AKALEMLER DERGİSİ 32. SAYI

.. yazı vicdanın kanamasıyla oluşur. Yazar, insanlık için vicdanını kanatarak mürekkep yapana denir.

AKALEMLER 32. SAYISI OKURUYLA BULUŞTU.

İki ayda bir yayınlanmakta olan akalemler dergisi 32. sayısı okurla buluştu.

Mağara Edebiyatı takdimi ile okurunu selamlayan dergi. “Edebiyat insanın arzularını, kederlerini, ıstırap ve acılarını konu edinir.” Diyerek toplumsal duyarlılığa vurgu ile sözü Diyarbakır annelerine getiriyor. Edebiyat kamuoyunun ve yazar camiasını konuya duyarsızlığı ile yazar tanımını “…yazı vicdanın kanamasıyla oluşur. Yazar, insanlık için vicdanını kanatarak mürekkep yapana denir.” Hükmü ile Anne acısına duyarsızlığı Platon’un mağara benzetmesine atıfla, günceli gerçeklikten uzak, gölge oyunu olarak niteliyor. Her türlü ideolojik körlüğün dışında olduğunu belirten dergi: “Kendi ideolojik mağarasında yaşayanlar bizim ışığımızı görmeseler de olur.” Cümlesiyle kendi edebiyat konumunu belirginleştiriyor. 

Kapağında Şair Ahmet Tevfik Ozan’a yer veren dergi geçtiğimiz ay kaybettiğimiz Prof.Dr. Ahmet Tevfik Ozan’a geniş yer ayırmış. Lütfü Şehsuvaroğlu’nun dörtlüğü kapakta yer alırken, Rıfat Yörük, Osman Aytekin, Selçuk Şamil, Selim Tunçbilek yazılarına Ahmet Tevfik Ozan’ın şair kişiliğini konu etmişler.

Derginin son sayılarında dikkat çeken yazarlarından Beste Bekir; çıkış yazısına uygun duyarlılıkla “Savaş Edebiyat Çarptığında” başlığı ile savaşın acılarını konu edinen edebiyata vurgu yapmış.

Derginin önemli hikâyecilerinden Melike Çelik ile birlikte Funda Karakeklik, Kübra Kızıltoprak zevkle okunan konulara el atmışlar.

Şiirleri İle Dergide dikkat çeken imzalar ise; Burhan Kale, Kurtuluş Çelebi, Yüksel Gazioğlu, Hızır İrfan Önder.

Hilal Kutlu Dergide sürekli yazan kalemlerden, “Mektubumun Hayaleti” isimli yazısıyla akalemler’de okuyabileceğiniz isimlerden. 

akalemlerdergisi@gmail.com adresi üzerinden dergiye erişebilirsiniz.

Derginin Çıkış Yazısı:

MAĞARA EDEBİYATI

Edebiyat insanın arzularını, kederlerini, ıstırap ve acılarını konu edinir. Diyarbakır’da onlarca anne karda, kışta, gözyaşları içinde aylarca evlatlarının yollarını gözlüyorlar. Bu dram karşısında insanlık gibi edebiyatımızda sus pus olmuş durumda. Edebiyat hayatın bu acıklı cephesine gözlerini kapamış durumda. Neden? Edebiyat insanının yaşamadığı, tatmadığı bir keder mi bu? Sanmıyorum. Kaç edebiyat insanı bu acıyı yaşamıştır kim bilir? Ama bizde bu durum sanki A. Camus’un yabancı romanına konu edindiği anne çocuk ilişkisine benziyor. Edebiyatçılar güncel olanın peşinden koşarken yapayalnızlık içinde çırpınan annelerin acılarını işitmiyorlar. Oysa yazı vicdanın kanamasıyla oluşur. Yazar, insanlık için vicdanını kanatarak mürekkep yapana denir.

Yazarlar, büyük(!) edebiyatçılar neredesiniz. Hangi mağaranın kovunda gölgelerden yansıyan sesleri ve şekilleri gerçeklik sanarak yazmaya devam ediyorsunuz? Şimdi size güneşi göstermenin anlamı olmadığını da biliyoruz. Diyarbakır’da bülbül hikâyesinin kendisi şimdi çadırdaki anneler. Gül gibi evlatlarının kokusunu ciğerlerine çekerek bayram etmek istiyorlar. Bu acı okur kaybettirir size değil mi? Oysa hiçbir annenin acısı kâr zarar hesabına evirilemez. Yusuflar kuyuda, anneler çadırda sizde mağaranızda. Yaşasın sesler, gölgeler ve duyarsız edebiyat demeyeceğiz.

Hayatın gerçeğine gözlerimizi kapatmak istemeyen bir dergi olduk. Bu yolda bildiğimiz türküyü söylemeye devam edeceğiz. Kendi ideolojik mağarasında yaşayanlar bizim ışığımızı görmeseler de olur. Her türlü ideolojik körlüğün karşısında olduk. Tek çabamız toplumun ihtiyacı olan hassasiyeti gözetmek. Kalemi vicdanımızın dışında hiçbir çıkar grubu veya çıkarımızın emrine vermedik. Sayfalarımızı da… O nedenle yalnızca kamu kaynaklarından gelir devşirmek için çıkmıyoruz. Ismarlama yazılar beslemiyor bizi. Sanata, insana, değere ve okura saygı…

akalemler          

Kaynak: http://www.edebiyatgazetesi.net/

Leyla Şerif Emin Bir Üsküp Masalı

Leyala Şerif Emin’i TYB iki yılda bir düzenlediği Türkçenin Uluslararsı Şiir Şöleninde tanıdım. Balkanların Anadoluya özlem dolu bir yürekten taşan şiirler okudu. Üsküp onun adeta kimliği. Bir Üsküp Masalı onun yeni şiirlerinin yer aldığı son eseri.  Balkanların bu soylu yüreğinin şiirleriyle tanışmak sizi o cografyalarda yaşanan her tür özlemin sıcaklığını hissettirir.  Leyla Şerif Emin’in şiirleri

Bütün Urumeli şairleri, bilhassa da Üsküplü olanları Yahya Kemal yetimi sayılmalıdır!

Rumeli şairler coğrafyasıdır, şiir toprağı verimlidir. Divan şiiri Anadolu’da doğmuştur ama Rumeli’de neşv ü nema bulmuştur. Hele son yüzyıllarda Rumeli kökenli şairler şiir tarihimizde geniş yer tutar. Yahya Kemal’in Rumeli şairleri içinde müstesna bir yeri vardır. O şiirin hakkını verdiği kadar Rumelinin hakkını da teslim etmiştir. Köklerini, toprağını, annesinin hakkını hiçbir zaman inkâr etmemiştir.

Söyle ey şehir sana kaç şiir yazıldı bozgundan sonra…

Leyla Şerif, Üsküplü bir şaire olarak mâzinin şiir toprağından mısralar devşiriyor. Onun Yahya Kemal’in Açık Deniz şiirinin hüznünün sinmediği şiiri yok gibi. Şiirleri Üsküp’te başlıyor, İstanbul’a gidiyor zaman zaman, ama hep Üsküb’e dönüyor.

Çalıyor yine davullar

Bende fırtınalar kopuyor

Evine dönüyor Âgâh, iki şiir yakıyor

Kıvranır o sükünette iki bavul bir mendil

Âgâh kim? Yabancımız değil, Mehmed Âgâh, yani Yahya Kemal… Koca şairin Üsküb’e acıklı bir veda sahnesi gibi okuyabiliriz bu mısraları.

Kaybolan Şehir şiiri Leyla Şerif’in şiirinin değişmez laytmotifi. Oradan çıkıyor, her yeri dolaşıyor, asla kaybolmuyor ve tekrar oraya dönüyor.

Bu “Kaybolan şehir”den sesleniyorum sana

Leyla Şerif, bir varoluş mücadelesini omuzladığının farkındadır. Omzuna binen bu ağır yükten şekvacı da değildir.

Kaç beden büyüktü savaşlarım bilmiyorum

Üsküb’de, geçmiş zamanın şiirinin büyüsüne kapılan şairler, edipler Türkçe eserler ortaya koydukça şehir kaybolmayacaktır. Leyla Şerif bu şuurla ve heyecanla yazmaktadır şiirlerini.

Vatan senin olduğun yerdir bana.

Leyla Şerif, sürekli şehir, nehir ve semboller üzerinden konuşur. İçinden nehir geçen bir şehirde en önemli sembol köprüdür. Üsküb’ün tarihi köprüsü o kadar çok şeyi birbirine bağlar ki, vazgeçilmez bir sembol olur.

Üsküb’ün en dikkat çeken yapılarından biri şehrin birçok yerinden kolaylıkla görülen Saat kulesidir. Rumeli ağzıyla, “Saat kule” tarihin şahidi, eşi bulunmaz bir anıttır. Zamanı ölçmek için yapılmıştır ve zamana meydan okumaktadır:

Ben ne Kızkulesiyim ne de Galata

Ben zamana meydana okuyan Üsküp’ün saat kulesiyim

*

Bulunduğum yerde Sultan Murad’ın naaşı kalmış bir gece

Nöbet yeri işte

Yüzyıllardır aynı nöbetteyim.

Leyla Şerif de nöbettedir. Onun dil, kültür ve tarih nöbetinin kayıtları kitaplarından takip edilebilir. Saat kulesinin cismen tuttuğu nöbeti Leyla Şerif sözle, yazıyla tutmaktadır. Onun kayıt altına aldıkları bugünden düne uzandığı gibi, yarına da uzanacak ve manevi bir saat kulesi vazifesi görecektir.

Saat Kulesi’nin saati çalınmıştır. Ama yerine yenisi konulacaktır. İşte o zaman mekânın zamanla bütünlüğü sağlanacaktır.

Saat Kulesi, Leyla Şerif’in dilinden konuşur:

Saatlerinizi iyi ayarlayın sonra enstitü kurarım!

Edebî bir metinde büyük bir edebiyat eserine, Saatleri Ayarlama Enstitüsü’ne gönderme yapılmaktadır. Edebiyatçının edebiyat eserleri üzerinden konuşmasından daha tabiî ne olabilir?

Bir Üsküp Masalı’nın sonunda, bir önceki kuşaktan Prizrenli şair Zeynel Beksaç’ın kitaba dair yazısı bir kadirşinaslık bildirisi olarak yer almaktadır. 

Osmanlı Modernleşmesi ve Midhat Paşa

En başarılı Osmanlı valilerinden biri olarak kabul edilen Midhat Paşa’nın Tuna Valiliği yaptığı yıllar (1864-1868) modernleşme tarihimiz açısından ayrı bir önem taşır.

Devraldığı modernleşme mirasına kendine özgü denilebilecek birçok yenilik katan Midhat Paşa; dönemin taşra sorunlarına çözüm bulmak amacıyla ilan edilen Vilayet Nizamnamesi’ni Tuna’da başarılı bir biçimde uygulamakla kalmamış, yaygınlaşmasına öncülük de etmiştir.

Osmanlı Devleti’nin yeniden yapılanmasını zorunlu kılan sosyopolitik ve ekonomik gelişmelere de yer verilen eserde; katılımcı yerel yönetim, kanun hâkimiyetinin sağlanması, denetimin kurumsallaşması gibi; devlet yurttaş ilişkilerinin daha rasyonel ve çağdaş nitelikler kazanması konularında hayata geçirilen uygulamalar da ele alınıyor.

Prof. Dr. Bekir Koç tarafından kaleme alınan Osmanlı Modernleşmesi ve Midhat Paşa, tarihi kökenleri hakkında az  şey bilinen taşra belediyeleri, nizamiye mahkemeleri, çocuk esirgeme kurumları, kız ve erkek meslek okulları, hapishane atölyeleri, kasaba buğday pazarları, siyasi polislik, tahsildarlık ve taşra basını gibi birçok kurum ve uygulamanın günümüze ulaşmasında Midhat Paşa’nın katkılarını geniş bir çerçevede ortaya koyuyor.Yılı: 2021 Genişli: 15,5 Yükseklik: 23,5 Sayfa Sayısı: 384

DOĞAN KİTAP HAFTANIN ÖYKÜSÜ

Doğan kitapın her hafta okurlar için edebiyat cebinde uygulaması çerçevesinde yayınladığı haftanın öyküsünde bu hafta Hakan Kurtaş’ın Hissi Kablelvuku adlı öyküsü yer aldı. 

Doğan kitaptan haftanın öyküsü çerçevesinde yayınlanan öyküleri aşağıdaki linklerden takip edebilir ve indirip okuyabilirsiniz. 

Haftanın öyküleri pdf, e-pub ve mobi olarak yayınlanmakta ve okurlar tarafından kendi cihazlarına indilebilmektedir. 

TUNAY ÖZER’DEN YENİ KİTAP

Şair, Yaza Tunay Özerin yeni Kitabı çıktı.

Tunay Özerin “Odalar ve Perdeler” ismini taşıyan son kitabı Çıra Kitap tarafından yayınlandı. 

Çıra Kitap tarafından ön satışa çıkan eser  kitap alana bir kitap hediye kampanyası ile satışa sunulmuş oldu. 

Son günlerde yayın sektöründe bu tür kampanyalar pek çok yayınevi tarafından düzenlenmekte. 

Şiir okuru nezdinde Tunay Özer’in “Odalar ve Perdeler” kitabının ilgi göreceği bir gerçek.

Yazar ve yayınevini tebrik ediyoruz .

TUNAY ÖZER,

Hacettepe Üniversitesi Kamu Yönetimi bölümünden mezun oldu. İstanbul’da ikamet etmektedir. Şiir ve düz yazıları; Hece, Temmuz, Hayal Bilgisi, İtibar, Türk Dili, Yedi İklim, Barbar, Şiir Vakti, Mahalle Mektebi ve diğer edebiyat dergilerinde yayımlandı. Hayal Bilgisi 2017 Şiir Ödülü’nü aldı. Yayımlanmış üç şiir kitabı bulunmaktadır.

ODALAR ve PERDELER isimli dördüncü şiir kitabı, 3 bölüm ve 48 şiirden oluşmaktadır.

Kendisiyle yapılan röportajdan bir kesit:

“Şiirde gerçeklik ve sahicilik önemlidir. Yapay bir birey, sentimentalist, hayali acılar varsa, şiir karşıdakine geçmez. Yaşamadığım veya hissetmediğim, diğer bir deyişle, bana dokunmayan bir şeyi yazmam o yüzden.

Şiir özü itibariyle, bireysel bir tecrübedir. Öte yandan, başka bireyleri ilgilendiren veya genellik arz eden meseleleri anlatırken de kendi prizmanızdan geçirip şahsileştirmeniz,

böylelikle deneyimleyip yansıtmanız onu etkili kılar. Bu şahsilikten üreyen kimya ile ancak şiirde başkasına dokunabilir ve onun hüznüne, sevincine ve türlü duygularına yaklaşabilirsiniz.

Öte yandan, düşünce, duygunun içinde mündemiç hâlde geliyor bana. Mısracı bir şairim ben. Gittikçe daha sade, yalın, rahat bir söyleyişe kavuşmuş, yoğun şiirler kaleme almaya çalışıyorum. Bunu ne kadar başardığım, okuyucunun takdirine ve zamanın hakemliğine kalmıştır artık. Amacım, derin berrak bir şiire ulaşmak.”

