Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Rəhbərliyi Sizi Yeni nəsil Azərbaycan gəncliyinin istedadlı nümayəndəsi, Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər Birliklərinin üzvü, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin təqaüdçüsünü Günel Natiqi doğum gününüz münasibətilə səmimi qəlbdən təbrik edir, Sizə uzun ömür, möhkəm cansağlığı, xoşbəxtlik, işlərinizdə, ədəbi-bədii yaradıcılığınızda bol-bol uğurlar diləyir! Dodaqlarınızdan gülüş, yanaqlarınızdan təbəssüm əskik olmasın! Sevib, sevdiyiniz insanların əhatə dairəsində olun!
Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Mətbuat xidməti və İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsi
Süleyman Rüstəm 1906-cı il martın 12-də BakınınNovxanı kəndində anadan olmuşdur.[2][3] 1925-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsinə daxil olmuş, 1929-cu ildə oradan Moskva Dövlət Universitetinin ədəbiyyat və incəsənət fakültəsinə köçürülmüşdür. Zaqafqaziya Mərkəzi İcraiyyə komitəsinə üzv seçilmişdir (1935). Azərbaycan SSRİ birinci çağırış Ali Sovetinə deputat seçilmişdir (1938), bundan sonra ömrünün sonuna qədər bütün çağırışlarda deputat olmuşdur.
Yaradıcılığında siyasi lirika və sevgi şeirləri mühüm yer tutur. Heca və əruz vəznlərində yazmışdır. Ən sevilən əsərlərindən biri Təbrizim əsəridir.
Ədəbi fəaliyyətə 20-ci illərin əvvəllərində başlamış, 1922-ci ildə “Çimnaz xanım yuxudadır” birpərdəli komediyasını yazmışdır. “Unudulmuş gənc” adlı ilk mətbu şeiri 1923 ildə “Maarif və mədəniyyət” (indiki “Azərbaycan”) jurnalında dərc olunmuşdur. “Ələmdən nəşəyə” adlı ilk şeir kitabı 1927-ci ildə nəşr edilmişdir.
Sosializm ideyalarını, inqilabi əhvali-ruhiyyəni ədəbiyyata gətirmək, poeziyanı gündəlik ictimai-siyasi hadisələrin inikasına çevirmək bu kitabın başlıca xüsusiyyətləri idi. “Addımlar” (1930), “Səs”, “Atəş” (1932) şeir kitabları S.Rüstəmin siyasi lirik şair kimi formalaşmasının göstəricisi idi.
İkinci Dünya müharibəsi illərində o, xalqın qəhrəmanlıq mübarizəsini tərənnüm edən əsərlər yazmışdır. “İldırım” (1942), “Qafurun qəlbi” (1959), “Əzizlərdən əzizlərə” (1965) və s. Müharibə dövrü yaradıcılığında Cənubi Azərbaycan mövzusu xüsusi yer tuturdu: “Təbriz şeirləri silsiləsi”, “İki sahil” kitabı (1949). 1960–1980-ci illər yaradıcılığında ictimai-siyasi və məhəbbət lirikası əsas xətti təşkil etmişdir: “Günəşli sahillərdə” (1963), “Keçilməmiş yollarda” (1970), “Ürəyimin gözüylə” (1977), “Mənim günəşim” (1981) və s. kitabların, “Yanğın” (H. Nəzərli ilə birgə, 1930) pyesinin, “Qaçaq Nəbi” (1940) mənzum pyesinin, “Durna” (1948) komediyasının müəllifidir.
C.Qou. Dərin köklər (3 pərdəli drama). (İnqilab və mədəniyyət, 1948, № 7, s.50–103.) Pyesi Arnod Dyusse ilə birlikdə yazmışlar.
Nazim Hikmət. On beş yara; Həsrət; Provakator; Bəlkə mən; Yanmamış papiros; Kərəm kimi (şeir). (İnqilab və mədəniyyət, 1951, № 9, s.57–59) Qəlbim; Səni düşünürəm; Arpa çayının iki yanı; Dizə qədər qarlı bir gecə; Dəmir qəfəsdə gəzişən aslan; Xəzər dənizi (şeir). (İnqilab və mədəniyyət, 1952, № 1, s.131–136) Səs; Nəğmələrimiz; Cavab nömrə 4; XX əsrə dair; Arifəyə; Məktub; Dəvət; Sevgilimə; Mehmet; Yeriyən adam (şeir). (İnqilab və mədəniyyət, 1952, № 6, s.51–56) Səni düşünürəm; Şərqli və SSRİ; Ustamızın ölümü; On doqquz yaşım; Xəzər dənizi; Vida; Bəlkə mən; Provokator; Yanmamış papiros; Dizə qədər qarlı bir gecə; On beş yara (Onbeşlərin xatirəsinə ithaf); Həsrət; Dəmir qəfəsdə gəzişən aslan; Kərəm kimi; Qəlbim; Uşaqlara nəsihət; Şən gələcək; Bənövşə, ac dostlar və qızıl gözlü qız; Komsomol (şeir).
Nazim Hikmət. Şeirlər. Bakı: Azərbaycan Uşaq və Gənclər Ədəbiyyatı Nəşriyyatı, 1952, s.15–45.
Qaysın Quliyev. Torpaq və şeir (şeir). Azərbaycan, 1961, № 4, s.36.
İlya Selvinski. Babəkin ikinci mahnısı (şeir). (Ədəbiyyat və incəsənət, 1961, 8 aprel) Bahar dostları (RSFSR şairlərinin şeirləri) (Bakı: Azərnəşr, 1961, 248 s.)
Əbdülvahab Süleymanov. Azərbaycan (şeir) (s.193–195). Bahar dostları (RSFSR şairlərinin şeirləri). Bakı: Azərnəşr, 1961, 248 s.
Yaroslav Smelyakov. Gözəl qız Lida (şeir). Ədəbiyyət və incəsənət, 1964, 18 iyul.
Jan Pol Sartr. Lizzi (pyes). Azərbaycan, 1966, № 10, s.169–190.
Taras Şevçenko. “Siz ey fikirlərim, düşüncələrim!..” (şeir) (s.13–16); Fikirlərim, düşüncələrim (şeirlər və poemalar). Bakı: Yazıçı, 1979, 104 s.
Cahit Küləbi. İyirminci əsrin ilk yarısı; Dəfn; Yanğın; Acı zaman; Biz; Sivaş yollarında; Amerika (şeir). Ədəbiyyat və incəsənət, 1981, 13 mart.
Məhəmməd Mehdi Əl Cəvahiri. Fəhlələrin bayramında (şeir). Ağ günlərin sorağında (İraq ədəbiyyatından nümunələr). Bakı: Yazıçı, 1983, s.18–22.
Şota Rustaveli. Pələng dərisi geymiş pəhləvan (s.7–181). Dünya ədəbiyyatı kitabxanası seriyası. 19-cu cild. Ş.Rustaveli. Ə.X.Dəhləvi. Pələng dərisi geymiş pəhləvan. Şirin və Xosrov. Bakı: Yazıçı, 1988, 366 s. (Məmməd Rahim və Səməd Vurğun ilə birgə tərcümə).
Nazim Hikmət. Həsrət (s.83); Yanmış papiros (s.86); Mehmet (s.87) (şeir). Türkün 101 şairi (türk şairlərinin şeirləri). Bakı: Yazıçı, 1993, 235 s.
Nizami Gəncəvi. Yaxşı bir söz degilən, ta şəkər ərzan olsun…; Fəxr elə yar ki, barını çəkirəm…; Ey nigarım, könlümü Azərbaycan Tərcümə Ensiklopediyası 511 çaldın, füsunxan olma, gəl!.. (qəzəl). Klassik Azərbaycan ədəbiyyatı seriyası. Nizami Gəncəvi. Lirika. Bakı: Lider, 2004, s.24, 63, 64. 21.
Xamis Muradov. Kinofabrikdən başlanan yol. Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına “Azərbaycanfilm” kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim “Azərbaycanfilm”. 1923–2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 4.
Cabir Novruz — Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi, Azərbaycanın xalq şairi, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (30.07.1979)[2]
Həyatı
Cabir Novruz 1933-cü il mart ayının 12-də Xızı rayonunun Upa kəndində anadan olmuşdur. O, orta məktəbi bitirdikdən sonra M.Ə.Sabir adına Bakı Pedaqoji Texnikumunda təhsil almış və 1952-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universiteti-nin jurnalistika fakültəsinə daxil olmuşdur. Bir il sonra Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının tövsiyəsi ilə təhsilini davam etdirmək üçün Moskvaya, Maksim Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutuna göndərilmiş və 1957-ci ildə oranı bitirmişdir.[3]
1958-ci ildə “Bakı” axşam qəzetinin ədəbiyyat şöbəsində ədəbi işçi kimi əmək fəaliyyətinə başlayan Cabir Novruz 1967-1970-ci illərdə “Azərbaycan” ədəbi-bədii jurnalının, 1991-1993-cü illərdə isə “Ədəbiyyat və incəsənət” qəzetinin baş redaktoru vəzifələrində çalışmışdır. O, 1970-1997-ci illərdə Azərbaycan Yazıçılar İttifaqıİdarə Heyətinin katibi olmuşdur.
Yaradıcılığı
Cabir Novruzun poeziyası XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatının parlaq səhifələrindən birini təşkil edir. Onun əsərlərində Milli irsimizin zəngin ənənələri müasir ədəbi cərəyanların tələbləri ilə üzvi şəkildə birləşir. Ədəbiyyat aləminə gəldiyi ilk illərdən şair yüksək bəşəri-mənəvi dəyərləri tərənnüm edən şerləri ilə oxucuların dərin məhəbbətini qazanmışdır. Onun qələmindən çıxan lirik poeziya nümunələri və epik lövhəli əsərlər bədii səviyyəsi, mövzu rəngarəngliyi ilə seçilir. Şairin yüksək mənəviyyata səsləyən yaradıcılığı və vətəndaş ruhunun hakim olduğu olduğu poeziyası öz dilinin bədii gözəlliyi və rəvanlığı ilə səciyyələnir. Onun sözlərinə bəstələnmiş çoxsaylı mahnılar musiqisevərlər tərəfindən həmişə böyük rəğbət və sevinclə qarşılanmışdır.
Cabir Novruz yaradıcılığı vətənpərvərlik və mübarizlik ruhunun aşılanmasına mühüm xidmətlər göstərmişdir. Vəğənin taleyi üçün narahatlıq hissinin xas olduğu Cabir Novruz poeziyasının başlıca mövzuları azərbaycançalıq ideyaları ilə sıx bağlı olmuşdur. Şairin poetik təfəkkürü onun lirikasının tarixiliyini qüvvətləndirmiş və bu poeziyanı daha həyati etmişdir.
Şairin əsərləri dünyanın müxtəlif xalqlarının dillərinə tərcümə edilərək nəşr olunmuşdur. Onun bədii tərcümələri sayəsində isə Azərbaycan oxucusu dünya poeziyasının bir sıra qiymətli nümunələri ilə tanış olmaq imkanı qazanmışdır.
Cabir Novruzun ictimai fəaliyyəti də zəngin olmuşdur. O, həyatının bütün mərhələlərində Azərbaycanda gedən ictimai-siyasi proseslərin həmişə fəal iştirakçısı olmuş, xalqımızın həyatında baş verən təleyüklü hadisələrə düzgün qiymət verməsində əsl vətəndaşlıq mövqeyi nümayiş etdirmişdir.
Şairin ədəbi və ictimai fəaliyyəti yüksək qiymətləndirilmişdir. O, “Əməkdar incəsənət xadimi”, xalq şairi fəxri adlarına, dövlət mükafatına, orden və medallara layiq görülmüşdür. Cabir Novruz 1995-ci ildə Azərbaycan Milli Məclisinin deputatı seçilmişdir.
Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi, əməkdar incəsənət xadimi, Azərbaycan Respublikası prezidentinin fərdi təqaüdçüsü, xalq şairi Cabir Mirzəbəy oğlu Novruzov (Cabir Novruz) 2002-ci il dekabrın 12-də ömrünün 70-ci ilində vəfat etmişdir.
Şeirlərinə yazılmış mahnılar Video
Şövkət Ələkbərova – Məhəbbət – musiqi: Oqtay Kazımi Yalçın Rzazadə – Bakının qızları – musiqi: Oqtay Kazımi Yalçın Rzazadə – Mənim duyğularım – musiqi: Oqtay Kazımi Zeynəb Xanlarova – Cavanlığım – musiqi: Oqtay Kazımi Zeynəb Xanlarova – Bulaq suyu, dağ havası – musiqi: Oqtay Kazımi Yalçın Rzazadə – Dünya düzələn deyil – musiqi: İqbal Ağayev Yalçın Rzazadə – Böyüməyə tələsmə – musiqi: İqbal Ağayev Manana Caparidze – Bu nə cür məhəbbətdir – musiqi: Eldar Mansurov Aygün Kazımova – Səsim səsinə öyrəşib – musiqi: Eldar Mansurov Mübariz Tağıyev – Ömür keçir – musiqi: Eldar Mansurov Ruhəngiz Abdullayeva – Məhəbbət ölməyəcək – musiqi: Eldar Mansurov
Audio
Ağadadaş Ağayev – Gəlin gələndə – musiqi: Oqtay Kazımi Mübariz Tağıyev – Sən oldun – musiqi: Eldar Mansurov Brilliant Dadaşova – Gecikmiş məhəbbət – musiqi: Eldar Mansurov İlqar Muradov – Sən oldun – musiqi: Eldar Mansurov Heydər Anatollu – Tənhalıq – musiqi: Eldar Mansurov Abbas Əhməd – Təki sənin səsin gəlsin – musiqi: Eldar Mansurov Səbinə Cabbarzadə – Məhəbbət – musiqi: Eldar Mansurov
Bu gün Azərbaycanda Novruzun üçüncü çərşənbəsi olan Yel çərşənbəsi qeyd edilir. Xalq arasında “Külək oyadan çərşənbə”, “Küləkli çərşənbə”, “Yelli çərşənbə” və “Heydər çərşənbəsi” kimi tanınan Yel çərşənbəsi ilaxır çərşənbələrin üçüncüsüdür. Bu çərşənbə ilə bağlı xalq arasında bir çox maraqlı adət var. Bu gün küləyin istiqamətinə baxaraq hava proqnozu verməyə çalışırlar. Əgər isti yel əsərsə, yazın tez gələcəyinə, soyuq yel əsərsə, havaların bir müddət də sərt keçəcəyinə inanılır.
Milli Elmlər Akademiyasının Folklor İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Xalidə Şaiqqızı Məmmədova Yel çərşənbəsi ilə bağlı qeydlərini AZƏRTAC-la bölüşüb.
Təbiətin oyanışının rəmzi
O bildirib ki, folklor düşüncəsində yelin – küləyin özü yalnız fiziki təbiət hadisəsi deyil, həm də mifoloji məna daşıyan bir ünsürdür. Ümumilikdə, Yel çərşənbəsi xalqın təbiətlə bağlı qədim kosmoqonik təsəvvürlərini, eləcə də yazın gəlişi ilə əlaqədar formalaşmış mərasim mədəniyyətini əks etdirir. Bu səbəbdən Yel çərşənbəsi ilə bağlı müxtəlif inanclar, mərasimlər və deyimlər formalaşıb. İnanca görə, Yel çərşənbəsi həm də Novruz mərasimləri kontekstində təbiətin oyanış mərhələlərindən birini ifadə etdiyi üçün mühüm sayılır. Xalq təsəvvürünə görə, məhz bu mərhələdə əsən küləklər təbiəti oyadır, torpağın isinməsinə və yazın gəlişinə zəmin yaradır.
Regionlarda “cəmlə” anlayışı
Azərbaycanın bəzi ərazilərində çərşənbələr yox, cəmlələr deyirlər – birinci cəmlə, ikinci cəmlə, üçüncü cəmlə, dördüncü cəmlə. Gədəbəy ərazisində belədir. Söyləyici görün nə gözəl ifadə edir: o cəmlələrin biri oda düşür, biri suya düşür, biri yelə düşür, biri torpağa düşür. İrəvandan olan söyləyicilər də oxşar mətni danışır və Yel çərşənbəsini belə ifadə edirlər – bu zaman cəmlə havaya düşür. Gədəbəy bölgəsindən olan söyləyicilər onu da qeyd edirlər ki, onlar bütün çərşənbələri, o cümlədən Yel çərşənbəsini təmtəraqlı keçirirmişlər.
Novruza doğru son hazırlıqlar
Yel çərşənbəsi günü tonqallar qalanır, evlərdə südlü plov və ya bulğur aşı bişirilir. Süfrəyə daha çox quru meyvə və dənli bitkilərdən hazırlanmış çərəzlər düzülür, Axır çərşənbə üçün hazırlıqlar görülür. Ev əşyaları təmizlənir, xalça-palaz çırpılır, yorğan-döşək havaya verilir. Xanımlar uşaqlar üçün təzə paltar biçib-tikir. Qız-gəlinlər qoz-fındığı ləpələyib şirniyyat hazırlığı tədarükü görürlər. Həmin gün bir qarış böyümüş səməninin ortasına qırmızı qumaş bağlanır.
