önce halka ait kaynaklardan beslemelerini tavsiye ediyordu. Gökalp’e göre, Batıyı tanıyan, onun kültür, sanat ve edebiyatlarıyla yakın temas içinde olan bir Türk aydınının kendi değerlerine yabancılaşmadan yeni bir sosyal kimlik kazanmasının ve halkla bütünleşmesinin başka bir yol ve yöntemi yoktu ve olamazdı. Burada önemli ve gerekli olan şey, kendi kültür dünyamızdan kopmadan bunu başarabilmek, her türlü medenî gelişme ve yenileşmeye açık olmak, kısaca modern ve yeni olanla geleneksel olanı, yerli ve millî olanı at başı birlikte yürütebilmektir. Başta Japonya olmak üzere, dünyada bunu başaran pek çok ülke vardır. Eğer buna kişi bazında bir örnek göstermek gerekirse, aklı ve mantığı ile, dünya görüşü ve hayat felsefesiyle batılı bir aydın portresi çizen Tecer’i gösterebiliriz. O, bunu başarmıştır. Zira Fransa’da kaldığı yıllar ve Batı kültürünü yakından tanıması, onu kendi kültür dünyamızın değerlerinden uzaklaştırmadığı, gelenek ve göreneklerimizden koparmadığı gibi, tam tersine onlara daha fazla bağlanmasına ve yönelmesine yol açmıştır. Bu bakımdan Tecer’i, bazı yönleriyle, on yıla yakın bir süre Paris’te yaşadıktan sonra, memlekete, gidişinden çok farklı bir formasyon ve misyonla, tarihî ve kültürel değerlerimize derin hayranlık hisleri ile dolu olarak dönen Yahya Kemal (1884-1958)’in tipik bir benzeri saymak mümkündür. Şüphesiz çok donanımlı ve şuurlu bir vatansever olarak Tecer’in halk kültür ve sanatına yönelmesinde, bütün ömrünü bu alandaki çalışmalara adamasında, içinde yaşadığı şartlarla birlikte Gökalp’in yukarıda açıklanan örüş ve düşünceleri de çok etkili olmuştur. O sebeple Tecer’in, maalesef bir türlü gerçekleştiremediğimiz ve bugün hâlâ çok muhtaç olduğumuz bir halk-aydın birlikteliğinin ve kaynaşmasının arayışı içinde olduğu, Gökalp’in görüş ve düşüncelerini kendine has bir metot ve anlayışla hayata geçirmek için çalıştığı söylenebilir. Şairliği ve Şiirleri Tecer’in, şiirin dışında eser verdiği sahalarda nispeten daha fazla tesirli olduğu, Türk halk bilimine ve halk kültürüne yaptığı hizmetler, tiyatro yazarlığı ve eğitimciliği ile biraz daha fazla öne çıktığı görülürse de, bu onun şairliğine asla gölge düşürmez. O, kendine has şiir anlayışıyla öce seçkin bir şairdir. Sanat hayatında takip ettiği en önemli ve kesintisiz çizgi daima şairliği olmuştur. Diğer faaliyetleri ve çalışmaları arasında belki az ve öz yazmıştır, ama ölünceye kadar şiir yazmayı da ihmal etmemiştir. İlk şiirleri 1920-1921 yıllarında Yahya Kemal’in yönetiminde yayınlanan Dergâh Mecmuası’nda görülür. Fakat acemilik dönemini geçirmiş olgun bir şair olarak tanınmaya başladığı, adının o dönem şiirimizin ünlü isimleri arasında yer alan Ahmet Hamdi Tanpınar (1901-1962), Necip Fazıl Kısakürek (1905-1983), Ahmet Muhip Dıranas (1909-1980) gibi şâirlerle birlikte anıldığı yıllar 1930’larda başlar. Bu yıllarda değişik dergi ve gazetelerde üst üste yayımladığı Nerdesin? ve Orda Bir Köy Var Uzakta vb. gibi gerçekten çok güzel ve başarılı şiirleri başta olmak üzere Anadolu insanının çeşitli meselelerini ve Anadolu’nun tabiî güzelliklerini konu edinen şiirleri ile dikkatleri üzerine çeken ve Mehmet Kaplan (1915-1986)’ın, Orda bir köy var, uzakta/ O köy bizim köyümüzdür mısralarını örnek göstererek, “Tecer, iyi söylenilmiş iki mısraı ile bütün bir şiir akımı doğuran insandır.” diye tanıttığı Tecer, “Beş Hececiler” ve “Yedi Meşaleciler” den sonra ve özellikle Cumhuriyetle birlikte hızlı bir gelişme sürecine giren yeni şiirimizde, sade Türkçe’nin ve hece ölçüsünün en güzel örneklerini ortaya koyan şairler arasında yer almakla birlikte, onun şiirini çağdaşlarından bariz bir şekilde ayıran taraflar da vardır. İlk şiirlerinde romantik aşkları, ölüm, hüzün, yalnızlık gibi ferdî temaları daha fazla işlediği görülür. 1930’da gittiği Sivas ve çevresinde, halk kültürümüzün zenginliğini yakından tanıdıktan, bu kültürle haşir neşir olduktan sonra bu temalara başka temalar da eklemeye başlar ve dönemin genel havasına uygun olarak 1930’lu yılların başında öncülüğünü Faruk Nafiz Çamlıbel (1898-1973)’in yaptığı memleketçi ve Anadolucu şairler kervanına artık kişiliğini bulmuş bir şair olarak o da katılır ve daha çok memleket ve toplumun çeşitli meselelerini konu edinen şiirler kaleme alır. Bundan sonraki süreçte onun şiirinin ve sanatının büyük ölçüde halk bilgisi (folklor) ve kültüründen beslendiği görülecektir. Bu, başlangıçta daha çok canlı halk Türkçesine yer verme ve halk motiflerini kullanma şeklinde kendini gösterirse de, giderek bütün folklor zenginliklerimizi ve Anadolu insanının sosyal ve kültürel bütün meselelerini kapsayacak şekilde genişler; konuşulan canlı halk Türkçesini esas alan kendine has yeni bir şiir dili ve büyük bir ustalıkla kullandığı hece ölçüsü ile, Türk halk şiiri ve âşıklık geleneğinden de faydalanarak, köylü-şehirli ayırımı yapmadan insanımızın düşünce, hayâl ve heyecanlarını, onun kahramanlık duygusunu, temiz karakterini, Anadolu’nun tabiî güzelliklerini nakış nakış işleyen ses ve âhenk zengini şiirler kaleme alır. Çok titiz ve dikkatli bir araştırmacı olan, dili büyük bir ustalıkla kullanan, şiirin kendi devrinde gösterdiği değişme ve gelişmelere göre şiirini ve sanatını yeniden gözden geçirme, yeniliklere kolayca adapte olma başarısını gösteren Tecer, şiir sanatındaki asıl gücünü de bu dönemde yazdığı şiirlerle gösterir. Onun bütün şiirlerinin aynı seviyede güzel ve başarılı oldukları elbet söylenemez, ama hâlâ sevilerek okunan, dillerden düşmeyen Nerdesin?, Halay, Halay Çeken Kızlar, Besbelli, Çıngırak, Ölü, Rüzgâr, Orda Bir Köy Var Uzakta vb. gibi, titiz bir işçiliğin, sabır yüklü bir arayışın meyvesi olduğu görülen şiirlerin, fevkalâde güzel ve başarılı şiirler olduğunu söylemek de bir hakkın teslimi olur. Bunlar Tecer’i has şairler kervanına katmak için kâfi derecede muvaffak olmuş örneklerdir ve aynı zamanda onun halk kültüründen beslenen, yerli ve millî bir üslup taşıyan, fakat çağdaş ve yeni şiirin ilkelerinden de taviz vermeyen şiir anlayışı yolunda aldığı büyük mesafenin de bir göstergesidir. İlk şiirlerinden 20 kadarını 1932 yılında Sivas’ta iki formalık küçük bir kitapçık hâllinde ve Şiirler adıyla bastırmış olan Tecer, bunun dışında ölünceye kadar şiirlerini bir kitapta toplayıp bastırmış değildir. Ölümünden sonra şiirleri önce Vecihi Timuroğlu’nun bir sunuş ve değerlendirme yazısıyla 1980 yılında, ikinci olarak da kızı Leyla Tecer tarafından Ahmet Kutsi Tecer’in Bütün Şiirleri adıyla 2001 yılında topluca yayınlanmıştır. Cumhuriyet dönemi kültür, sanat, edebiyat, eğitim ve fikir hayatımızın en verimli ve çalışkan kalemlerinden biri, yaşadığı dönemde zengin kültürü ve bilgisi ile öne çıkan bir Türk entelektüeli olan Tecer, 1967 yılında bu dünyadan ardında gerçekten iyi bir ad bırakarak göçmüş nadir insanlardandır. Onu minnet ve rahmetle anıyoruz. Başlıca kaynaklar: A. H. Tanpınar, Edebiyat Üzerine Makaleler, İstanbul 1969. Mehmet Kaplan, Edebiyatımızın İçinden, İstanbul 1978. Vecihi Timuroğlu, Ahmet Kutsi Tecer: Kişiliği, Sanat Anlayışı ve Tüm Şiirleri, Ankara 1980. Sevgi Gökdemir, Ahmet Kutsi Tecer, Ankara 1987. Mustafa Özbalcı, Ahmet Kutsî Tecer: Şairliği ve Şiirleri Üzerine Bir İnceleme, Ankara 1998. H. Rıdvan Çongur, Doğumunun100. Yıldönümünde Ahmet Kutsi Tecer, Ankara 2001. Leyla Tecer (Haz.), Ahmet Kutsi Tecer’in Bütün Şiirleri, Ankara 2001. Süleyman Kazmaz, A. Kutsi Tecer: Hayatı ve Eserleri, Ankara 2008.
Bəlkə sevgi deyil, bu bir xəyaldı, Xəyallar qoyununda bəsləyir məni. Qəlbini dindirmə, bilirəm, laldı, O da baxışıyla səsləyir məni.
Yenə öz-özümlə qalım baş-başa, Yenə həmdərd bilim kədəri, qəmi. Get öz taleyini özünçün yaşa, Mənə ümid vermə sədəqə kimi.