-Kitabın arka kapağındaki mısralar:

ve nedensiz yıl dönümleri

de tayinleyebilmek için

yaptım bu kâğıttan evi

karanlık odalarda

tab edilen fotoğraflar gibi

gerçek bir esrimenin

fitilini tutuşturan

rüya kuşları

gezinsin diye içinde

ki yaşamı bir parça

ölümle yenilemektir bu

ruhumu iliştirip

bir bulutun kancasına

hiç görmediğim

yerler gezdirecek

HİKAYECİ İMDAT AVŞARIN YENİ KİTABI ÇIKTI

Bozkır, Soğuk Rüya kitaplarıyla beğeni toplayan hikayeci İmdat Avşar’ın yeni kitabı çıktı. 

Güvercin Sevdası adını taşıyan yeni kitabı Türk Edebiyatı Vakfı Yayınları arasında yerini aldı. 

Hikayeci İmdat Avşar Anadolu insanını içtenlikli, doğal bir ortam ve hayat içinde folklorik öğeler ve deyişlerle destekleyerek anlattığı seçkin üslubu ile okurlarca oldukça beğenilen kitaplarına Güvercin Sevdası’nı eklemiş oldu. 

İmdat Avşar Türk lehçelerinden yaptığı çevirileriyle de tanınan bir yazar. 

Yazarı ve Türk Edebiyatı yayınevini kutluyoruz.

Necip Fazıl KISAKÜREK.”Tek kelimeyle kurtuluş yolu”

This image has an empty alt attribute; its file name is kardelen107.jpg

(…) Türk milleti, bütün tarih boyunca kaderinin devamlı ihtar ve ifşa edişleriyle meydanda olduğu gibi, ya olunca her şey olmaya, yahut olamayınca hiçbir şey olmamaya memur, ulvî ve çetin bir nasibe mazhardır; ve bu şanlı nasibin sert hükmünde, Türk milleti için, arslanın maiyetindeki karakulaklardan (tilki, çakal, sırtlan vesaire) biri olmaya mahsus, ikisi ortası bir muvazenecilik yoktur. O, bizzat arslan gibi, ya ormanların hâkimi, yahut kafeslerin mahkûmu kalacak; birinci halde karakulaklar onun sığıntısı, ikinci halde de, o, karakulakların maskarası diye yaşayacaktır.

Demek ki, bizim kendi kendimizi, kendi dar ve pek hudutlu çerçevemiz içinde dahi kurtarabilmemiz için, bağlı olduğumuz dünya parçasını da beraber kurtaracak ve o dünya parçasının bütün yeryüzüne üstünlüğünü gösterecek bir kudrete ulaşmamız lâzım… Yâni bir dünya çapında kurtarıcı olamadan, bu çapta kurtarıcılara mahsus bir hamle ve hazırlık sahibi bulunmadan, bu küçücük zatımızla bile kurtulamıyoruz.

Evvelâ şahsını, sonra bütün Doğu âlemini kurtarması, daha donra da çepeçevre yeryüzüne ve insanlık kadrosuna sahip bir kurtuluş ifadesine varması için Türk milletine gereken yol, en girift, en mahrem ve en iç kavranışıyle İSLÂMİYET’tir. (…) (İdeolocya Örgüsü, s. 84)

Kadir BAYRAK.”Türk birliği üzerine fikirler”

This image has an empty alt attribute; its file name is kardelen107.jpg

Üniversite hayatım, 1994-1998 yılları arasında Ankara’da geçti. 4 yıl boyunca devlet yurdunda, Cebeci Erkek Öğrenci Yurdunda kaldım. Orta Asya’dan gelen pek çok Türk öğrenciyi bu vesileyle tanıma imkânım oldu. Doğru veya yanlış, hem fert plânında hem de meydana getirdikleri topluluklar hakkında bir kanaat sahibi oldum.

Azerbaycan Türk’ü Vugar, oda arkadaşımızdı. Ankara’nın soğuğunda rahatsızlanınca, Vugar, bugün alternatif tıp denilen kimyasal ilâç harici yöntemlerle tedavi tavsiyesinde bulunur, hattâ bizzat tedaviyi uygulardı. Şimdi nerededir, ne yapar, bilmiyorum ama Allah razı olsun iyi insandı. Bir hafta sonu, Ankara Hukuk’u beraber kazandığımız Bilecik’ten ortaokul ve lise arkadaşım Timuçin, ben ve Vugar sinemaya gitmeye karar vermiştik. İki alternatifimiz vardı, Tom Hanks’in  “Forrest Gump” filmi ile Jean Claude Van Damme’nin “Timecop” filmi. O zaman Google yok ki fikir sahibi olasınız, Vugar, Tom Hansk’in filmi için “bir delinin hikâyesi”ymiş, ne işimiz olur, diğerine gidelim deyince biz de ona uyup vurdulu kırdılı diğer filme gitmiştik. Şu an o filmden ufak bir sahne bile hafızamda değil ama Forrest Gump’u geçen zaman içinde belki on defa seyredip, her birinden ayrı keyif aldım. Eminim Vugar da bugün benim gibi düşünüyordur. Basit bir hatırayı anlatmak değil meselem, Azerbaycan Türk’ü Vugar ile aynı duyguların insanıydık, buna vurgu yapmak istiyorum. Yurdumuz, o tarihlerde pek çok devlet yurdu gibi Ülkücü kardeşlerin hâkimiyetindeydi. Reis yardımcısı, ikinci reis Azerbaycan Türk’üydü, 20 küsur yıl öncesinden bahsediyorum, bu kadar bir ve beraberdik dikkatinizi çekerim. Azerbaycan devleti, liyakat esaslı sınavlar yapıp bu gençleri gönderiyordu, hepsi okullarında başarılı öğrencilerdi.

Onlarla birlikteliğimiz çok uzun sürmedi. Çeçenistan’ın içinde özerk bir bölge varmış, İnguşetya. Şu an Çeçenistan’dan ayrı bağımsız bir cumhuriyet galiba. İşte oradan öğrenciler gelmiş Ankara’ya. Zaman içinde aynı kıza âşık olan bir Azerbaycan Türk’ü ile bir İnguş kavga etmişler, bu kavga iki topluluk arasında o kadar büyümüş ki Ankara’daki bütün Azerbaycan Türklerini bir yurda, İnguşları da bizim yurda göndermek zorunda kaldı devlet, maalesef. Aman Allahım. Rusların nasıl bir asimilasyon yaptığını, kaslı bedenlerinden sağlık fışkıran ama düşünce, fikir yönünden kıt bu çocuklarda acı bir şekilde tecrübe ettik. 6 ay dayanabildiler, biz de öyle. Her biri başta küçük mafyacılık olmak üzere türlü suçlara bulaşıp Türkiye’yi terk etmek zorunda kaldılar. Onlardan yana, yurdu terk ederken ettikleri kıvrak danstan başka hiçbir hatıra kalmadı.

Türkmenistan’dan gelen öğrenciler vardı. Bizimle hiçbir irtibatları olmaz, mescidin kapısının önünden bile geçmezlerdi. Türk millî futbol takımının ve kulüp takımlarının Avrupa’da yeni yeni başarı kazandığı yıllar. Bu çocuklar, Rus takımlarıyla yaptığımız maçlarda için için Rusları desteklerdi, her hallerinden belli olur ama dayak korkusuyla bunu açığa vuramazlardı.

Afganistandaki Özbek Türklerinin lideri Raşit Dostum’un bir yakınının araya girmesiyle Türkiye’ye gelen Muhammed ağabeyimiz vardı bir de. Oda arkadaşımız. O zamanlar en az 35-40 yaşlarında, evli barklı bir adam. Doktor olmak niyetiyle Ankara’ya gelmiş, sağlıkla ilgili bir meslek yüksekokuluna zorla yerleştirilmiş, kaldığı uzun yıllara rağmen Türkçeyi tam olarak öğrenememiş bu sebeple bir türlü mezun olamayan ağabeyimizdi. Biz mezun olduğumuzda o hâlâ beyaz önlük giyme hayalleri kuruyordu. Ama halis Müslüman, iyi insandı. Farklı odalarda kalan az sayıda Özbek Türk’ünü de öyle bildik.

Türk birliği üzerine okumalar yapmış, akademik seviyede fikir yürütebilecek bir kardeşiniz değilim. İleri süreceğim fikirler aciz şahsımı bağlar, benden önce bu fikirler mutlaka ilmî mânâda ele alınmış, üzerinde çalışılmış, bir plâna projeye bağlanmıştır. Buna rağmen affınıza sığınarak öğrencilik yıllarımdan edindiğim sınırlı kanaatle şunları söylemeden edemiyorum;

Türk birliğinin lokomotifinin Türkiye ve Azerbaycan Türkleri, devletleri olması uygun olur, eğitim, kültür, ekonomik vb seviyeleri bunu gerektirir, hattâ Allah Resulü’nün (sav) bir yolculuğa çıkarken aranızdan birini reis seçin emri gereği, uzun bir yolculuk olacak birlikteliğin reisinin Türkiye olması gerekir. Tarih, bize bu mesuliyeti yüklüyor.

Bu birliğin siyasî, harsî, ekonomik, eğitim, dil, din pek çok yönü var. Bütün bu meseleleri ana başlık, alt başlıklar halinde tespit edecek, görev taksimi yapacak bir büyük üniversiteye ihtiyaç var… Bu üniversite Söğüt’te mi, Ahlât’ta mı, Çanakkale’de mi olur bilemem. Ama sadece Türk birliği üzerine çalışan, birliğin ajandasını yazacak, üst kimliğini meydana getirecek bir büyük üniversite kurulmalı… Daha sonra bu üniversitenin şubesi mahiyetinde diğer Türk devletlerinde kurulacak diğer üniversiteler… Kıbrıs’ta imkân olsa sahabe mezarlarının yanı başında, Buhara’da, Semerkand’da, Kırım’da, Kerkük’te oraların manevî iklimine uygun isimlerle kurulacak üniversiteler…

Önceki acı tecrübeden ders çıkarmak kaydıyla tamamen devletlerin kontrolü altında, ortak kültüre hizmet edecek, başarılı öğrencilerin eğitim göreceği çok sayıda yatılı ilköğretim ve lise seviyesinde okullar açılabilse. Enderûn tecrübesine sahip bir millet için eğitimi bu şekilde plânlamak zor olmasa gerek…

TRT belgesel, program bazında güzel işler yapıyor. İtiraf edeyim bizim evde bu programların çok azı ilgi görüyor. Programların kötülüğünden değil nefsin daha alt seviyede işlere ilgi göstermesinden. Bir zamanlar “Yabancı Damat” isimli Yunan bir delikanlıyla Türk kızının evliliğini konu edinen bir dizi çekilmiş ve uzun zaman Ege’nin iki yakasından da ilgi görmüştü. Yanlış mı yanlış ama ters tarafından bizim yetkililere fikir veremez mi acaba? Türk dizi sektörünün alıp başını gittiği şu zamanda bütün Türk dünyasının ilgisini, dikkatini çekecek varsın içinde aşk da, vurdu kırdı da olsun bir dizi çekilemez mi…

Elimizdeki cep telefonlarından kolayca girdiğimiz sosyal medya hesaplarının kime ve nereye hizmet ettiğini bilmeyenimiz yok. Bu uygulamaların şöyle bir faydası oldu, nice eski ahbap, dost, akraba bu vesileyle buluştu, yeniden görüşmeye başladılar. Türk dünyasına hitap edecek, ortak kültüre, dile, edebiyata hizmet edecek, tasa ve sevinci ortak hale getirecek bir sosyal medya uygulaması icat edilse.

Spor… Kitlelerin ilgisini çekmede üzerine yok, hele hele futbol. İran’daki bir Türk futbol takımının maçları Türkiye’de ilgiyle takip ediliyor. Bir Türk ligi kurulamaz mı? Çok zor olmasa gerek. Ve sporun diğer dalları bu amaca hizmet edemez mi? Doğu Türkistanlı bir çocuğun sırtında Türk sporcuların isimlerinin yazılı olduğu bir forma olamaz mı?

Dünyanın dört bir köşesinde kurban dağıtımı yapan Türk dernek, vakıf üyesi var. Sadakanın efdali yakın akrabaya verilenidir. Hepsi oturup anlaşsa, 3 sene 5 sene Türk dünyasında hayırlarını yapsalar güzel olmaz mı…

İşimiz zor, çetin, yolumuz uzun. Allah, bu yolda olanlara kolaylıklar versin ve birliğimizi daim eylesin!

Kadir BAYRAK.”İç hatlar”

This image has an empty alt attribute; its file name is kardelen107.jpg

Yazarımız İlkay Coşkun’un yeni kitabı basıldı. Hayırlı uğurlu olsun… Okuyanı, istifade edeni bol olsun…

“İç Hatlar”, İlkay Bey’in yayınlanmış yedinci eseri. Bu kitabıyla aynı anda basılan “+ Uç”  isimli şiir kitabı dışında, 2008-2018 yılları arasında yayınlanmış dört şiir ve bir deneme eseri daha bulunuyor.

Ellili yaşlara adım atmak üzere olan İlkay Bey, velud bir yazar, kalem. Kitaplaşmış eserleri dışında, Anadolunun dört bir yanında çıkan dergilerde de eserleri yayınlanıyor. Derginiz Kardelen de bunlardan biri.

Kardelen, otuz yıl önce kaleme alınmasına rağmen dumanı üstünde tüten “Çıkış Beyannamesi”nde, “… kökü kazınmak istense de, “Oku!” ve “Düşün!” diyen bir kültürün içinde “düşünen adam” nesli tükenmiş dinozor olamaz. Küsüp köşesine çekilmiş bu “yalnız gezen yıldızlar” bulunabilirse onlarla “bir maya tutturulabilir.” Buna da inanmazsak, ne olur sonra halimiz?..” demişti. İşte İlkay Bey, otuz yıl önce yaptığımız tespitin bugün ete, kemiğe bürünmüş hali.

Eserin tashihini yapmak bize nasip oldu. Bundan son derece memnunum. Kitap, içimizden birinin, bizi bize anlattığı sıcak, samimi yazılardan meydana geliyor. Aslında eserin ismi de muhtevası hakkında okuyucuya fikir veriyor; İç Hatlar… İlkay Bey, bu toprakların insanı, eseriyle de bunu yüksek sesle dile getiriyor; ben Anadolunun, bu toprakların evlâdıyım diyor.

“Bisküviyi Çaya Banmak”… Kitapta yer alan yazılardan biri. Pek çoğumuzun çocukluk hatıralarında kalan ve artık unutulmak üzere olan bu alışkanlığımızı birilerinin kaleme alması gerekiyordu. Bisküviyi çaya banarak yemek, bütün basitliğinin ve sadeliğinin ötesinde koca bir milletin ortak tavrı olması sebebiyle ehemmiyetli.

“Yaşlılık Aylığı” yazısındaki “Nayıl’ın torunu” hemen bütün Anadolu köylerinde karşımıza çıkabilecek bir annemiz.

“Gelin Kaynana” yazısındaki tespitler, kültür coğrafyamızın tamamı için geçerli.