Beləliklə, Yel çərşənbəsi həm qədim inancların, həm də xalqın gündəlik həyatında formalaşmış mərasimlərin və adətlərin yaşadıldığı mühüm günlərdən biri kimi Novruz ənənələrinin ayrılmaz hissəsini təşkil edir.
Bu gün Azərbaycanda teatrın yaranmasının 153-cü ildönümüdür. Azərbaycan teatr sənəti qədim və zəngin tarixi yol keçib. 1873-cü il martın 10-da Bakı Realnı Məktəbinin teatr həvəskarları truppası tərəfindən Mirzə Fətəli Axundzadənin “Sərgüzəşti-vəziri-xani Lənkəran” komediyası nümayiş etdirilib. Bu tamaşa ilə Azərbaycanda milli teatrın əsası qoyulub.
Görkəmli teatr və kino aktyoru, Xalq artisti Nurəddin Mehdixanlı Milli Teatr Günündə fikirlərini AZƏRTAC-la bölüşüb.
O bildirib ki, milli teatrın inkişafında məşhur xeyriyyəçi Hacı Zeynalabdin Tağıyevin böyük xidməti olub. O, Bakı şəhərində ilk teatr binasını inşa etdirib.
“Uzun və şərəfli tarixi yol keçmiş Azərbaycan teatrının inkişafında son illərdə yeni mərhələ başlayıb. Ulu Öndər Heydər Əliyev ölkəmizə rəhbərliyinin bütün dövrlərində teatra, yaradıcı insanlara çox böyük diqqət və qayğı ilə yanaşıb. Bu ənənə Prezident İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir. Məhz Prezident İlham Əliyevin bilavasitə təşəbbüsü ilə son illərdə ölkədə teatr sənətinin inkişafı ilə bağlı bir sıra fundamental dövlət sənədləri qəbul olunub”, – deyə Xalq artisti vurğulayıb.
Nurəddin Mehdixanlı diqqətə çatdırıb ki, bu il teatr 153 yaşını qeyd edir və minlərlə sənətkar ömrünü bu mədəniyyətin inkişafına həsr edib. Teatr canlı sənətdir, onun yaşaması üçün can və ürək lazımdır. Bu gün də bu sənətə ömrünü fəda edənlər teatrı yaşadırlar. Azərbaycan Milli Teatrı həm milli, həm də dünya teatr mədəniyyətinin bir parçasına çevrilib. Teatr tamaşaçı ilə birgə yaşayır və tamaşaçı ilə tamamlanır. Bu səbəbdən hər il teatr həm sənətçilərin, həm də tamaşaçıların bayramıdır.
Xatırladaq ki, 2006-cı ildə Azərbaycanda “Teatr və teatr fəaliyyəti haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu qəbul edilib. Bu qədim yaradıcılıq sahəsinin çağdaş inkişaf mərhələsini əks etdirən Qanunda dövlətin teatr sənətinə xüsusi əhəmiyyət verməsi rəsmən bəyan edilib. 2007-ci ildə Prezident İlham Əliyev teatr sənəti ilə bağlı daha bir mühüm sənəd – “Azərbaycan teatr sənətinin inkişaf etdirilməsi haqqında” Sərəncam imzalayıb.
Ötən illər ərzində Azərbaycanın teatr kollektivləri dünyanın bir çox ölkəsində keçirilən beynəlxalq tədbirlərdə ölkəmizi layiqincə təmsil ediblər. Həmçinin Azərbaycana xarici ölkələrdən teatr kollektivi qastrol səfərinə gəlib.
Hər zaman sənət adamlarına diqqət və qayğı ilə yanaşan Prezident İlham Əliyevin 2013-cü il 1 mart tarixli Sərəncamı ilə ölkəmizdə “Milli Teatr Günü” təsis edilib. Sərəncama əsasən milli mədəniyyətin inkişafında və ölkənin mədəni həyatında milli teatrın əhəmiyyəti və rolu nəzərə alınaraq, hər il martın 10-u Azərbaycan Respublikasında “Milli Teatr Günü” kimi qeyd edilir.
Mehdi Hüseynov 22 mart 1909-cu ildə Qazax rayonunun II Şıxlı kəndində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. 1929-cu ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsini bitirmişdir. 1938-ci ildə Moskvada Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutunun nəzdində akademiya tipli kinossenariçilər kursunu bitirmişdir. O, müxtəlif illərdə Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının birinci katibi, Sovet Yazıçılar İttifaqının katibi kimi məsul vəzifələrdə çalışmışdır. Həmçinin xalq yazıçısı Mehdi Hüseyn keçmiş SSRİ və Azərbaycan Ali Sovetlərinə deputat seçilmişdir Mehdi Hüseyn 10 mart 1965-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.
O, öz fəaliyyətinə hekayə ilə başlamış, ilk hekayəsi 1927-ci ildə nəşr edilmişdir. İlk irihəcmli əsərlərinə məhəbbət mövzusunda yazdığı “Kin” povesti və siyasi motivli “Daşqın” romanı aiddir. 1930-cu illərin hadisələrini əks etdirən “Tərlan” romanı da onun qələminin məhsuludur. Müharibə mövzusunda isə “Nişan üzüyü” hekayəsini, “Fəryad” və “Ürək”povestlərini yazmışdır. 1948-ci ildə Bakı neftçilərinin bədii obrazını “Abşeron” romanında əks etdirmişdir. Yazıçının tarixi mövzulu dram əsərlərində: “Cavanşir“, “Nizami“, “Şamil” görkəmli şəxsiyyətlərin obrazları hazırlanmışdır. M. Hüseyn şəxsiyyətə pərəstiş dövrünün acınacaqlı təsvirini “Yeraltı çaylar dənizə axır” romanında bədii şəkildə, sənətkərlıqla əks etdirə bilmişdi. O, Azərbaycan yazıçısı, dramaturq, tənqidçi, ictimai xadim, Azərbaycan xalq yazıçısı (1964) və SSRİ Dövlət mükafatı laureatıdır(1950). Azərbaycan Dövlət Universitetinin pedaqoji fakültəsinin tarix şöbəsini (1929) və Moskvada Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutu yanında akademiya tipli kinossenariçilər kursunu (1938) bitirmişdir. Azərbaycan Proletar Yazıçıları Cəmiyyətininməsul katibi, Azərbaycan Sovet Yazıçıları İttifaqı Təşkilat Komitəsinin məsul katibi (1930–34), Azərbaycan Yazıçılar İttifaqı İdarə Heyətinin birinci katibi, SSRİ Yazıçılar İttifaqı İdarə Heyətinin katibi (1958–65) olmuşdur. Yaradıcılığa müxbir yazıları ilə başlamışdır. İlk tənqidi məqaləsi (“Bizdə futurizm cərəyanı”) 1926 ildə, ilk hekayəsi (“Qoyun qırxımı”) isə 1927 ildə dərc edilmişdir. “Bahar suları” (1930), “Xavər” (1930) kitablarındakı hekayələrdə Azərbaycan kəndində yeni həyat uğrunda mübarizənin səciyyəvi epizodları, dövrün koloriti əksini tapmışdır. “Tunel” (1927), “Qan intiqamı” (1928), “Kin” (1935), “Daşqın” (1933–36) romanında Mehdi Hüseyn fərdi xüsusiyyətləri ilə seçilən sujetlər yaratmışdır. Azərbaycan ədəbiyyatında ilk tarixi povest olan “Komissar”da (1942–49) pəşəkar inqilabçı M. Əzizbəyovun surəti ön plana çəkilmişdir. Ən mühüm tarixi əsəri olan “Səhər” (1953), “Tərlan” (1940), “Vətən çiçəkləri” (1942), “Moskva” (1942), “Ürək” (1945), “Fəryad” (1945) əsərlərində vətənpərvərliyin qüdrəti, adamların mərdliyi və qəhrəmanlığı tərənnüm olunur. Neftçilərin həyatından bəhs edən “Abşeron” (1949), müəyyən mənada onun davamı olan “Qara daşlar” (1957–59) və ölməz “Yeraltı çaylar dənizə axır” (1965–1966) romanları ictimai, mənəvi əxlaqi problemlərə cəsarətli müdaxilə baxımından diqqətə layiqdir. Mehdi Hüseyn dramaturq kimi də tanınmışdır. O, dram yaradıcılığına “Şöhrət” (1939) pyesi ilə başlamışdır. “Nizami” (1942) və “Cavanşir” (1957) tarixi dramlarında Azərbaycan xalqının vətənpərvəliyi, qəhrəmanlıq ənənələri əks olunmuşdur. “Alov” (1961), “İntizar” (1944, İ. Əfəndiyevlə birgə), “Şamil” (1940–41) və “Qardaşlar” (1948) pyesləri, habelə xatirələri, yol qeydləri “Bir ay və bir gün” (1963), gündəlikləri var. “Şair” (1939), “Fətəli xan” (1947, Ə. Məmmədxanlı ilə birgə), “Səhər” (1958), “Qara daşlar” (1958) kino ssenarilərininmüəllifidir. Mehdi Hüseyn tənqid və publisistika sahələrində də fəaliyyət göstərmişdir. Onun əsərləri bir sıra xarici dillərə tərcümə olunmuşdur.
Xamis Muradov. Kinofabrikdən başlanan yol. Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C. Cabbarlı adına “Azərbaycanfilm” kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim “Azərbaycanfilm”. 1923–2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 4.
Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C. Cabbarlı adına “Azərbaycanfilm” kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim “Azərbaycanfilm”. 1923–2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 90.
Sizi Beynəlxalq Qadınlar Günü münasibətilə səmimi-qəlbdən təbrik edir, hamınıza cansağlığı, səadət və işlərinizdə müvəffəqiyyətlər arzulayıram.
Azərbaycan xalqı qadın adını hər zaman zərifliyin, gözəlliyin, ülviyyətin rəmzi bilmiş və ona dərin ehtiram göstərmişdir. Mübarizələrlə dolu böyük keçmişimiz qadınlarımızın müdrikliyi, fədakarlığı və qəhrəmanlığının parlaq nümunələri ilə zəngindir. Hər bir azərbaycanlının qəlbində məhz Ana məfhumu daim doğma yurdla, Vətən torpağı ilə bağlı işıqlı duyğular yaradır. Bəşər mədəniyyəti xəzinəsinə töhfəmiz olan milli-mənəvi dəyərlərimizin bir bütöv halında qorunub saxlanılmasında, dilimizin əsrlərin sınağından çıxaraq layiqincə yaşadılmasında analarımızın misilsiz xidməti vardır.
Ölkəmizdə tarixən qadının cəmiyyət həyatında fəal iştirakına həmişə rəğbət və hörmətlə yanaşılmışdır. Azərbaycan qadınlarının bir çox qabaqcıl dünya ölkələri qadınlarından daha əvvəl seçib-seçilmək hüququ əldə etmələri bu mütərəqqi münasibətin ifadəsidir. Ötən illərdə sosial-mədəni təşəbbüskarlıqları ilə yüksək ictimai mövqe və nüfuz sahibi olmuş qadınlarımız təhsil, mədəniyyət, səhiyyə və elm sahələrində bu gün də uğurla çalışmaqdadırlar. Maarifpərvər sələflərinin ənənələrini davam etdirən xanımlarımızın ölkənin müasir simasının müəyyənləşməsinə yönəlmiş çoxsaylı nailiyyətləri müstəqillik salnaməmizin qürurverici səhifələridir.
Əminəm ki, qadınlarımız gənc nəslin Vətənə və milli ideallara sədaqət ruhunda tərbiyəsi üçün bundan sonra da qüvvələrini əsirgəməyəcək, ictimai-mənəvi mühitimizə yeni töhfələr bəxş edəcəklər.
Jurnalın mart sayı “Ulduz” jurnalının Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun Cənubi Azərbaycan Ədəbiyyatı şöbəsinin birgə layihəsi kimi işıq üzü görüb.
Bu say filologiya elmləri doktoru Pərvanə Məmmədlinin “Güney Azərbaycan ədəbiyyatı” yazısı ilə açılır.
Məhəmmədhüseyn Şəhriyarla başlayan “Dövrün aparıcı ədəbi simaları” adlı rubrikada şair, yazıçı, tərcüməçi Həbib Sahir, tanınmış yazıçı, tənqidçi, memuarçı Gəncəli Sabahi, azərbaycanlı şair, dramaturq, siyasətçi Məhəmməd Biriya Bağırzadə, şair, türkoloq alim, tərcüməçi Həmid Nitqi Aytan, görkəmli yazıçı, şair, tarixçi-filoloq Məhəmmədtağı Zehtabi, türkoloq-alim, publisist Cavad Heyət, şair Bulud Qaraçurlu Səhənd, şair, tərcüməçi Kərim Məşrutəçi Sönməz, şair, yazıçı, naşir Əli Təbrizli, nasir, şair, publisist, ədəbiyyatşünas, tərcüməçi Rza Bərahəni, yazıçı, dramaturq, ssenarist Qulamhüseyn Saidi, alim, publisist, şair, türkoloq Hüseyn Məhəmmədzadə Sədiq Düzgün, yazıçı, folklor toplayıcısı Səməd Behrəngi, modernist şair Əlirza Nabdil Oxtay, şair, yazıçı Mərziyyə Üsküyi, yazıçı, şair, felyetonçu, tərcüməçi Abbas Makulu Pənahi, şair, ədəbiyyatşünas və tərcüməçi Balaş Azəroğlu, şair, yazıçı, siyasi mühacir Əli Tudə, şair, yazıçı, publisist Söhrab Tahir, şair Mədinə Gülgünün həyat və yaradıcılığı yer alıb.
“Ulduz” bu sayında Nadir Qüdrətoğlunun şeirləri də işıq üzü görüb.
“Tribuna” rubrikasında Məti Osmanoğlu Seyran Səxavətin “Ömrün “Ulduz” çağında”n bəhs edib.
“Nəsr” rubrikasında Alpay Azərin “Ölümdən güclü” hekayəsi dərc olunub.
“Köhnəlməyən xiffət”də isə Dayandur Sevgin Nəzakət Məmmədlidən söz açıb.
“Dərgidə kitab” rubrikasında Kamil Şahverdinin “Bir daha himnimiz haqqında” (4-cü yazı) yazısı təqdim olunub.
“Dərgidə sərgi”də Əliş Məmmədovun rəsm əsərləri yer alıb.
Yeniyetmələr üçün ustad aşıq Dədə Ələsgərin yaradıcılığını əks etdirən “Sarı köynək” adlı yeni kitab çapdan çıxıb. Kitabda Aşıq Ələsgərin külliyatından seçmə əsərlər toplanıb. Kitab 12 yaşdan yuxarı məktəblilər üçün nəzərdə tutulmuş ilk xüsusi topludur.
Kitaba “Sarı köynək” adının verilməsi təsadüfi deyil. Bu, Aşıq Ələsgərin ən tanınmış və sevilən şeirlərindən biri olmaqla yanaşı, həm də uşaqlar üçün asanlıqla yadda qalacaq addır. Burada haqq aşığının şeirləri, dastan və rəvayətləri, xatirələri, deyişmələri və onun yaradıcılığına aid bir çox digər nümunələr yer alıb.
Müasir tərzdə tərtib olunan kitab fərqli illüstrasiyalarla zənginləşdirilib. Nəşrdə yer alan 13 müxtəlif bölmə istedadlı rəssam Orxan Qarayev tərəfindən hazırlanmış, bir-birindən maraqlı məna və obrazları əks etdirən rəsmlərlə tamamlanıb. Kitabın üz qabığı da fərqli – mücərrəd üslubda hazırlanaraq Aşıq Ələsgərin şəxsiyyətini və yaradıcılığını simvolik şəkildə təcəssüm etdirir.
Aşıq Ələsgər yaradıcılığını əks etdirən “Sarı köynək” kitabının nəşrə hazırlanması və dizaynının müasir standartlara uyğunlaşdırılması layihəsi dahi şairin nəslinin nümayəndəsi, onun kötücəsi Aysel Zahidqızının təşəbbüsüdür. Bundan başqa o, balacalar üçün xarici dillərdə olan kitabları tərcümə etməklə, Azərbaycan uşaq musiqi tarixində unudulmaz iz qoyan bir sıra mahnıları toplayaraq “Doğma mahnılar” adı altında nəfis tərtibatda uşaq musiqi kitabı nəşr etdirməklə də uşaq ədəbiyyatına öz töhfələrini verib.
“Sarı köynək” layihəsinin əsas məqsədi aşıq sənətini daha müasir tərtibatda kitab halında təqdim etməklə azyaşlı oxucularda bu sənətə maraq oyatmaqdır.
Kitab TEAS Press Nəşriyyat Evinin “3 alma” Uşaq Ədəbiyyatı bölməsi tərəfindən nəşrə hazırlanıb və Türkiyədə çap olunub.
Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 109-cu maddəsinin 23-cü bəndini rəhbər tutaraq, Azərbaycan Respublikası Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsinin 20 illiyi münasibətilə qərara alıram:
Azərbaycanda şəhərsalma və memarlıq sahəsinin inkişafında səmərəli fəaliyyətinə görə Azərbaycan Respublikası Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsinin aşağıdakı əməkdaşları təltif edilsinlər:
“Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fəxri diplomu” ilə
Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 109-cu maddəsinin 32-ci bəndini rəhbər tutaraq, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2023-cü il 30 noyabr tarixli 2368 nömrəli Fərmanı ilə təsdiq edilmiş “Gənc istedadların “Qızıl kitab”ı və xüsusi təqaüdü haqqında Əsasnamə”nin 1.4-cü bəndinə uyğun olaraq qərara alıram:
1. Adları “Qızıl kitab”a yazılmış gənc istedadlara xüsusi təqaüdlərin verilməsi məqsədilə Azərbaycan Respublikasının 2026-cı il dövlət büdcəsində nəzərdə tutulmuş Azərbaycan Respublikası Prezidentinin ehtiyat fondundan Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyinə 61847 (altmış bir min səkkiz yüz qırx yeddi) manat vəsait ayrılsın.
2. Azərbaycan Respublikasının Maliyyə Nazirliyi bu Sərəncamın 1-ci hissəsində nəzərdə tutulan maliyyələşməni təmin etsin.
3. Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyi bu Sərəncamdan irəli gələn məsələləri həll etsin.
Ədəbiyyatda hər obrazın qasırğa olduğunu deməkdə haqlıyıq… Feysbukda #yazmaqeşqdir, #oxumaqvəfadır həştəqləriylə paylaşdıqlarımı toplasam, elə bu adda bir kitab olar. Hərçənd, müasir Azərbaycanda naşir, nəşriyyat problemi yaşayan yazıçıyam, yenə də, general olmağı arzulamayan əsgərə inanılmadığı kimi, kitabının nəşr edilməyini arzulamayan yazıçı da mənimçün qeyri-səmimidir.
Oxumağı vəfa sayanlardandır həmsöhbətim. Şəfiqə Şirəliyeva Bakı Slavyan Universitetinin tələbəsidir. Bu dəfə onunla romantik ədəbiyyatın şah obrazlarından saydığım Emmadan danışdıq. Biləndə ki, Şəfiqə də Emmanı sevir, çox sevindim… Ceyn Eyrin kölgəsində qalmış Emma… Mükəmməl işlənmiş obraz… Əsl qadın obrazı…
Ceyn Austen “Emma”nı yazanda nə düşünüb, yazı masasının baxdığı aynalardan eşikdə hansı kəpənək uçub, soyuyan çayı hansı fincanda olub, bunlarla maraqlanmağa ayaq yeri qoymur Emma. 1815-ci ildə nəşr olunan kitabın ilk oxucusunun kim olmağı mənimçün daha maraqlıdır. Və həmin oxucunun Emmanı mənim baxdığım yerdən görüb-görməməyi…
Bəlkə də, elə bu maraq idi Emmanı sevən başqa bir oxucunu söylətməyimin səbəbi. Emma Vudhaus kimi bir obrazı yaratmaq yerinə, kiminsə romanında, lap elə hekayəsində olsun, həmin obrazın özü olmaq necə möhtəşəm olardı!
***
-Emma obrazını anlamaq çətindirmi?
-Düşünürəm ki, Emma anlaşılması çətin obraz deyil, tam əksinə, onun daxili inkişafı realdır. Əsərin əvvəlində Emma təcrübəsiz, bir az da özündən razı kimi tanıdılır bizə. Lakin əsərdə zaman irəlilədikcə, biz onun öz səhvlərindən nəticələr çıxardaraq “böyüdüyünü” görürük.
-Bəlkə də, onun “böyüməyi” Ceyn bacının arzusu idi…
-Məncə, bu əsərdə müəlliflə obraz arasında arzudan çox inam hiss olunur. Bir gənc qadının özünütanıma prosesinin haradan başlayıb-haradan bitdiyini kimsə deyə bilməz. Amma bu prosesin qısamüddətli hissəsinə belə, şahidlik etmək, fikrimcə, bütün qadınlara lazımdır. Xüsusilə, gəncliyin yaşıl çəmənində hansı gülü ən çox sevdiyinə dair qəti qərar verə bilməyənlərçün Emma işıq gələn tərəf ola bilər. Emmanı tanıdıqca, öz səhvlərimizi xatırlayırıq… Əlbəttə, bu xatırlama kifayət edir ki, deyək: “Emma, səni elə gözəl anlayıram…”
-Harriet Smitə öz fikrincə etdiyi yaxşılıqlarla Emma kimə nəyi sübut etmək istəyirdi?
-Emmanın sübut etməyə çalışdığı sosial baxımdan ətrafdakılardan üstünlüyü, bir də, insanlar haqqında yetərincə məlumatlılığı idi. Və biz əsər boyunca görürük ki, onun bu cəhdləri boşuna imiş… Hayberidə hamı Emma Vudhausun sosial üstünlüyünü qəbul edir, ona ehtiram göstərir, hətta sevirlər. Harrieti Robert Martinə layiq görməməsi Emmanın həyat və insanlar haqqındakı təcrübəsizliyinin göstəricisidir. Müəllif bunu hadisələrin və Harrietlə Emmanın söhbətlərinin fonunda elə gözəl anladır ki! Yəni insan taleyi üzərində eksperiment aparmaq olmaz…
-Ümid vermək günahdır, yoxsa ümidi qırmaq?
-Düşünürəm ki, hər iki hal da pisdir. Hər nə qədər Nitsşe ümidi işgəncə sayırdısa da, ümidin insanların “yaşamağa dəyər” tutanağı olduğunu bilirik. Ümid öləndə ruh da ölür… Ruhunda dirilik olmayan insan isə, artıq yoxdur. Ümid işıqdır.
-Emmanın Harrietin ruhunda yandırdığı işıqları tale bir-bir söndürdü.
-Burda yenə Ceyn Austen möhtəşəmliyini dilə gətirməliyik. Hərçənd, deyirlər ki, ədəbiyyatın cinsi yoxdur, amma bəzən mükəmməl qadın obrazları üçün mütəşəkkir olduqlarımızın elə qadın yazarlar olduğunu da görürük. Harriet obrazının hər şeyə razı təbiətinə onun doğulması və böyüməsinin təsirini Austen oxuculara ustalıqla, elə obrazın öz diliylə anladır. Bir daha görürük ki, o dövrün İngiltərəsində sosial statuslar taleyin palitrasında da öz sözünü deyir.
-Sosial statuslar həmişə olub, var və olacaq. Olmasa, dünya elə mifologiyadakı kimi, ya kiminsə çiyinlərində, ya da kiminsə sehrli güzgüsünün içində olardı… Bəlkə də, Emma həmdövrümüz olsaydı, o qız olmazdı.
-Ailə mühitindən kənarda heç nə görməyən bir qızdır Emma Vudhaus. Müasirimiz olsaydı, təhsil alardı, özünə karyera qurardı, həyata yalnız evlilikdən ibarətmiş kimi yanaşmazdı. Daxili baxımdan isə, fikrimcə, elə eyni qalardı; hamıya yol göstərməyə çalışan, hamı üçün ən yaxşısını arzulayan, öz sevgisinin və sevildiyinin fərqində olmayan Emma.
-Amma Frenk Çörçill var…
-Həm də, yoxdur. Emma üçün Frenk yenə sosial status baxımından ona uyğun olan adam idi, vəssalam! Daxilən isə o, heç vaxt Frenki öz duyğu aləminin mərkəzində tapmadı.
-Axtardı…
-Yenə qadın psixologiyası və yenə qadının sevilmək istəyi… Məncə, bu, instinktivdir. İnstinktivlik özünütənqidlə aşılmalıdır. Ceyn Austen bizə bunu əsərin sonlarına yaxın deyir.
-Razıyam. Müəllif bu romanda öznütənqidin fərqli formalarını verir. Sizcə, müasir qızlar bu özünütənqidin hansı formasına möhtacdır?
-Vacib olan forma başqaları ilə müqayisə etmədən özünü analiz etməkdir. Çağdaşlarımız özlərini daim başqaları ilə ölçürlər. Fizikən də, ruhən də yaralanır insan başqasından geri qaldığını görəndə. Bir gənc, bir tələbə kimi həmişə özümdən soruşuram: “Dünənki Şəfiqədən nə öyrəndim?” Bu sualın cavabını özümüz tapdığımız kimi, hesabatımızı da özümüzə verməli, qərarlarımızın məsuliyyətini dərk etməliyik.
-Emmanı sevməmək olarmı?
-Emmanın Harrietin həyatında yandırıb-söndürdüyü ümidlər, Naytlinin öyüdlərinə və iradlarına etinasız yanaşması oxucuya çox da xoş gəlməyə bilər. Bununla belə, ilk oxunuşdan anlayırıq ki, o, qərəzsiz, səmimi və hər şeydə ədalət axtarandır. Təbii, burada onu da nəzərə almalıyıq ki, hər kəsin ədalət ölçüsü də fərqlidir, o ölçüyə uymaq metodları da… Emma insan kimi mükəmməl deyil. Ki, heç bir insana “o, mükəmməldir!” deyə bilmərik. Amma sizin də dediyiniz kimi, Emma mükəmməl ədəbi obrazdır! Ceyn Austen Emmanı sevib-sevməməyi belə, oxucunun öhdəliyinə buraxır. Bu, onun yazıçı manevridir. Və Emma bu gün hələ də sevilirsə, demək, uğurlu manevrdir.
-Təşəkkürlər, Şəfiqə! Ədəbiyyatın Ceyn Austen fəslində görüşdük bu dəfə də… Yolumuz bir də hansı ədəbi fəsildə, hansı obrazın ruh dənizində kəsişəcək, bilmirəm.
-Siz sağ olun! O fəsildə, o dənizdə yenidən görüşənədək!
Od Çərşənbəsi Novruz bayramının ikinci Çərşənbəsidir. Xalq təqvimində Od Çərşənbəsi – Günəşin torpağı və insanın daxili aləmini isitməyə başladığı andır. Əcdadlarımızın inancına görə, məhz bu çərşənbədə Günəşin ilk hərarəti torpağın bağrına hopur və “ölü” təbiət daxildən qaynamağa başlayır.Od çərşənbəsinə bəzi bölgələrimizdə “Üzgü” deyilir. Bu söz qışın “üzülməsi”, yəni gücünün tükənməsi mənasını daşıyır. Araşdırmalar göstərir ki, Od çərşənbəsi qədim türklərin Günəş kultu ilə birbaşa bağlıdır. Bizim üçün Od sadəcə bir fiziki ünsür deyil, ocağın, ailənin və bütövlüyün simvoludur. “Ocağın yanar olsun” alqışı məhz bu çərşənbənin fəlsəfəsindən doğub. Bu gün qalanan hər bir kiçik tonqal, əslində səmada doğan Günəşin yerdəki kiçik bir modelidir.Od çərşənbəsinin süfrəsi öz energetikası və rəng çalarları ilə fərqlənir. Belə ki, süfrənin əsas bəzəyi zəfəranla dəmlənmiş plovdur. Plovun sarı rəngi və dumanı çıxan istisi Günəşin hərarətini təmsil edir. Bu çərşənbədə bişirilən şorqoğalı öz forması və rəngi ilə birbaşa Günəşin təsviridir. Üstünə səpilən xaşxaş və ya küncüt isə kainatın ulduzlarını simvolizə edir. “Ocaq isti olsun” deyə, bu gün süfrəyə mütləq dumanı üstündə olan, kalorili xörəklər (paxlalı plov, kəllə-paça və ya kətə) qoyulur.Od çərşənbəsində hər evdə üzərlik yandırılar. Üzərliyin tüstüsünü evin dörd küncünə gəzdirirlər ki, qışdan qalan bədnəzər və mənfi enerji ocağın istisində yox olub getsin.Bu Çərşənbənin rituallarından biri də səməni isladılmasıdır. Od Çərşənbəsinin Günəşin torpağı isitdiyi gün hesab edildiyi üçün səməninin bu gün isladılması “həyatın daxildən gələn isti ilə oyanması” mənasını verir. Buğda isladılan qaba ilk suyu ailənin ən yaşlısı və ya ən uğurlu sayılan üzvü tökərdi. Bu zaman “Səməni, saxla məni, ildə cücərdərəm səni” deyimi ilə yanaşı, hər bir ailə üzvü üçün bir ovuc buğda götürülüb niyyət edilərdi. İnanılırdı ki, səməni Od çərşənbəsində isladılsa, o il ailənin ocağı heç vaxt sönməz, süfrəsi həmişə ruzi ilə dolar. Səməni qabının ətrafına adətən qırmızı lent bağlanır. Bu qırmızı rəng məhz Odun və Od çərşənbəsinin rəmzidir. Qırmızı rəng həm də enerjini, qoruyuculuğu və həyat eşqini təmsil edir. Od Çərşənbəsində axşam ailə üzvlərinin sayı qədər şam yandırılır. Bu, hər bir fərdin ömrünün “işıqlı və hərarətli” olması üçün edilir. Bu adətlə bizə xatırladır ki, hər bir canlının daxilində sönməz bir ocaq var. Təbiət Günəşlə isindiyi kimi, biz də ailə ocağımızın başında birləşərək mənəvi hərarətimizi artırırıq.
Müəllif: Nərgiz Mustafayeva (Gəncə)
Qeyd: Məqalə müəllifin şəxsi tədqiqatları, xalq inancları və mifoloji mənbələrin müqayisəli təhlili əsasında hazırlanmışdır.
“Gənc Ədiblər Məktəbi”nin müdavimi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin (AYB) üzvü, Azərbaycan Respublikası Prezidenti təqaüd fondunun təqaüdçüsü, Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının AĞSTAFA Bürosunun Rəhbəri
İllər ötür Azərbaycan, şanlı tarix, o möhtəşəm zəfərindən, Od ürəkli igidlərin qisas deyib yürüdüyü haqlı savaş səfərindən…
44 günə tarix yazan mərd oğul və mərd qızların yaşar olsun, Zaman-zaman ürəklərdə bu zəfərin eşqi aşıb-daşar olsun!
Əli silah tətiyində, şirin candan keçənləri ehtiramla anmadayıq, Ana Vətən, qanım sənə halal deyib: Şəhadəti seçənləri ehtiramla anmadayıq!
Azərbaycan, gör nə gözəl məğrur-məğrur dalğalanır bayrağımız! 30 ildə görülməmiş çiçək açır, gül bitirir torpağımız!
“Dəmir yumruq” ətrafında birləşərək, güc göstərən millətin var, Bu millətin var olduqca, yaşadıqca sənin hər an qüdrətin var!
O millət ki, namusunu, qeyrətini qoruyaraq cihad etdi… Yağı düşmən viran qoymuş torpaqları qarış-qarış azad etdi!
O millət ki, uğurunda bir ölərsə min doğular, min yaşadar, Sənə əyri baxanları yox etməyə sinəsində kin yaşadar…
Sənə nankor çıxanlara havan, suyun haram olsun Azərbaycan! Gecə-gündüz keşiyində duranlara salam olsun Azərbaycan!
“Gənc Ədiblər Məktəbi”nin müdavimi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin (AYB) üzvü, Azərbaycan Respublikası Prezidenti təqaüd fondunun təqaüdçüsü, Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının AĞSTAFA Bürosunun Rəhbəri
Səsi dönən haqq səsinə. Nursan “ODLAR ÖLKƏSİ”nə. Yağı düşmən həmləsinə, Sinəsi sipər olanım.
Dişə-diş, qana-qan dedin, Köməkdir YARADAN dedin. Öpüb bayrağı can dedin, Canında hünər olanım.
Dik tutanda sən qəddini, Bildi düşmən öz həddini. Qorudun yurd sərhəddini, Yurduna çəpər olanım.
İgidlik ruhun, canında, Namus, qeyrət var qanında. Zəfər, hünər meydanında, Biri, on nəfər olanım.
Ər tək, şir tək yarandın sən! Öz gücünə inandın sən! “ÖLMƏZLİYİ” qazandın sən! Amalı zəfər olanım.