Sevgi ucalığı
Çəkilib dar ağacına Saralıb, solub ümidim. Bircə telefon zəngindən Asılı qalıb ümidim.
Qətlinə fərman verilib Neçə arzu, diləyimin. Məni asmaqçün hörülüb Şah damarı ürəyimin.
Ucaldar məni bu sevda, Ömrüm qalarsa yarıda. Cismim sizdən aşağıda, Ruhum sizdən yuxarıda.
2011
Getmək mümkün olsa…
Gözlərimdən gülüş, qəlbimdən sevinc ayrılan kimi ayrılıb getsəm uzaqlara, yaralı ürəyimin qaysağını qoparan kimi qoparıb baxışlarımı gözlərindən gedərdim mümkün olsaydı getmək… Gedərdim yeni sevgilər olan yerə gedərdim məsələn dənizlə göy üzünün öpüşdüyü üfüq xəttinə tərəf amma ordan da ayrılıq qoxusu gəlir orda da sevgi var saflıq var ölüm var… Mümkün olsaydı getmək ayrılığı tərk edərdim…
1991-ci ildə Saatlı rayonunun Əhmədbəyli kəndində anadan olub. 2013-cü ildə Azərbaycan Müəllimlər İnstitutunun filologiya fakültəsini bitirib. Uşaqlıq illərindən bədii yaradıcılıqla məşğul olub, şeirləri müxtəlif mətbuat orqanlarında çap edilib.
Üç kitab müəllifidir. AYB-nin üzvüdür. Prezident təqaüdçüsüdür.
Hazırda Saatlıda Azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimi işləyir.
Ləpir
Axşam qoyub gəldiyim ayaq izlərimi Səhər qarşılayıram, Demək yaşayıram.
Bir ayaq ləpirim Axşam yağan yaz yağışından Bir ovuc su saxlamış içində…
Bir alagöz sərçə su içir Ayaq ləpirimdən.
Başını yuxarı qaldırdıqca Sərçənin duasını eşidirəm: “Allah, sabahımız üçün də Bir ayaq saxla.”
Elə sevinirəm ki, əyilib baxıram ayaqlarıma…
Allahşükür, Dünən saat 21:19-da gönderdi Qayıdıram
Allahşükür, Dünən saat 21:21-da gönderdi Bayıl türməsi
Bu asfaltın altında Bayıl türməsi olub bir vaxt. Bizdə ürəyə bax, gör hardan keçirik?
Ayağımı yerə bərk vururam Burda, bax burda, Müşfiqin dodağının qanı var.
Burda, bax burda, Müşfiqin bir şeiri var, divara yazılan, Hecası cızılan. Gərək o divar parçasını götürüb saxlayaydıq.
Burda, bax burda, Torpağın altında Sızıltılı bir ah var. Burda, bax burda, Bir günah var…
Yanımdakı qoca bir qadın deyir mənə Türməni çoxdan köçürüblər. Deyirəm: qanı da?
Allahşükür, Dünən saat 21:22-da gönderdi Çiçəklər, əllər
Məncə, çiçəklərin Ən gözəl xatirəsi sənin əllərindi. Həm çiçəyə bənzəyir, Həm də boş qalıb indi Çiçəklərin yuvası kimi.
Əllər daha çox ağlayır, məncə. Çünki əllərini bəzəyən güllər Bir azdan zibil qabını Eyni ahənglə sevindirəcək.
Indi çiçəkmi vəfasızdı, yoxsa əllər? Məncə, çiçəklər. Əvvəl torpağı sevindirdi, Sonra qonşunun uşağını. Sonra bülbülü, Sonra sənin əllərini, Indi də zibil qabını.
Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər Birliklərinin üzvü, Prezident təqaüdçüsü, Azərbaycanda ATATÜRK MƏRKƏZİnin ictimai-siyasi şöbəsinin müdiri, Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyi (DGTYB) Məsləhət Şurasının Başkanı, şair, publisist, yazıçı Əkbər Qoşalının “Xayolimni Chaqırdım” adlı adlı yeni şeirlər kitabı işıq üzü görüb.
Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Mətbuat xidməti və İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsi.
“Gənc Ədiblər Məktəbi”nin müdavimi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Gənclər Şurasının və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Baş məsləhətçisi, Prezident təqaüdçüsü, “İlin gənci” müfakatçısı
Niyə mənə sevdalandın Ay ömrümün al çələngi? Mən yandım… Oda qalandın… Budurmu eşqin ahəngi?
Bir narıncı əl dəsmalı Küləyə qoşulub qaçdı… O dəliqanlı külək Bizim Pəncərədə oyaq qaldı..
Var oluşun – işıq selim… Unutmuşam ağ şamları… Bir mənəm, bir də şeirim… Bir də Gəncə axşamları…
Azərbaycan Yazıçılar Birliyi və Jurnalistlər Birliyinin üzvü, Prezident təqaüdçüsü, Dünya Gənc Türk Yazar Birliyi (DGTYB) Məsləhət Şurasının üzvü, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent, şair, tənqidçi, ədəbiyyatşünas
Ne kadar şair var Allah
Ne kadar şair var Allah Herkes mi şair doğulur? Boynunda sözün kendiri Ne kadar şiir boğulur.
Hepsi şahtır söz tahtında Sözün bu ucuz vaktinde Kimi yıkılır bahtından Kimi de sözden yıkılır.
Kula döndük kul dünyada Çıkmaya yok yol dünyada Bu şairden bol dünyada Allah yüreğim sıkılır.
Tapammırsan? Tapmacadı! Adın gizli hər hecada. Qurban olsun bu gecə də Yuxum sənin yoxluğuna.
Sonra düşündüm ki, Qoy hamı getsin, Getdilər… Getsinlər, Əcəb iş oldu. Sonra düşündüm ki, Unudum mən də, Sonra unutmaq da Pis vərdiş oldu. Unutdum hər şeyi, Hamını bir-bir, Unutdum doğmanı, Unutdum yadı. Yadımdan çıxmağa Hazırdı hamı, Heç kim yaddaşımda Bir iz qoymadı. Nə oldu? Arzuya çatmışammı bəs? Ömrün hansı çağıdı? Uzun bir boşluğa Zilləmişəm gözümü, Saçım əllərimin oyuncağıdı.
Soyuyuram hər şeydən, Tamam ruhdan düşürəm. Göyün mavi üzündə Qalan ruhum qəribdi. Bir quşun dimdiyində Yerə düşən dən kimi Yetişibdi əllərim, Tanrı mənim əllərimi dəribdi.
Bekara qayğılar başımı qatır, İş-güc, ev-eşik, bir də – Nə yaxşı var – uşaqlar. Ömrüm boyu darıxdığım Kimdir, nədir – bilmədim, Yanağımın divarından asılıdı uzaqlar.
Sınıq güzgü Axşam qaraldır yolları, Göy üzündəki gün düşür. Keçirsən bir sınıq güzgü önünə, Şəkil çəkdirirsən. Görürsən ki, şəklin də üzgün düşür. Sonra əllərini salıb yanına Dolaşırsan gecələyən küçəni. Neçəyədək sayım sonra qayıtsın?
Ürəyindən gülmək keçir, Üçəmi? Qəfil dayanırsan! Düşür yadına – O sınıq güzgün düşür… Mən heç səni unutmuram, İlahi, Sənin yadına kim düşür?!
Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, “Kitab Evi” İctimai Birliyinin sədri
QAZİLƏRİ SALAMLAYIRAM
Döşünə qəlpəni qızılgül kimi, Taxan Qaziləri salamlayıram. Düşmən üzərinə çoşğun sel kimi, Axan Qaziləri salamlayıram.
Üz-üzə dayanıb mənfur yağıyla, Keçib imtahandan can sınağıyla, Girdiyi meydandan tək ayağıyla Çıxan Qaziləri salamlayıram.
Gedib babaların şanlı iziylə, Savaşa atılıb bıçaq-nizəylə.. Gözünü itirib, könül gözüylə, Baxan Qaziləri salamlayıram.
Payız gətirsə də ömürünün yazı, “Cəngi”də dil açdı qəlbinin sazı, Qoymadı zəfərə bizi tamarzı, O xan Qaziləri salamlayıram.
Adilə Nəzər 06.12.2020
*Eşq olsun, Salam olsun Azərbaycan igidlərinə! Onların sayəsində
QarabağAzərbaycandır
Açılsa yenidən tutqun havalar, Başımız üstündən bulud dağılsa.. Mənim taleyimə yazıl, nə olar, Bu fani dünyaya bir də doğulsan..
Çox olar yəqin ki, üzünə gülən, Az olar mənim tək qəlbini bilən. Ağzımın bu acı vaxtında gələn, Xoş rəftar, ləziz dad, şirin noğulsan.
Axı nə sən doğma, nə də mən yadam.. Sən qısqanc, mən isə azad qadınam. Məni öldürməyə nə var ki, adam, Məni yaşatmağa çalış, oğulsan.
03.05.2021
Özümü düşünəndə yadıma sən düşürsən, Göyərçin qanadıtək qopur içimdən bir ah. Mən tənhayam, sən Təksən, bəlkə sən də üşürsən, Elə isə halımı özün bilirsən, Allah.
Yaralayır dərinə süzülən göz yaşları, – Heyif, qoymaq olmayır ürəklərə sarğılar.. Dağıdıb buludları, kəssəm də yağışları, Qalır gicgahlarımda zoqquldayan ağrılar.
Nə olar, hisslərimə hörmət elə, bəd demə, Çəkdiyimi duy yetər, başqa heç nə arama. Sənə sual verməyə qorxuram, nə həddimə, Amma niyə fələyin duz basır hey yarama.
Mən Özümün oduna pərvanətək yanıram, Alovumdan cücərir arzuların hər dəni. Sənin Bir olduğuna ürəkdən inanıram, Aç, sənə qurban olum, aç, aradan pərdəni.
Bilirəm, hər varlığı sevgilə bəzəmirsən, Uzağa getməliyəm bu fikir, bu ağılnan. Mən sənə bənzəsəm də, sən mənə bənzəmirsən, Gücündən pay ver mənə, ey özündən doğulan.