“Çaylar Sıcak Olsun” yazısı aslında yazarı ve eserini tanımak açısından ipucu mahiyetinde bir yazı. “Dostluğun nişanesi çay; fakirlerin, yalnızların millî içeceği, şairlerin ilhan kaynağı değil midir?” diyen yazar, çay içmeyi bir sanat haline getiren milletlere de dikkat çekiyor. Çay içmenin bir kültür haline geldiği toplumların dünün, bugünün ve yarının dünyasına yön veren, verecek milletler olması hayli ilginç. Yazarın çayı tarifinde kullandığı tamlamalara dikkat; muhabbetlerin vazgeçilmesi, yazın iç ferahlığı, ailede tat, dostla hoş sohbet… Çocukların çayla tanıştırılması ve çay kültürünün devamını sağlamada kullanılan tabir; “paşa çayı”. Çaya özensiz davranmanın yadırgandığını, poşet çaya, elektrikli su ısıtıcı üzerinde demlenen çaya, plâstik bardakla ikram edilen çaya gösterilen tepkiden anlıyor, yazarımız.

Eser, beş bölüm halinde kaleme alınmış; İnsan, Kitap, Dava, Şiir Sanatı ve Dönüş. Kitapyurdu Doğrudan Yayıncılık bünyesinde çıkan kitaba kitapyurdu.com isimli internet sitesinden ulaşılabilir.

Yazarımızı, tebrik ediyor, daha nice eserler kaleme almasını temenni ediyoruz.

Hayırlı uğurlu olsun…

Gelecek sayı konusu hakkında

This image has an empty alt attribute; its file name is kardelen107.jpg

Gelecek sayı (108) konusu, 15.02.2021 tarihinde sitemizden (kardelendergisi.com) ilân edilecek.

Eserler, 08-21.03.2021 tarihleri arasında, “Kardelen’de yayınlanması talebiyle” Word dosyası olarak (kardelen@kardelendergisi.com) adresine gönderilmeli. Bu tarihler dışında ve başka adreslere gönderilenler, dikkate alınmayacak.

Her sayı için ayrıca eser gönderilmeli. Bir seferde en fazla 2 fikir yazısı ve hikâye, 3 şiir, 2 sayfa karikatür gönderilebilir. Başta inceltme işaretleri olmak üzere imlâ kaidelerine dikkat edilmeli. Elle düzenleme yapılmamalı, programın imkânları kullanılmalı. Belirtilenden fazla eser gönderenlerin hiç bir eseri dikkate alınmayacak.

Daha güçlü olarak kervanın devam edebilmesi için bir eseri Kardelen’de yayınlanan bir şair ve yazar, ikinci eserini göndermeden önce Kardelen’e abone olarak kervanı güçlendirmelidir. Ayrıca Kardelen’in faaliyet gruplarına ve toplantılarına da iştirak etmeleri faydalı olur.

Kardelenden haberler-107

This image has an empty alt attribute; its file name is kardelen107.jpg

ÖRNEK BİR FAALİYET

Trabzon Sosyal Bilimler Lisesinde Felsefe Grubu öğretmeni Davut COŞKUN öncülüğünde okulun giriş kısmında “KİTAP VE DERGİ DÜNYASINDA BU AY” bölümünde güncel kitaplar ve dergiler öğrencilerin istifadesine sunuluyor.

Bizimle irtibata geçen Davut COŞKUN sayesinde Kardelen dergisi de okuldaki raflarda yerini aldı.

Yüz yüze eğitimin yapılamadığı bu dönemde öğrencilerin okula gelerek kitap ve dergileri alarak okuduklarını öğrendik.

Başta Davut Coşkun olmak üzere, bu projeyi hayata geçirmede emeği olan okul idareci ve öğretmenlerine teşekkürü borç biliriz.

YAZARLARIMIZDAN YENİ KİTAPLAR

Yazarlarımız İlkay COŞKUN, Hızır İrfan ÖNDER ile Süleyman BOZKURT’un yeni kitapları çıktı.

Yazarımız İlkay COŞKUN’un “İç Hatlar” deneme kitabı ile “+Uç” şiir kitabı Kitap Yurdu Yayıncılıktan çıktı. Yeni yayımlanan kitaplarla birlikte İlkay Coşkun’un yayımlanan 7 kitabı oldu.

Uzun süredir dergimizde yazı ve şiirleri yayımlanan Hızır İrfan ÖNDER’in 5.şiir kitabı basıldı. “Elimden Tutmuyor Hayat” şiir kitabı Klaros Yayınlarından çıktı.

Dergimizde şiirleri yayımlanan Süleyman BOZKURT’un ilk şiir kitabı, “Bir Başına” İzdiham Yayınlarından çıktı.

Yazarlarımızı tebrik ediyoruz…

28. Kardelen TOPLANTISI

Kardelen’in geleneksel yazarlar toplantısının 28.si salgın hastalığın devam etmesi sebebiyle telekonferans yöntemi ile 17 Ekim günü gerçekleştirildi.  Toplantı, Yavuz Sert’in takdim ve selâmlama konuşması ile başladı.

105.sayının değerlendirilmesiyle birlikte hazırlıkları tamamlanmak üzere olan 106.sayının da değerlendirilmesi yapıldı.

Daha sonra, önümüzdeki birkaç sayının konu tespitiyle ilgili yapılan değerlendirmelerde 107.sayının “Türk Birliği”, 108.sayının “Sünnet”, 109.sayının “Türk Dergiciliği” olmasına karar verildi. Toplantıda, dergi ile ilgili projeler istişare edilirken yazarlar ülke ve dünya gündemine ilişkin değerlendirmelerde bulundular.

Bir sonraki toplantının tarihi ve idarecisi belirlendi ve toplantı sona erdi.

28. Kardelen toplantısı Başkanı Yavuz SERT’in açış konuşması:

Çok kıymetli Ali Hocam, sevgili editörümüz Kadir abi ve tüm gönüldaşlar, Allah’ın selâmı, rahmeti, bereketi ve Efendimiz’in şefaati, muhabbeti üzerinize, üzerimize olsun inşallah.

Eli kulağında olan 106. sayımızda isimlerini andığımız Mevlâna Celaleddin-i Rumî, Yunus Emre hazretleri ile birlikte Hâce Ahmet Yesevî, Cüneydi Bağdadî, İmam-ı Rabbanî, İmamı Gazalî, Şahı Nakşibendî, Ahmet Er-Rıfaî, Abdüldakir Geylanî, İbrahim Dussukî, Ahmet El-Bedevî, Hasan Eş-Şazelî, İbrahim Gülşenî, Muhyiddin İbnü’l Arabî, Nureddin Cerrahî, Abdulhakim Arvasî ve Bilecikimizin şeyhi Şeyh Edebalî hazretleri sultanlarımız başta olmak üzere, tüm meşayihi kirâmın, büyüklerimizin himmeti, feyzi, bereketi üzerimize olsun inşallah. Allah onların da şefaatlerine eriştirsin, himmetleri ile toplantımızı bereketlendirsin. Hepinizi hürmetle selâmlıyorum, toplantımız hayırlara vesile olur inşallah.

Kıymetli dostlar, bendeniz çok hoş muhabbet bir adam değilim, tabir yerindeyse asosyal biriyimdir.

Hani konuşmanın arasında boşluk bırakmayacak kapasitede, her konuda söyleyecek bir şeyleri olan, muhabbeti keyif veren kişilerden vardır. Fakir onlardan değilim.

Muhabbetlerde yaşadığım bu zorluğa benzer zorluğu yazılar için de yaşıyorum. Her yeni sayıda beni bir endişe kaplıyor. Bu sefer ne yazacağım diye. Bu konuda söyleyecek neyim olabilir ki endişesi… Ama üzerinde düşünmeye başlayınca ortaya yavaş yavaş bir şeyler çıkıyor. Ali Hocamın “yazmak, sistemli düşünmektir” sözünün doğruluğunu her yazıda bir kez daha anlıyorum. Bir konu üzerinde sistemli düşününce o konu hakkında söyleyecek illaki bir şeyleriniz oluyor.

Her yazar yazısı ile ortaya bir şeyler koyuyor. Ve bunu kendi üslubu ile yapıyor. Bugün, dergimizde sürekli yazan kalemlerin yazılarında isimleri olmasa, hangi yazının kimin kaleminden çıktığını büyük oranda hepimiz anlayabiliriz. Demek ki, her yazar geçen yıllar boyunca bir üslup, bir karakter bina etmiş.

Her şey bir “kelime” ile başladı: “Kün”. Allahu Teâlâ ilk peygamber olan Hz. Âdem’e isimleri öğretti. İsimler, yani kelimeler. Bendeniz de genelde konu yazılarına o konu etrafındaki kelimeler, kavramlar ile başlıyorum. Toplantı vesilesi ile kaleme aldığım bu notlara da dergicilik üzerine kavramlarla başlamak istedim.

İlk akla gelen kelimeler dergi, mecmua, jurnal, magazin… Dergi ve mecmua anlam olarak çok yakın kelimeler. Dergi kelimesi, neredeyse bin yıldan eskiymiş, ben daha yeni bir kelime zannediyordum. Derleme yapılan yer ve sofra anlamına geliyormuş. Mecmua da adı üstünde, cemden geliyor, toplama, derleme yeri. İngilizce’de dergilere “magazine” deniyor, bu kelime de bir şeylerin toplandığı depo anlamına geliyormuş. Görüyoruz ki özünde hepsi benzer anlamlara sahip.

Kardelen de bizim toplanma yerimiz. Meşrep farklılıkları olsa da benzer duygularla her sayıda ayrı bir enerji ile soframızı kuruyoruz. Şu an bir yenisini idrak ettiğimiz toplantılarla sofranın birini kaldırırken diğer sofranın hazırlığına başlıyoruz.

Yukarıda saydığım kelimelerden daha önemlisi ise “yazmak” kelimesi. Yıllar önce, Kardelen’in ilk yıllarında bir sohbet ortamında yazmak üzerine konuşulurken, yazmanın yaymak anlamına geldiğini söylemişti Ali Hocam, yanlış anımsamıyorsam ben de köyde yufka açan kadınların bu fiile “yufka yazmak” dediklerini örnek göstermiştim.

Yazmak kelimesi de dergi gibi bin yıllık kelimelerimizden. Yayma dışında düğüm çözme, açma ve çözme anlamlarına geliyormuş.

Biz de Kardelen olarak, her yazı, her sayı ile bir düğüm çözüyoruz belki de. Hem kendimizden bir düğüm hem cemiyetimizden belki de birbirimizden… Bu devirde düğüm çözmenin zorluğunu bile bile buna devam ediyoruz. Önümüzde çözülecek çok düğüm var, hepsini çözmeye belki ömür yetmeyecek, belki boyumuzdan büyük işler bunlar…

Ama Efendimiz’in de saâdetle buyurdukları gibi, ameller niyetlere göredir. Bizim niyetimiz hâlis inşallah. Allah niyetimizi kabul etsin. Tekrar tüm gönüldaşları hürmetle selâmlarım.

YAZARIMIZIN YAZISINA BÜYÜK İLGİ

Yazarımız Av.Mustafa Büyükgüner, daha önce Bilecik’te valilik ve Söğüt’te kaymakamlık yapmış olan Refik Arslan Öztürk’ün vefatı üzerine bir yazı kaleme aldı. Bilecik Sakarya Gazetesi ve internet sitesinde yayımlanan yazıda, Av.Mustafa Büyükgüner, vali Refik Arslan Öztürk ile ilgili bir anısını anlattı ve onun gönderdiği bir mektubu yayınladı.

O zaman Erzincan valisi olan Öztürk, Büyükgüner’e yazdığı mektupta Bilecik ile ilgili görüşlerini samimi bir dille anlatıyor. Bilecikliler tarafından sevilen ve Bileciklilerin gönüllerine giren vali Öztürk hakkında yayımlanan bu yazı Bilecik kamuoyunda büyük ilgi ile okundu.

Biz de bu vesile ile hayırlı hizmetlerde bulunan vali Refik Arslan Öztürk’e Allah’tan rahmet yakınlarına başsağlığı diliyoruz.

Kardelen KAPINDA

Kardelen Dergisi, süreli yayınların satış sitesi olan “Dergi Kapında” (www.dergikapinda.com) ile anlaşma yaptı. Bundan sonra Kardelen bu siteden de satın alınabilecek. İlk olarak 106.sayı ile başlanılan satışa, yeni çıkan ve çıkacak dergiler ile devam edilecek.

Sizler de Kardelen’in yeni çıkan sayılarını satın almak için www.dergikapinda.com adresini ziyaret edebilirsiniz.

29. TOPLANTININ ZAMANI VE GÜNDEMİ

3 Ayda bir yapılan Kardelen toplantıları hakkında, toplantı  sekreteri Av. Kadir BAYRAK, açıklama yaptı:

“İstişarelerden sonra 29. toplantımızın zamanı ve gündemi belirlendi. 29. toplantımız,  kısmet olursa , 30  Ocak 2021 Cumartesi  günü  öğle namazı sonrası 13.45’te başlayacak. Toplantımız yine internet üzerinden yapılacak.

Gündemimiz şöyledir:

1)    Toplantı başkanının (Mustafa BÜYÜKGÜNER) takdimi ve selâmlama konuşması.

2)    Ali Hoca’nın konuşması (uygun görürse).

3)    106. sayının değerlendirmesi.

4)    107. sayının (vatsap üzerinden gönderilen son hali üzerinden, kapaklar dâhil) değerlendirmesi.

5)    Vatsap gruplarının başka bir sosyal medya ağına taşınması hususunun istişaresi.

6)    Gelecek sayılar için konu tekliflerinin istişaresi, 108. Sayının konusunun tespiti.

7)    Dergi ile ilgili projelerin istişaresi.

8)    Ülke ve dünya gündeminin değerlendirilmesi.

9)    Bir sonraki toplantının tarihi, yeri ve idarecisinin tespiti.”

Dergi Editörü: Birliğimizi daim eyle

This image has an empty alt attribute; its file name is kardelen107.jpg

Kardelen, “Türk birliği” konusunu ele aldığı 107. Sayısıyla karşınızda.

Üstad, “İdeolocya Örgüsü” isimli baş eserinin henüz ilk sayfalarında, eseri ve fikirleri etrafında ortaya çıkabilecek vehimleri kovmak için şu cümleye yer verir; “En ulvî tecrid ve mânâlandırmalara, çok defa en süflî teşhis ve maksatlandırmalar musallattır.” 30 yıl ve 107 sayılık külliyatımız, nereye dayandığımızı, fikrimizin kaynağını hiçbir şüpheye yer vermeyecek bedahette izah etmesine rağmen, bizi bilmeyen, tanımayanların aklına “Türk birliği” deyince gelebilecek “ırkçı, faşist” vehimlerini ortadan kaldırmak adına Veda Hutbesinden her biri kıyamete kadar hükmünü icra edecek şu hadislere yer vererek sohbete başlamayı uygun buldum;

●“Ne Arap’ın Acem’e (bütün öbür milletlere) ne de Acem’in Arap’a üstünlüğü vardır.”

●“Sizi doğru yola sürecek insan, kesik burunlu bir zenci de olsa ona itaat ediniz!”

Allah’ın, hem dünyada hem de âhirette yüzünü keremlendirdiği, nur neslinin kaynağı Hz. Ali, “İnsanın nesebinde iftihar edebileceği şeyler, toprakla sudan başka ne olabilir?” buyuruyor.