Ana olmaq… Mən bu ifadəni sinəyə döyərək işlədənlərin kişilərə haqsızlıq etdiyi düşüncəsindəyəm. Mənimçün bu ifadənin əsli budur: “Valideyn olmaq!” Analıq və atalıq, əgər bioloji baxımdan baxmasaq, öhdəlikdir. Əlbəttə, həyatın davam etməsi bəzən təsadüflərdən də asılıdır… Təsadüfləri yığaq başqa bir düşüncə torbasına, ağzını bağlayaq, zehnimizin küncünə söykəyək, adını da qoyaq: “Dursun!” Biz şüurlu şəkildə bu öhdəliyi üzərinə götürmüşlərdən danışaq… Çox yox, bircə həftə əvvəl kimə baxırdın, meymun balasından paylaşım edirdi (Punch). Anası tərəfindən tərk edilmiş, digər meymunların yaxına qoymadıqları makaka meymunu… Dünya virtual “ağladı”, “dərdə düşdü” meymun balasına görə. O görüntülərə, həqiqətən, ağlayan biri oldumu? Məşhur markalardan biri meymunun sürüklədiyi, arada söykəndiyi meymun oyuncağına bənzəyən oyuncaqlar istehsal etdi. Adını da qoydu: “Punch`un anası”. Bayaqdan meymun balasına “ağlayan”lar o oyuncaqdan aldılar uşaqlarına… Qarşıma çıxan rəyləri də oxudum, paylaşımlara da göz atdım. Bircə ağıllı rəy vardı, onu da kişi yazmışdı: “Kapitalizm budur; sən anan üçün darıxarsan, kapitalizm sənin ananı satar”. Kişi deyiləm, (kişilərin qadınlara nəzərən daha məntiqli və hadisələri olduğu kimi dəyərləndirdiyi elmi olaraq sübut olunub, mübahisə mövzusu belə, deyil) amma həqiqəti də gizlətməyəcəyəm. Mənim gözlərim də dolmadı makak balasının görüntülərinə baxanda. Normal qarşıladım… Mən öz sinif yoldaşımın 13 yaşında ana olmağının şahidi olan insanam… Mən onun da öz qızını 13 yaşında ərə verdiyini, 28 yaşında nənə olmasıyla öyündüyünü, mənə sonsuz olduğuma görə tənə etdiyini həyati hadisə kimi qarşılamış insanam. Mən bir gecə səhərədək Tanrı Atayla, Təbiət Anayla qismətim (kiminə görə də, qismətsizliyim) üçün həsbihal edib, səhər sosial şəbəkədə asfalt üstünə atılmış çılpaq körpə şəkli görən qadınam… Bununla belə, makaka ağlamadım… Əksinə, düşündüm ki, anasının qoynunda əzizlənənlərdən daha güclü olacaq o! Daha əzmli, daha qüvvətli, çətinliklərə sinə gərmək məqamında daha cəsur olacaq o! Və kənardan müşahidə edincə, bu halı uşaqlarda da görürəm. İmitasiya edilmiş sevgilər uşaqları zəif edir… Hə, burda sizə məni qınamaq şansı verirəm! “Sən nə qanırsan uşaqla necə davranmaq lazımdır?!” sualı hazırdır zehninizdə, bilirəm. Lazım olan andaca dilinizdən eşiyə atılır bu sonundakı nida işarəsi əminlik bildirən cümlə… Unutmayın, immunitet təkcə fiziki bədəndə deyil, zehində də formalaşa bilir. Bu cümləyə qarşı antikorlar var düşüncələrimdə artıq… Məni qınaya bilərsiniz, hə! Amma Şahanə Müşfiqi “Rəqəmsal “analıq”” yazısına görə qınaya bilməzsiniz! Gücünüz çatdığını düşünə bilərsiniz, amma haqqınız çatmır buna! O, gözəl anadır! O, düşünən qadındır! O, həyata canı yanan insandır! O, mənsubu olduğu cəmiyyətin dəyişik düşən ilmələrinin fərqində olan, bu ilmələri yerbəyer etməyi arzulayan, buna çalışan vətəndaşdır! Yediyi yeməyin dadını çıxarmamış çəkib paylaşanları anlamaq istəyərəm. Ziyarət etdiyi tarixi, dini məkanın abu-havasını ruhundan süzdürməmiş şəkil, video çəkib paylaşanlara da güzəşt edə bilərəm. Amma əl boyda uşağın hər anını, həyatı öyrənmək cəhdlərini, yediyini-içdiyini, güldüyünü-ağladığını çəkib dəqiqəbaşı paylaşanları, ən yaxşı mənada, qınayıram. O videolara gələn rəylər, atılan emojilər, videonun artan paylaşım sayı uşağınızın eyninə də deyil, sizin “hamı məni bəyənsin” acgözlüyünüz və yarımçıqlığınızdır. Çünki camaatdan “ay nə gözəl valideynsən!” sözünü eşitmək istəyirsiniz. Halbuki, bu cümlənin ən səmimisini elə öz uşağınız, o da 30 yaşını keçəndən sonra deyəcək… Hə, qarşıdakı 30 il sizin valideynlik öhdəliyinizi necə yerinə yetirəcəyiniz barədə suallarla dolu olacaq. “Mən yaxşı valideyn olmuşam!” cümləsini özünüzə ancaq təsəlli mahiyyətində söyləyə bilərsiniz. O da, yenə, uşağınız 30 yaşını keçəndən sonra… İndi etdiyinizin –uşağınızı öz uşaq dünyasından qoparıb “sosial şəbəkə” adlı qaynar qazanın içinə atmağınızın ikinci adı da var biz göyçəlilərdə. Deyim, onu da öyrənin: görməmişlik! Və bu görməmişlik uşağı ehtiva etmir ha! Sizin həyatı görmədiyinizin, insan amilini tanımadığınızın, daim tərifə olan aclığınızın ölçü vahididir! Səmimiyyətimə kim nə qədər inanar, bilmirəm. Heç özümü kiməsə nəyləsə sübut etmək ehtiyacım da yoxdur. Amma hamının balasının xoşbəxt olmağını, bütün uşaqların uşaqlığı uşaq kimi yaşamağını istəyirəm. Və ali təhsilli pedaqoq, yazıçı kimi sizə bir məsləhət cümləsi yazıram, valideynlər: uşağınızı özünüzdən çox sevin, bunu bacarın! Bütün uşaqlar böyüyəndə çörək tapacaq, yatmağa bir çarpayısı olacaq, amma həyat göstərir ki, cəmiyyətin bütün fərdləri sevgini tanımır. Bunun günahını valideynlərdə görürəm! Xüsusən də, analarda… Məni qınamaqda sərbəstsiniz, analar! Doğmağı bacardığınızla öyünməkdənsə, ana olmağın təvazökarlığını yaşasanız, qınağınızda da sevgi sezilər! Mənim sizi qınadığım kimi…
26 fevral 2026-cı il tarixində AMEA Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunda Xocalı soyqırımının ildönümünə həsr olunmuş tədbir keçirilib. Tədbir Xocalı faciəsi qurbanlarının əziz xatirəsinin bir dəqiqəlik sükutla yad edilməsi ilə başlayıb.Giriş sözü ilə çıxış edən filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent, İnstitutun elmi katibi Aygün Bağırlı 1992-ci il fevralın 26-da Xocalıda baş vermiş hadisələrin faktları, erməni silahlı qüvvələri tərəfindən Azərbaycan xalqına qarşı törədilmiş vəhşiliklər və insanlıq əleyhinə cinayətlər barədə ətraflı məlumat vermiş, Xocalı soyqırımının tarixi-siyasi konteksti və onun milli yaddaşımızdakı qara səhifə olduğunu vurğulanmışdır.Daha sonra filologiya elmləri doktoru Mərziyyə Nəcəfova çıxış edərək Xocalı faciəsinin Azərbaycan ədəbiyyatında, xüsusilə poeziyada geniş əks olunduğunu qeyd edib. Bildirib ki, Nurəngiz Gün, Zəlimxan Yaqub, Nüsrət Kəsəmənli, Sabir Rüstəmxanlı, Bəxtiyar Vahabzadə, Xəlil Rza Ulutürk kimi görkəmli söz ustadlarının yaradıcılığında Xocalı mövzusu mühüm yer tutur. Xüsusilə, Nurəngiz Günün “Xocalı simfoniyası” poemasının bir neçə xarici dilə tərcümə olunması və əsər əsasında filmin çəkilməsi faciənin beynəlxalq miqyasda tanıdılması baxımından əhəmiyyətli hadisə kimi dəyərləndirilib. Qeyd edilib ki, Xocalı şəhidlərinə həsr olunmuş yüzlərlə kitab nəşr edilmiş, publisistik və bədii ədəbiyyatda mövzu geniş şəkildə işlənmişdir. Tədbirdə fiologiya elmləri doktoru, dosent Gülbəniz Babayevanın “Azərbaycan publisistikasında Xocalı soyqırımı” mövzusunda məruzəsi dinlənilib. Tədbir iştirakçıları Xocalı soyqırımının tarixi həqiqətlərinin elmi müstəvidə araşdırılmasının, ədəbiyyat və publisistika vasitəsilə gələcək nəsillərə çatdırılmasının vacibliyini bir daha vurğulayıblar.
Fevralın 28-də Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrı və Şəki Dövlət Dram Teatrı arasında əməkdaşlığa dair Memorandum imzalanacaq. Tərəflər arasındakı imza mərasimindən sonra teatrsevərlərə Braziliya dramaturqu Gilyerme Fiqeyredonun “Ezop” əsəri əsasında səhnələşdirilmiş eyniadlı tamaşa nümayiş olunacaq. Tamaşada bizim eradan əvvəl 6-cı əsrdə yaşamış qədim yunan təmsilçisi Ezopun qul həyatından, onun ruhən və cismən azad olmaq eşqindən, arzularından, xəyallarından ömrünün sonunadək heç zaman dönməyib mübarizə aparmasından bəhs olunur.
“Gənc Ədiblər Məktəbi”nin müdavimi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin (AYB) üzvü, Azərbaycan Respublikası Prezidenti təqaüd fondunun təqaüdçüsü, Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının GƏNCƏ Bürosunun Rəhbəri
Su çərşənbəsi – bərəkət, təmizlik və yenilənmənin rəmzidir
İnsan yaddaşında bahar təkcə fəslin dəyişməsi deyil, ümidlərin yenidən canlanması, həyatın təzələnməsidir. Günəşin hərarəti artdıqca, sular axdıqca, torpaq isinib nəfəs aldıqca insan da daxilən yenilənir.
Qədim dünyagörüşünə görə, kainatın və həyatın əsasında dörd ünsür – su, od, hava (yel) və torpaq dayanır. Novruzun gəlişi də məhz bu ilkin başlanğıcların oyanışı ilə əlaqələndirilir.
Bu il Su çərşənbəsi fevralın 24-nə, Od çərşənbəsi martın 3-nə, Yel çərşənbəsi martın 10-na, Torpaq (İlaxır) çərşənbəsi isə martın 17-nə təsadüf edir. Beləliklə, təbiətin oyanış yolu su ilə başlayır, odla isinib, yellə hərəkətə gəlir və torpaqla tamamlanır.
Milli Elmlər Akademiyasının Folklor İnstitutunun Mərasim folkloru şöbəsinin aparıcı elmi işçisi, fəlsəfə doktoru Atəş Əhmədli Su çərşənbəsi ilə bağlı qeydlərini AZƏRTAC-la bölüşüb.
Su çərşənbəsi – baharın başlanğıcı
Folklorşünas bildirir ki, Novruz bayramının dörd əsas çərşənbəsindən biri olan Su çərşənbəsi xalq arasında “Əzəl çərşənbə” kimi də tanınır. Qədim inanclara görə, kainatın yaradılışı zamanı ilk su mövcud olub və həyatın mənbəyi sayılıb. Buna görə də Su çərşənbəsi təkcə baharın gəlişinin deyil, həm də yenilənmənin, saflığın və bərəkətin rəmzidir. Bu gün insanlar suyun gücünə inanaraq müxtəlif adət-ənənələr yerinə yetirir, onun vasitəsilə həm mənəvi, həm də fiziki təmizliyə nail olmağa çalışırlar.
Xalq yaradıcılığında su müqəddəs başlanğıc kimi təqdim olunur:
Göydə ulduz ikidir,
Biri qurdun tüküdür.
Allah, məni su eylə,
Su gözəllər yüküdür…
Suyun gözələ bənzədilməsi, ilahiləşdirilməsi onun müqəddəsliyindən gəlir. Su dünyanın yaranışında əsas rol oynayan ünsürdür.
Ümumiyyətlə, çərşənbələr adi məsələ deyil, ilin yenilənməsi, dəyişməsi həm də başlanğıcıdır.
“Yalançı çərşənbələr”
Atəş Əhmədlinin sözlərinə görə, Novruzaqədərki çərşənbələrin hər biri öz enerjisi və təsiri ilə fərqlənir. Lakin xalq inanclarına görə, hər çərşənbə doğru deyil – fevral ayında qeyd olunan bəzi çərşənbələr “oğru” və ya “yalançı çərşənbə” adlandırılıb. Bunun səbəbi havanın bir anlıq isinməsi, günəşin görünməsi və baharın gəldiyi hissini yaratması olub. Amma ardınca yenidən qar yağır, şaxta düşür və baharın hələ tam gəlmədiyi anlaşılır. Bu çərşənbələr insanları yanıldan, lakin doğru çərşənbələrə aparan keçid mərhələləridir.
Bölgələrdə Su çərşənbəsi adətləri
Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində Su çərşənbəsi xüsusi adət-ənənələrlə qeyd edilir. Quba və Qusar kimi dağlıq ərazilərdə insanlar səhər tezdən çay kənarına gedir, oradan götürdükləri suyu evlərinə apararaq həyətlərinə və ağacların dibinə səpir, bunun bərəkət və firavanlıq gətirəcəyinə inanırlar. Bəzi bölgələrdə isə çay suyu saxsı qablarla evə gətirilir, bu su ilə yuyunmaq ilin bütün bəlalarından qorunmaq anlamına gəlir. Bəzi kəndlərdə isə səhər tezdən evin girişinə su tökmək və qırmızı lent bağlamaq şərtdir – bu, ailəyə xoşbəxtlik gətirir.
Axar suya pıçıldanan arzular
Bu gün də insanlar bulaq başında niyyət tutur, axar suya arzularını pıçıldayır və inamla yenilənməyə çalışırlar. Miflər zamanla dəyişə bilər, lakin Su çərşənbəsinin ruhu – təmizliyə, ruzi-bərəkətə və yeni başlanğıclara inam daim yaşayır.
İnsanlar bu ənənə ilə yalnız keçmişə hörmət etməyi deyil, gələcəyə ümidlə baxmağı da öyrənirlər. Su çərşənbəsi xatırladır ki, həyatın hər axını, hər başlanğıcı təmiz niyyət və inamla müşayiət olunmalıdır.
Qeyd edək ki, yaz fəslinin Azərbaycana daxil olması martın 20-si Bakı vaxtı ilə saat 18:45:53-ə təsadüf edəcək. Bu zaman gecə ilə gündüz bərabərləşir. Günəş ekliptika üzrə hərəkət edərək, ekvatoru kəsib Cənub yarımkürəsindən Şimal yarımkürəsinə keçir. Həmin andan Şimal yarımkürəsində yaz, Cənub yarımkürəsində isə payız fəsli başlayır. Yaz fəslinin uzunluğu 92 gün 17 saat 38 dəqiqə 28 saniyə olacaq.
2026-cı ildə iyirminci əsr Azərbaycan ədəbiyyatının qüdrətli simalarından biri, Xalq şairi, tanınmış dramaturq və ictimai xadim, SSRİ Dövlət mükafatları laureatı, Azərbaycan Respublikası Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü Səməd Vurğunun (Səməd Yusif oğlu Vəkilovun) 120 illiyi tamam olur.
Səməd Vurğun Azərbaycanın ədəbi fikir salnaməsində yeni parlaq mərhələ başladan görkəmli sənətkardır. Çoxşaxəli fəaliyyətinin qayəsində azərbaycançılıq amalı dayanan şair nəğməkarı olduğu Odlar diyarını alovlu məhəbbətlə tərənnüm etmişdir. Onun dillər əzbərinə çevrilmiş “Azərbaycan” şeiri hər bir azərbaycanlının ürəyindəki Vətən sevgisinin poetik ifadəsidir. Böyük söz ustası ana dilinin saflığı uğrunda dönmədən mübarizə aparmış, xalq yaradıcılığının tükənməz xəzinəsindən bəhrələnməklə bu dilin bütün məna gözəlliklərini özündə əks etdirən, dərin bəşəri-ictimai məzmuna malik qiymətli əsərlər ərsəyə gətirmişdir. Səməd Vurğunun milli poeziyanı yüksəklərə qaldıran romantik və fəlsəfi məzmunlu bənzərsiz lirikası Azərbaycan ədəbiyyatının qızıl fonduna daxildir. Keçmişə ehtiram və gələcəyə inam aşılayan Vurğun dramaturgiyası Azərbaycanın teatr sənəti tarixində xüsusi səhifə təşkil edir. Səməd Vurğunun novator keyfiyyətlərlə zəngin bədii irsi bir məktəb kimi müasir Azərbaycan poeziyasına güclü təsir göstərmişdir və bu gün də gənc nəslin milli-mənəvi dəyərlərə sədaqət ruhunda yetişməsində əhəmiyyətli rol oynayır.
Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 109-cu maddəsinin 32-ci bəndini rəhbər tutaraq, Azərbaycan ədəbiyyatının inkişafında müstəsna xidmətləri olan görkəmli şair Səməd Vurğunun 120 illiyinin keçirilməsini təmin etmək məqsədilə qərara alıram:
1. Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyi Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası və aidiyyəti qurumlarla birlikdə, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin təklifləri nəzərə alınmaqla, Xalq şairi Səməd Vurğunun 120 illiyinə dair tədbirlər planı hazırlayıb həyata keçirsin.
2. Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti bu Sərəncamdan irəli gələn məsələləri həll etsin.
Azərbaycanın mədəniyyət nazirinin müavini Murad Hüseynov ilə İnnsbruk Şəhər Musiqi Məktəbinin direktoru Volfram Rosenberqer arasında musiqi təhsili sahəsində əməkdaşlıq və təcrübə mübadiləsinə həsr olunmuş görüş keçirilib. Görüşdə, həmçinin Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzinin rəhbəri Leyla Qasımova da iştirak edib.
AZƏRTAC xəbər verir ki, görüş zamanı uşaq və yeniyetmələr üçün musiqi təhsilinin təşkili, peşəkar kadrların hazırlanması, şagirdlərin bilik və bacarıqlarının inkişafı ilə bağlı fikir mübadiləsi aparılıb. Azərbaycan və Avstriya tərəfləri məktəb səviyyəsində beynəlxalq və yerli müsabiqələrin təşkili, yay və qış musiqi kursları, seminar və vorkşoplar, elmi konfranslar və təcrübə mübadiləsi kimi bir sıra təşəbbüslərin reallaşdırılması barədə səmərəli müzakirələr aparıblar.