Arzularım, diləklərim sənə yüzdü, mənə min, Yanaqların nəm görməsin sənin kimi sənəmin. Yolçu sən ol, yol mən olum, keç üstündən sinəmin, Uzaqlığın məndən ötrü hicran deyil, bəs nədir?!
Gözəlliyin gözlərimin qarasıdır, ağıdır, Ürəyimdə məcnunluğun zilə qalxan çağıdır. Dalğalar var, sahilləri döyür, didir, dağıdır Varlığımda baş qaldıran tufan deyil, bəs nədir?!
Baxışınla baxışımı oxşa incə, sev incə, Göz dəyməsin gözlərində güllər açan sevincə. Belə vurğun baxmağını günah sayma bu gəncə, Günəbaxan al Günəşə heyran deyil, bəs nədir?!
Əvəzimdə hər kim olsa, yaşamaqdan bezərdi, Gözləməkdən duyğulanm köz-köz olub közərdi. Daş olsaydı ömrü boyu həsrətinə dozərdi, Əriməzmi bu Zəlimxan, insan deyil, bəs nədir?!
Dillər ayırır bizi, dinlər ayırır bizi, Şeytanlar nifaq salır, cinlər ayırır bizi. Sevgilər yox, qəzəblər, kinlər ayırır bizi, Həyatımın, ömrümün, dinimin adı sevgi. Mənim bircə dinim var, dinimin adı sevgi.
Ruh Adəmə verildi, Adəmi ruh yaratdı, Bəşəri xilas üçün gəmini Nuh yaratdı. Savaşı, qan-qırğını, qara günü yaratdı, Harayımın, səsimin, ünümün adı sevgi. Mənim bircə dinim var, dinimin adı sevgi.
Xızır, Davud, Süleyman, Musa, İsa, Məhəmməd, Hər biri təpə-dırnaq işıq, sevgi, məhəbbət. “Vəhdəti-vücud” – dedi, vücudda tapdı vəhdət, Namazımın, qibləmin yönumun adı sevgi. Mənim bircə dinim var, dinimin adı sevgi.
Sevgi Günəş kimidir, düzə, tərsə bölünməz, Təriqətə, məzhəbə, sinfə, dərsə bölünməz. İngilisə, almana, rusa, farsa bölünməz, Türkümün, ərəbimin, çinlimin adı sevgi. Mənim bircə dinim var, dinimin adı sevgi.
Kökümün, budağımın, dizimin, dirəyimin, Ruhumun, nəfəsimin, canımın, ürəyimin, Təndirimin, təknəmin, duzumun, çörəyimin, Sünbülümün, tarlamın, dənimin adı sevgi. Mənim bircə dinim var, dinimin adı sevgi.
Doğulmağım da sevgi, ölməyim də sevgidi. Kəfənimin, qibləmin, sonumun adı sevgi, Ruhumun, nəfəsimin, canımın adı sevgi.
O qarlı zirvədə görünən qala, “Koroğlu qalası” adlanır, oğul. Qərinələr ötüşüb düşsə də, yola, Eli düşünəni el anır, oğul. Koroğlu getsə də, vüqarı getmir, Koroğlu dağ olur, dağ olan itmir!
*Bu şeir Xalq şairi Hüseyn Arifin 1966-cı ildə Bakı şəhərində, Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı tərəfindən kütləvi tirajla (15000) işıq üzü görən “Yollar və xatirələr” şeirlər və poema kitabından seçilib.
Kərəm meydanıdır gördüyün meydan, Burda zalımların qırdı belini. Gücsüzə güc verdi, xəstəyə dərman, Uzatdı ellərə kömək əlini. Dediyi bir söz də qalıb yadigar: -İgidi qılınc yox, qeyrət yaşadar.
*Bu şeir Xalq şairi Hüseyn Arifin 1966-cı ildə Bakı şəhərində, Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı tərəfindən kütləvi tirajla (15000) işıq üzü görən “Yollar və xatirələr” şeirlər və poema kitabından seçilib.
Düzlər… Geniş düzlər gülür baharda, Baxdıqca nə ucu, nə bucağı var. Yarıac, yarıtox yaşasalar da, Yüzdən çox ömr edib burda babalar. Bu torpaq, bu günəş, bu su, bu hava, Min gözə işıqdır, min dərdə dava.
*Bu şeir Xalq şairi Hüseyn Arifin 1966-cı ildə Bakı şəhərində, Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı tərəfindən kütləvi tirajla (15000) işıq üzü görən “Yollar və xatirələr” şeirlər və poema kitabından seçilib.
Doğma kənd… anamın qonağıyam mən, Fikrimdə dünyanın söhbəti, sözü. Doymuram ocağın hənirtisindən, Ev ata evidir, göz palıd. gözü.
Ürək dilə gəlib danışa bilməz, Bu yurdu, yuvanı yada salmasa. Qartal üfüqlərdə yol aça bilməz, Dincini torpaqda enib almasa.
*Bu şeir Xalq şairi Hüseyn Arifin 1966-cı ildə Bakı şəhərində, Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı tərəfindən kütləvi tirajla (15000) işıq üzü görən “Yollar və xatirələr” şeirlər və poema kitabından seçilib.
Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, “Hüseyn Arif” Ədəbi Məclisinin sədri
Mən bir səhər hamıdan çıxıb gedə bilərəm, Bir söz də söyləmərəm,qınamaram heç kimi. Nə varsa yaddaşımdan qazıyaram,silərəm, Səbrim yoxdu,dayanıb sınamaram heç kimi.
Canım,vallah,yalandı şairlik də,filan da, Bax,hər gecə özümü ürəyimdən asıram. Bir əzabın odunda közərdirəm sözləri, Mən şeir ha yazmıram,sinəmə dağ basıram.
Bilirəm,acizlikdi kimdənsə sevgi ummaq, Təbəssümlə,baxışla yalvarmaqdı kiməsə. Elə yanıb əllərim,uzatmağa qorxuram, Bir vaxt yaman düşmüşdüm bir dəlisov həvəsə…
Qəm yemə,keçdi getdi…indi susuz səhrayam, Bir əlçim bulud tapım gözlərimi sıxmağa. Güclə sürüyüb gedir hərə öz şələsini, Axtarsan bir adam yox,kövrəlib darıxmağa.
Zamanın qatarında kim yatmış,kim oyaqdı?! Kim var bircə gecəılik düşüb qonaq qalmağa?! Qoymadılar qayıdam bir gün uşaqlığıma, Qoymadıar məni də dönüb adam olmağa.
Müsahibimiz Türkiyənin məşhur aşığı, YUNESCO-nun “Canlı insan xəzinəsi” titulunu qazanmış Şərəf Taşlıovadır Şərəf Taşlıova: “Dünyanın bugünkü düzənini ən iyi şəkildə idarə edə biləcək əxlaqi sistem aşıqlıq gələnəyinə bağlıdır”. – Ustad, Sizi bu sənətə gətirən nə oldu? – Aşıqlıq ənənələri, deyimlər, türkülər, Quran. Yaxşı yadımdadır, mən hələ uşaq idim, cocuk bayramına hazırlıq görülürdü. Bir gün okul¬da öyrətmənim bizdən soruşdu ki, cocuklar, türkü söyləyən varmı ara¬nızda. Mən də o zaman 9 yaşında bir cocuk idim və dedim ki, mən söy¬ləyə bilərəm. Və ilk dəfə onda çıxış etdim. Sonra öyrətmənim məni konservatoriyaya göndərmək istədi. Ancaq atam rəhmətə getdiyindən gedə bilmədim. Sonra Aşıq Şenniyin oğlu Aşıq Qasım məni düyündə gördü, səsimi bəyəndi və beləcə mən aşıqlığa başladım. – Neçə yaşından bu sənətə bağlandınız? – 10 yaşından. – Ustadınız kim olub? – Aşıq Şenniyin oğlu Aşıq Qasım. – Təkcə Türkiyədə yox, dünyada tanınmış sənətkarsınız. Sizi hər yerdə tanıyır və sevirlər. Türkiyədə aşıq sənəti ilə bağlı sizin fikirləriniz və bu sənətdə özünüzün keçdiyiniz yol oxucularımız üçün də maraqlı olardı. – Təşəkkür edirəm. Aşıq sənəti özündə şeir, saz, söz, dastan və s. bir¬ləşdirir. Türkiyədə özünəməxsus aşıqlıq ənənəsi vardır ki, dədə-babalarımızdan bizə miras qalıb. Burada zəngin bir ustad-çıraq ənənəsi olub. Aşıq olmaq üçün ustad yanında yetişmək gərəkir. Ustad görmə-yənin iyi bir aşıq olması mümkün deyil. Beləsi aşıqlıq edə bilər, amma çox tərəfi boş qalar. Mən bu nərdivanların hər birisini keçdim. Bu gün aşıqlıq çox zəngindir. Borçalıdan mənim ustamın bir ar¬ka-daşı var idi – Aşıq Şenniyin son şəyirdlərindən biri Aşıq İbrahim. Onun söylədiyi əski havalar bu gün bizim aşıqların söylədiyi havalardır. Qarsda çox məşhur aşıqlar olub. Aşıq Gülüstan vardı – Murad Çobanolunun babası, Aşıq Musa vardı, Aşıq Mirzə, Aşıq İslam Ərdənər və daha bir çox aşıqlar vardı ki, bunların hər birindən faydalandım mən. Tür¬kiyədəki aşıqların hər biri ilə görüşdüm. 44 il Konya aşıqlar bay¬ra¬mına qatıldım. Konya aşıqlar bayramı Türkiyədə çox geniş yayılıb və çox da böyük faydası olur. 20 ildir Uluslararası İstanbul festivalında iştirak edirəm. Yəni, Türkiyədə keçirilən aşıqlarla bağlı həmən-həmən bütün festivallarda, yığnaqlarda, toplantılarda iştirak etmişəm. Yurd dışında da bir çox ölkələrdə olmuşam. İngiltərə, Danimarka, Qırğızıstan, Qazaxıstan, Pakistan və s. ölkələrdə olmuşam. Hətta Pakistanda Azərbaycan elçiliyində bir proqram da yapdım. Türkiyə televiziya kanallarında, özəlliklə də TRT-də uzun illər proqramlar yapdım. Yurd dışında da kanallarda çı-xış etdim. Bunları söyləməklə demək istəyirəm ki, hələ uşaqlıqdan özü-mü hər kəsə tanıtmaq istəyim, diləyim vardı. Mən uşaq vaxtında, 6 yaşımda yetim qaldım, babam rəhmətə getdi və heç kimim yoxdu. Amma Allah bunları mənə nəsib etdi. Bir çox şeirlər, məqalələr, das-tanlar, hekayələr yazdım. Kitablarım işıq üzü gördü. Kitablarımdan birini Dil Kurumu, birini Milli Eyitim Bakanlığı çap etdirdi, biri də çapa hazır vəziyyətdədir. Aşıqlıq gələnəyi millətin əxlaqıdır, kültürüdür, ailə mutfağıdır. Yəni, bir evdə süfrəyə qoyulan gözəl, dadlı yeməklər sağlığa faydalı