Kardelen’in, Türk birliğinden ne anladığı ve ne anlatmak istediğinin sınırları böylece çizilmiş oluyor; İslâm ne diyorsa o…

Ölçüyü koyduktan sonra tefekkürümüze devam edebiliriz. Her şeyden önce “birlik” mefhumu üzerinde düşünmeliyiz, özellikle de ipi kopan tespihin tanelerinin ortaya saçılıp dağıldığı gibi salgın hastalık sebebiyle birbirimizden koparıldığımız, ayrıldığımız şu günlerde…  Fizikî ayrılıklar, gönül yakınlığına engel değil ama gözden ırak olan gönülden de ırak oluyor maalesef. Göz göze, diz dize sohbetlerimiz azaldı, beraber bir faaliyet yapamaz hale geldik. Bırakın faaliyeti cenazelere iştirak edemiyoruz, çoğu zaman cenazeden haberimiz bile olmuyor. Dede Korkut destanlarından bugüne duamıza işlemiş “birliğimizi daim eyle” niyazının mânâsını şimdi daha iyi idrak ediyoruz. Allah, salgın hastalık musibetini bir daha ortaya çıkmamak üzere tez zamanda üzerimizden kaldırsın, duamız budur. Ve bu süreci, birilerinin planlarının tersine birliğimize, beraberliğimize vesile kılsın. Aramıza giren mesafeleri kaldırsın, okulda, camide, fabrikada, düğünde, cenazede, hayatın her alanında omuz omuza olmayı nasip etsin…

Birlik üzerine tefekkürümüzü fert ve cemiyet planında yaptık, millet hatta milletler planında sağlanacak birliğin değeri de ona göre. Asırlardır Rusya, Çin ve İran gibi devletlerin hâkimiyeti altında kalan, değişen dünya konjonktüründe en azından bir kısmı bağımsızlıklarını kazanır gibi olup bu kez kurulan yeni dünya düzeninin, kapitalizmin etkisi altına giren, tarih boyunca asıl değeri İslâm ve Türklükle irtibatı en alt seviyede kalan, bırakılan koca bir coğrafya ve nüfustan bahsediyoruz. Her yönden bereketli en eski kıta Asya’nın ortasında, bütün uzuvları hareket etmemek üzere âdeta toprağa çivilenmiş koca bir dev kurtarılmayı bekliyor. Hayalini kurduğumuz Türk birliği, bu koca devi uyandırıp sadece Doğu Türkistan’daki zulme dur diyebilse amacına ulaşmış sayılabilir. Hamd olsun ki, Karabağ’da elde edilen zafer, gerçekleşmesi mümkün olmayan bir hayal peşinde olmadığımızı gösterdi ve uzun yıllardır söylenegelen “bir millet, iki devlet” düsturu bu zafer sayesinde hayat buldu, ete kemiğe büründü. Allah, “bir millet, üç devlet, dört devlet…” diyebileceğimiz günleri de nasip etsin…

Kardelen’de uzun zamandır beri “sayı editörlüğü” kurumunu işletiyoruz. Her sayıyı ilgi alanına göre bir yazarımıza zimmetliyoruz sizin anlayacağınız. Bunun editörün yükünü fazlasıyla aldığını ve onu rahatlattığını söylemeliyim. Bu sayı, en büyük devletimiz Osmanlıya beşiklik eden Söğüt’ten Av. Mustafa Büyükgüner kardeşimin sayı editörlüğünde hazırlandı. Türk birliğinin ele alındığı bir sayıyı ancak Söğütlü bir yazara emanet edebilirdik, öyle de oldu, hamd olsun.

Bazı sayılar, biz adını koymasak da içimizden birinin özel sayısı olabiliyor. Doğu Türkistan sayımızda yazarımız, şairimiz Ahmet Değirmenci öne çıktı, inisiyatif aldı ve sayıyı şekillendirdi, karakterini sayıya yansıttı. Geçtiğimiz sayı, röportajı, yazısı, eser değerlendirmesiyle site editörümüz Yavuz’un mührünü taşıyan bir sayı oldu. Ahmet Bey, sıranın yine kendine geldiğine inanmış olmalı ki bu sayıya da el attı. Ahmet Bey, elinizdeki sayıda Büyük Birlik Partisi eski genel başkanı, geçmişte Kültür ve Turizm Bakanlığı yapan ve halen Cumhurbaşkanlığı Başdanışmanlığı vazifesini yürüten Yalçın Topçu beyefendi ile konumuzun ruhuna uygun, güzel bir röportaja imza attı. Allah, emeklerini zayi etmesin, başarılarını daim kılsın.

Yazarlarımızdan İlkay Bey, bir batında iki kitap bastırmanın sevincini yaşadı ve yaşattı. Artı Uç isimli şiir ve İç Hatlar isimli deneme yazılarının derlendiği iki kitabının yazarımıza ve edebiyat dünyamıza hayırlı olmasını diliyoruz.

Yine yazarlarımızdan Hızır İrfan Önder’in yeni şiir kitabı “Elimden Tutmuyor Hayat” basıldı. Eser, yazar ve şairimizin beşinci şiir kitabı.

Bir sonraki sohbetimizde de dergimizin sahibi Ali Erdal Hocamızın yeni eserinin basıldığı müjdesini vermeyi ümit ediyoruz.

Daha nice güzel haberler vermek duasıyla bütün okuyucularımızı selâmlıyorum.

Allah, birliğimizi daim etsin!

Site Editörü: Türkün kimliği

Kimlik deyince hepimizin aklına nüfus kâğıdı gelir. Nüfus kâğıdında veya yeni hali ile kimlik kartlarında kişiyi işaret eden isim, soyisim bilgileri yanında fotoğraf, doğum yeri ve tarihi gibi bilgiler de yer alır. Ama kişinin kendisi bu bilgilerden çok daha fazlasıdır. Bir varlığın ismi o varlığın kendisi değildir, isim o varlığı işaret eden bir “şeydir”.

Toplumların da isimleri vardır. Bu toplumlardan bazıları dünya tarihinde söz sahibi olmuş ve medeniyet olarak kabul edilmişlerdir. Türkler de bu medeniyetlerden biridir. İsmimizin nereden geldiği hakkında çeşitli rivayetler var. Türk isminin yüzyıllar evvel ilk kez Çinliler veya diğer komşularımız tarafından kullanıldığı düşünülüyor. Şu anda üzerinde yaşadığımız topraklara da “Türkiye” diyen biz değiliz, İtalyanlar, biz Diyâr-ı Rum veya Anadolu demişiz. Nasıl ki bir sülâle veya büyük bir aile kendi içlerinde aile fertlerinin isimleri ile iletişim kurabilir ancak dışarıdan biri aileyi işaret ederken o ailenin adı veya lâkabını kullanır ve o lâkap çoğunlukla komşular tarafından verilir, çok büyük bir aile olarak tanımlayabileceğimiz toplumlarda da isimlendirme genelde böyle olmuş.

Toplumların farklı zamanlarda farklı özellikleri ön plâna çıkabilir. Çok uzun zaman alan çevresel değişikliklerle o topluluğun kimliği de bu değişime göre dönüşebilir. Ama temel karakter özellikleri aynı kalır. Misal, Hz. Ömer iman etmeden önce de kuvvetli, cesur ve asabi bir zattı, iman ettikten sonra bu özelliklerini İslâm’a uyan bir şekilde kullandı. Milâttan önceki zamanlarda Türk olarak işaret edilen topluluk iyi savaşan, cesur, sert iklimlere alışık, iklim ve ihtiyaçlar nedeni ile göç eden kişilerden oluşuyordu. İslâm ile şereflendikten sonra bu özelliklerini İ’lâ-yi Kelimetullah için kullanmaya başladılar.

Toplum kimlikleri ilk oluştuğu anda bir ırkı temel alabilir, alması normaldir. Ancak bu kimliğin bir ırk üzerinden devam etmesi mümkün değildir. Tarihî akış da böyledir. Hattâ Osmanlı hanedanında ülkedeki bir Türk aile öne çıkmasın diye hanımlar hep yabancılardan seçilmiştir. Ancak bu olmasa bile Türk kimliği ırkçılığa en uzak toplum kimliğidir. Çünkü çok farklı bir anlam taşır.

Türk Kimliği’ndeki “Türk” kelimesi bir ırka işaret etmemektedir. Günümüzde -veya herhangi bir zamanda- saf bir ırk peşinde koşmak abesle iştigaldir. İnsanın annesi, babası, cinsiyeti, doğduğu yer gibi özelliklerini seçme imkânı yoktur. Hiçbir dahli olmayan özellikleri ile bir kişinin övünmesi akıllıca bir hareket değildir. Böyle özellikler için ancak şükredilir. Efendimiz de burada ölçüyü koymuştur: “Arap’ın Acem’e, Acem’in Arap’a üstünlüğü yoktur, üstünlük takva iledir.” Bu hüküm üzerine “ama” ile devam eden cümle kurmak edepsizlik olur. Kabirde sorulacak sorular insanın kendi eliyle yaptıkları ile ilgilidir. Yoksa cinsiyetin ne, göz rengin ne, hangi millettensin diye sorulmayacaktır.

Bendeniz Karadeniz damadıyım. Bir gün hanım tarafının bir düğünü için minibüs ile yola çıktık, birlikte yolculuk ettiğimiz teyzelerden biri hanıma beni sordu, nereli diye, Bilecikli deyince hâlâ gülümseten şu cevabı verdi: “Olsun, o da insan”. Yaşadığın topraklara yakınlık duymak herkesin mayasında var. Efendimiz’in Mekke’ye, Medine’ye yaklaşımını hatırlayalım, Uhud gibi zahirde toprak ve kaya parçası gözüken yere muhabbetini hatırlayalım. Bu açıdan teyzenin sözü yanlış anlamaya müsait de olsa bir samimiyet gösteriyor.

Türk Kimliğini ele alırken bu ölçüleri unutmamamız gerek. Peki, Türk kimliğindeki “Türk”, bir ırkı işaret etmiyorsa neyi işaret ediyor? Gelin bu sorunun cevabını 16. yüzyıl İtalya’sında arayalım.

16. yüzyılın sonlarına doğru İtalya’da bir değirmenci var, ismi Menocchio. Menocchio sade bir değirmenci değil, okuyan, okudukları üzerinde fikir oluşturan ve bunları tartışan da biri. Okuduğu kitaplar arasında Kur’ân-ı Kerîm’in de olduğu söyleniyor. Bu değirmenci çiftçimizin zamanla oluşan bazı düşünceleri kilise tarafından sakıncalı bulunuyor, uzun yıllar süren sorgulamalar sonunda Menocchio feci şekilde idam ediliyor. Değirmencinin mahkeme zabıtlarında suçlamalar arasında şu da var: “Türk mü oldu, Türkleşti mi?”

Elbette buradaki “Türk mü oldu” sözü “müslüman mı oldu” anlamında kullanılmış. Bu sadece 16. yüzyılda değil, sonrasında da böyle olmuş Avrupa’da… Balkanlar’da halen geçerli bir durum. Yabancılar için Türk demek, müslüman demek. Türk kimliğinin anlamını en kolay görebileceğimiz yerlerden biri Çanakkale şehitliğidir. Orada etnik olarak Türk olmayan birçok “Türk” şehit yatıyor.

Buradan anladığım şu; milâttan önce savaşçı, cesur, sert iklimlerde yaşayabilen bir halkı işaret eden Türk kimliği, İslâm’la şereflenmemiz sonrasında farklı bir noktayı işaret etmeye başlamış. Bu işaret kimi zaman gücünü kaybeder gibi olsa da, çok şükür ki, bugün yine aynı noktaya gelme emareleri verdiğini görüyoruz. Bize düşen böyle bir kader ile görevlendirilmiş milletten olmakla övünmek yerine bu kaderde üzerimize düşen görevi hakkıyla yapmaya çalışmaktır.

Xalq şairi Vahid ƏZİZ.Yeni şeirlər (XIX hissə)

Bu sevgi

Aramızda nə qalır ki,
Bir keçilməz dərya var.
Yadımızda nə qalır ki,
Bir yozulmaz röya var.

Səni məndən kim alar ki?
Qismətinə kim qalar ki?
Mənim olsan nə olar ki?
Dağılmaz ki, bu dünya…

Bu çalınan nə kamandır?
Ürəyimin telləri…
Görüşmürük nə zamandır,
Saymaq olmur illəri…

Bilməz idim sinəmdəsən,
Bu kimsəsiz aləmdəsən.
Qarşılaşsan mənimlə sən,
Dağılmaz ki bu dünya…

XƏBƏR AL ÇİÇƏKDƏN, BÜLBÜLDƏN SAZI…

Fərq etməz-ya abad, ya bərbad olsun,
bu dunya qoruyar binədən sazı,
aşıqlar-aşığı, ruhun şad olsun,
tel tutub, söz tapıb, öyrədən sazı,

Qundağı ərikdən, çanağı tutdu,
pərdələr-ipəyə dönmüş buluddu,
dövranlar dağ yıxdı, taxtlar uçurtdu…
yendirə bilmədi sinədən sazı.

Hələ də duyular Ələsgər səsi,
Abbas Tufarqanlı, Şəmşir hikkəsi,
tarix eşələnsin, vaxt silkələnsin,
yaxşı bilən olmaz bu eldən sazı!

El deşər gözünü qəsdinə dursan,
pərdəyə ilişib, telini qırsan,
mənə inanmasan, anlamaz olan,
xəbər al çiçəkdən, bülbüldən sazı.

Həsrəti ürəkdə, sevdası başda,
alova bürünər simlər savaşda,
çətin bu heyrətlər olar ağacda;
yığdılar o teldən, bu teldən sazı,

Bineyi-qədimnən pərvazdı belə,
Murovdu, Dəli Kür, Arazdı belə,
aşıq, Vahid ƏZİZ yanmazdı belə,
əgər sevməsəydi könüldən sazı…

Xalq şairi Vahid ƏZİZ.Yeni şeirlər (XVIII hissə)

“ÇƏTİN ADAM”…

Zəkalı nələrsə şeirimdən duyub,
soruşub-“Nəçiyəm,kimə simsaram?”,
imanlı-haqqımı ortaya qoyub,
söyləyib-“”Bununçün “Çətin adamam””.

Alqışlar dilinə düz danışanın,
nə satqın,nə də ki,qumarda varam,
içində çırpınıb yaşantıların,
fırlar bağlamışam-“Çətin adamam”.

Uşaqnan uşağam,böyüknən-böyük,
gözümün düşməni–binəva, nadan!
oğruynan,quldurnan olsaydım şərik,
“Yuxarı” çatmazdı–“Çətin adamam!”.

O qədər simasız insan görmüşəm;
zəhərli-ilantək,sümsük-it kimi!
Tanrı varlığını dərk eləməyən,
nə cür başa düşüb- “Çətinliyimi”?!

Əsil şairlər də Peyğəmbər kimi,
millətin dərdinə ürək yandırar,
Peyğəmbər–insana Tanrı sözünü,
Şairlər Allaha giley çatdırar!

Vaxtı haqsızlarla nizamlamayın,
onlar riyakarlar,minsifətlilər,
şairlər sözünü yerə salmayın-
torpaqdan güc alıb tikan göyərdər.

Çiçəkdən kövrəyəm,ipəkdən zərif,
sadəcə olaraq-alverdə xamam,
bu söz mənim üçün dəyərli tərif:
Eşq olsun,yaxşı ki–“Çətin adamam”!