Nazir müavini Murad Hüseynov gənclərin dünyagörüşünün formalaşdırılmasında musiqi təhsilinin rolunu qeyd edib və musiqi məktəblərinin Azərbaycanda böyük ənənələrə malik olduğunu diqqətə çatdırıb. Qeyd edilib ki, bu sahədə beynəlxalq təcrübə ilə tanışlıq və fikir mübadiləsi tədrisin aktuallığı və keyfiyyəti baxımında mühüm əhəmiyyətə malikdir.
V.Rozenberqer rəhbərlik etdiyi məktəb barədə məlumat verib və bildirib ki, İnnsbruk Şəhər Musiqi Məktəbi Avstriyada ən böyük musiqi məktəbidir və şagirdlərin sayı 4700 nəfərdən çoxdur. Məktəb müxtəlif musiqi alətləri üzrə tədris proqramları, simfonik orkestr, caz və rok ansamblları kimi dərnəkləri ilə musiqi təhsilinin geniş spektrini əhatə edən mədəni təhsil müəssisəsidir. Məktəbin proqramlarına klavişli, simli, nəfəs və ritm alətləri, xalq çalğı alətləri, vokal dərsləri və ansambl işi daxildir və bu istiqamətlər üzrə təhsil imkanı məktəbin musiqi mədəniyyətinə aktiv daxil olmasını təmin edir.
Görüş iştirakçıları uşaqların musiqi bacarıqlarının daha da inkişaf etdirilməsi, məktəb idarəçilik keyfiyyətinin artırılması və qarşılıqlı maraq doğuran digər sahələrdə əməkdaşlıq perspektivlərini müzakirə ediblər.
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun baş elmi işçisi, filologiya elmləri doktoru Salidə Şərifovanın “AZƏRBAYCAN POSTMODERN ƏDƏBİYYATI: nəsr, nəzm və dramaturgiya” adlı monoqrafiyası “GlobeEdit” akademik nəşriyyatında çap edilib. Monoqrafiyada Azərbaycan postmodern ədəbiyyatı geniş tədqiq obyektinə çevrilərək ictimaiyyətə təqdim edilməkdədir. Kitabda postmodern nəsr, nəzm, dram nümunələri, nəsrə xas fabula və süjet xətlərinə, obrazların açıqlanmasına, postmodern poeziyanın bədii xüsusiyyətlərinə və s. nəzər salınıb.Salidə Şərifovanın nəşr edilən “AZƏRBAYCAN POSTMODERN ƏDƏBİYYATI: nəsr, nəzm və dramaturgiya” adlı monoqrafiyası dörd fəsildən ibarətdir. I fəsil “Postmodern anlayışının yaranması və janr xüsusiyyətləri”, II fəsil “Azərbaycan postmodern nəsri”, III fəsil “Azərbaycan postmodern poeziyası”, IV fəsil “Azərbaycan postmodern dramaturgiyası” adlanır. “Azərbaycan postmodern nəsri” adlı II fəsil “Azərbaycan postmodern nəsrinin bədii xüsusiyyətləri”, “Azərbaycan postmodern nəsrinin fabulası”, “Azərbaycan postmodern nəsrinin süjet xətləri”, “Azərbaycan postmodern nəsrinin obrazları” adlı dörd yarımfəsildən, “Azərbaycan postmodern poeziyası” adlı III fəsil isə “Azərbaycan postmodern poeziyasının bədii xüsusiyyətləri”, “Azərbaycan postmodern dini poeziyası fenomeni” adlı iki yarımfəsildən ibarətdir.Monoqrafik tədqiqat çox yönlü janr imkanları olan ədəbi fenomen kimi Azərbaycan postmodern ədəbiyyatı ilə həm Azərbaycan oxucularına, həm də dünya oxucularına yaxından tanış olmaq imkanı yaradır.
AMEA Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu Erkən realizm və Yeni dövr Azərbaycan ədəbiyyatı şöbəsinin baş elmi işçisi, filologiya elmləri doktoru Şahbaz Şamıoğlunun “Əhməd Ağaoğlu: həyatı, mühiti, nəsri və epistolyar irsi” monoqrafiyasının yeni nəşri işıq üzü görüb. Ədəbiyyat İnstitutu Elmi Şurasının 5 dekabr 2023-cü il tarixli 6 saylı qərarı ilə “Elm və təhsil” nəşriyyatında çap olunan monoqrafiyanın elmi redaktoru filologiya elmləri doktoru Nikpur Cabbarlı, rəyçiləri filologiya elmləri doktoru Abid Tahirli və filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Güldəniz Qocayevadır.Monoqrafiyanın “Giriş” hissəsində Əhməd Ağaoğlu XX əsr Azərbaycan ictimai-siyasi, ədəbi-mədəni fikir tarixinin bənzərsiz nümayəndəsi, cəmiyyətin müasirləşməsi haqqında görüşlərinə görə M.F.Axundzadənin layiqli davamçısı olaraq təqdim edilir. Müəllifin fikrincə, M.F.Axundzadənin maarifçilik konsepsiyasında fəal xalq məsələsi öndə dayandığı kimi, Ə.Ağaoğlunun düşüncəsində yetkin millət anlayışı xüsusi önəm kəsb edir. Monoqrafiyanın birinci fəslində Ə.Ağaoğlunun bioqrafiyası zəngin faktlar əsasında təqdim olunur, yazıçının həyatının Şuşa, Tiflis, Paris, Bakı, Ankara və İstanbul dövrü araşdırılır, müasirləri ilə əlaqələrinə ətraflı nəzər salınır. İkinci fəsildə Ə.Ağaoğlunun bədii-fəlsəfi nəsri “Sərbəst insanlar ölkəsində”, “Mən kiməm”, “Tanrı dağında” və “Könülsüz olmaz” əsərləri əsasında tədqiq olunur. Həmin əsərlərdə Ə.Ağaoğlunun türkçülük görüşləri öz əksini tapır. Monoqrafiyanın üçüncü fəslində ədibin Maltada sürgünlükdə qələmə aldığı xatirələri, “Sərbəst firqə xatirələri” və “Altmış yeddi il sonra” memuarları araşdırılır. Müəllifin fikrincə, memuarlar Ə.Ağaoğlunun gerçək obrazının qavranılmasında müstəsna əhəmiyyətə malikdir. Sonuncu fəsildə Ə.Ağaoğlunun epistolyar irsi tədqiq olunur. Onun Maltadan ailə üzvlərinə, habelə Nəriman Nərimanova və müxtəlif illərdə Əli bəy Hüseynzadəyə göndərdiyi məktubların təhlilindən belə nəticə hasil olur ki, yazıçının epistolyar irsi onun xarakterini, zövqünü, baş verən ən mürəkkəb tarixi hadisələrə baxışlarını, siyasi dünyagörüşünü müəyyənləşdirməyə imkan verir. Monoqrafiya Azərbaycan, türk və rus dillərində olan zəngin zəruri bədii və elmi mənbələr əsasında hazırlanıb. Monoqrafiyanın ikinci nəşri Ə.Ağaoğlunun həyatı və yaradıcılıq irsinə böyük maraqla bağlıdır.
Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Baş redaktoru.
Birinci addım: tərketmə
Güclü hisslərin olduğu yerdə xoşbəxtliyə yer yoxdur. Bəzən düşünürəm, məgər insan yalnız öz hisslərindən zövq alır və bu hissi yaşadığı üçün özünü xoşbəxt hiss edir. Güclü, əlçatmaz məsafəli bir hissi yaşamaqsa hər insana nəsib olmur.
Məsafə… Əvvəllər bu sözü önəmsəməzdim, lakin indi beynimdə ən çox gəzib-dolanan, məni incidən bir sözə çevrilib – məsafə. Önəmli olan onun yaşamasıdır, səndən uzaq olsa da yaşaması… Bu gün məsafəli sevgiyə bir tamaşaçı gözü ilə baxıb, olanları dərindən hiss edərək düşündüm, sanki özüm yaşayırmışam kimi qəbul edərək…
İki sevgili, lakin insan deyil, hər gün gördüyümüz, bəzən əhəmiyyət vermədiyimiz ağaclar… Həmin ucqar kəndin kənarındakı torpaq sahəsində bu iki ağacdan başqa ağac gözə dəymirdi. Bu ağacları sahənin yaxınlığındakı evin sahibi əkmişdi. Yay günlərində əkin-biçin işlərində günəşdən daldalanıb kölgəsində dincələcəkdi. Onları yanaşı deyil, aralı – məsafəli əkmişdi. Uzaqdan seyr edə, görə bilirdilər bir-birlərini bu iki kiçik ağac. Amma ümidlərini üzmədən gözləyirdilər. Hər il bir az daha böyüdükcə yaxınlaşırdılar, qol budaqları artdıqca sevinirdilər. Günbəgün, aybaay, ilbəil məsafələri geridə qoyurdular. Ümidlə yaşayaraq, qovuşacaqları günü gözləyərək böyük, yetkin ağac olmuşdular artıq.
Yaz gəldi, daha da uzadı budaqlar, lakin qovuşmalarına bir yaz daha gərəkdi sevgililərin. Bunun üçün qarlı şaxtalı daha bir qış keçirməli idilər. Ancaq eyni havadan qidalanmaq, bir-birlərinin hər il yaşıllaşıb çiçəkləməyini görmək yetərli idi sanki. Güclü hisslərə sahib olub dilə gətirmədikləri halda bunu hiss etdirə bilirdilər bir-birlərinə sevgililər.
Sərt qış özünü yetirmişdi. Vaxtilə bu ağacları torpağa qovuşduran evin həyətindən bu dəfə əlibaltalı, mişarlı gənclər peyda oldu hardansa. Tərəddüd eləmədən ağaclardan birini kökündən baltalayıb apardılar… Dilsiz-ağızsız sevgili heç nə deyə bilmədi… Yalnız həmin evin damından çıxan tüstüyə baxıb ağladı səhərə qədər. Çarəsiz və dərdli…
Zaman öz işini görürdü. Yenə yaz gəlmişdi. Ancaq tək qalan sevgili əvvəlki kimi yarpaqlayıb-çiçəkləməmişdi. Bir həftəyə yaxın idi ki, tənha ağacın kölgəsinə sevgili olan qız-oğlan da ayaq açmışdı. Ağacın üstünü cızıb öz adlarını yazsalar da, tənha ağac ağrı hiss etmirdi. Onu incidən bu iki sevgilini birlikdə xoşbəxt görmək idi. Budaqları yavaş-yavaş quruyurdu. Hər yoldan keçən qurumuş budaqlardan qırıb yerə-göyə tullayırdı. Və yenə qış və yenə o insanlar… Ancaq daha ağlamırdı tənha ağac. Həmin insanları görəndə bu dəfə sevindi. Hər gün ölüb-dirilib əzab çəkməkdənsə, birdəfəlik məhv olmaq, bu əzabdan qurtulmaq istəyirdi. Balta boynuna dayananda son dəfə sevgilisi ilə birlikdə keçirdiyi axırıncı baharı xatırladı və onun üçün də qaranlıq çökdü…
Bunları düşündükcə məncə insan bircə qənaətə gələ bilər: Ondan uzaqda olsan da, aranızda məsafələr olsa da, onunla eyni kainatı, eyni havanı, eyni hissi paylaşmaqdan xoşbəxtlik hissi duymalısan. O yaşadıqca sən də varsan.
İkinci addım: qovuşma
Bəzən təbiətin özü məsafələri yox etmək üçün bizə ikinci həyat, ya da ikinci şans verir…
…Torpaq sahələrindən birində, bir ailə taxıl səpir, balaca uşaqlarsa oyana bu yana qaçaraq oynayırlar. Gizlənpaç oynayan uşaqlardan biri – balaca qız otların içində gizlənməyə çalışarkən otlardan heç seçilməyən yenicə baş qaldırmış ağacın üstünə oturub onu qırdığının fərqinə varmır. Balaca qız təbiətən ağacları çox sevirdi, amma indi xəbər tutunca çox pis oldu bapbalaca ağacın qırılmağına. Cibindən dəsmalını çıxarıb qırılan budağı yerinə ilişdirib bağladı. Evdən gətirdiyi yer-yeməyin içindən su gətirib ağaccığazın dibinə tökdü.
Buğda artıq cücərməyə başlamışdı və atası hər dəfə buğdanı suvarmağa gələndə balaca qız da ona qoşulub gəlir, artıq böyümək üzrə olan ağaca qulluq edirdi. Hər qış gələndə donmasın deyə ağacı yaxşıca bükürdü. Aylar dönüb il olurdu. Balaca qız böyüdükcə ağaccığaz da onunla bərabər ilbəil boy atırdı. Artıq balaca deyildi, qollu-budaqlı söyüd olmuşdu. Amma çox tənha idi söyüd… Ətrafında başqa ağac yox idi, ancaq insanlar. Bircə tanıdığı vardı, bu da ona qulluq edən qız idi. Möhkəm dost olmuşdular. Qız günəşdən gizlənəndə onu meh vursun deyə ağac budaqlarını əsdirərdi, yağış yağanda budaqlarını sıxlaşdırıb qızı gizlədərdi. Qız olmayanda budaqlarını kefsiz-könülsüz sallayardı; onu görəndəsə sevincindən yarpaqlarının hamısı xışıldayardı.
Günlərin birində qız bəyaz gəlinlikdə gəldi ağacın yanına, bu dəfə tək deyildi sevgilisi ilə gəlmişdi. Sevgilisinə ağacını göstərdi, sonra vidalaşıb ağacı öpdü. Sevgilisinin əlindən tutdu və tərəddüd etmədən qayıdıb getdi. Ağac bu gedişin son olduğunu bilirdi və ağlayırdı. Hər budağından, hər yarpağından tökülən yaş damcıları öz köklərinə axırdı, sanki özünə təsəlli verməyə çalışırdı.
…Gələcəyini ümid edərək gözü yolda qalmışdı söyüdün, ancaq qızdan xəbər yox idi. Ağaca qulluq edəcək, bəlkə də onun varlığından xəbərdar olan başqa heç kim də yox idi. Tənhalığa qərq olmuş ağac günü-gündən qurumağa başladı. Günlərin bir günü bərk tufan qopdu və ağacı kökündən çıxartdı. Qız özünü yetirdi, ancaq artıq gec idi… Ağacının can verdiyini başa düşən qızın sanki ürəyi dağlandı, haldan-hala düşdü. Qəfildən ağacın kök tərəfindən balaca söyüdün cücərdiyini gördü. Gözlərinə sanki işıq gəldi. Bu ikinci həyat, ikinci şans demək idi… Gözünün yaşını silə-silə balaca söyüdü ana kökdən ayırıb özü ilə apardı. Yaşadığı evin həyətinə gətirib ən gözəl guşəsində torpağa basdırdı.
– İllər keçəcək, böyüyüb anandan da qollu-budaqlı olacaqsan. Biz həmişə birlikdə yaşayacağıq. Uşaqlarımız səninlə, balaca söyüdlərinlə dost olacaqlar, – qız balaca söyüdə pıçıldayıb sevgilisinə sarıldı.
Sizi – müasir Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsini 95 illiyiniz münasibətilə səmimi-qəlbdən təbrik edir, Sizə möhkəm cansağlığı arzulayırıq.
Siz milli ədəbiyyatın çoxəsrlik parlaq ənənələrinə sadiq qalaraq, özünəməxsus ifadə tərzi və dəst-xəttinizlə xalqımızın poetik fikir xəzinəsinə dəyərli töhfələr bəxş etmiş söz ustasısınız. Ötən əsrin 50-ci illərində poeziya aləminə qədəm qoyduğunuz ilk vaxtlardan ədəbiyyatımıza yeni nəfəs gətirərək, geniş oxucu auditoriyasının xüsusi rəğbətini qazanmısınız.
Qayəsini Vətən məhəbbəti, milli azadlıq duyğuları, ənənəvi dəyərlərə bağlılıq və mənəvi ucalığa çağırış təşkil edən əsərləriniz Sizi həmişə ədəbi prosesin ön mövqelərində saxlamışdır. Həzinliyi və səmimiliyi, dil səlisliyi, axıcılığı və təbiiliyi ilə seçilən şeirlərinizdə müasirlərimizin hiss və düşüncələri öz dolğun bədii ifadəsini tapmışdır. Xalqın yaddaşının poeziyadakı əksi olan poema və mənzum pyeslərinizdə keçmişimizin uzaq və yaxın dövrlərinin taleyüklü mühüm hadisələrini və böyük şəxsiyyətləri tarixi həqiqətlər işığında dərin vətənpərvərlik və milli dövlətçilik ruhunda canlandırmısınız. Azərbaycan xalqının mübarizliyini və qəhrəmanlığını tərənnüm edən bu əsərlər teatr səhnələrində uğurla tamaşaya qoyulmuşdur.
Ədəbi şəxsiyyətinizlə vəhdətdə alim, pedaqoq və ictimai xadim kimi səmərəli fəaliyyətiniz Vətənə və xalqa ləyaqətlə xidmətin bariz nümunəsidir.