olur¬sa, aşıq gələnəyi də özəlliklə türk milləti, hətta dünya millətləri – mən bunu Londonda da, Amerika da söylədim, – üçün faydalıdır. Dünyanın bu günkü düzənini ən iyi şəkildə idarə edə biləcək əxlaqi sistem aşıqlıq gələnəyinə bağlıdır. Bizdə atalar sözləri, deyimlər, qarşılıqlı söyləmələr, dastanlar vardır ki, bütün dünya bir araya gəlsə, bunlardakı hikmətlərdən faydalansa dünyadakı bir çox problemlər daha asan çözülər. Aşıq havası yerlə göyün arasında quşların səsidir, rüzgarın səsidir. Bunları ən iyi tərənnüm edən aşıqlardır. Aşıqlıq sənəti neçə illərdən bəri yol gəlmişdir. Bunun divanisi var, təcnisi var, gəraylısı var, müxəmməsi var. Bunlar əsrlərin sınağından çıxaraq bizə gəlib çatmışdır. Amma yeni yaranan mahnılarda, görürsən ki, biri nəsə çıxardır, ortaya qoyur, bir neçə gündən sonra isə yaddan çıxıb gedir. – Türkiyədə aşıq sənətində ustad-şəyird ənənəsi hansı du¬rum-dadı, bu ənənə davam edirmi? – Üzülərək söyləmək istəyirəm ki, bu, yox deyə biləcək dərəcədə azalmışdır. Bunun əsas səbəbi budur: Türkiyə 1960-cı ildən sonra bir köç durumunda idi. Qarsdan İzmirə, Ərzurumdan İstanbula, Ağrıdan Urfaya köçənlər oldu, yer dəyişimi ortaya çıxdı. Bu yer dəyişimi aşıq sənətinə təsirsiz qalmadı. O cümlədən də ustad-şəyird əlaqəsinin zəifləməsinə səbəb oldu. Axı, aşıqlıq sənətinə gəlmək istəyən yeniyetmə ustaddan bu sənətin bütün sirlərini, incəliklərini öyrənir. Sazı necə tutacağından başlayaraq, məclisdə ehtiramla necə sözə başlayacağını, hansı sözləri deyəcəyini, hər bir məclisin ruhuna uyğun olaraq hansı sözləri oxumaq, nələr anlatmaq lazım gəldiyini, dastanın necə söylə¬nilməsini mənimsəyir. Yəni ustad şəyirdini bir növ yoğurar və lazım olan şəklə salar. Ustadından eyitim almayan bir aşıq çox başarılı olmaz. – Gənc nəsildə bu sənətinə meyil varmı? – Gənclərdə meyil var. Ancaq bu gün dünyada bir kültür dəyi¬şik¬liyi də var. – Türkiyədə aşıqlığın indiki durumu sizi qane edirmi? – İnsan yediyi çörəyə, yaşadığı həyata xor baxa bilməz. Bu, mənim həyatım, çörəyim, yolumdur. Amma onu deməliyəm ki, bu gün aşıq sə¬nə¬ti əski aşıqlıq ənənələrinə o qədər də bağlı deyil, yəni əski ustaların öyrətdiyi şəkildə deyil. Bir növ modernizə edilmiş, sadə şəkildədir. Bu, əslində çox böyük bir təhlükədir. Mən bütün Türk dünyasını gəzdim gör-düm, Azərbaycandakı, eləcə də Borçalıdakı aşıqları da dinlədim. Mən bir şey də söyləyim bütün Türk dünyasına, aşıq dostlarımız bir məsləhət kimi qəbul etsinlər bunu, bizdən bizim kimi olmamızı gözləyirlər. Biz başqalarına bənzəməyə başlarsaq çox şey itirərik. – Aşıq sənətinin bu günü ilə bağlı nə deyərdiniz? – Azərbaycandakı aşıq ənənələri aşıqlığın çıxış nöqtələridir. Bu gün türk dünyası ölkələri arasında Azərbaycanda aşıqlıq daha yüksək səviyyədədir, ölkənin mədəniyyətinin inkişafında mühüm yer tutur. Xalqın dilinin saflığının qorunmasında aşıqların böyük rolu var. Bir məmləkətin dilini, onun səsini ən gözəl yaşadan aşıqlardır, aşıq havasıdır. Buna görə də aşıq sənətinin əski varlığının qorunub saxlanılmasına çalışmaq lazımdır. Doğrudur, dünya bir dönüş içərisindədir, dəyişiməyə məcburdur, amma çalışmaq lazımdır ki, bu sənətin qədim ənənələrinə xələl gəlməsin. Keçmiş ustadların da varlığına sadiq qalaraq davam etdirməklə bu sənətin daha faydalı olacağına inanıram. – Sizi Azərbaycanda çox gözəl tanıyırlar, sevirlər. Oradakı aşıq-lardan hansılarla əlaqələriniz olub, kimlərlə görüşmüsünüz? – Sağ olsunlar. Azərbaycan, Borçalı mənim ata yurdumdur. Mən hələ uşaq idim, kənddə radio var idi. Radionu açdıqları zaman hər kəs Azərbaycandakı aşıqları dinləməyi dördgözlə gözləyərdi. Mən Azər¬bay-can aşıqlarından çox şeylər öyrəndim. O zamanlar çox qapalı bir dönəm idi, aramızdakı sınırlar qapalıydı. 1992-ci ildə Konya Aşıqlar bayramına hazırlıq görülərkən bu bayramın təşkilatçısına dedim ki, böyük Konya aşıqlar bayramına Azərbaycandan da aşıq dəvət etmək lazımdır. O za-man Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin sədri Hüseyn Arif və Aydın Çoban-oğlu (Allah hər ikisinə rəhmət eləsin) gəlmişdi. O dönəmdə sınırdan keçib bu tərəfə gəlmək üçün izin almaq lazım idi və sınırda mənim qohumum çalışırdı, onunla əlaqə saxladıq. Onların proqrama çatmaları gərəkirdi, amma axşama ancaq gələ bilmişdilər. Onlar gəldiyi zaman artıq aşıqlar bayramı başlamışdı və qapıdan içəri girdikləri zaman – mənim ən gözəl xatirələrimdən biridir bu, – hər kəs, oradakı insanların hamısı sanki don¬muş şəkildə qaldı onları görəndə. Sakitcə – biz onların yerlərini əv¬-vəl¬¬cə¬dən hazırlamışdıq, – gəlib bizim aramızda oturdular. İnanın ki, in-sanların gözlərindən damla-damla yaş axırdı sevincdən. Sonrakı illərdə Aşıq Mahmud və Aşıq Hacı gəldi. Sonradan Azərbaycan aşıqları Qarsa çox gəldilər. Rəhmətlik Mikayıl Azaflı da gəlmişdi, amma mən onunla gö¬rüşə bilmədim, o zaman İranda idim. Sonra mən Mikayıl Azaflının qı¬zı və digər aşıqlarla görüşdüm. Burdan Azərbaycanın bütün aşıqlarına salamlar göndərir, sağlıqlar diləyirəm. Allah hamımıza xeyirli ömürlər versin. – Ustad, Sizin fikriniz mənim üçün də, aşıq sənəti ilə ilgili olan hər kəs üçün də önəmlidir: Türkiyədəki aşıqlarla Azərbaycan aşıq-larını daha çox bir araya gətirmək, bu sənəti daha irəli aparmaq üçün nələr etmək lazımdır? – YUNESKO-nun yaşayan insan xəzinəsi elan etdiyi və dünyanın bir çox ölkələrində mükafatlara layiq görülmüş bir aşıq kimi demək istə-yirəm ki, Azərbaycan aşıqları ilə, İrandakı azərbaycanlıları da bura daxil edirəm, Türkiyə aşıqlarının bir araya gəlməsində çox böyük fayda var. Bizim dil birliyimizi, yazı birliyimizi ən iyi şəkildə elan etməkdən öncə, qaynayıb-qarışıb bir-birimizi tamamlamaq üçün Azərbaycan aşıqları ilə Türkiyə aşıqlarının zaman-zaman bir araya gəlməsi, məsələn, iki ildə bir Azərbaycanda, iki ildə bir Türkiyədə, hətta mən deyərdim ki, digər türk dövlətlərində də aşıqlar bayramı, festivallar və digər tədbirlər düzənləmək lazımdır. Yəni Türkiyədə, Azərbaycanda, yaxud Türk dünyasının aşıq sənəti ilə ilgili olan harası layiq görülürsə, orada sıx-sıx aşıq olimpiadaları, aşıq bayramları, hətta Dünya Aşıq olimpiadası yapmaq lazımdır. Sıx-sıx bir araya gəlindiyi zaman yeni nəslin ustadlardan öyrənmələri asanlaşar, gənc nəsil bizə baxaraq nəyim əskik qalıb, nələri öyrənmə¬liyəm deyə öz əskiklərini aradan qaldırarlar. Bu gün dünyada çox sürətli bir dəyişim vardır, indi elektronik çağındayıq. Onun üçün belə bayram¬ların, toplantıların yapılması lazımdır. Bu da yalnız TÜRKSOY-un, Türk Birliyinin ortaq yapımı ilə olur. BMT-nin bir kültür qurumu olaraq YUNESKO-nu da bu işə cəlb etmək olar. Yayımlara çox fikir vermək la-zımdır. Sizin nəşrlərinizə baxdım və çox sevindim. İstər jurnallar olsun, istər kitablar olsun, onları çoxaltmaq, Azərbaycandakı aşıqları Türkiyədə, Türkiyədəki aşıqları Azərbaycanda daha yaxşı tanıtmaq lazımdır. Bu sahədə universitetlərin müvafiq fakültələri də çox iş görə bilər. Yeri gəl-mişkən, son illərdə Türkiyədə Ərdəhan universitetinin bu yöndə xid¬mət-ləri böyükdür. Bu universitetin rektoru Çıldırlıdır, özü də ədəbiyyatçıdır. Bir məsələyə də toxunmaq istəyirəm. Bu gün dünyada film çəkmək üçün bir növ ssenari qıtlığı var. Amma aşıq sənətinə üz tutsaq görərik ki, dastanlarımızın hər birisi bir ssenaridir. Bu gün yabançı filmlər, Avro-padan gələn və bizim mədəniyyətimizin tam əksinə olan roklar, poplar, milli mədəniyyətləri əridib yox edərək öz mədəniyyətlərini qəbul etdirməyə çalışır. Bu dalğanı yox etmək, başlı-başına üzərimizə gələn bu yükün qarşısında duruş gətirmək üçün qədim mədəniyyətimizi qoruyub yaşatmalıyıq. Bu yükün, bu basqının qarşısında duruş gətirmək üçün Türk dövlətləri, hər kəs olduğu coğrafi ərazi içərisində aşıqlarına sahib çıx-malıdır. Çünki aşıq sənəti yaşadığı müddətdə onun mədəniyyəti də, dili də yaşayar, əxlaqı irəliyə doğru gedər. Bu sənəti qoruyub yaşatmaq lazımdır. – Nə zamansa Azərbaycana, ata yurdunuz Borçalıya gəlməyi düşünürsünüzmü? – İnşallah. İlk can atdığım, Allahdan aman dilədiyim, mənə möhlət ver, gedib görüm dediyim yer Azərbaycandır, Borçalıdır. Ata yurdumdur ora mənim, əcdadımın torpağıdır. Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin başkanı, dəyərli qardaşım Zəlimxan Yaquba, bu birliyin yönəticilərinə və bütün üzvlərinə hörmət və sayğı göndərirəm. Böyüklərin əllərindən, kiçiklərin göz¬lə¬rindən öpürəm. Və onlara da deyirəm ki, aman ha, Azərbaycan, Bor-çalı, o bölgədəki aşıqlıq gələnəyini yaşatmağa qeyrət göstərsinlər. Bir məsələyə də toxunmaq istəyirəm: Azərbaycandakı kimi qadın aşıqlar dünyanın heç bir yerində yoxdur. O görüntünü, o geyimləri, ənənəni ya-şat¬maq lazımdır. Onların hər birinə salam göndərirəm, öz ənənələrini buraxıb başqalarına bənzəməsinlər, yanlış edərlər. – Ustad, bəlkə gözlədiyiniz sual vardı, amma mən onu ver-mədim? – Yox, çox təşəkkür edirəm bu söhbət üçün, bərabər olduğumuz üçün. Sizi tanımaqdan da çox böyük qürur duydum. Sonda bir daha deyirəm, Aşıqlıq sənətini dünyaya ulaşdırmağa çalı-şaq, yeni texnologiyaların, internetin bu sənəti öldürməsinə icazə verməyək. – Müshibə üçün təşəkkür edirəm. Müsahibəni apardı: Musa NƏBİOĞLU Türkiyə, Kayseri 16 may, 2012
“Gənc Ədiblər Məktəbi”nin müdavimi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Gənclər Şurasının və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Baş məsləhətçisi, Prezident təqaüdçüsü, “İlin gənci” müfakatçısı
Nə gözəldi ayrılıq… Ünvanı mən olunca, Nə gözəldi söyüşlər… Dörd yanı yarıq-yarıq Dünyanın… Su dolunca Başlayar yanğın kimi Həvva günahı eşqlər….
Layihənin istiqaməti: Azərbaycanın dövlətçilik tarixinin, milli adət-ənənələrinin, elm və mədəniyyətinin təbliği
Murad Kövrək (Murad Əli oğlu Sarıyev) 1952-ci il iyulun 7-də Borçalıda – Bolnisi rayonunun Dəllər (Muşevani) kəndində anadan olub. Burada orta məktəbi bitirib. Ustad aşıq Hüseyn Saraçlının sonuncu şəyirdidir. Bu gün dədə-baba aşıqlarını xatırlayanda ilk növbədə yada düşənlərdən biri də Kövrək Muraddır. XX əsr Azərbaycan aşıq sənətinin çox böyük simalarından olan Hüseyn Saraçlı kimi bir aşıqdan dərs alan sənətkar ustadından öyrəndiklərini bu gün də sinəsində yaşadır. O qədər şirin, kolorotli danışır ki, saatlarla qulaq assan da, söhbətindən doymaq olmur. Ustadı ilə el şənliklərində çıxış edən, ağır məclislər yola salan Murad Kövrək bu gün həm də tanınmış sazbəndlərdəndir. Hazırda Bakıda yaşayır və sazbənd kimi fəaliyyətini uğurla davam etdirir. Bu sənətə gəlişini və Hüseyn Saraçlı kimi bir sənətkara qulluq eləməsini belə xatırlayır Kövrək Murad: “Ustad bizim kəndə toya gəlmişdi, ustaddan xahiş etdilər ki, icazə ver, bu uşaq da bir hava oxusun. Mən də saz çalmağı kəndçimiz aşıq Əhədin yanında öyrənmişdim. Ustad icazə verəndən sonra mən çox çəkinə-çəkinə sazımı götürdüm. Bunu görən Hüseyn Saraçlı – “ziyan yoxdu, sən hələ cavansan, aşıq deyilsən”, – dedi. Bir hava çaldım, xoşuna gəldi. Dedim, məni şəyird götürərsinizmi? “Niyə götürmürəm, səndən yaxşı durnaboğaz aşıq olar”, – dedi. Elə həmin ilin, yəni 1964-cü ilin payızında onun yanına şəyird getdim”. Bu gün təkcə Borçalıda yox, həm də Azərbaycanda və onun hüdudlarından kənarlarda – sazın səsi gələn hər yerdə həm də məşhur bir sazbənd kimi tanınan Muradın atası Əli kişi dülgər olub, əsasən kənd yerində lazım olan araba, boyunduruq və s. kimi alətlər düzəldib. Uşaqlıqdan saza böyük marağı olduğundan 3-4-cü siniflərdə oxuyarkən atasının alətlərindən istifadə edərək cır ar-mud ağaclarının içini yonub özünə saz düzəldib. Bəzən alətlərini korladığına görə atasının ona əsəbiləşdiyi vaxtlar da olub. Amma Murad fikrindən dönməyib. Elə bu həvəs də onu aşıqlıqla yanaşı, həm də sazbəndliyə gətirib çıxarıb. Xoşbəxtlikdən ustadı Hüseyn Saraçlı həm də sazbənd idi. Doğrudur, bu işlə mütəmadi məşğul olmurdu, amma dosttanışının, yaxın adamlarının sazını gətirib evində düzəldirdi, sim salırdı, kökləyirdi və Murada həm də sazbəndliyin sirlərini öyrədib. Aşıqlıqda olduğu kimi, sazbəndlikdə də ilk xeyir-duanı Hüseyn Saraçlıdan alıb: “Şəyird olan vaxt Hüseyn Saraçlının yanına getməkdə bir həftə gecikmişdim. Dedi niyə gec gəldin? Balaca bir cürə göstərdim, bunu düzəldirdim, Hüseyn əmi, – dedim. Cürəni bəyəndi. Səndən yaxşı sazbənd çıxar, bu sənəti də buraxma, dedi. Ondan sonra mənlə məşğul olmağa başladı, gördü ki, sazbəndliyi də bacarıram. Yavaş-yavaş sənətin sirlərini öyrətdi, ustalaşdırdı”. Murad Kövrək deyir ki, ustad aşığa saz bağlamaq hər sazbən-din işi deyil: “Aşıqlar hər ustaya saz bağlatmırlar, ancaq kamil ustalara müraciət edirlər. Aşıqlar üçün ən əsası sazın səsidir, gözəlliyidir”. O, həm də qədim sazları da bərpa edib: “Çox qədim sazları bərpa etmişəm. Məsələn, Hüseyn Saraçlının ustadının – Quşçu İbrahimin sazını gətirmişdilər yanıma. Yeni üz saldım, bərpa elədim. Aşıq Musa Qaraçöplünün sazını bərpa etmişəm, bəlkə də o sazın yüzdən çox yaşı vardı”. Son illərdə sazbəndliyə marağın artdığını vurğulayan ustad deyir ki, bu gün Borçalıda məşhur sazbənd kimi tanınan Bafəli və onun qardaşı Qəribə, özünün qardaşı İmdata və digərlərinə də öyrədib sazbəndliyin sirlərini. Bundan sonra da maraq göstərənlərə bu sənətin sirlərini böyük həvəslə öyrətmək istədiyini deyir: “İndi hamı əsasən yaxınlarını öyrədir. Mən yanıma gələn gənclərə təklif edirəm, şagirdə ehtiyacım var, yaşımın bu vaxtımda sənətimi öyrətməliyəm ki, məndən sonra kimsə qalsın”. Bu gün həm aşıq, həm də sazbənd kimi tanınan Murad Kövrəkdən bu iki sənətdən hansına daha çox üstünlük verirsiniz deyə soruşduqda deyir ki, mənim üçün hər ikisi eynidir, çox xoşdur ki, bir-birinə bağlı olan bu iki sənətlə qoşa məşğul oluram: “Hal-hazırda gücümü daha çox sazbəndliyə verirəm, çünki müraciət edənlər çoxdur. Məndən İrandan, Türkiyədən də saz istəyənlər çoxdu. Yeri gələndə aşıq kimi də fəaliyyət göstərirəm, televiziya verilişlərinə, məclislərə dəvət olunuram”. Murad Kövrək bu gün sözün əsl mənasında ustad görmüş, ustada qulluq etmiş tək-tək aşıqlarımızdandır. Hüseyn Saraçlı kimi nəhəng bir ustada qulluq etmək hər aşığa qismət olmayan bir xoşbəxtlik olmaqla yanaşı, həm də bir məsuliyyətdir. Təsadüfi deyil ki, bu haqda danışanda Aşıq Murad deyir ki, şəyird gərək hər şeydən əvvəl öz ustadından ədəb-ərkanı öyrənsin. Ustadının öyüd-nəsihətini isə heç zaman unutmur: “Aşıqlıq çox incə sənətdir. Rəhmətlik Hüseyn Saraçlı deyərdi ki, sən bir nəfərsən, məclis əhli 200-300 nəfərdir, hamısının nəzəri bir nəfərdə, aşıqda olar. Ona görə ədəb-ərkanın kamil olmalıdır”. Ustadından danışanda onsuz da kövrək olan Kövrək Murad bir qədər də kövrəlir: “Həmişə o yadıma düşəndə gözlərim dolur. Çox gözəl ustad, geniş dünyagörüşlü bir şəxsiyyət idi. O, aşıq de-yil, hər hansı peşənin sahibi də olsa, yenə tanınmış bir şəxsiyyət olardı. Çox kamil insan idi, aşıqlıqla yanaşı bütün sənətlərdən başı çıxırdı. Hər şeyin yerini bilən adam idi. Beş il evində şəyirdlik etdim, Saraçlı camaatının hamısı bunu bilir, hamısı məni tanıyır. Ailə qurandan sonra onun xeyir-duası ilə sərbəst aşıqlığa başladım. Ömrünün sonuna kimi də onunla əlaqəmi kəsmədim, həmişə ondan nəsə öyrənməyə çalışdım. Onunla bərabər el şənliklərində və digər tədbirlərdə çıxışlarım həyatımın ən unudulmaz analrı kimi yazılıb yaddaşıma. Allah ustada rəhmət eləsin”. Hazırda Bakıda yaşayıb fəaliyyət göstərən Murad Kövrək kamil sənətkar kimi Borçalı aşıq ənənələrinin yaşadılması üçün əlindən gələni edir, həm aşıq, həm də sazbənd kimi bildiklərini ona mürqaciət edənlərə böyük həvəslə öyrədir. Musa NƏBİOĞLU Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin katibi, Əməkdar mədəniyyət işçisi
Şəhidlər ölmür, əbədi yaşamaq üçün ürəklərə köçürlər!..