Səninlə küsülü qala bilmirəm

Yalvara – yalvara arxanca gedib –
Biçarə qəlbimə gülübdür aləm .
Elə düşünmə ki mənliyim itib –
Səninlə küsülü qala bilmirəm .

Ümiddən danışma , onu üzmüşəm ,
Zamannan soruşma – tamam bezmişəm ;
Taledən küsmüşəm , bəxtdən küsmüşəm –
Səninlə küsülü qala bilmirəm .

Söndür bu şamı da çıraqsız qalım ,
Qələmsiz , kitabsız , varaqsız qalım ;
Lap bütün dünyaya maraqsız qalım –
Səninlə küsülü qala bilmirəm .

Hazıram sallanım dar ağacınnan ,
Əl çəkəm zəliltək kor ağacınnan ;
Qalaram yaşamaq ehtiyacınnan –
Səninlə küsülü qala bilmirəm .

Hardasan , yolumu haradan salım ?
Hansı dərdin ağır , hansını alım ?
Dağıt viran elə , xaraba qalım –
Səninlə küsülü qala bilmirəm .

Sınmadım , qalsam da hərdən ümidsiz ,
Dəfn etdim özümü sübut şahidsiz ,
Sən ilham pərisi , mən Tural Hali
Səninlə küsülü qala bilmirəm …

Nargis.”İlqar Fəhmi və postmodernizm”

Müstəqillik dövründə yaranan postmodern nəsr sahəsində İlqar Fəhminin yaradıcılığını xüsusi vurğulamaq lazımdır. Yazarın xüsusilə “İlk sui-qəsd” (Çənlibel tülküsü – 1-ci kitab -2005), “Qarğa yuvası” (Çənlibel tülküsü – 2-ci kitab – 2006), “Kölgədə əqrəb” (Çənlibel tülküsü – 3-cü kitab – 2007)  romanları bu kontekstdən son dərəcə əhəmiyyətlidir.

“İlk sui-qəsd” (Çənlibel tülküsü – 1-ci kitab)  romanı Keçəl Həmzənin Çənlibel, Koroğlu, dəlilər və gedişatla bağlı düşüncələrini şərh etməklə başlayır. Romana başlayan oxucu bu düşüncələrin ilk öncə Koroğluya, ya da hər hansı dəliyə aid olduğunu düşünsə də, yazar tərs gediş edərək Keçəl Həmzəni səhnəyə çıxarır. Və yeni modeldə, bütün mənfi xüsusiyyətlərdən arındıraraq oxucuya təqdim edir. Burada yazar Keçəl Həmzənin  Çənlibelə əslində necə gəldiyini xəbər verərək dastandan fərqli istiqamətdə şərh olunacaq mövzunun  siqnallarını verir. Göstərilir ki, Koroğlu Keçəl Həmzəni Xotkar və paşaların hiylələrindən xəbər tutmaq və ona daimi sığınacaq verib yanında saxlamaq məqsədilə yanına dəvət edib. Koroğlu kimi igidin yanında kiçilməyi ləyaqətsiz paşalarla birgə çalışmaqdan üstün görən Keçəl Həmzə Dona xanımla evləndikdən sonra Koroğluya sığınır. Romanın gedişatından aydın olur ki, Koroğlu ilə Keçəl Həmzənin arasından su sızmır və Çənlibel sərkarı ona məşvərət etmədən addım atmır. Son zamanlar sakit həyatdan sıxılan Həmzə xislətinin tələbi ilə, Çənlibeldə casus olduğuna dair alınan namənin gəlişi ilə sevinir və daha sonra hadisələr mürəkkəbləşir. Həmzə Koroğluya  dəlilər arasında casus olduğunu və onun Koroğlunu öldürməyə hazırlaşdığını deyir. Koroğlu bu xəbərdən sarsılır. Sonrakı proseslər isə sabiq dəlilərin sadiqliyini sübut edir, aydın olur ki, Koroğlunu dəlilər yox, Dəmirçioğlunun həyat yoldaşı Telli xanımın əkizi İnanc xanım və dəvaçısı zəhərləyib öldürmək istəyirmiş. Koroğlunun İnanc xanımı cəzalandırmaması isə onun ədalətini göstərir.

Keçəl Həmzədən sonra əsərdə dekonstruktiv dəyişikliklərlə təqdim olunan obraz Aşıq Cünunundur, hətta Çənlibeldə dəlilərin onun haqqındakı fikirlərdir. Aşıq dilbaz, gopçu, mübaliğəçi kimi təqdim olunur: “Amma aşıq danışanda birinin üstünə beş qoyub Koroğlunu o qədər şişirdirdi ki, Çənlibelə bələd olan adamlar mat-məəttəl qalırdılar ki, bu Koroğludan danışır, yoxsa Məlikməmməddən”… 

Romanda yazar geniş şəkildə pastişdən istifadə edib. 

Roman “Koroğlu” dastanı ilə intertekstual əlaqadə inkişaf edir.

…Romanda dekonstruksiya ilə yanaşı, kollajdan geniş şəkildə istifadə olunub.

Silsilənin davamı olan ikinci kitab isə “Qarğa yuvası” (Çənlibel tülküsü – 2-ci kitab) adlanır. “Qarğa yuvası”  romanı İlqar  Fəhmi yaradıcılığında xüsusi yer tutur. Dünya intellektual postmodernizmindən fərqlənsə də, İlqar Fəhmi yaradıcılığında intellektualizmin izləri görünür. Ancaq müəllif dastan  və dastançılıq xüsusiyyətlərini əvvəldən sonadək qorumağa çalışır. Əsərin üslub və dil xüsusiyyətlərinə gəldikdə vurğulamalıyıq ki, bu aspektdən də yazar dastanda olduğu kimi, sadəliyi, axıcılığı, lakonikliyi üstün tutub. Əsər xüsusi mütaliəli oxucu tələb etmir. “Kitabi-Dədə Qorqud” dastanını oxuyan, yaxud oxumayan hər kəs əsəri dastanın davamı kimi qəbul edib oxuya bilər. Postmodernizmin tələb etdiyi skeptizm kontekstindən isə yazar “Kitabi-Dədə Qorqud”da, yəni klassik mətndə baş verən proseslərin başqa variantını ortaya qoymaq təşəbbüsü ilə çıxış edir.

Keçəl Həmzənin gözüylə müəllif  həm də Koroğluya böyük zat kimi baxır. Əsərdə Koroğluya ikili mövqe mövcuddur. Keçəl Həmzənin gözüylə Koroğlu etdiyi saleh əməllərə görə İmam Hüseynə, Qara Mahmud Yezidə bənzədilir. Burada da müqəddəs mətnlərə, hədislərə işarə olunur. İlk kitabda olduğu kimi, “Qarğa yuvası”nda da Keçəl Həmzə obrazı hadisələrin mərkəz xəttini təşkil edir. Hər iki əsərdə ana xarakter Keçəl Həmzədir. O, ağıllı, bacarıqlı və ən çətin məsələlərin həllində yüksək ağıl, siyasət nümayiş etdirir. Ancaq əsərdəki konfliktlər və onların həll yolları sadədir. Bu aspektdən də yazar dastan mövqeyini qorumağı seçir.

Əsərdə oxucu mərkəzçilik, qurğu içində qurğu, oxucunu mətnə ortaq etmək, oxucunu düşünməyə məcbur etmək, mətnlərarasılıq istehza, parodiya, pastiş, oyun prinsipi, magik realizm kimi faktorlar ön plandadır.

Yazar əsərdə magik realizmdən istifadə edib. “Qarğa yuvası” romanı magik realizm ünsürləri ilə zəngindir.

Əsərdəki sehrli dərədə baş verənlər, damğa, tacirin həyətində ağdan qırmızıya dönən  qızılgüllər, ölü qarğalar, cadu-əfsun kitabları, dərvişlərin zindandan qarovulçunu ovsunlayaraq  qaçmaları kimi məsələlər, rituallar magik realizm ünsürü kimi son dərəcə maraqlıdır.

Detektiv ünsürlərlə zəngin süjetin postmodernizm kontekstindən təqdim olunması əsəri daha da qüvvətləndirir. Yazar postmodern texnikaları detektiv hekayələrlə sintez edir.

“Qarğa yuvası” romanında  yazar postmodernizmin bir çox ünsüründən şüurlu şəkildə istifadə edir: “Onunçün Çənlibel sərkarı qəzəblənəndə qurd kimi  dağa-daşa düşüb ulamırdı, yumruqlarını sıxıb şir kimi nərildəyirdi”… “Vallah, lap hövsələm daraldı. Görünür ki, mətləbi çox uzatdım. Keçək yenə də təsvirində bulunduğumuz vaqeələrə”. Burada İlqar Fəhmi əsərin qurma, uydurma, fantastika olduğunu oxucuya bildirir. Gerçəkliklə uydurma arasındakı fərqi və romanın uydurma olduğunu meta-fantastik üsul ilə oxucuya çatdırmağı hədəfləyən postmodern yazar mətnin strukturunda oyunlar qurur və  reallığı sual altında qoyub sorğulayır. Bu texnika ilə oxucuya bir oyunda olduğunu daima xatırladır.

Bundan başqa, əsərdə Səfəvilər dövrü hadisələri Ərdəbilə səfər edən Keçəl Həmzə, Toxmaqvuranın şeyxin zirzəmisində 15 il dustaq qalan Əli bəy Şamlu tərəfindən danışılır. Burada yazarın Səfəvilər dövründə baş verən hadisələrə dekonstruktiv yanaşması mövcuddur. “Hipertekstual əlaqələrin özünü əks etdirdiyi digər mətn isə Ərdəbildə şeyxin gizli kitabxanasına daxil olmaq istəyərkən tələyə-quyuya düşən Həmzə və dostlarına quyudakı digər başqa bir əsir Əli bəy Şamlu tərəfindən danışılan əhvalatdan ibarətdir. Əli bəy Şamlu Səfəvi şahı Təhmasibin oğlu Heydər Mirzənin hərəminin eşikağası olub. Şah öləndən sonra Ustaclu tayfası Heydər Mirzəni, digər Qızılbaş tayfaları isə şahın Qəhqəhə qalasına saldığı oğlu İsmayıl Mirzənin varisliyini müdafiə etməyə başlayırlar. Digər tayfalar Heydər Mirzəni öldürmək üçün saraya hücum edəndə şahzadə Əli bəy Şamlu tərəfindən ələ verilir və başı kəsilir. Şahzadəni ələ verməyinin səbəbi isə onun qaçış üsulu idi. “…Qabağımdakı kəniz… şahzadə Heydər Mirzəydi, əyninə arvad paltarı geyib ləçək bağlamışdı…”.

“Qarğa yuvası”nda Əli bəy Şamlunun oğlunu öldürməsi epizodu “Quran”dakı İbrahimin oğlu İsmayılı Allaha qurban etmək ayininə oxşayır. Hər iki hadisə yuxu yolu ilə insandan istənilən əmr kimi təlqin olunur: “Ortaya ağır sükut çökdü. Həmzə fikirləşdi ki, hərgah bu adam Allah qabağında öz günahını yumaqçün oğlunun da canını əsirgəməyibsə, demək, həqiqətən çox böyük adamdı. Bu, İbrahim qurbanı kimi bir şeydi”.

Romanda həm dastançı (müəllif), həm də mətn ön plandadır. Mətndə bir çox dastançı səsi, hekayə içərisində hekayələri bir-birinə bağlamaq və ya başqa bir hekayə / və ya mətn içərisində hekayələri izləmək kimi elementlər də mövcuddur…

Silsilədə üçüncü kitab “Kölgədə əqrəb” (Çənlibel tülküsü – 3-cü kitab)  adlanır. İlqar Fəhmi “Kölgədə əqrəb” romanına təbiət təsviri ilə başlayır. Qızılbaş atlısının düşüncələri fonunda şərh olunan məsələlər kontekstində postmodernizmin elementi olan kollajdan istifadə olunur: “Sən bir dağın-daşın gözəlliyinə bax. Öylə bil ki, əleyhürəhmət İsmayıl padşah Xətai həştad il əqdəm haman bu yolun sağ əlindəki qayalığın üstünə dırmaşıb doyunca buraları seyr eləmiş, sonra da  vəzirlərdən birinin belinə qoyduğu ağappaq Səmərqənd kağızında haman məşhur “Bahariyyə”sini inşa eləmişdi…”.       

Əsərin sonrakı hissələrindən bir daha aydın olur ki, bu hissədə də, yenə əsas süjet “Koroğlu” dastanı  ilə intertekstual əlaqə içindədir. Ancaq “Qarğa yuvası” əsərindən fərqli olaraq bu dəfə müəllif  əsərdə din və təriqətlər məsələsinə ironik nöqteyi-nəzərdən yanaşır…

Əsərdə yenə də, əsas  obraz  Keçəl Həmzədir. O hadisələrin inkişafı və açılmasında xüsusi rol oynayır. Koroğlu və dəliləri, xanımlar arxa planda qalır. Hətta əsərdə hər yerə səpələnən dəlilərdən qeyri-adi qəhrəmanlıq görmürük…            

Əsərin sonrakı inkişafından Bəlli Əhmədlə Həmzənin dialoqunda dastanda var olan Həmzə obrazı və Bəlli Əhməd dekonstruksiya edilir…

Nəticə olaraq qeyd edək ki, İlqar Fəhminin romanları,  çoxşaxəli Azərbaycan ədəbiyyatında yaranan postmodern nəsr sahəsində xüsusi yerə malikdir.

Sonluqda yazar postmodern romanın əsas tələblərindən biri olan skeptizim nöqteyi-nəzərindən çıxış edərək oxucunu çaşdırır, elə göstərir ki, Mustafa bəy və Həmzə uçqunun altında qalıb kəndlilərlə birgə ölüb. Ancaq bundan Koroğlu daxil heç kim xəbər tutmur. Hər ikisi kəndlilər tərəfindən dəfn olunur.

Mənbə: http://edebiyyatqazeti.az/

Nargis.”Qar”

Qapıcığın zirvəsində,

 Batabatın sinəsində durduğu kimi,

durmur ovuclarımda …

Anamın saçlarında… qar…

Yağsınmı istəyirsən?

 Günəşi görürsənmi?

Qürübların rəngini…

Müharibə meydanında  axan qırmızının

ağrısısını duyursanmı?

Hər zaman əsrarəngiz  deyil qırmızı…

Ölüm azadlıq…

Öpüşmək vüsal deyil…

Əcəli tanımayan körpənin baxışı kimi məsum,

vida edən sevgilinin öpüşü kimi, amansızdır gerçəklik…

Gedişlər hər zaman zəfərə aparmır…

3D xoşbəxtliklərin ağuşunada mürgüləyir

Ömür-ömür yol gedib yenə də geriləyir insan…

Karterin ruhu Stiksdən keçə biləcəkmi ?

Cəhənnəm qayıqçısının hıçqırıqları Surun səsini batıracaqmı?

Xəzrinin bıçaq kimi kəsdiyi gecələrdə

Divarların qucağına sığınan, o qadının

körpəsinin əllərini isitmək üçün doğacaqmı təkrar günəşlər?

Tanrı göy qurşağı rəngində bir gələcək hörəcəkmi fələyin kəndirindən…

“Gözəl günlər görəcəyikmi çocuqlar, günəşli günlər” ?