İnanırıq ki, milli məfkurəyə sədaqət və mənəvi saflıq aşılayan yaradıcılığınız gənc nəslin milli mənlik şüurunun formalaşmasında bundan sonra da əhəmiyyətli rol oynayacaqdır.
Qeyd: Mübarək Ramazan ayının xüsusi təqvimi Bakı və Abşeron şəri vaxt ölçüsünə uyğun tərtib edilmişdir. Digər bölgələr Mübarək Ramazan ayının təqvimini qafqazislam.com saytında yerləşdirilən ənənəvi namaz vaxtları ilə tənzimləsinlər.
Bütün varlığı ilə xalqına bağlı olan, onun azadlığı, istiqlalı naminə yorulmadan yazıb-yaradan qələm adamlarındandır Nəriman Həsənzadə. Millətə, xalqa xidməti özünün ömür kredosuna çevirən şair həmişə öz yüksək intellekti, mübarizliyi ilə ön sıralarda yer alıb.
AZƏRTAC xəbər verir ki, bu gün müasir Azərbaycan poeziyasının, ədəbi-ictimai fikrinin görkəmli nümayəndələrindən birinin – Xalq şairi Nəriman Həsənzadənin 95 yaşı tamam olur.
Nəriman Həsənzadəni xoşbəxt qələm adamlarından hesab etmək olar. Ona görə ki, hər zaman həsrətlə gözlədiyi Qələbə sevincini dadıb. O, tez-tez deyirdi ki, “Qarabağ ürəyimizin yaralı yeridir. Ən böyük istəyim gedən quşların öz yuvalarına qayıtdığı kimi, Qarabağın qayıdışıdır”. Artıq Xalq şairinin bu arzusu çin olub. Müzəffər Ali Baş Komandanın rəhbərliyi ilə rəşadətli Ordumuz Qarabağı yağı tapdağından azad edib.
Onun əsərləri keçmiş SSRİ və bir çox xarici ölkə xalqlarının (ingilis, fransız, alman, fars, italyan, çex, hind, ərəb, xorvat və s.) dillərinə tərcümə olunub.
Xalq şairi 34 bədii-poetik toplunun, “Tariximiz, taleyimiz” adlı irihəcmli elmi-ədəbi-tənqidi məqalələr kitabının müəllifidir. Şairin yeddicildlik “Seçilmiş əsərləri” kütləvi tirajla nəşr olunub, 100-dən artıq şeirinə musiqi bəstələnib.
Əsərləri haqqında respublika və xarici mətbuat səhifələrində məqalələr dərc edilib. “Nəriman Həsənzadənin lirikası” mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edilib, “Nəriman Həsənzadənin yaradıcılıq yolu” adlı monoqrafiya çap olunub. Onun yaradıcılığı hər zaman yüksək dəyərləndirilib və müstəqil Azərbaycanın bir sıra ali orden və medallarına layiq görülüb.
“Tale mənə şairliyi könül dostu verib”, – deyən şairin qarşıdakı illərdə də əzəli və əbədi “dostu” ilə çox sirdaşlıq edəcəyinə və neçə-neçə yeni poetik nümunələrlə oxucuları sevindirəcəyinə inanırıq.
Əliağa Vahid Azərbaycan poeziyasında qəzəl janrının ən görkəmli nümayəndələrindən və XX əsrin parlaq klassiklərindən biridir. Onun həyatı, yaradıcılığı və ədəbi irsi milli poeziyamızda dərin iz qoyub, bir çox nəsillərə ilham verib. Əliağa Vahid həm klassik şeirin ənənələrini yaşadan, həm də ona yeni nəfəs gətirən sənətkar kimi Azərbaycan ədəbi mühitində həmişə yüksək qiymətləndirilib.
AZƏRTAC xəbər verir ki, bu gün böyük qəzəlxan, Əliağa Vahidin anadan olmasından 131 il ötür.
“Qəzəl de ki, məşhuri-dövran ola” – Füzulinin bu kəlamından bizi beş əsrlik bir zaman ayırır və qəzəl dünyamızda Füzulidən sonra neçə ustad şair bu janrda hünər göstəriblər. “Böyük Füzulimizin yadigarı mən özüməm”, – deyirdi Vahid. Dahi Füzulini özünün böyük ustadı adlandıran Əliağa Vahid, onun bədii üslubundan, işlətdiyi əruz bəhrlərindən, təsvir və ifadə vasitələrindən, qafiyə və rədiflərindən bilavasitə faydalanaraq öz yaradıcılığında bədii sözün məna dolğunluğuna, ifadə səlisliyinə nail olub. Əliağa Vahid qəzəl yaradıcılığında püxtələşdikcə, klassik qəzəl məktəbinin istedadlı davamçısı kimi öz dəst-xəti ilə seçilmiş, qəzəlləri və satirik şeirləri xalq arasında sürətlə yayılmış, ürəklərə yol tapmış, sevilmiş və dillər əzbəri olmuşdu. Şair qəzəl janrının mövzu dairəsini xeyli genişləndirmiş, Vətənə, xalqa məhəbbətini sadə, adi xalq dilində əruzun ritmik bəhrlərində qoşa misralarla uğurla şeirə çevirmişdi.
Vahidin qəzəlləri poetik dilinin sadəliyi, xəlqiliyi və ahəngdarlığı ilə seçilir, xanəndələrin repertuarında mühüm yer tutub. O, Nizami, Xaqani, Füzuli, Nəvai və başqalarının qəzəllərini Azərbaycan dilinə tərcümə edib.
Əliağa Vahid 1965-ci il oktyabrın 1-də Bakı şəhərində vəfat edib.
“Gənc Ədiblər Məktəbi”nin müdavimi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin (AYB) üzvü, Azərbaycan Respublikası Prezidenti təqaüd fondunun təqaüdçüsü, Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının GƏNCƏ Bürosunun Rəhbəri
* * *
Onda payızdı havalar,- Qış da oldu, yaz da oldu. Bitdisə, nə fərqi günah Sizdə oldu, bizdə oldu.
Həsrətin yol yorğunudu, Ürəyimə dinc düşübdü. Dörd divarın içində Mənə bircə künc düşübdü.
Nədir ki, bu bəlirsizlik, Ya tut məni, ya at məni. Sənin dalınca göndərsəm, Yarıdarmı həyat məni?!
* * *
Bir addım irəli, bir addım geri, Yenə eyni çıxır yolların sonu. Mənə bu havada üşümək qalır, Bir də ki, bir də ki, düşünmək onu.
Təzədən doğulur bu ruh, bu bədən, İlahi, silinir yadım, yaddaşım. Əlim telefona gedir, qayıdır, Görən nə düşünür xəttin o başı?
Gecənin yarsına qurum saatı, Oyanım darıxım, yatım darıxım. Bu yaşda ərköyün ruhun başını Bilmirəm mən necə qatım… darıxım.
Ya bir də görməsəm, məni sevməsə? Əsən ürəyimdi, yel deyil əsən. Mən elə bilirəm səadət odu, O nə bilir, necə bilir, görəsən?
Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Prezident təqaüdçüsü, Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Baş redaktoru.
Nə qədər günah tapdım kipriyində, gözündə. Barmağının izini sildim, təmiz olmadı. Silah dodaqlarından ikicə kəlmə atdın. Güllələr mat qaldılar, bax gör ölən olmadı?
Bu ölüm qurtuluşdu,- ölüm qurtuluş deyil. Sözlər intihar ipi,- intihar da iş deyil. Şeir adlı namələr bir növ bildiriş deyil? Mesajlar çoxaldılar ; görüb gülən olmadı.
Bəzi dərdlər qurumur,insanı dərd qurudur Xatırlayandı yaddaş, bir də gördün – unudur. İçimə bir qurd düşür,quduzlaşır qudurur- Səni o qurdla boğdum, amma, gömən olmadı.
Könüldən dərd almağı öyrənmədi insanlar. Arxada xatirələr dərdlərimə əl sallar. Bir sevgi yaşadım ki,şahid oldu nisanlar. O sevginin külündə məni görən olmadı?
Tarix üzrə fəlsəfə doktoru, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Fərdi Prezident təqaüdçüsü
Doğum günümə yazdığım şeir:
Yenə dolum başladı, yenə yaş üstünə yaş, Ömrüm qum saatında əriyir yavaş-yavaş. Ruhum inad eyləyən bir uşaq sayağıdır, Ürək ki var, dünənin sınıq oyuncağıdır…
Nə keçmişə əl çatar, nə gələcək bir liman, Bircə anlıq işığam, zülməti yırtan zaman. Öz içimə qonağam canımın süfrəsində, İçim içimi yeyir, bir köç ərəfəsində…
Nə gələn var, nə gedən, yol mənəm, yolçu mənəm, Yol da uzanıb gedir, yolun əlacı mənəm. Zaman kor bir dəyirman, üyüdür hər anımı, Mən bir toz zərrəsiyəm, bürüyür dörd yanımı.
Ulduzların dili lal, göy üzü bir dar qəfəs, Varlıq — iki yoxluqdan borc alınan bir nəfəs. Gözümdən sual yağır, mən hara, bu yer hara? Sirr mənəm, sirdaş mənəm, kim məni çəkir dara?
Məkan əbədiyyətin içində bir sancıdır , Varlığım yoxluğumun gecikmiş sevincidir. Yer üzü bir aynadır, məni də bağlayarmı? Mən sındım, ayna qaldı… Aynalar ağlayarmı?
Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Baş redaktoru
– Sara! Qapını aç, Sara!
– Nə olub, ay qızım? Niyə qapını elə döyürsən? – qonşu qadın öz qapısından təlaşla boylandı.
– Sara… Saranı görən olub səhərdən? – Fidan qadının cavabını eşitmək üçün səbirsizləndi.
– Yox… Dünən də görməmişəm. Bir neçə gündür görünmür. Amma sən axı…
– Hə, mən hər gün gəlirdim… Dünən heç yaxşı deyildi… Telefona cavab vermir, indi də qapını açmır, – deyib barmaqlarını hirslə çeynəməyə başladı.
***
– Hara gedirik?
– Görmürsən?!
– Hə… amma…
Saranın ayağı balaca məzar daşına ilişdi. Niyə bu qədər balaca idi? Boz rəngli məzar daşı. Üstündə balaca bir insan şəkli sanki oyulmuşdu. Çox balaca idi. Qəbir də balaca idi – sanki yeni doğulmuş körpəyə aid idi.
– Gözlə! – deyə qarşıda gedən rəfiqəsinə çatmağa çalışdı.
Bu Fidanın səsi idimi? Yox… sanki öz səsi idi. Öz gülüşü. Qarşıda gedən Fidan idi, amma deyildi də. Özünün daha balacaboy, daha yüngül, daha qayğısız variantı. Fidan hündürboy idi axı…
Qəbiristanlıqda adamlar vardı, amma Sara onların üzlərini seçə bilmirdi. Hamısı sanki siluet idi. Qəbirləri tapdalamamaq üçün diqqətlə addımlayırdı.
“Atam da burda olmalıdır…” deyə düşündü. “Onun yanına da gedərəm. Amma… mənim məzarım hardadır?”
– Gəl, – dedi qarşıda gedənə. – Gedək mənim məzarıma. Bir az kənardadır…
Sara nəhayət ona çatdı. Digər özü gülürdü. Üzündə qəribə bir rahatlıq vardı.
– Çox kənardayam… Uzaqdayam. Gələ bilməyib heç kim ziyarətə. Baxımsız qalıb məzarım… yəqin…
Bu sözləri Sara dedi, yoxsa yanındakı “o”? Səsi öz qulağına yad gəldi sanki.
Ürəyi sürətlə döyünməyə başladı. Əlindəki fotoplyonkanı açıb yenidən burdu, yığdı. Sanki vaxtı geri qaytarmaq üçün mexaniki bir hərəkət edirdi.
Ayaqları ağırlaşmışdı. Addım ata bilmirdi.
Yanındakı “özünün” qorxusunu hiss etmiş kimi sakit səslə dedi:
– Kaş həyat da fotoplyonka kimi geri qaytarıla biləydi… Bu sözləri deyən kimi Sara kürəyindən, tam ürəyinin arxasından bir üşütmə hiss etdi və gözlərini açdı.
– Sara!
– Qapını sındıraq!
– Kənara çəkilin!
Qapının o biri tərəfindən səslər gəlirdi.
Sara qalxıb qapını açdı. Fidan onu görən kimi boynuna sarıldı.
– Çox qorxdum! Çox qorxutdun məni!
– Mən də… – Sara pıçıldadı və onu qucaqladı. Sanki dünyanın bütün yükü bir anlıq çiyinlərindən götürüldü.
– Uzun zamandır yata bilmirdim, düşündüm bəlkə dərmandan bir neçəsini içsəm… o da belə oldu…
– Bir neçəsini? Yəni nə qədərini? Qorxutma məni!
– Narahat olma, canıma qıyacaq qədər aciz deyiləm…
Fidan səhərdən qapını döydüyünü, qonşuları yığdığını, nə qədər nigaran qaldığını danışırdı. Sara dinləyirdi. Amma əslində hələ də yuxunun içində idi.
O, günlərlə yeməkdən-içməkdən kəsilən, evdən çıxmayan Sara deyildi sanki.
Asta-asta özünü topladı. Duşa girib çıxdı. Saçlarını qurudub səliqəyə saldı. Özünə yaşıl çay dəmlədi.
Fidan ona qəribə baxırdı.
– Sən yaxşısan?
– Hə. Yaxşıyam. Daha da yaxşı olacağam, – dedi Sara.
Sonra birdən ciddi bir ifadə aldı.
– Seminarım var.
– Nə seminar? Nə danışırsan sən? Bu halda?
– Halıma nə olub ki?
– Sara…
– Qalx! Çox işimiz var – etiraz etməsin deyə Fidanın sözünü kəsdi.
Yaşıl çayından son bir qurtum alıb fincanı masaya qoydu və qapıya doğru qətiyyətlə addımladı.
***
Sara auditoriyaya daxil olan kimi gecikdiyinə görə üzr istədi. Səsi sakit idi. Hətta həddindən artıq sakit.
Kürsüyə keçdi. Zal demək olar ki, dolu idi.
Seminar gedirdi. Sara auditoriya ilə diqqətlə danışır, suallara cavab verir, məsələlər üzərində düşüncələrini paylaşırdı. Səsi sakit, ritmi nizamlı, amma hər sözündə auditoriyanı düşündürən bir enerji vardı.
Seminarın sonuna yaxın Sara üzünü yenidən auditoriyaya tutdu. Bir anlıq dayandı, baxışları zalın hər küncünü süzdü, sonra sakitcə dedi:
– İndi isə bir nümunə ilə mövzunu bir az daha aydınlaşdırmaq istəyirəm… Bir yuxu haqqında danışacağam. Təbii ki, anonim bir nümunədir.
(Anonim.)
Özü bu sözə içində acı-acı gülümsədi. Sonra yuxunu gördüyü kimi danışdı.
– Qəbiristanlıq… Qəbiristanlıqda çox adam var, amma heç kimin üzü seçilmir. Sanki hamı var, amma heç kim yoxdur.
(İzdiham içində tənhalıq…)
– Bu çox tipik simvoldur. Üzlərin görünməməsi insanın öz emosiyalarından dissosiasiya etməsini göstərir. Yəni, hiss var, amma əlaqə yoxdur.
Əlləri masanın üstündə sakit dayanmışdı. Heç kim onun barmaqlarının titrədiyini görmürdü.
– Daha sonra yuxuda balaca bir məzar görünür. Ölçüsü uşaq məzarı kimidir.
Zalda bir neçə nəfər qeydlər apardı.
– Bu, əksər hallarda uşaqlıq travmasına işarədir. İçimizdə basdırdığımız “uşaq mən”. Biz böyüdükcə onu susdururuq. Güclü olmaq üçün. Tərk edilməmək üçün. Sevilmək üçün.
(Sevilmək üçün nə qədər dəyişdin, Sara?)
– Yuxudakı ata fiquru. Yuxunu görən şəxsin atası illər əvvəl dünyasını dəyişmişdi. Köhnə “mən” onun ölümünü tam qəbullanmayıb, bir hissəsi hələ itki ilə barışmamışdı. Yuxuda onun yoxluğu göstərir ki, qorunma və dəstək ehtiyacı artıq fiziki deyil, daxili prosesdir. Yeni “mən” bu yuxuda həm uşaqlıq travmasını, həm də atanı itirməyi qəbul etməyə başlayır. Bu, transformasiyanın bir hissəsidir – köhnə və yeni versiyalar arasında inteqrasiya.
(Bilirəm… qəbul etməliyəm… barışmalıyam… Səni çox sevirəm, ata!)
– Yuxudakı digər detal – insanın öz məzarını axtarmasıdır.
Bir anlıq susdu. Zalda qəribə bir sakitlik yarandı.
– Öz məzarını axtarmaq nə deməkdir? Bu, köhnə identikliyin artıq funksiyasını itirdiyini göstərir. Psixika deyir ki: “Bu versiya artıq yaşaya bilmir.”
(Köhnə Sara… sən hələ də burdasan.)
– Maraqlı məqam odur ki, yuxu görən şəxs o məzarın “kənarda” olduğunu deyir. Uzaqda. Ziyarət olunmayan. Baxımsız.