Yanvar – 2021
Bugünlük sonuncu çəkilişləri idi. Çox yorulmuşdu. Əslində, onun yorğunluğu gördüyü işin ağırlığından deyil, içinə yüklədiyi ağrılardan doğurdu. Şəhid analarının gözlərinə baxaraq sual vermək, Şəhid atalarının qürurunda boğmaq istədiyi hıçqırtılarını eşitmək, Şəhid balasının “Atam qəhrəmandır” deyərək, dörd yanda atasını axtarmasını seyr etmək onu çox ağrıdırdı. Elə ağrıdırdı ki, bu ağrıların altında əzilən bədəni ruhuna təslim olur, yorulurdu…
…Təxminən əlli yaşlarında olmasına baxmayaraq, qaməti əyilmiş, gözlərinin, dodaqlarının ətrafına qırışlar düşmüş bəstəboy qadın jurnalistləri mehribanlıqla qarşıladı. Bu qırışlar cadar torpağın üstünə yenicə yağmış leysandan sonra açılan şırnaqlara bənzəyirdi. Başını qara yaylıqla bağlasa da, ağarmış saçları yaylığın altından görünürdü. Qadın üzündəki ağrını gizlətməyə çalışırdı.
Onlar köhnə qapı-pəncərə çərçivələri ilə hasara alınmış həyəti keçərək, kiçik eyvanda ayaqqabılarını çıxardılar və darısqal, lakin səliqəli otağa keçdilər. Otaqdan üç tərəfə qapı vardı. Qapılar o biri otaqlara açılırdı. Otağın bir tərəfini divan və iki kreslo, o biri tərəfini isə ətrafına stullar düzülmüş böyük masa tuturdu. Masanın üzərində müxtəlif cür konfetlər və mürəbbələr vardı.
Əsmər keçib divanda oturdu. Operator isə əlindəkiləri yerə qoyub, çəkiliş üçün hazırlıqlara başladı.
Qadın Əsmərlə üzbəüz əyləşmişdi. O özünü sakit göstərməyə çalışsa da, titrək barmaqları ilə yaylığının saçaqlarını durmadan didişdirir, həyəcanını büruzə verirdi. Otağa gənc, sarışın bir xanım və onun arxasınca iki uşaq daxil oldu. Xanım:
– Xoş gəlibsiniz! – deyərək, qapının küncündə ayaq üstə dayandı. Qarayanız, iri qara gözlü, qıvrım saçları üzünə dağılmış qız uşağı yeddi-səkkiz yaşlarında, sarışın, qəhvəyi gözlü oğlan isə üç-dörd yaşlarında olardı. Əsmər öz-özünə düşündü: “Bacı-qardaşdılar yəqin. Ancaq bir-birlərinə heç bənzəmirlər. Görünür, qız atasına bənzəyir, oğlansa anasına”.
Uşaqlar yaşlı qadının yanına keçib dizlərinə qısıldılar. Qadın onların başına tumar çəkərək, üzünü gənc xanıma tutdu:
– Qonaqlara çay gətir, ay bala, yoldan gəliblər…
– Narahat olmayın xala, – Əsmər dilləndi.
Gənc xanım otaqdan çıxdı.
– Qızım, nə narahatçılıq, əziz qonağımızsınız. – Qadın bayaqdan bəri gizlətməyə çalışdığı göz yaşlarını ehmalca silərək dedi. Otağa sükut çökdü. Bu ağır sükutu dünyanın şirinindən əvvəl acısını dadan, atasızlığın ilk günlərini yaşayan uşaqlar da pozmaq istəmirdi.
– Siz Şəhidimizin anasısınız, eləmi? – Əsmər verdiyi sualın ağırlığında əzilərək soruşdu.
– Hə, qadan alım, hə! Mən qaragünlü, mən ölmüş onun anasıyam.
Sonra qadın əlində çay sinisi içəri girən gənc xanımı göstərdi:
– Bu isə yoldaşıdı, qarayaylıq gəlinim… – deyərək, dərindən ah çəkdi, – uşaqlar da onundu…
Yenə də göz yaşlarını gizlin-gizlin silməyə çalışdı. Oğlan uşağı nənəsinin ayaqlarına söykənib gələn qonaqları matdım-matdım izləyirdi. Onun rahatlığından nənəsinin göz yaşlarına öyrəşdiyi hiss olunurdu. Qızsa bir yerdə durmur, gah nənəsinə suallar verir, gah da kameraya, mikrofona toxunur, dəcəllik edirdi.
– Əsmər, nənə qadanı alsın, bir yerdə dur, qonaqlarımız küsər bizdən.
Dəcəl qız maraq və təbəssüm dolu nəzərlərlə Əsmərə baxaraq gülümsündü. Onun yanaqlarında bir cüt qəmzə – çökək əmələ gəldi. Əsmər öz-özünə düşündü: “İlahi, nə qəşəng qızdı. Hələ bir bunun yanaqlarındakı qəmzəsinə bax. Tanrım, necə qıyırsan uşaqların atasız böyüməsinə?”. Dərindən ah çəkdi və astadan:
– Müharibəni lənətə gəlsin! – dedi. Onun pıçıltısını kimsə eşitmədi. Sonra balaca Əsmərə dönərək: – Yox, küsmərik. Heç sənin kimi qəşəng qızdan küsmək olar? – dedi və gülümsündü. – Mən də Əsmərəm, adaşıq. Gəl, gəl bura. – Əlini qıza tərəf uzatdı. Qız ürkək addımlarla qonağa yaxınlaşdı. Əsmər onun saçlarını oxşayaraq yanağındakı qəmzədən öpdü. Balaca Əsmər gözlərini qıyıb:
– Adaş nədi? – soruşdu.
– Yəni ikimizin də adımız Əsmərdi. Adları eyni olan adamlara adaş deyirlər. Bilirsənmi, Əsmər nə deməkdi?
– Hə, bilirəm, – balaca qızın yanaqlarında yenidən çökək əmələ gəldi.
– Əsmər qara kişmiş deməkdi. Atam mənə “qara kişmişim” deyir. Sənin də atan sənə “qara kişmişim” deyir?
Əsmər gülümsünərək qızın yanaqlarından bir də öpdü və sakit səslə dedi:
– Hə, mənim də atam mənə “qara kişmişim” deyir.
“Mənə də “qara kişmişim”deyən varıydı. Bir zaman mən də kiminçünsə qara kişmişiydim”, – düşündü. Bu illər ərzində heç vaxt unutmadığı, lakin adını çəkməkdən qorxduğu Orxanı xatırladı. Ona elə gəlirdi ki, “Orxan” desə, dili yanar. Yanan dili bütün bədənini qarsar və içindəki sirri faş olar. Bu adın sahibi onun Tanrısıydı, səcdəgahıydı. O, Tanrını görmüşdü, səsini eşitmiş, hənirini duymuşdu. Tanrı ona sevgi olaraq rast gəlmiş, sevgi şəklində görünmüşdü. Sonra onlar ayrı düşdü. Tanrı onun ürəyində, ruhunda yaşadı… İlk övladını bağrına basanda Tanrını yenidən qarşısında gördü, ətrini duydu, səsini eşitdi… Sonra ikinci övladında göründü Tanrı… Və beləcə, Tanrı ona daha çox yaxınlaşdı, o, Tanrıya daha çox sarıldı. O, tanrılarını – balalarını bağrına basdıqca Orxanı unudurdumu? Orxanın yoxluğunu bu varlıqlar doldururdumu? Bu suala heç vaxt cavab tapa bilmirdi…
***
Oktyabr – 2008
Əsmərlə Ruhiyyə bu binaya sentyabr ayından köçmüşdülər. Onlar yaşlı ər-arvadın kirayəçiləri idilər. Ev sahibləri sakit, mehriban adamlar idi. Qarayanız, arıq, elə də gözəgəlimli olmayan Əsmərdən fərqli olaraq, Ruhiyyənin görünüşü gözoxşayırdı. Onun ipək kimi sarı saçları, iri şabalıdı gözləri, nazik olsa da, çöhrəsinə yaraşan dodaqları, dolu, lakin mütənasib bədən quruluşu vardı. Onu görənlər xarici görünüşündən doymadığı kimi, dinləyənlər də şirin ləhcəsindən qopa bilmirdi. Ruhiyyə çox şən qız idi. Harda olur-olsun, diqqət mərkəzində olmağı bacarırdı. Qızlar universitetə bir gedir, bir də qayıdırdılar.