Yağacaqmı Afrikanın səhralarına yağmurlar?

Qulac-qulac saçlarını üzünə tökəcəkmi yamyaşıl söyüdlər…

Süd bəyazı bir qadın öpəcəkmi gecə rəngindəki Adamı?

Cadar-cadar olmuş dodaqlara yaraşacaqmı öpüşlər…

Dünyanın səsindəki yalnızlığı eşidirsənmi?

Hamısı tale, gerisi qədərdir…

İki  susuş arasında məsafə nə qədərdir?

Mənbə: http://edebiyyatqazeti.az/

Görkəmli Azərbaycanlı yazıçı Eyvaz ZEYNALOV.”O GÜN HAMI XOCALIYDI”(Hekayə)



– Elnur, ay Elnur!
Elnur qulaqardına vurdu, guya eşitmirdi. Məktəbdən yenicə gəlmişdi. Acdı, qarnının hayındaydı. Stol arxasında anasının yeməyi haçan qızdırıb gətirəcəyini gözləyirdi.
Çağıran əl çəkməyəndə durub küçəyə baxan pəncərəyə yaxınlaşdı. Sinif yoldaşı Məzahirdi.
– Nədi, ə?
– Aşağı düş, sözüm var.
Bayırda quşbaşı qar yağırdı. Soyuqdu.
– Elnur, yeməyin hazırdı ha, – anası mətbəxdən xəbərdarlıq etdi.
– Gəlirəm.
Həvəssiz aşağı düşdü. Məzahir pilləkənin ayağında gözləyirdi. Həyəcanlıydı.
– Noolub? – Elnur soruşdu.
– Ermənilər bu gecə rusların köməyi ilə Xocalını yernən yeksan eləyib, bizimkiləri qırıblar. Qaçıb canını birtəhər qurtaranlar Naxçivanik, Qaraqaya tərəfdən Şelliyə axışır.
Şelli qonşu kənddi.
– Hardan bildin?
– Atam, əmimgil yığışıb köməyə getdilər. Mən də onlara qoşulmaq istədim, qoymadılar, dedilər, sən uşaqsan.
Neçə gündü Xocalıdan cürbəcür bəd xəbərlər gəlirdi. Ermənilər türklərin yaşadığı qonşu Malıbəyli, Quşçular kəndlərini işğal edəndən, sakinlərini güllədən keçirəndən sonra qana batmış dişlərini Xocalı şəhərinə qıcamışdılar. Mühasirəni günbəgün daraldırdılar.
Qədimdən türk məskəni olan Xocalı şəhəri erməni kəndləri¬nin əhatəsində adanı xatırladırdı. Düşmən nə qədər amansız, qaniçən olsa da, xocalılar mərd dayanmışdılar. Təslim olmaq, torpağı ermənilərə vermək fikrində deyildilər.
Elnur nə fikirləşdi, nə fikirləşmədisə, çönüb həyətdəki “Niva”ya baxdı. Atası hardaydısa, gözə dəymirdi.
Ayaqlarının ucunda geri qayıdıb anasından xəlvət gödəkcəsini geyindi, təzədən aşağı düşdü. Məzahirə arxasınca gəlməyi işarə etdi.
Zənnində yanılmamışdı. “Niva”nın açarı üstündəydi. Sürücülük vəsiqəsi olmasa da, maşın sürməyi pis bacarmırdı. Gözünü açandan həyətdə maşın görmüşdü.
Nə qədər ehtiyatlı tərpənsələr də, mühərrikin tırıltısına anası duyuq düşüb ikinci mərtəbədə, eyvanda göründü. Maşının arxasınca harayladı:
– Elnur, hara gedirsən?..
Özünü eşitməməzliyə vurdu.
Onlar artıq qanmaz uşaq deyildilər. Onuncu sinifdə oxuyurdular. Bu gün-sabah orta məktəbi bitirəcəkdilər. Bir tərəfdən də Qarabağ hadisələri onları vaxtından əvvəl kişiləşdirmişdi. Ermənilərin xəyanətindən, məkrli əməllərindən, təkcə indi yox, tarix boyu türklərə qarşı törətdikləri cinayətlərdən az-çox xəbərləri vardı. Məktəbi tez qurtarmaq, ermənilərlə döyüşən könüllü dəstələrə qoşulmaq, vətən torpağının keşiyində dayanmaq arzusu ilə alışıb-yanırdılar.
Qonşu kənddən şəhərə doğru uzanan asfalt yolda maşınlar, piyadalar əriş-arğacdı. Keçmiş dövrdəki kimi bel, yaba, dəhrə-balta ilə silahlanan kənd sakinləri (Qarabağ hadisələri zamanı başbilənləri erməniləri müasir silahlarla təpədən dırnağacan silahlandırdıqları halda, bizimkilər yerli əhalinin quş tüfənglərini belə qapı-qapı düşüb zorla yığmış, onları düşmən qarşı¬sında əliyalın qoymuşdular) kəndin yuxarı hissəsindəki dağlara doğru axışırdılar. O tərəfdən yaralılarla dolu qayıdan şəxsi minik, təcili yardım maşınları yolu boşaltmaq üçün əsəbi şəkildə siqnallaya-siqnallaya Ağdama, şəhər xəstəxanalarına tələsirdilər.
Kəndin kənarındakı dağların ətəyi, qəbiristanlığın böyür-başı camaatla doluydu. Elnur “Niva”nı lap irəlidəki nəhəng bir qayanın arxasında daldalanmış adamların yanına sürdü. Burda bir neçə minik, təcili yardım maşını da vardı.
Çiyni avtomatlı könüllü əsgərlərdən biri “Niva”nın qabağına yeridi.
– Dayan! – dedi. – Özünü hara soxursan? Geri qayıt!
– Niyə qayıdım? – Elnur cır xoruzlar kimi şeşələndi.
– Görmürsən atırlar? Burda sizlik bir iş yoxdu.
– Olmasa, gəlməzdik. – Elnur höt-hötlüyünü yerə qoymadı.
– Baş qoşma, – başqa bir könüllü Elnurla öcəşənin qo¬lundan dartıb apardı.
Elnur mühərriki söndürdü. Uzaqda, iki dağın arasındakı yamacda pərakəndə halda ağzı bəri qaçışan insan qaraltıları gözə dəyir, aramsız atılan güllə səsləri eşidilirdi.
Atan arxadakı qayalıqda gizlənmiş erməni yaraqlıları idi. Düşmən gülləsinə tuş gələn xocalılar yıxılır, ağır yaralananlar bir daha ayağa qalxa bilmir, yüngül yaralananlar güc-bəla dikəlir, havadan yapışırmış kimi əl-qol ata-ata, kimlərisə köməyə çağıra-çağıra təzədən qaçırdılar. Köməyə gedənlər yaralıları güllə yağışı altından birtəhər sürüyüb çıxartmağa çalışırdılar. Kənd sakinləri, mülki şəxslər igidlikdə, fədakarlıqda könüllü dəstələrin əsgərlərindən heç də geri qalmırdılar.
Xocalı qaçqınları Elnurgilin böyür-başında, qayanın arxasında daldalananların arasında da az deyildi. Ac-susuz, yaralı, əyin-başı tökülüb-itən bu adamlar qarın altında, soyuqda güclə ayaq üstə dayansalar da, heç yana getmək istəmirdilər. Təzə gələn qaçqınları sorğu-suala tutur, ayrı düşdükləri, yolda itirdikləri doğmalarından, qohum-əqrəbalarından nəsə bir xəbər öyrənməyə çalışırdılar. Qışın qar-boranı ağır yaralıları, xəstələri, qocaları, körpələri keçib gəldikləri meşliklərdə, dağda-daşda dondurmuşdu.
Növbəti qaçqın dəstəsi bir ailədən – qoca kişidən, qarıdan, gəlindən və bir oğlan uşağından ibarətdi. Əyin-başları şiltim-şiltim, üz-gözləri qan içindəydi. Meşədə, dağda-daşda kol-ko¬sun, daş-kəsəyin dağıtdığı yalın ayaqları şişib kötüyə dönmüşdü. Ağ saqqalı sırsıra bağlamış qoca onu da itirəcəyindən qor¬xurmuş kimi balaca nəvəsinin əlindən bərk yapışmışdı.
Bayaqdan gözünü qarşıdakı yamacdan çəkməyən cavan bir gəlin adamları aralayaraq onlara yaxınlaşdı. Həyəcanla soruşdu:
– Ay xocalılar, bəlkə, Əlifdən xəbəriniz ola?..
Nəvəsini təcili yardım maşınına mindirən qoca gəlinə sarı döndü. Zəif, xırıltılı səslə dedi:
– Əlif sağdı. Düşmənlə döyüşür.
– Özünüz gördünüz?.. – gəlinin səsi titrədi.
Kişi saqqalını tərpətməklə təsdiqləsə də, gəlinin üzünə baxmamağa çalışdı.
Gəlin Xocalı cəngavəri Əlif Hacıyevin xanımı idi.
Fevralın 25-də rusların Xankəndindəki 366-cı motoatıcı alayı ilə birləşərək Xocalını bütün gecə iri çaplı silahlardan, qrad qurğularından, toplardan atəşə tutan, viran qoyan ermənilər səhərisi zirehli texnikanın müşayiəti ilə şəhərə soxulmuş, dinc əhalini qırmağa başlamışdılar.
Əlif Xocalı aeroportunun komendantı idi. Düşmənə qalmasın deyə, son anda aeroportun dispetçer məntəqəsini partlatmış, kiçik dəstəsi ilə sağ qalan Xocalı sakinlərinin Ağdam istiqamətindəki təhlükəsiz əraziyə çıxmasına yardım etmişdi. Düşmənlə qeyri-bərabər döyüşdə Əlif Hacıyev, Tofiq Hüseynov, Aqil Quliyev qəhrəmancasına şəhidliyə qovuşmuşdular.
– Getdik irəli!..
Elnur birdən maşını işə salıb sürətlə yerindən tərpətdi. Qarşıdakı qəbiristanlığın alt tərəfindən dolanıb dağın döşü ilə ağzı yuxarı, qaçqınların gəldiyi yamaca dırmaşdı. Ermənilər onları güllə yağışı ilə qarşıladılar.
– Saxla, neynirsən?.. – Məzahir həyəcanla Elnurun qolundan yapışdı.
Elnur maşını geri döndərib saxlasa da, mühərriki söndürmədi. Xocalılar “Niva”nı görüb ona tərəf qaçdılar. Düşmən gülləsi onlardan neçəsini yerə sərdi.
– Tez, tez gəlin!.. – Elnur maşının qapısını açıb onları tələsdirdi.
Son anda düşmən gülləsi daha bir nəfəri də haqladı. Köməkləşərək yaralıları götürüb ağzı aşağı şığıdılar.
Güllələr maşının gövdəsini deşik-deşik eləsə də, yaralıları təcili yardıma təhvil verib təzədən geri qayıtdılar. Canlarında əvvəlki qorxu-ürküdən əsər–əlamət qalmamışdı. Sanki şəhid olan qorxunun özüydü. Yalnız qaçqın və yaralıları düşmən gülləsindən qurtarmaq haqqında düşünürdülər.
Üçüncü dəfə yaralıların dalınca gedəndə onlara mane olmağa çalışdılar.
– Uşaqlar, daha bəsdi, – dedilər. – Baxın, maşın güllələrdən deşik–deşikdi.
Elnur fikir vermədi. Sükan arxasına keçməyi ilə gözdən itməyi bir oldu. Dağın döşündə düşmən gülləsi maşının qabaq şüşəsini ciliklədi. Elə qızışmışdılar ki, bu da onları qorxut¬madı. İki yaralını götürüb geri dönəndə uzaqdan daha iki nəfərin əl-qol ata-ata onlara tərəf qaçdığını gördülər. El¬nurun gözləməyə səbri çatmadı. Maşını irəli sürüb onları da götürdü.
Güllələrdən yayınmaq üçün sükanı o tərəf-bu tərəfə döndərdi¬yinə görə maşın dərə-təpəlikdə atılıb-düşür, hərdən az qalırdı sürüşüb böyrü üstə çevrilsin.
İri bir daşın yanından ötəndə bağırtı eşitdilər. Ağır yaralıydı. Tərpənə bilmirdi. Elnur maşı¬nı saxlayıb arxaya verdi. Məzahir tez düşüb hıqqına-hıqqına onu yuxarı qaldırdı. Maşındakıların köməkliyi ilə yaralını qabaq oturacağa uzatdılar. Məzahir qapını bayırdan örtüb Elnura dedi:
– Sən bunları apar, mən bu daşın dalında gözləyirəm.
Aşağıda hamı həyəcanla onları izləyirdi.
Birdən Elnurun qulağının dibində sanki bomba partladı, aləm gözündə qaraldı.
Düşmən bayaqdan ona meydan oxuyan “Niva”nı qranatatanla vurmuşdu. Sağdan dəyən zərbə maşını dağıtmış, Elnuru huşsuz halda kənara atmışdı.
Elnur bir də xəstəxanada ayıldı. Həkim onu gətirənlərdən soruşdu:
– Bu da Xocalıdandı?
– Əşi, fərqi nədi?.. – onlar əsəbiləşdilər.
Kimsə kənardan dedi:
– Bu gün bütün ağdamlılar, hamı xocalılıdı…

Görkəmli Azərbaycanlı yazıçı Eyvaz ZEYNALOV.”Oğru” (Hekayə)

Məktəb üzrə keçirilən idman yarışlarında ayağımı bərk zədələmişdim. Qapanıb qalmışdım evdə. Yamanca darıxırdım. Baş qatan bir məşğuliyyət vardısa, o da televizora baxmaqdı.

Kanallardan biri ermənilərin pis, murdar xasiyyətləri haqqında veriliş hazırlamışdı. Studiyadakılar növbə ilə onların əcaib-qəraib yaltaqlığından, ikiüzlülüyündən, yalançılığından, satqınlığından danışır, oğru olduqlarını isə daha artıq qabardırdılar. Oğurluq qeyri-insani, həm də baş ucalığı gətirməyən bir xüsusiyyətdir. Lakin ermənilərin oğurluğu adi yox, tayı-bərabəri olmayan, bənzərsiz oğurluqdur. Ən böyük oğurluqları da türklərdən elədikləridir. Ermənilər adlarımızı, musiqimizi, musiqi alətlərimizi, xalçalarımızı, abidələrimizi, yeməklərimizi, ən başlıcası, torpaql arımızı oğurlamışdılar. Birdən yox, tədricən, tarix boyu, nəzərə çarpmadan, həm də qeyri-adi yollarla. Sonra da hamısını utanmaz-utanmaz, vicdansızcasına öz adlarına çıxmış, bizi danmışdılar…

Ermənilərin namərdliyi məni hiddətləndirmişdi. Axırda hislərimi cilovlaya bilməyib bərkdən bağırdım:

— Pah atonnan! Bu ermənilər nə oğru xalq imiş!..

Elə bu zaman otaqda tək olmadığımı xatırladan cırıltı səsi eşitdim. Nənəmdi, divanda qurcalanırdı. Bayaqdan yarıuzanmış halda gözucu televizora baxırdı.

Handan-hana xəfifcə qımışaraq:

— Ermənilər binayi-qədimdən oğrudular, bala, — dedi.