Səsi bir az yavaşladı.
– Bu, çox vaxt insanın öz ehtiyaclarını illərlə ikinci plana atmasının nəticəsidir. Özünü kənara qoymaq. Özünü tərk etmək.
(Səni yalnız o tərk etməyib. Sən özünü daha əvvəl tərk etmişdin.)
Sara nəfəsini dərindən aldı.
– Bir başqa simvol isə fotoplyonkadır. Həyatı geri qaytarmaq istəyi. Keçmişə müdaxilə etmək arzusu. Bu, kontrol ehtiyacıdır. Çünki dəyişiklik qorxuludur.
(Köhnə versiyanı buraxmaq daha qorxuludur.)
Zaldan bir tələbə əl qaldırdı:
– Bəs belə yuxu görən insan nə etməlidir?
Sara ona baxdı. Baxışları sakit idi. Amma içində bir şey qırıldı.
– Qəbrin üstünə torpaq atmaq yox – onun qarşısında dayanmaq lazımdır, – dedi. – Qorxmadan baxmaq. Üzləşmək. Yas tutmaq. Çünki transformasiya silmək deyil. Transformasiya qəbul etməkdir.
Bir neçə saniyəlik sükutdan sonra davam etdi:
– Hər dəyişimin içində kiçik bir ölüm var. Amma bu ölüm fiziki deyil. Bu, köhnə “mən”in ölümüdür.
(Köhnə Sara, sən həqiqətən ölməlisən?)
Səsi yenidən sabitləşdi.
– Əgər belə bir yuxu görsəniz, bilin ki, beyniniz sizi qorxutmur. Hazırlayır. Bəli, hazırlayır. Nəyə? Bəzən insanın tutmalı olduğu ən ağır yas – başqasına yox, öz köhnə versiyasına tutduğu yasdır.
Sara lövhəyə tərəf döndü.
Markerı yenidən əlinə aldı.
“TRANSFORMASİYA” sözünün altından xətt çəkdi və altına yazdı:
Qəbul.
Yas.
Buraxmaq.
Sonra bir anlıq dayandı və əlavə etdi:
– Yeni identiklik seçimi.
Arxaya çəkildi.
– Transformasiya bir seçimdir.
Zalda qəribə bir hərəkətlilik yarandı. Seminar bitmişdi, amma heç kim tələsmirdi. Bir neçə nəfər yaxınlaşıb sual verdi. Biri qeyd etdiyi fikri dəqiqləşdirmək istədi. Digəri şəxsi bir vəziyyətindən danışdı. Sanki hamının içində danışılmamış bir “məzar” var idi.
Sara hamısını dinlədi. Gülümsəyərək qısa, konkret cavablar verdi. Əvvəlki kimi emosional deyil, amma məsafəli də deyildi.
Zal tədricən boşaldı. Fidan ona yaxınlaşdı.
– Saram… başqa cür idin bu gün, – dedi.
Sara çantasını açıb kağızlarını səliqə ilə yerləşdirdi.
Telefon yenidən titrədi. Fidan baxışlarını ondan çəkmirdi.
– Odur? – deyə astadan soruşdu.
Sara cavab vermədi. Sakitcə ekrana baxırdı. Barmağı isə tam ortada idi – nə yaşıl, nə də qırmızı düymədə. Zəng susdu. Sara bir anlıq dayandı. “Sevgim” adını sildi. Sonra adsız nömrəni qara siyahıya əlavə etdi və telefonu çantasına qoydu.
– Gedək? – dedi.
Fidan nə deyəcəyini bilmədi. Sadəcə başını tərpətdi.
Onlar birlikdə auditoriyadan çıxdılar.
Lövhədə hələ də bir söz qalırdı: TRANSFORMASİYA. Və ilk dəfə idi ki, bu söz Sara üçün nəzəri termin deyildi.
Milli Kitabxanada ənənəvi olaraq oxu mədəniyyətinin təşviqi, kitaba sevginin aşılanması və cəmiyyətdə paylaşma dəyərlərinin gücləndirilməsi məqsədilə “14 fevral – Beynəlxalq Kitab Bağışlama Günü” adlı virtual və ənənəvi kitab sərgiləri istifadəçilərə təqdim olunub.
Kitabxanadan AZƏRTAC-a bildirilib ki, ənənəvi sərgidə oxu mədəniyyəti və kitabın cəmiyyətdəki rolu, söz, kitab, mütaliə, kitabxana və kitab nəşri haqqında müdrik fikirlər, şagirdlərdə mütaliə mədəniyyətinin formalaşdırılması, uşaqlar və gənclər üçün nəzərdə tutulmuş maarifləndirici kitablar, Azərbaycan və dünya ədəbiyyatının seçmə nümunələri və s. Azərbaycan və xarici dillərdə ədəbiyyatlar nümayiş olunur.
Virtual sərgidə fotolar Ulu Öndər Heydər Əliyevin söz, kitab, mütaliə, kitabxana və kitab nəşri haqqında müdrik fikirləri, hər il ənənəvi şəkildə Milli Kitabxanada Beynəlxalq Kitab Bağışlama Günü ilə əlaqədar keçirilən tədbirlər haqqında materiallar, kitab marafonu, kitab və oxu mədəniyyəti, kitab çapı və s. haqqında ədəbiyyatlar, dövri mətbuat səhifələrində dərc olunan məqalələr tam mətnləri ilə nümayiş olunur. Virtual sərgi ilə tanış olmaq istəyənlər https://anl.az/el/vsb/Beynelxalq_Kitab_Bagislama_Gunu/index.htm linkindən istifadə edə bilərlər.
Fevralın 14-ü Beynəlxalq Kitab Bağışlama Günüdür. Bu, təqvimdə ən gənc bayramlardan biri sayılır.
Kitab bir nəslin digər nəslə qoyub getdiyi ən qiymətli mənəvi mirasdır. Bir kitab bəzən bir qərarı dəyişir, bir düşüncəni formalaşdırır, bir taleyə istiqamət verir. Kitabı paylaşmaq isə oxumaqdan daha dərin təsir yaradır – yeni oxucuların dünyagörüşünə işıq tutur, insanları ortaq dəyərlər və düşüncələr ətrafında birləşdirir.
AZƏRTAC xəbər verir ki, 14 fevral tarixi kitab oxumağın və paylaşmağın insanları birləşdirən gücünü vurğulayır, bilik və mütaliəyə sevgini təşviq edir.
Beynəlxalq Kitab Bağışlama Günü (“International Book Giving Day”) ilk dəfə 2012-ci ildə ABŞ-da kitabsevərlər tərəfindən qeyd olunub. Təşəbbüsün müəllifi məşhur “Delightful Children’s Books” uşaq kitabı saytının yaradıcısı Emmi Brodmurdur. Maraqlıdır ki, ideya ona balaca oğlunun sadə, amma düşündürücü sualından sonra yaranıb: niyə insanların bir-birinə kitab bağışladığı xüsusi bir gün yoxdur?
2013-cü ildə Cənubi Afrikadan Braziliyaya, Sinqapurdan Britaniyaya, Hindistandan Yeni Zelandiyaya qədər müxtəlif ölkələrdən olan blogerlər bu çağırışa qoşularaq günü “Uşaqlara Kitab Bağışlama Günü” kimi qeyd etməyə dəvət ediblər. Qısa zamanda təşəbbüs geniş yayılıb və 14 fevral dünyanın bir çox ölkəsində kitab sevgisini paylaşmaq üçün xüsusi tarixə çevrilib.
Bu gün hər kəs üçün sadə, amma mənalı bir çağırışdır: sevdiklərinizə və ya ehtiyacı olanlara kitab hədiyyə edin, bilik və hekayələri paylaşın. Çünki hər bir kitab yalnız bir oxucuya deyil, cəmiyyətə də işıq saçır, insanları yaxınlaşdırır və gələcək nəsillərə mədəni sərvət kimi ötürülür.
Azərbaycanın mədəniyyət və ədəbiyyat portalının (edebiyyat-az.com) rəhbərliyi və kollektivi Sizi, Naxçıvan Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsinin məzununu, ADA Universiteti Qazax Mərkəzinin magistrantını, ABC ACADEMY-nin həmtəsisçisi, filologiya üzrə peşəkar təlimçini ƏLİYEV AQİL SƏFAİL OĞLUNU doğum gününüz münasibətilə səmimi qəlbdən təbrik edir, Sizə möhkəm cansağlığı, xoşbəxt həyat, pedaqoji fəaliyyətinizdə yeni-yeni yaradıcılıq uğurları diləyir!
Ən qısa zaman kəsiyində minlərlə insanın həyatını yaxşılığa doğru dəyişməyi bacaran, Müəllim və müdavimlərə, abituriyentlərə təmənnasız olaraq dəstək olan, Ən şərəfli peşənin nümayəndəsi-MÜƏLLİM olduğunuz üçün Sizinlə qürur duyuram, fəxr edirəm. Nə yaxşı ki, varsınız! Uca Allah Sizi qorusun! Allah güc versin!
Ay Aqil müəllim!
Sevimli müəllimim Aqil Əliyev üçün
Yazmadım bir şeir qalsın izimçün, Bulmadım dərman da mən də dizimçün, Görən, dəyişərmi hökmün bizimçün, Yenə də kainat, ay Aqil müəllim?!
Şairin gözünə xəzəl göründü, Aşığın sazında qəzəl göründü, Bu həyat dünyadan gözəl göründü, Yaxşı ki, var həyat, ay Aqil müəllim!
YAĞMUR da, İNCİ də güldü*, çiçəkdi, Sinədə döyünən böyük ürəkdi, De nəyə gərəkdi, nəyə gərəkdi, Bu qədər zarafat, ay Aqil müəllim?!
Dərin hörmət və ehtiramla, Kənan Aydınoğlu, Bakı şəhəri. 13 noyabr 2024-cü il.
Gürcüstanda maarif fədailərimizdən olan, soydaşlarımızın elmə, biliyə, təhsilə marağının artmasında xüsusi rolu olan Gürcüstan Aşıqlar Birliyinin sədri Xəlil Hüseynovun 85 illik yubileyi və “Axtaracaq ellər məni” şeirlər kitabının təqdimatı keçirilib.
AZƏRTAC xəbər verir ki, Gürcüstan Azərbaycanlıları Konqresinin (GAK) təşəbbüsü və təşkilatçılığı ilə keçirilən tədbirdə Gürcüstanda tanınmış elm adamları, aşıqlar, söz, saz ustadları, ziyalılar iştirak ediblər.
GAK sədri Hüseyn Yusubov qonaqları salamlayaraq Xəlil Hüseynovun həyat və fəaliyyəti barədə ətraflı məlumat verib.
Daha sonra çıxış edənlər – X.Hüseynovun müəllim yoldaşları, dərs dediyi və hazırda Gürcüstanın müxtəlif bölgələrinə pedoqoji sahədə, eləcə də dövlət orqanlarında çalışan insanlar, aşıqlar yubilyar barədə xoş təəssüratlarını bölüşüb, onun şeirlərindən parçalar söyləyib, mahnılar ifa ediblər.
Sonda Xəlil Hüseynov çıxış edərək yüksək təşkilatçılığa görə Gürcüstan Azərbaycanlıları Konqresinə təşəkkürlərini bildirib.
Qeyd edək ki, X.Hüseynov Gürcüstanda doğulub, Azərbaycanda ali təhsil aldıqdan sonra yenidən Borçalıya qayıdıb. Burada gənc nəslin yetişməsində, eləcə də şeirin, mədəniyyətin, saz sənətinin inkişafında misilsiz xidmətlər göstərib. Onun şeirlərində Vətənə, xalqa, insana sevgi, məhəbbət hər zaman özünü göstərir.
Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü sessiyası (WUF13) çərçivəsində Azərbaycana təxminən 20 minə yaxın qonağın gəlməsi gözlənilir. Tədbirdə çoxlu sayda beynəlxalq təşkilatlar iştirak edəcək. Həmçinin Memarlar İttifaqına bir sıra ölkələrin müvafiq qurumları və peşəkar birlikləri müraciət edərək forumda iştirak üçün qeydiyyatla bağlı dəstək istəyiblər və bu istiqamətdə işlər aparılır.
Bunu AZƏRTAC-a müsahibəsində Azərbaycan Memarlar İttifaqının İdarə Heyətinin sədri Əməkdar memar Elbay Qasımzadə söyləyib.
“Tədbirdə iştirakımız müxtəlif formalarda nəzərdə tutulur. Əlbəttə ki, bir neçə paneldə Azərbaycan Memarlar İttifaqının əsas nümayəndələri spiker qismində çıxış edəcək və müzakirələrə qoşulacaqlar. Bununla yanaşı, iki böyük sərginin də hazırlığını aparırıq. Birinci sərgi Azərbaycan memarlıq irsinə həsr olunacaq. İkinci sərgi isə müasir dünya memarlığını əhatə edəcək. Bildiyiniz kimi, artıq yeddi dəfə Bakı Beynəlxalq Memarlıq Müsabiqəsini keçirmişik. Bu müsabiqədə 50-yə yaxın ölkədən 275 layihə təqdim olunub və yeddi nominasiya üzrə 21 qalib seçilib. Hazırda bu illər ərzində keçirilmiş müsabiqələrin bütün qalib işlərindən ibarət genişmiqyaslı bir sərgi hazırlanır və həmin işlər WUF13 çərçivəsində nümayiş olunacaq. Bu sərginin əsas məqsədi dünya ictimaiyyətinə Azərbaycanın təkcə sənaye və iqtisadi sahələrdə əldə etdiyi nailiyyətləri deyil, həm də memarlıq və şəhərsalma sahəsində də beynəlxalq mərkəz kimi qəbul olunduğunu göstərməkdir”,- deyə Memarlar İttifaqının İdarə Heyətinin sədri bildirib.
“İRS-Erbe” jurnalının alman dilində yeni nömrəsi çap olunub.
AZƏRTAC xəbər verir ki, “İRS” jurnalının baş redaktoru Musa Mərcanlı jurnalın alman dilindəki yeni nömrəsinə yazdığı “Ön söz”də ilk növbədə Azərbaycanın getdikcə artan nüfuzundan bəhs olunur.
Bildirilir ki, işğal olunmuş ərazilərimizin Prezident İlham Əliyevin uğurlu siyasəti və diplomatik bacarığı sayəsində azad edilməsi, Qarabağda aparılan bərpa işləri, böyük qayıdış prosesi istər bölgədə, istər də dünyada Azərbaycanın siyasi, iqtisadi və geopolitik mövqeyinin güclənməsinə gətirib çıxarıb. COP29 iqlim konfransının Bakıda uğurla həyata keçirilməsi, təkcə bölgədəki ölkələrin deyil, həmçinin ABŞ-ın da ciddi şəkildə dəstəklədiyi Zəngəzur dəhlizinin açılması yolunda görülən işlər, Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri üçün nəzərdə tutulmuş 5+1 layihəsinə qoşulması da ölkəmizin çəkisini daha da artırıb və onun Avropa və Asiya arasında enerji təchizatı və yük daşınması istiqamətlərində ən mühüm iştirakçılardan birinə çevirməkdədir.
Jurnalın daimi müəlliflərindən olan Andrey Vasilyevin məqaləsində 44 günlük müharibədə Azərbaycanın qazandığı parlaq qələbə, Qarabağın işğaldan azad olunması yolunda Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi altında görülən mühüm bir hadisə kimi qiymətləndirilir. Sonra da publisist qeyd edir ki, bununla belə Yuxarı Qarabağda silahlı separatçı dəstələrin hələ də qalması bütün bölgə üçün təhlükə mənbəyi idi. Məhz 2023-cü ilin sentyabrında keçirilmiş birgünlük antiterror əməliyyatı separatçı rejimin mövcudluğuna son qoydu. Azad olunmuş Qarabağda aparılan bərpa və quruculuq işləri də məqalənin mühüm məqamlarındandır.
Azərbaycan mədəniyyətinin Almaniyada tanıdılması ənənəvi olaraq “İRS-Erbe” jurnalının mühüm istiqamətlərindən biridir. Bu nömrədə də həmin mövzuda bir neçə məqalə dərc edilib. Professor Ataəmi Mirzəyevin “Füzuli: söz mülkünün sultanı” məqaləsi böyük Azərbaycan şairinin əsərlərinə, yaradıcılığının fəlsəfəsinə, onun Yaxın Şərqə və türkdilli ölkələrə, onların mədəniyyətinə və ədəbiyyatına göstərdiyi təsirə həsr edilib.
Alman müğənnisi Dagmar Kuhn “Yaxın Şərqlə Qərb arasında: mənim Azərbaycan musiqisi ilə qarşılaşmalarım” məqaləsində ilk dəfə Almaniyada Azərbaycan musiqisinin ifasını eşidəndən sonra onunla dərindən maraqlanmasından, musiqimizin tarixi, görkəmli bəstəkarlarımız və ifaçılarımız haqqında məlumat toplamasından yazır. Amma bununla kifayətlənməyən alman müğənni bir neçə Azərbaycan mahnısını öyrənməyə qərar verir və onları bu günə qədər müxtəlif konsert və tədbirlərdə ifa etməkdədir.
Mədəniyyət mövzusunda olan daha bir məqalə Mirzə Qədim İrəvaninin rəssamlıq fəaliyyətinə həsr edilib.