…Qonşuluqdakı qaraşın, arıq, üzündən təbəssüm heç vaxt əskik olmayan, güləndə yanaqlarında çökək əmələ gələn oğlan tez-tez onların yoluna çıxırdı. Sanki o, yanaqlarındakı qəmzəni hamıya göstərmək üçün hey gülümsünürdü. Oğlan kölgəyə dönərək hər gün qızları universitetə ötürür, günortalar isə evə qaytarırdı. Onlar eyni binanın ayrı-ayrı bloklarında yaşayırdılar. Qaldıqları mərtəbə də eyni idi – səkkizinci mərtəbə.
Soyuq və dumanlı bir payız günü idi. Həmin gün Əsmər dərsdən tez çıxmışdı. O, universitetin həyətindən çıxaraq maşın yolunu keçdi və tələsik halda parka tərəf addımladı. Evlərinə ən kəsə yol buradan keçirdi. Sıralanan çinar ağaclarının arasındakı parkı keçəndən sonra böyük idman meydançasına girəcək və oradan da binalarına tərəf gedəcəkdi.
Qara, arıq oğlan həmişə olduğu kimi, parkın qarşısındakı böyük gövdəli çinar ağacına söykənərək gözləyirdi. O, Əsmərin tək gəldiyini görüb duruxdu və üzündə ani bir sevinc yarandı, yanaqları çökdü. Əsmər ona fikir vermədən yanından ötmək istəyəndə dedi:
– Salam!
– Salam! – Əsmər addımını yavaşıtdı.
– Məə-n… – oğlan kəkələməyə başladı, – mən…
– Ruhiyyə dərsdədi bir saata çıxacaq. – Əsmər qısa cavab verərək, parka tərəf addımladı.
– Ruhiyyə? Hansı Ruhiyyə?
– Necə hansı? – Əsmər ciddi görkəm aldı, ona tərəf çevrildi və: – Gözlədiyin qızı deyirəm də, hər gün yolunda durduğun… – dedi.
– Məə-ən? Mən onun yolunda durmuram, axı…
Onun cavabı Əsməri özündən çıxardı. Öz-özünə dedi: “Bu adam ya axmaqdı, ya da məni axmaq yerinə qoyub”. Sonra ucadan:
– Bəs kimin yolunda durursan? Mənim? – hirslə dedi.
Əsmər sözü birbaşa deməyi və kəskin cavabları sevirdi. Qrupda hamı ona “acıdil”, qohumlar arasında isə “zəhər tuluğu” deyirdi. Amma bu acıdil, işvə-nazı sevməyən qızın iç dünyası tamam fərqli idi. Əsl Əsməri görmək üçün onun yazdığı şeirləri, esseləri oxumaq lazım gəlirdi. O şeirlər sevgi, həyat dolu, çılğın bir qızın ürəyinin səsiydi.
Yerində dayanaraq, kiçik gilələri qapqara olan gözlərini oğlana zillədi. Bu qara, “arıq-uruq” deyə lağa qoyduqları oğlanın üzündəki təbəssüm, baxışlarındakı işıq, sanki gözlərini qamaşdırdı. O işığa boylandı. Oğlanın içini aydınca gördü: necə də həyat dolu, saf, təmiz görünürdü… Sonra ağaclar, skamyalar, çiçəklər, quşlar, adamlar, bütün Gəncə işığa büründü. Əsmər yerindəcə donub qalmışdı.
– Hə, sizin yolunuzda dururdum! – Oğlanın titrək səsində bir qətiyyət vardı.
– Məənim? – Əsmərin də səsi titrəməyə başladı, – Niyə? Mənim niyə?
– Bilmirəm! – Orxan başını aşağı saldı.
Əsmər özünü itirmişdi. Həyəcandan tir-tir əsirdi. Oğlana cavab vermədən geri döndü və dayanacağa tərəf qaçdı. Oğlan onun arxasınca:
– Adım Orxandır! – desə də, Əsmər onu eşitmirdi. Dayanacaqdakı ilk avtobusa əyləşərək, əlləriylə üzünü örtdü. Ona elə gəlirdi ki, yanaqları indicə od tutub alışacaq və hamı onun içində baş verənləri görəcək.
Orxan isə çaşqın halda Əsmərin arxasınca boylanırdı…
***
Sentyabr – 2008
Orxan Kənd Təsərrüfatı Akademiyasının sonuncu kursunda oxuyurdu. Evin bir oğlu idi. Ata-anası onu nə qədər əzizləyərək ərköyün böyütsələr də, arıq, çəlimsiz olaraq qalmışdı. Arzusu hərbçi olmaq idi. Lakin atasının təkidi ilə sənədlərini akademiyaya vermişdi. Bilirdi ki, akademiyanı bitirən məzunlara hərbi rütbə verilir. Buna görə də səbr edərək təhsilinin bitməsini gözləyir, hərbi həyata can atırdı.
Atası Qarabağ döyüşlərində iştirak etmiş, müharibənin ağrı-acısını yaşamışdı. O, bircə balasını hərbidən uzaqlaşdırmağa nə qədər səy göstərsə də, oğlu bununla razılaşmır, “Mənim torpağım erməninin ayaqları altındadı, qardaş-bacılarım dığaların əlində əsirdi. Mən azərbaycanlı olduğumla fəxr etdiyim halda, bunu dilimə gətirəmmirəm. Niyə? Nədən? Yox, mən mütləq hərbçi olacam. Qarabağ işğaldan azad olmayınca, mənə rahatlıq yoxdur!” – deyirdi.
…Həmin gün Orxan dərsdən yorğun gəlmişdi. Eyvandan şəhərin izdihamını izləyirdi. Sol tərəfdən gələn səsə boylandı. Qonşu eyvanda iki qız mübahisə edirdi. Biri sarışın saçlı, dolu bədənli, o birisi isə qara saçlı, arıq. İçəri keçmək istəsə də, hansısa bir qüvvə onu yerindən tərpənməyə qoymurdu. Qızlar isə ona fikir vermir, mübahisələrinə davam edirdilər. Sonra birdən-birə mübahisələri kəsdi və gülüşməyə başladılar. Elə gülüşə-gülüşə də içəri keçdilər. Sonralar Orxan qızların tələbə olduqlarını, burada kirayədə yaşadıqlarını öyrəndi. Öz aləmində qızlara ad da qoymuşdu. “Qara kişmiş” və “Sarı qız”. Əvvəllər sadəcə onları görməyə öyrəşsə də, sonra bu hissin bütün içini sardığını hiss etmişdi. “Qara kişmiş” onun ürəyini elə bir şirinliklə doldururdu ki, bu sehrdən qopa bilməyəcəyini dərk edirdi. O, “Qara kişmişi” görmədiyi gün özünə gəlmirdi. Hər gün qızların arxasınca universitetə gedir, onlar qayıdanda dönürdü. Hər gün də dərsə gecikir, sonuncu dərsdən isə qaçırdı. Nümunəvi tələbələrinin dəyişdiyinə müəllimləri də təəccüb edirdi. Qızlar da onun müşayiətinə öyrəşmişdilər. Orxanı görən kimi pıçıldaşır, şaqqanaq çəkərək gülüşürdülər…
***
Fevral – 2009
Həmin o dumanlı payız günündən sonra Əsmərin də qonşu oğlana marağı oyanmışdı. Tez-tez balkona çıxır, qonşu tərəfə boylanırdı. Ruhiyyə də bunu sezir, gülərək deyirdi:
– Axır ki, sənin də aşiq olduğunu gördük. Aaz, saa demerdimmi, gün gələjəh sən də sevdalanajaxsan.
Əsmər ona susaraq cavab verirdi.
Son zamanlar Orxan qızlara yaxınlaşmaqdan çəkinmirdi. Demək olar ki, dostlaşmışdılar. Bir neçə dəfə Ruhiyyə Əsmərlə Orxanı tək qoymaq istəmiş, amma qız rəfiqəsinin qolundan yapışaraq buraxmamışdı.
Ruhiyyə rayonda idi. Əsmər dərsə tək gedib-gəlirdi. Orxan bir neçə dəfə ona yaxınlaşmaq istəsə də, qız qaçıb avtobusa minmiş, ondan uzaqlaşmışdı. Bu gün isə qaçmadı, hətta Orxanın yanına çatanda addımını yavaşıtdı və asta səslə salam verdi.
Əsmər Ruhiyyənin yanında çox sərbəst olurdu. Deyib-gülür, zarafatlar edirdi. İndi isə susqun, ürkək idi. Sanki bütün cəsarətini Ruhiyyənin şaqraq gülüşlərindən alırdı bu qız…
– Əsmər, səninlə danışmalıyam. – Orxan dedi.
– Buyur!
– Mən sənin barəndə anama demişəm. O çox sevindi. Atama da dedi.
Əsmərin yanaqları qızardı.
Orxan davam etdi:
– Sizə gəlmək istəyirlər. Atam deyir ki, nişanlan və ixtisasına uyğun işə düzəl. Mən isə hərbiyə getmək, hərbçi olmaq istəyirəm. Sən hərbçiylə ailə qurarsan?
Əsmər başını qaldırdı, yanaqları qıpqırmızı olmuşdu. Orxanın gözlərinə baxdı və həyəcanlı səslə:
– Mən də hərbçi olmağı arzu edirdim. Ailəmiz buna razı olmadı. Çox sevirəm hərbi geyimi…
Orxan sevincək dedi:
– Demək, hə! Həəə, sən hərbçiylə ailə qurarsan!