— Sən hardan bilirsən, ay nənə? — sadəlövhlüklə soruşdum.

— Eh, mən onların dabbağda gönünə bələdəm! Amma bunları, sadəcə, bilmək yox, yaxşıca yadda saxlamaq lazımdır, bala!..

Sonra nənəm mənə şahidi olduğu köhnə bir erməni oğurluğundan danışdı.

Baban kənd məktəbində dərs deyirdi. Sayılıb-seçilən tarix müəllimi idi.

Bir dəfə atan sinif yoldaşları ilə dağa çıxmışdı. Qayıdanda özü ilə bir bağlama gətirmişdi. İçi insan sümükləri, saxsı qab-qacaq qırıqları, qədim dəmir pullarla dolu idi. Hansısa mağaradan tapmışdılar.

Səhərisi baban atanı da özünə qoşub həmin mağaraya yollandı. Əlavə bir neçə məişət əşyası-filan da yığıb gətirdi. Onları səliqə ilə bir qutuya yerləşdirib mənə verdi:

— Arvad, — dedi, — bunu elə yerə qoy ki, uşaq-muşaq əli dəyməsin. Bakıya, Elmlər Akademiyasına aparacağam. Alimlərə göstərəcəyəm.

Savadsız arvad idim.

— A kişi, — dedim, — sür-sümük alimlərin nəyinə gərəkdi? Nə danışdığımı heç özüm də bilmirdim.

— Sənin belə şeylərdən başın çıxmaz, arvad. — Baban səsini qaldırdı. — Bunlar adi, yaxın keçmişin sür-sümüyü deyil. Tarixdir! Həm də qədim tarixdir!..

Yenə heç nə qulağıma girmədi.

— Nədi, buna görə indi bir də durub burdan Bakıya gedəcəksən? Belə vacibdir, nə çoxdur Bakıya gedib-gələn, ver birinə aparsın də…

— Yox, bu işi hər adam yarıtmaz! Özüm getməliyəm. Gördüklərimi alimlərə ətraflı danışmalıyam. Onlarda maraq, həvəs oyatmalıyam. Yoxsa Allah bilir, alıb hara atacaqlar.

Qutunu qaldırıb şkafın üstünə qoydum.

Baban bayıra çıxanda qapının ağzında erməni qonşumuz Siranuş arvadla az qala toqquşacaqdı. Demə, bayaqdan qapının dalında durub gizlicə bizə qulaq asırmış…

Tək qalanda Siranuş arvad hərləyib-fırlayıb məndən soruşdu:

— Qutudakı nədir?..

— Bekara şeydi, — dedim.

— Bekara şeydisə, niyə göstərmirsən? — Siranuş qır-saqqız olub qopmadı.

Arvadın inadkarlığı məni həm təəccübləndirdi, həm də cin atına mindirdi. Qutunu gətirib açdım.

— Hə, bax, gözüyün qurdu ölsün! — dedim. — Yoxsa gecə yuxunu qarışdırarsan.

Sür-sümüyü görən kimi Siranuşun çəkiləcəyini düşünürdüm. Əksinə oldu. Arvad sür-sümüyə, saxsı qırıqlarına, paslı dəmir pullara çox həris gözlərlə baxırdı.

Onları bir-bir o tərəf-bu tərəfinə çevirə-çevirə öz-özü ilə danışırmış kimi mızıldandı:

— Hə, doğrudan da, bunlar qədim erməni dövlətinin qalıqlarına oxşayır.

— Onu sənə kim dedi, ay Siranuş?— Mat-məəttəl soruşdum.

— İndicə ərinə sən demirdin? Özcə qulaqlarımla eşitdim.

Mənim də təəssübkeşliyim tutdu.

— Bəs onu eşitmədin ki, ermənilər bu torpaqlara dünən-srağagün gəliblər? —Hirslə qutunun qapağını örtüb ortalıqdan götürdüm.

Bakı səfərinə hazırlaşan baban səbirsizliklə yay tətilini gözləyirdi. Deyirdi, Akademiyadakı alimləri yığıb elimizə-obamıza gətirəcəyəm. Gəlib gəzib-dolansınlar, görüb-götürsünlər, araşdırsınlar. Tariximizin daha bir qaranlıq səhifəsini də işıqlandırsınlar. Bir daha erməniyə anlatsınlar ki, bu torpaqlar türk torpaqlarıdır…

Yay tətilinə az qalmışdı. Bir gün baxdım ki, qutu şkafın üstündə yoxdur. Fikirləşdim ki, yəqin, baban özü götürüb harasa qoyub. Babandan soruşan kimi barmağını dişlədi. Siranuş arvaddan şübhələndi.

— Havayıdan maraqlanmırmış, — dedi. — Gərək qutunu açıb ona göstərməyəydin.

Saymazyana güldüm.

— A kişi, sən də oğru tapdın. Sür-sümük Siranuşun nəyinə gərəkdir?..

— Arvad, ermənini öz arşınınla ölçmə, — baban dedi. — Erməni bizim düşündüyümüzdən də bicdir. Elə şeylərin qədir-qiymətini yaxşı bilir…

Vallah, heç cür inanmırdım ki, Siranuş arvad qutudakılardan nəsə bir şey qana. Axı o da mənim kimi savadsızın biriydi. Bircə elə sür-sümüyü çatmırdı!..

Qaranəfəs Siranuşun üstünə qaçdım. Dili topuq çalsa da, heç nəyi boynuna almadı. Baban sözündə möhkəm adam idi. Siranuşu yoxlamaq üçün təzə bir qutu hazırladı. İçini də zir-zibillə doldurdu. Dedi, Siranuşa xəbər ver ki, kişi mağaradan keçən dəfəkindən də artıq sür-sümük, saxsı qırıqları, qədim pullar yığıb gətirib. Amma çalış, şübhələndirmə. Guya sözgəlişi ağzından qaçırdırsan…

Siranuşla qapı-qonşu, lap bir evli kimiydik. Qapımız qıfıl tanımazdı. Həmişə üzünə açıqdı. Evdə oldum-olmadım, haçan istəsə gələr, gedər, nə istəsə aparar, gətirərdi. Oğurluğunu-filanını da hələ görməmişdim…

Bir gün əvvəl Siranuşu aldatdım ki, qonaq gedəcəyik, ev-eşikdən göz olsun. Samanlıqda gizlənib erməni axçiyini güdməyə başladıq.

Siranuş özünü çox gözlətmədi. Arxayınca evə girib qutunu götürdü. Qoltuğuna vurub bayıra çıxanda qapının ağzında qəfildən yaxaladıq. Özünü itirdi. Qızarıb-bozardı. Çək-çevirdən, hədə-qorxudan sonra o biri qutunu da oğurladığını boynuna aldı. Arvadın hərəkətinə matım-mutum qurumuşdu.

— Bəs qutunu neynəmisən, harda gizlətmisən, ay imansız-dinsiz? — Baban ermənini təzədən sıxma-boğmaya saldı.

— Yerevandakı qardaşıma göndərmişəm, — dedi.

Siranuşun qardaşı İrəvanda adlı-sanlı, məşhur alimdi. O, mağaradan tapılan şeylərin şəkillərini İrəvanda çıxan qəzetlərdə, jurnallarda çap etdirmişdi. Palazqulaq-palazqulaq məqalələr yazmışdı. Gündə bir televizora çıxıb, aləmə səs salmışdı ki, bəs tapdığı mağara (guya özü tapmışdı) qədim erməni məskənlərindəndir. Deməyəsən, bu torpaqların əzəli sakinləri ermənilər imiş.

Moskva, dünya alimləri mağaraya baxmaq üçün tökülüb gəldilər, yazdılar, pozdular, axır çıxıb getdilər. Amma səs-səmirləri eşidilmədi. Elə bil qurbağa gölünə daş atmışdın.

— Səbəbini bilmədiniz, ay nənə?.. — Maraq yenə üstün gəldi.

— Baban soraqlayıb hamısını öyrəndi. Vicdanlı alimlər uzun araşdırmalardan sonra aydınlaşdırmışdılar ki, mağara qədim türklərə məxsusdur. Erməni aliminin yazıb-pozduqları cəfəngiyyatdan başqa bir şey deyilmiş. Demə, Siranuşun qardaşı da elə bacısı ağıldaymış…

— Nənə, bəs sonra babam bizim alimləri Bakıdan çağırmadı?..

— Çağırdı, bala, amma ermənilər aranı qatdılar, bizi dədə-baba torpaqlarımızdan qovdular. Əvvəl Qarabağa pənah apardıq. Ermənilər Qarabağı da əlimizdən aldılar. Bakıda qərar tutduq. O torpaqların adı babanın son nəfəsində də dilindən düşmədi.

Nənəm dərindən köksünü ötürdü:

— Bilirsən, oğul balası, türkün ta qədim dövrlərdən bəri hər şeyi olub. Gözü-könlü tox yaşayıb. Erməni kimi heç nəyin həsrətini çəkməyib. Bəlkə, elə buna görə çox zaman sahib olduğunun qədir-qiymətini qədərincə bilməyib…

Azərbaycanlı şair Əziz MUSA.”Küsmə məndən”

Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər Birliklərinin üzvü, “İlham çeşməsi” qəzetinin təsisçisi və baş redaktoru,
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Təqaüd Fondunun təqaüdçüsü

Gülüm, küsmə məndən, ölərəm inan,
Sənsiz yaşamağı öyrənməmişəm,
Eşqinlə yaşayır bu ürək, bu can,
Mən sənə həyatım, ömrüm demişəm.

Gündə bir sevdaya düşməz bu ürək,
Hər gün səni deyir, səni düşünür,
Bəxtimə yazılan, ey nazlı çiçək,
Xəyalım sən gələn, yola döşənir.

Bənövşə ruhuma çöküb surətin,
Baxışın qəlbimə, nur çacır hər gün.
Bal kimi şirindi sözün söhbətin,
Ürək bəsləyirəm mən sənin üçün,

Könül sarayımı bəzəyən nursan,
Bahar nəfəsinlə əriyir qar, qış.
Hər səhər, hər axşam halımı sorsan,
Vallah yerə, göyə etmərəm qarğış.

Elə öyrətmisən özünə məni,
Sənsiz dözə bilməz şair ürəyi.
Necə də yaraşır, o gülüş sənə,
Tanrının ən gözəl, nazlı mələyi.

Allah tək yaradıb səni dünyada,
Üzündə cənnətin nişanəsi var.
Sən Əziz Musanı, gəl atma oda,
Bir soyuq baxışın, canımı alar.

Azərbaycanlı şair Əziz MUSA.”O gecə Xocalıda”

This image has an empty alt attribute; its file name is 13254264_124476751303476_6406219800299273279_n.jpg

Yeri, göyü bürüdü ah, nalə səsi, o gün,
Bir şəhər dağıdıldı, viran oldu, büsbütün,
İgidlər candan keçdi, el üçün, Vətən üçün,
Su yerinə axdı qan, o gecə Xocalıda.

Əsir qızlar, gəlinlər ağladı sübhə qədər,
Al, qırmızı geyindi açılan qanlı səhər,
Qalmadı o şəhərdə, qalmadı bircə nəfər,
Alışdı ruh, yandı can, o gecə Xocalıda.

Diksindi dağ da, daş da, güllərin səsindən,
Qan püskürdü bir an da ,dağların sinəsindən,
Qaçan çıxa bilmədi, düşmən əhatəsindən,
Quruldu qanı divan, o gecə Xocalıda.

Bir köməyi olmadı, bir arxası olmadı,
Səsi ərşə ucaldı, daş üstə daş qalmadı,
Göylər də bu haraya, haya nəzər salmadı,
Kimsəsiz qaldı insan, o gecə Xocalıda.

Çapaladı, sızladı, sübhə qədər qız, gəlin,
Qocalar fələklərə yalvarıb, açdı əlin,
Kəsdilər körpələrin ana söyləyən dilin,
Vermədilər bir aman , o gecə Xocalıda.

Xain qonşularımız arzu, kamına yetdi,
Cəlladların qəlbində insaf, mürvət yox idi,
Qarabağın açarı, qapısı əldən getdi,
Toy, bayram etdi şeytan, o gecə Xocalıda.

Nahaq əli qılınclı, haqqın batmışdı səsi,
Ölənlərin o gecə yox idi bir kimsəsi,
Düşmən kəsib, tökürdü, düşünmədən hər kəsi,
Yox idi ümid, güman, o gecə Xocalda.

Qar, şaxta bir tərəfdən, cəlladlar bir tərəfdən,
Yox idi bir haraya, yox idi ,haya gələn,
Güllələr dolu kimi yağırdı göydən, yerdən,
Yolu tutmuşdu duman, o gecə Xocalıda.

Körpələrin naləsi göylərə ucalırdı,
Bu ölümdən, bu qandan yağı ləzzət alırdı,
Qradlar, alazanlar yurda lərzə salırdı,
Çox oldu ölüb qalan, o gecə Xocalıda.

Qan içində boğuldu, Qarabağda bir şəhər,
Dinib danışmaq olmur, boğur adamı qəhər,
Köməyə yetişmədi, Bakı tutsa da, xəbər,
Başladı qanlı talan, o gecə Xocalıda.

Əli yalın adamlar, qaldı düşmən əlində,
Qeyrət heykələ döndü, Pənah xanın elində,
Vətən kəlməsi dondu, bu millətin dilində,
Ayaq açdı şər, yalan, o gecə Xocalıda.

Heç bilmirəm fələklər, o gecə hara baxdı,
Qarabağın gözünün yaşı sel kimi axdı,
Şəhid oldu bir şəhər, əsrin , günü bu vaxtı,
Susdu vaxt, susdu zaman, o gecə Xocalıda.

Azərbaycanlı şairə-publisist Nəcibə İLKİN.”HƏMİN XOCALIYAM”

Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər Birliklərinin üzvü, Azərbaycan Respublikası Prezidenti Təqaüd Fəndunun təqaüdçüsü, “Azad qələm” ədəbi-bədii, ictimai-publisistik qəzetinin və “Ali Ziya” ədəbi-bədii, elmi-publisistik jurnalının təsisçisi və baş redaktoru


Bu gün həmin Xocalıyam…
Heç dəyişməmişəm.
Həmin küyüm, həmin səsim,
Kəsilməyib nəfəsim.
Tökülən qanım yerində,
Solan arzularım
dağımda, daşımda,
Geydiyim qan yaddaşımda.
Qaysaq bağlamayan
yaralarım çat verir.
qanı dayanmır.
Bu ah-nalədə uyuyub yatan
kəslər görəsən niyə oyanmır?!
Süngüyə keçirilmiş körpə fidanlıyam,
Şəhid qanlı Xocalıyam…
Hər gecə sinəmdəki
Qan dənizində boğuluram.
Hər gün sinəmdəki axan
qanla doğuluram.
Qara örpəyimi çəkib başıma,
Güc verirəm göz yaşıma…
Hıçqırtılarımı eşidən yox,
Dərdlərimə ikicanlıyam..
Mən həmin Xocalıyam.
Hardasınız,
ey məni ayaqyalın, başıaçıq
köksü yaralı, can üstə
Qoyub gedənlər?!
Hardasınız?
Mən süngülərə keçirilən,
Ümidi, inamı daş altında gizlədilən,
Ömrü qanlıyam…
Həmin Xocalıyam!
Körpə fidanları doğranmış,
Ümidləri talanmış,
Haqqı, ədaləti,
Arzusu gözündə qalanmış,
Qan ünvanlıyam,
Həmin Xocalıyam.
İyirmi yeddi ildir sizi gözlərəm.
Qanımla yeri, ahımla göyü bəzərəm.
Günün batan şəfəqində,
Ayın qövsi haləsində,
sizi gəzərəm.
Artıq 27 yaşım var…
Körpə deyiləm,
Kiminsə qabağında sınam, əyiləm.
Bir igid ərənəm,
Şəhid əsgərəm.
Bu gecə qanımı almaq istərəm,
Silahım köksümdə fışqıran,
Şəhid qanı….
Tanı məni, yaxşı tanı!