Arxitektor Aygün İmanova Azərbaycandakı alman məskənlərinin (1818-1941) tarixindən qısaca bəhs etdikdən sonra onlardan biri olan və bu gün Çinarlı adlanan tarixi Georgsfeld qəsəbəsi və onun arxitekturası haqqında geniş məlumat verir.
Faiq Nəsibovun Avstriya vətəndaşı Alfred Vakano haqqındakı yazısı bu almanın Oktyabr inqilabından əvvəl Rusiyada yaratdığı firmasının nəzdində Bakıda açmış olduğu pivə zavoduna həsr olunub.
İnanırıq ki, “İRS-Erbe” jurnalının növbəti nömrəsi də alman oxucularının geniş marağına səbəb olacaq.
Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqı, Fransanın Azərbaycandakı İnstitutu və Fransanın ölkəmizdəki səfirliyi ilə əməkdaşlıq çərçivəsində beynəlxalq “Şərq-Qərb Kino Lab” tammetrajlı bədii film layihələrinin inkişaf proqramını elan edib.
Bu barədə AZƏRTAC-a Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqından məlumat verilib.
Bildirilib ki, proqramın məqsədi gənc və təcrübəli azərbaycanlı kinematoqrafçıların bədii film layihələrini beynəlxalq standartlara uyğun şəkildə inkişaf etdirmək, onları peşəkar mentorluq və təlimlər vasitəsilə beynəlxalq platformalara hazırlamaqdır. Seçilmiş iştirakçılar layihələrini strukturlaşdırmaq və gücləndirmək, onları təqdimata hazır vəziyyətə gətirmək imkanı əldə edəcəklər. Ustad dərsləri və mentorla təkbətək görüşlər vasitəsilə seçilmiş layihələr inkişaf və təqdimat mərhələləri üçün peşəkar dəstəklə təmin olunacaq, eyni zamanda, iştirakçılar beynəlxalq film peşəkarları ilə şəbəkələşmə imkanı qazanacaqlar.
Layihəyə azərbaycanlı prodüser və rejissor olaraq komanda halında, inkişaf mərhələsində olan tammetrajlı bədii film layihələri ilə müraciət edə bilərlər (seçilmiş layihənin ssenari müəllifi dinləyici kimi qoşula bilər). Rejissor layihənin müəllif hüquqlarına sahib olmalıdır (ssenaristin razılığı tələb olunur). Təlimin dili ingilis dili olduğu üçün layihəni təqdim edən heyətin (rejissor və prodüser) ingilis dilini bilməsi şərtdir (ən azı bir nəfərin) və bütün materiallar ingilis dilində təqdim olunmalıdır.
Bu, bədii tammetrajlı film layihəsi üzərində işləyən, loqlayn, sinopsis və tritmenti olan kinematoqrafçılar üçün nəzərdə tutulan bir həftəlik inkişaf proqramıdır. Təlim müddətində iştirakçılara loqlayn, sinopsis və tritmentin inkişafı məqsədilə intensiv dərslər və təkbətək görüşlər keçiriləcək, layihə təqdimatı və pitçinq bacarıqları inkişaf etdiriləcək.
Müraciət etmək istəyənlər bütün məlumatları ingilis dilində, 1 PDF faylında (faylın adı müraciətçinin öz adı ilə adlandırılmalıdır) info@aki.az email ünvanına “Şərq-Qərb Kino Lab” başlığı ilə göndərməlidirlər.
Layihəyə müraciət martın 5-də yekunlaşır. Təlimlər aprelin 8-14-də baş tutacaq. Pitçinqdə qalib olan layihələr onların inkişafı etdirilməsi məqsədilə texniki, maddi və təşkilati dəstək alacaqlar.
Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının rəhbərliyi, bütün kollektivi Sizi, Gəncə Dövlət Universitetinin Fiologiya fakültəsinin məzununu, MHM Tədris Mərkərinin əməkdaşını, “Ən mədəni Azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimi” İsmayıl HÜSEYNOVU doğum günü münasibətilə səmimi qəlbdən təbrik edir, möhkəm cansağlığı, xoşbəxt həyat, pedaqoji fəaliyyətində yeni-yeni uğurlar diləyir!
Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Mətbuat xidməti və İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsi.
Xalq artisti Ağaxan Abdullayev Azərbaycan muğam ifaçıları arasında öz yeri, öz dəst-xəti olan sənətkarlardandır. O, milli musiqi ifaçılığında özünəməxsus yol açıb. A.Abdullayevin klassik xanəndələrimizin yaradıcılıq ənənələrinə əsaslanan sənət yolu milli musiqimizdə bir yenilik idi. Bu yenilik muğam, xanəndəlik sənətinə münasibətdə, mahnı ifaçılığında özünü qabarıq şəkildə göstərirdi.
AZƏRTAC xəbər verir ki, bu gün görkəmli xanəndə, Xalq artisti Ağaxan Abdullayevin anadan olmasının 76-cı ildönümü tamam olur.
Ömrünün 40 ilini Azərbaycan musiqisinin inkişafı və təbliğinə həsr edən böyük sənətkar Ağaxan Abdullayev Azərbaycanı qarış-qarış gəzib-dolaşıb, dünyanın 20-dən çox ölkəsinə qastrol səfərlərinə çıxıb. Hər yerdə Azərbaycan muğamlarını, xalq və bəstəkar mahnılarını böyük şövqlə, əsl ustalıqla ifa edib. O, nə oxuyubsa, ürəkdən oxuyub. Onun Azərbaycan musiqisinin inkişafı naminə gördüyü işlər hər zaman yüksək qiymətləndirilib və xanəndə fəxri adlar, orden və medallarla mükafatlandırılıb. Ağaxan Abdullayevin böyük məharətlə və ilhamla ifa etdiyi muğam dəsgahlarının audio və videoyazıları Azərbaycan Televiziyasının qızıl fondunda saxlanılır.
Xanəndə pedaqoji və maarifçilik fəaliyyətinə böyük önəm verib. O, 1977-ci ildən ömrünün sonunadək A.Zeynallı adına musiqi məktəbində muğamdan dərs deyib, gənc xanəndələr nəslinin yetişməsində böyük əmək sərf edib, bir çox tanınmış xanəndələrin ustadı kimi tanınır. O, dəfələrlə “Muğam” televiziya müsabiqələrinin münsiflər heyətinin üzvü olub.
Böyük ustad Ağaxan Abdullayev 2016-cı il dekabrın 25-də 66 yaşında Bakıda vəfat edib. Vəsiyyətinə əsasən, Türkan qəsəbəsi kənd qəbiristanlığında valideynlərinin yanında torpağa tapşırılıb.
Ağaxan Abdullayevin sənəti əbədiyaşardır. Bu ecazkar səs, bu sənət gələcək nəsillərə, əsrlərə ünvanlanı
Bu gün Azərbaycan mədəniyyətinin görkəmli nümayəndəsi, böyük bəstəkar, tanınmış alim-pedaqoq və ictimai xadim, SSRİ Xalq artisti, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, SSRİ və Azərbaycan Dövlət mükafatları laureatı, akademik Qara Qarayevin anadan olmasının 108-ci ildönümü tamam olur.
AZƏRTAC xəbər verir ki, Azərbaycan və dünya musiqi mədəniyyətinə böyük töhfələr vermiş Qara Qarayev milli və bəşəri xarakterli yaradıcılığı ilə gələcəyə yeni yollar açan novator sənətkar olub.
Onun Nizaminin “Yeddi gözəl” poemasından bəhrələnərək yazdığı “Yeddi gözəl” və Cənubi Afrika yazıçısı Piter Abrahamsının romanı əsasında yazdığı “İldırımlı yollarla” baletləri dünyanın bir sıra ölkələrində uğurla göstərilib. Bəstəkarın Birinci Simfoniyası Azərbaycanın ilk simfoniyaları arasında görkəmli yer tutur. “Don Kixot” simfonik qravüraları, “Leyli və Məcnun” (Nizaminin poeması əsasında), “Vyetnam süitası” əsərləri Qara Qarayev yaradıcılığının dəyərli səhifələridir. Çoxsaylı filmlərə, o cümlədən “Dənizi fəth edənlər”, “Qızıl eşelon”, “Xəzər neftçiləri haqqında povest”, “Uzaq sahillərdə” və digər ekran əsərlərinə musiqi bəstələyib.
Qara Qarayev həm də böyük pedaqoq idi. O deyərdi: “Şagirdlər bizim ən ciddi hakimlərimizdir. Əgər müəllim dərsdə bir fikir söyləyib, həyatda isə başqa cür hərəkət edərsə, bu, müəllimin mənəvi məğlubiyyətidir”. Tələbələrinin xatirələrində Qara Qarayev təkcə bəstəkar deyil, geniş erudisiyaya malik ziyalı, alim, filosof, şair təbiətli əbədi romantik, bəzən Don Kixot, bəzən də Sirano kimi yaşayır.
“Doğum günü keçirməyi sevməzdi. Öz ailəmiz olardı. Anam, bacım Züleyxa və mən… Onun xatirəsini yaşadan ən gözəl hədiyyə isə hər zaman səslənən musiqisidir”, – deyir oğlu Fərəc Qarayev.
Fevralın 5-dən Qəbələdə II Beynəlxalq “Qış nağılı” Musiqi Festivalı başlayır.
AZƏRTAC xəbər verir ki, festival Üzeyir Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyasının təşkilatçılığı, Heydər Əliyev Fondu, Mədəniyyət Nazirliyi və “Gilan”ın dəstəyi ilə keçirilir.
2009-cu ildən yay mövsümündə keçirilən Qəbələ Musiqi Festivalı artıq ikinci ildir ki, qışda da təşkil edilir.
Festivalın keçirildiyi 4 gün ərzində Qəbələdəki Heydər Əliyev Konqres Mərkəzində izləyicilərə rəngarəng proqram təqdim ediləcək. Müxtəlif musiqi zövqlərinə uyğun konsertlər təşkil olunacaq: vokal, kamera instrumental musiqi axşamları, solo çıxışlar, flamenko-caz, Azərbaycan-İspaniya, Bakı-Neapol kimi musiqi gecələri soyuq qış fəslini rəngləndirəcək.
“Qış nağılı”nın birinci günü dahi bəstəkar Qara Qarayevin musiqi irsinə həsr olunacaq. Səhnədə Xalq artistləri Fərhad Bədəlbəyli və Murad Adıgözəlzadə, Azərbaycan Dövlət Simli Kvarteti çıxış edəcək.
Fevralın 6-da isə festivalın təntənəli açılış mərasimi olacaq. Açılış konsertində Əməkdar artist Əyyub Quliyevin dirijorluğu ilə Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının Simfonik Orkestri, Əməkdar artist Afaq Abbasova (soprano), Aytac Şıxəlizadə (mezzo-soprano), Azər Zadə (tenor), Mahir Tağızadə (bariton) çıxış edəcəklər. Həmin gecə Cakomo Puççini, Coakino Rossini, Cüzeppe Verdi, Frans Leqar, Musa Mirzəyev və digər Azərbaycan və dünya bəstəkarlarının sevilən əsərlərindən ibarət konsert proqramı təqdim olunacaq.
Qəbələ festivalı musiqi bayramı olmaqla yanaşı, həm də mədəniyyətlərarası dialoqa mühüm töhfə kimi dəyərləndirilə bilər. Budəfəki festival da bu mənada istisna deyil. Belə ki, fevralın 7-də Qəbələdə Azərbaycanla İtaliya arasında dostluğu təcəssüm etdirən “Bakı-Neapol: Musiqi Körpüsü” kamera musiqi axşamı keçiriləcək. İzləyicilər Azərbaycan və İtaliya bəstəkarlarının əsərlərini dinləyəcəklər.
Fevralın 8-də isə “Qış nağılı” Beynəlxalq Musiqi Festivalının bağlanışı mərasimi olacaq. “Azərbaycan-İspaniya: iki ölkə, bir musiqi” adlı flamenko-caz musiqi gecəsində İspaniyadan dəvət alan ifaçı və rəqqaslar səhnəyə çıxacaq.
Beləliklə, dörd gün ərzində Qəbələ növbəti dəfə musiqisevərlərə unudulmaz “Qış nağılı” bəxş edəcək.
Azərbaycan Respublikasının mədəniyyət naziri Adil Kərimli fevralın 3-də Amerika Birləşmiş Ştatlarının (ABŞ) ölkəmizdəki səfirliyinin müvəqqəti işlər vəkili Emi Karlo ilə görüşüb. Diplomatı salamlayan nazir Azərbaycan ilə ABŞ arasında mədəniyyət sahəsində əlaqələrin inkişafı üçün geniş perspektivlərin olduğunu bildirib. Adil Kərimli dövlət tərəfindən ölkəmizdə mədəniyyət və yaradıcı sənayenin inkişafına xüsusi diqqət yetirildiyini deyib.Görüşdə bu il ölkəmizdə yeddinci dəfə keçiriləcək Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu barədə də söhbət açılıb.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin imzaladığı “Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsində, Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsində, “Tarix və mədəniyyət abidələrinin qorunması haqqında” və “Mədəniyyət haqqında” Azərbaycan Respublikasının qanunlarında dəyişiklik edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının 2025-ci il 30 dekabr tarixli qanuna əsasən, 2026-cı il fevralın 1-dən etibarən ölkədə mədəni irsin korlanması və məhv edilməsi ilə bağlı məsuliyyəti əhəmiyyətli dərəcədə sərtləşdirən yeni qaydalar qüvvəyə minir.
Qanunvericiliyə edilən dəyişikliklərə əsasən:
“Tarix və mədəniyyət abidələri” sözləri “mədəni sərvətlər” sözləri ilə əvəz edilərək anlayışlarda dəqiqləşdirilmə aparılmış;
Beynəlxalq təcrübə nəzərə alınaraq daşınar və daşınmaz mədəni sərvətlərə qarşı törədilən cinayətlərin xarakteri və tətbiq olunan cəzalar fərqləndirilmiş;
Mədəni sərvətlərə münasibətdə “korlama” və “məhv etmə” əməllərinin və mütənasib olaraq həmin əməllərə görə tətbiq edilən cəzalar fərqləndirilmiş;
Mədəni sərvətlər ilə bağlı cinayət əməllərinə görə hüquqi və vəzifəli şəxslərin də cinayət məsuliyyəti müəyyən edilmiş;
“Mədəni sərvətlərin ehtiyatsızlıqdan məhv edilməsi” əməlinin cinayət məsuliyyətinə səbəb olması müəyyən edilmiş və Cinayət Məcəlləsinə müvafiq maddə (246-1) əlavə edilmiş;
Mədəni sərvətlərin korlanması və məhv edilməsi üzrə əməllər birmənalı şəkildə cinayət məsuliyyətinə səbəb olması ilə bağlı İnzibati Xətalar Məcəlləsindən çıxarılaraq Cinayət Məcəlləsinə əlavə edilmiş;
İnşaat və digər təsərrüfat işləri görülərkən tarix və ya mədəniyyət abidəsi aşkar edildikdə dərhal işləri dayandıraraq, bu barədə müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqana (quruma) məlumat verilməməsi, habelə dəfinələrdə aşkar edilmiş və ya tapılmış abidələrin dövlətə təhvil verilməməsi ilə bağlı İnzibati Xətalar Məcəlləsinə yeni 231.3-2-ci maddə əlavə edilmiş;
Yalnız xüsusi mühafizə dərəcəsi tətbiq olunan deyil, dövlət tərəfindən mühafizə olunan bütün mədəni sərvətlərə qarşı törədilən əməllərə tətbiq olunan sanksiyalar proporsionallaşdırılmışdır.
Qeyd edək ki, yeni qaydalar mədəni irs xalqın tarixi yaddaşı, milli kimliyi və mənəvi dəyərlərinin ayrılmaz hissəsi kimi qorunmasının hər bir vətəndaşın və cəmiyyətin ümumi məsuliyyəti olduğunu bir daha vurğulayır.
Bu sahədə hüquqi məsuliyyətin gücləndirilməsi isə mədəni irsin qorunmasına dövlət səviyyəsində verilən xüsusi əhəmiyyətin göstəricisidir.
Gənclər üçün Prezident mükafatına namizədlərin seçilməsi üzrə Ekspert Komissiyasının təklifinə əsasən və Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 109‑cu maddəsinin 32-ci bəndini rəhbər tutaraq qərara alıram:
Elm, təhsil, mədəniyyət, gənclər siyasəti və gənclərlə iş, ictimai və sosialyönümlü fəaliyyət, innovasiya və sahibkarlıq sahələrində xüsusi fərqlənən aşağıdakı şəxslərə 2026-cı il Gənclər üçün Prezident mükafatları verilsin:
Ağadadaşov Sərxan Əbülfət oğlu Ağayev Şahmar Zöhrab oğlu Həsənova Elmina Qəhrəman qızı Həsənova Leyla Elçin qızı İsmayıllı Aynur Telman qızı İsmayılov Mahmud Azər oğlu Leysanova Hacıyeva Gülbağda Seyfəl qızı Məmmədova Lamiyə Famil qızı Novruzov Səməd Əbülqasım oğlu Tağızadə Mahir Tahir oğlu.
İlham Əliyev Azərbaycan Respublikasının Prezidenti