Əsmərin əlindən tutaraq onunla yanaşı addımladı. Onlar çinar ağacları ilə əhatələnmiş parkı geridə qoyub, əslində, arakəsmə, lakin keçilməkdən böyüyərək yolağa dönmüş cığırdan keçib meydançaya daxil oldular. Meydança boyunca salınmış oturacaqlardan birində yanaşı əyləşdilər. Ətrafda kimsə yox idi. Arabir meydançanın içini kəsə yol edən yerli adamlar görünürdü. Orxan Əsmərin əlini hələ də buraxmamışdı. Hər ikisinin ürək döyüntüsü eşidilirdi.
– Akademiyanı bitirən kimi hərbiyə yollanacam. – Orxan sükutu pozdu. – İstəmirəm oğlum da mənim kimi torpaq həsrətiylə böyüsün. Bilirsənmi, Əsmər, bizim ordumuz çox güclüdür. Biz müharibəni uduzmamışıq. Sadəcə, dayandırmışıq. Zaman belə tələb edir. Hər şeyin öz vaxtı var. Atam deyir ki, erməni ordusunda vuruşanlar ermənilər deyildi, çoxusu ruslarıydı. Rus onlara dəstək olmasa, erməni kimdi ki, bizə güc gəlsin.
O, hərbidən, döyüşdən çox hərarətlə danışırdı. Onun səs tonundan, hərəkətlərindən, iti baxışlarından hiss olunurdu ki, qorxmaz, qəhrəman bir zabit olacaq.
***
Sentyabr – 2009
…Orxan dediyi kimi də elədi, akademiyanı bitirdi və hərbiyə yola düşdü. İlk günlər valideynləri etiraz etsələr də, sonda oğullarının hərbçi olmaq istəyi ilə razılaşmaq məcburiyyətində qalmışdılar. O, vaxtaşırı məzuniyyətə gəlir, Əsmərlə görüşürdü. Əsmər dördüncü kursda oxuyurdu. Onlar evlənmək üçün Əsmərin universiteti bitirməsini gözləyirdilər.
…Yenə də idman meydançasında – həmişəki oturacaqlarında yanaşı oturmuşdular. Orxan qolunu Əsmərin belinə dolayaraq:
– Ay qara kişmişim, – dedi, – toyumuzdan sonra kənddə yaşamaq sənə çətin olmayacaq ki? – Xidmət etdiyi sərhəd bölgəsindəki kəndi nəzərdə tuturdu. – Bax, dağ yeridi oralar, həyat tərzi burdakı kimi deyil.
– Olsun dəə, sən yanımda ol, lap Murovun başında da yaşayaram. – Əsmər Orxanın furaşkasını çıxarıb qapqara saçlarını qarışdırdı. – Sənə çox yaraşır ee, hərbi forma. Elə qəşəy görünürsən ki?
– Mən formasız da yaraşıqlıyam, – Orxan gülümsündü. Yanaqlarındakı çökək bir az da dərinləşdi.
– Ayy, necə də özündən razısan! – Əsmər dodaqlarını büzdü.
– Əlbəttə, razıyam. Gör mən kimin sevdiyi oğlanam. Sənin ee, sənin. – O, güclü qolları ilə Əsməri özünə tərəf sıxdı və yanağından öpdü.
– Yavaş! Yavaş! Adamlar var, görərlər. – Əsmər ürkək baxışlarla meydançaya boylandı.
– Görsünlər dəə, sevdiyim qızı bağrıma basıram. Anam deyir ki, bayramda elçi getmək düşərli olur. Ona görə də marta saxlayır nişanı. Deyir ki, martda nişanlananların ilk övladı oğlan olur, – Orxan ucadan qəhqəhə çəkdi. Əsmər başını aşağı saldı və utancaq şəkildə:
Baharın gəlişiylə təbiət oyanmış, hər tərəfdə canlanma, həyat eşqi baş qaldırmışdı. Orxan martın səkkizinə qədər gələcəyinə söz vermişdi. Bayramda nişanları olacaqdı.
Son zamanlar Ruslan adında bir oğlan Əsmərin kölgəsinə dönmüşdü. Oğlan bir neçə dəfə ona yaxınlaşmış, rədd cavabı almışdı. Əsmərin valideynləri də elçilərə “Qızımız kimi istəsə, ona verəcəyik. Ali təhsilli qızdı. Ailə həyatını da özü istəyəndə quracaq” – demişdilər. Əsmər bütün bunları Orxana yazmaq istəsə də, fikrindən daşınmış, “hərbidədir, fikrini qatmayım, gələr, hər şeyi deyərəm”, – deyə düşünmüşdü.
O gün… Əsmərlə Ruhiyyə universitetdən çıxıb evə tərəf gedirdilər. Onların yanında ağ rəngli maşın dayandı. Ruslan və daha iki oğlan Əsməri bircə anın içərisində qamarlayaraq maşına tərəf apardılar. Əsmərin qışqırığı ətrafa yayıldı. Əvvəl heç nə anlamayan Ruhiyyə özünə gələndən sonra “Qoymayın, qızı qaçırdılar!” – deyə haray çəksə də, maşın gözdən itmişdi…
Bir neçə gündən sonra valideynləri Ruslanla Əsməri Türkiyəyə yola saldılar. Əsmərin ailəsi ilə barışıq olmuş, diplom işi isə növbəti ilə saxladılmışdı. Toy Türkiyədə olacaqdı. Türkiyədə önəmli iş adamı kimi tanınan Ruslan Əsmərin ana-atasının, qardaşlarının sevgisini qazanmışdı. Hamı bu izdivaca sevinir, hamı xoşbəxt idi. Təkcə Əsmərdən başqa…
***
Yanvar – 2011
Əsmər bütün dostları ilə əlaqəni kəsmişdi. Yalnız hərdən Ruhiyyəyə zəng edirdi. Bir dəfə özünü toparlayaraq soruşmuşdu:
– Ondan nə xəbər?
Ruhiyyə isə:
– Hərbidədi, – demişdi, – zvaniyası yüksəlib. Deyirlər, siz Türkiyəyə gedəndən iki gün sonra gəlib. Eşidən kimi Ruslangilə gedib, “Hanı o?” – deyə oraları dağıdırmış. Dostları onu güc-bəlayla oradan aparıblar. Səndən sonra cəmi bir dəfə gördüm. Əsmər, bir görsəydin necə dəyişmişdi. Əvvəlki Orxandan əsər-əlamət qalmamışdı. Salamlaşdıq və bircə kəlmə dedi: “Əsməri görsən, de ki, biz görüşəcəyik…”.
Əsmər isə:
– Ay Ruhiyyə, axı sən bilirsən, hər şeyi… – deyərək hönkür-hönkür ağlamışdı…
Qayınatası Əsmərin diplomunu almışdı. Ruslan isə, “Diplomdu dəə, almısan. Onsuz da sənə gərək deyil. Sənin işləməyə ehtiyacın yoxdur”, – demişdi. Həmin gündən işləmək söhbətinə son qoyulmuşdu. Sonra ard-arda iki qızı olmuş, evdə uşaqlara baxmışdı. Hərdən Azərbaycandakı müxtəlif qəzet və jurnallara köşələr yazırdı. İmzası tanınır, hətta sevilirdi. Əri avtomobil qəzasında həlak olandan sonra Azərbaycana gəlmiş, atası evinə yerləşmişdi. İşə də düzəlmişdi. Atası ona:
– Qızım, Allah ömür versin sənin balalarını da böyüdüm. Elə bilirəm qızım bir yox, üçdür. Amma bütün günü evdə oturmalı deyilsən. Ali təhsilli qızsan, istedadın, bacarığın var. Uşaqlara nənələri baxacaq. Sənsə istədiyin yerdə işə düzəl, – demişdi.
Əsmər iki ilə yaxın idi ki, televiziyada hərbi proqramlar departamentində müxbir kimi çalışır, qəhrəman hərbçilər barədə reportajlar hazırlayırdı. İşini çox sevirdi. Hərbçilərlə bir arada olmaq onun içində bükülü qalmış arzularının ətrini gətirirdi, sanki. Özünə belə etiraf etməkdən çəkinsə də, içində daim bir ümid közərirdi: “Nə vaxtsa Orxanla qarşılaşacağam…”.
Azərbaycan hərbi və siyasi tarixinə şanlı hərflərlə yazılmış 44 günlük müharibədən sonra, Birinci və İkinci Qarabağ döyüşlərində, Azərbaycan Vətən müharibəsində qəhrəmanlıqlar göstərmiş, qazi olmuş, müqəddəs şəhid adını qazanmış oğullarımızdan söz açan bir layihəyə Əsmər rəhbərlik edirdi.
***
Yanvar – 2021
Şəhid anasının səsi Əsməri xəyaldan ayırdı.
– Rəhmətlik kişi Əsmərə ayrı ad qoymaq istəyirdi. Sonralar biləndə ki, Orxan… – dərindən ah çəkdi, – Orxan qızının adını Əsmər qoymaq istəyir…
“Orxan” adını eşidəndə otaq Əsmərin başına fırlandı, sanki. O, illərdir içində gizlətdiyi adı dilinə gətirdi:
– Orxan?!
Ona elə gəldi ki, dili od tutub alışdı. Alov Əsmərin bütün bədənini sardı. Artıq hər yer alışıb-yanırdı. Əsmər isə bədənini qarsan alovun içərisində “Orxan! Orxan! Orxan…” – deyə, təkrarlayırdı. O, hər dəfə Orxan dedikcə alov daha da güclənir, nəfəsi tutulur, ayaqları sustalırdı.
…Orxan anasının yan otaqdan gətirdiyi qırmızı lentli şəkildən Əsmərə baxırdı. Yanaqlarında bir cüt çökək əmələ gəlmişdi. O, yenə də gülümsünür, gözlərindən ətrafa işıq yayılırdı. O işıq əvvəl otağı, sonra isə bütün dünyanı bürüdü. Əsmər Orxanın səsini eşidirdi: “Ay qara kişmiş, bax, biz yenə də görüşdük…”.