Azərbaycanlı şairə-publisist Nəcibə İLKİN.”Mən səni sevən deyiləm”

Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər Birliklərinin üzvü, Azərbaycan Respublikası Prezidenti Təqaüd Fəndunun təqaüdçüsü, “Azad qələm” ədəbi-bədii, ictimai-publisistik qəzetinin və “Ali Ziya” ədəbi-bədii, elmi-publisistik jurnalının təsisçisi və baş redaktoru

Bir sevgisən, öz içimdə,
Lal olubdu söz içimdə,
Olsan yanar köz içimdə,
Mən səni sevən deyiləm.

Bu eşqin baxıb dadına,
Heç yaraşdırma adına,
Gəl məni salma oduna,
Mən səni sevən deyiləm.

Xəyal olub düşdüm yola,
Yenə də sənlə qol-qola,
Milyon varın, sözün ola,
Mən səni sevən deyiləm.

Əlim əlindən asılı,
Könlüm könlünə qısılı,
Desələr bu baxt yazılı,
Mən səni sevən deyiləm.

Mən bir azca utancağam,
Könül isitməz ocağam,
Yaxın dursan yanacaģam,
Mən səni sevən deyiləm.

Deyən, çox etdim ərkimi,
Sözüm yandırsın hər kimi.
Sən məni sevdiyin kimi,
Mən səni sevən deyiləm.

Elnara AKİMOVA.”Poeziyada Vətən”

This image has an empty alt attribute; its file name is ea.jpg

“Ulduz” jurnalının 2021-ci il üçün ilk, yanvar nömrəsi işıq üzü görüb. “Ədəbiyyat qəzeti” ilə birgə layihənin əsasında hasilə gələn jurnalın bu nömrəsi poeziyamızda vətən, Qarabağ mövzusuna həsr olunmuş xüsusi buraxılışdır. Şeirlərin tərtibatçısı və “Poeziyada Vətən” adlı “Ön söz”ün müəllifi filologiya elmləri doktoru, ədəbiyyatşünas-tənqidçi Elnarə Akimovadır. Qeyd edək ki, ən seçmə şeirlərlə tərtib olunan jurnal Qarabağ müharibəsi şəhidlərinin xatirəsinə ithafdır. E.Akimovanın “Poeziyada Vətən” məqaləsini təqdim edirik.

Yola saldığımız 2020-ci il bir çox proseslərlə xarakterik olsa da, bir məqamı – 30 ilə yaxın işğalda olan Qarabağın azad olunması sevincini, Zəfər duyğusunu, qalibiyyət əzmini bizə yaşatdığı üçün tarixi bir dönüşün aktını gerçəkləşdirdirən zaman kəsiminin simvoluna çevrildi. Bu proseslər həm də Vətən anlayışına həssaslığımızı artırdı. Bütün məqsədlərin, bütün amalların önünə birinci Vətən keçdi. Vətən üçün ölməyin, vətən üçün bir olmağın nümunəsini sərgilədi Azərbaycan.

“Ulduz” jurnalının baş redaktoru Qulu Ağsəsdən vətən şeirlərinə həsr olunmuş buraxılış hazırlamaq təklifi alanda bunun çox zəruri olduğunu düşünüb razılaşdım. Üstəgəl “Ədəbiyyat qəzeti”nin birgə layihəsidirsə. Niyə də olmasın? Onsuz da vətən amili, məfkurə bütövlüyü qəzetin baş redaktoru Azər Turanın uğruna ömrünü nisar etdiyi bir qayədir. Poeziyaya gəlincə, bütün dövrlərdə vətən mövzusu işlək olub, müxtəlif intonasiya və məzmun orijinallığı ilə şeirə gətirilib. Baş verənlərə operativ reaksiyanı nümayiş etdirmək, dünyanın və cəmiyyətin təbii axını ilə üz-üzə dayanmaq hər zaman poeziyanın boynuna düşüb.

Ədəbiyyat, sənət insanları birliyə səsləmir, həm də birliyə hazırlayır. Ziyalının rolu, aydının missiyası insanları hər cür keçid dövrünə, sınaq məqamlarına səfərbər etməkdir. Düşüncədə, ovqatda və fəlsəfədə vahid məkanı yarada bilmək mənasında mənəviyyat adamlarının üzərinə hər zaman həlledici rol düşüb. Bu rolu hansı qələm adamı məsləkinin “tərcümeyi-halına” çevirib, hansı yaradıcı şəxsiyyət daha çox uğurla realizə etməyə çalışıb? Məsələn, poeziyamızda Vətənin obrazı necə əyaniləşib? Hansı dövrlər, hansı mərhələlər onu daha yaxşı şəkildə bədii sözün təcəssümü etməyi bacarıb?

Vətən anlayışı poeziyamıza Əli bəy Hüseynzadənin İstanbul Universitetində təhsil aldığı illərdə yazdığı “Hali-vətən”i ilə daxil olub. Bunu ötən il “115 yaşlı “Hali-vətən” adlanan yazısında ədəbiyyatşünas alim Azər Turan geniş araşdıraraq qeyd edir: “Əli bəy Hüseynzadənin “Hali-Vətən”i o dönəmdə Vətənin fəlsəfi-kultroloji kateqoriya, şüur hadisəsi kimi təzahür etməsini təmin edir, Vətənin halını poeziyanın yüksək dilində ifadə edən ilk şeirimiz kimi meydana çıxır. “Hali-Vətən”in sonrakı taleyi, zaman-zaman toplumun yaddaşında oyatdığı intiba onun millət quruculuğunda hansı miqyasda iştirak etdiyini, bu prosesdə məhək daşı olduğunu düşünməyə əsas verir” (Azər Turan. 115 yaşlı “Hali-vətən”. “Ədəbiyyat qəzeti”, 2019, 12 yanvar).

Ucundadır dilimin

həqiqətin böyüyü;

Nə qoydular deyəyim,

Nə kəsdilər dilimi!

Bilirmisən cühəla

Nə etdilər vətənə?

Nə qoydular uyuya,

Nə qoydular oyana!..

Cümhuriyyət sevdalı, hürr əzmli poeziya… Bu dövrün ədəbiyyatı mənəviyyata milli kimlik, milli mənlik ovqatının aşılanması baxımından xüsusi önəm kəsb edir və bütün dövrlər üçün görk edilə biləcək səviyyədə ona üz tutulmasına layiqdir. Həqiqətən də, mənəvi səfərbərlik ruhunun dirçəldilməsində, ümumxalq ruhunun hürriyyət məramı ətrafında birləşdirilməsində XX əsrin əvvəllərinin milli özünüdərk, milli istiqlal idealı ilə yoğrulmuş poeziyanın xidməti əvəzsiz olmuşdur. Bu dövrdə poeziyada və nəsrdə tərənnüm və milli özünüdərkdən doğan milli ləyaqət və şərəfin vəsfi digər mövzu və problemləri kölgədə qoymuşdur. Milli triadamızın banisi Əli bəy Hüseynzadənin böyük yurd sevgisinin təzahürü kimi gerçəkləşən və ədəbiyyatımıza ilk vətən şeiri kimi daxil olan “Hali-vətən” nümunəsindən tutmuş “Ey vətən, ey pəriyi-vicdanım/ Səni sevmək deyilmi imanım” kimi – Hadinin vətəni sevməyin düstürunu yaradan misralarına qədər ucsuz-bucaqsız sevgi, sonsuzluq işarəsi…

Akademik İsa Həbibbəyli XX əsrin əvvəllərindən etibarən milli ədəbi-ictimai fikirdə Azərbaycançılıq təliminin əsas yer tutduğunu bildirərək yazır: “Azərbaycançılıq – milli düşüncənin və Vətən anlayışının bir yerdə qavranılması təlimi kimi xalqın və ölkənin milli maraqlarının – maarifçilikdən milli azadlıq ideyalarına, istiqlal mübarizəsi düşüncəsinə, dövlət müstəqilliyi şüuruna qədərki bütün ideallarının ədəbiyyatın canında və qanında olmasını qaçılmaz həyati həlabat səviyyəsinə qaldıran ümummilli məfkurədir” (Azərbaycan ədəbiyyatı: dövrləşdirmə konsepsiyası və inkişaf mərhələləri. Bakı: “Elm”, 2019, s.102-103). Məhz məfkurəvi qayəyə söykənməsi, milli özünüdərk və vətənpərvərlik ideyalarının parlaq təcəssümünü verməyi əsas hədəfə çevirməsi XX əsrin əvvəllərinin poeziyasını həlledici mərhələ kimi təsnif etməyə imkan verir. Bu poeziyanın içində hər şey var. Yalnız bir əsr əvvəlin deyil, bir əsr sonranın yaşantıları, çırpıntıları, savaş və coşğu ruhunun əks olunduğu bütün çalarlar: şəhid ağrısı, bayraq ucalığı, müzəffər ordu, türk birliyinin qələbəsi, düşməni əzmək məramı, vətən sevgisi, yurd aşinalığı, Turan əzəməti və s ., və i…

Bəli, ədəbiyyat, bədii söz həm də tarixin yuvasıdır, bu günün dərslərini zamanın sonrakı axarına qatan və gələcəyə ötürən ən etibarlı məxəzdir. Bu halda qanunauyğun bir məqam da var: baş verənlərlə birlikdə ona münasibət də tarixin predmetidir! Bir əsr əvvəlin ədəbiyyatı millətə enerji püskürən qüvvət mənbəyi oldu. Sonrakı illərdə də vətən mövzusu şairlərin ən çox xitab etdiyi ünvana çevrildi. Sovet ideologiyasının ən sərt, ən qatı dövrlərində vətən mövzusunda gözəl mətnlər yazıldı: Səməd Vurğunun “Azərbaycan” şeiri vətəni tərənnümün, vəsfin ən poetik nümunəsi oldu. Bu şeirlə bağlı professor Qorxmaz Quliyevin belə bir fikri var: “Biz hələ S.Vurğunun “Azərbaycan” şeirinin “Azərbaycan” adlı məkanın SSRİ daxilində, Azərbaycan xalqının sovet xalqı içində əriyib yoxa çıxmasının qarşısını almaqda, bu gün öyünə-öyünə vurğuladığımız mentallığımızın qorunub saxlanmasında rolunu lazımınca dəyərləndirməmişik. “Azərbaycan” şeirindən sonra azərbaycanlılar üçün Azərbaycan əbədi olaraq Ana Vətəndir… “Azərbaycan” şeirindən sonra poeziyamızda Vətənin vəsfi ilə bağlı yaranmış bütün bədii nümunələr bu və ya digər şəkildə S.Vurğunun dünyaduyum və deyim tərzinə söykənir, S.Vurğun ənənələrini davam etdirir… Bu baxımdan, məhz S.Vurğunun “Azərbaycan” şeirinin pafosu B.Vahabzadənin uzun illər keçəndən sonra “Gülüstan” poemasını yazmasına imkan yaratdı” (“Mən bir uşaq, sən bir ana” – Bədii fikirdə Vətən mövzusu. “Azərbaycan” j., 2011, №2, s.169).

Bəxtiyar Vahabzadənin “Gülüstan”ındakı pafosun Vurğunun “Azərbaycan” şeirindən nəşət tapması ideyası o qədər özünü doğrultmasa da (zənnimcə, poetik ruh etibarilə “Gülüstan” XX əsrin əvvəllərinin istiqlal amalından doğan şeirləri ilə daha ortaq ədəbi müstəviyə gəlir) onların bir müştərək məqamda birləşmələri dəqiqdir: unudulmayan, uca tutulan, mehrab kimi müqəddəsliyinə tapınan vətən amili! Bu amil Səməd Vurğunun şeirindən başlamış vətəni əziklik kompleksindən çıxarıb ona milli məzmun, mənəvi qüdrət aşılayan Bəxtiyarın, Xəlil Rza Ulutürkün odlu misralarına qədər estetik ərazini çevrələyir. Vətənin dili, bayrağı, ordusu, əsgəri daim bədii təcəssüm predmeti olur. Qarabağla bağlı nigaranlığını da gizli-gizli varlığında daşıyır bu poeziya. Məsələn, Rəsul Rza 1970-ci ildə Qarabağ silsiləsindən və içəriyində “Sənin doğma torpağında / neçələrin gözü qalıb. / Vətən adlı doğma yurddan / püşk olarmı?!” Pay olarmı?!”, – kimi xəbərdarlıqların yer aldığı şeirlər yazır. Süleyman Rüstəmin Qarabağ şeiri 1988-ci ildə “Ədəbiyyat və incəsənət” qəzetində dərc olunur. Qarabağ mövzusuna, başlanan hadisələrə rəsmi mətbuatda ilk poetik münasibət idi bu şeir. Baxmayaraq ki, 80-ci illərin ortalarında Eldar Baxışın Zori Balayana cavabı artıq dillərdə dolaşırdı.

1960-cı illər milli poeziyada modernizmə keçid anı idi. Bu dövrdə yaranan şeirlər fəlsəfi-intellektual təmayülün əsasını qoymaqla bahəm, düşüncə vüsətinin genişliyi ilə seçilir, insana münasibətdə planetar səviyyədə narahatlıq və sevincin izharına çalışır, şairin öz fərdi “mən”inə marağını arxa plana keçirir, daha çox ictimai gerçəkliyə münasibətini önə çəkməyi tərcih edirdi. Bu məqam vətənə münasibətdə də hakim idi. Məsələn, Əli Kərimin “Ana” şeiri düşüncələrimizi daha əyani şəkildə sərgiləyir. Hətta anasına ünvanladığı şeirdə belə şairin duyğuları fərdi yaşamından, subyektiv hiss-həyəcanının inikasından qanadlanmır, rejimin şair önünə yuvarlatdığı SSRİ adı ilə işarələnmiş siyasi-coğrafi məkanın – “ictimai-siyasi Vətən” anlayışının hüdudlarından çıxış edirdi:

Mən səni bağrıma basanda bərk-bərk,

Gör nələr düşünüb, nələr duyuram!

Elə bil Göyçaydan Kamçatkayadək

Vətən torpağını qucaqlayıram.

Tarixlə poeziyanın missiyası eyni məkanda və eyni niyyətdə həmişə birləşiblər: yaddaşın oyaq qalmasına münasibətdə. Çünki tarix kimi poeziya da meyardır. Yaddaşa, həqiqətə qoyulan abidədir. 60-cı illərdən başlayaraq vətən mövzulu şeirlərdə yanaşmaların istiqaməti dəyişir, vətən sevdalı, kök, mənşə bağlarına sadiq, tarixə və yaddaşa etibarlı bir sənət nümunəsi olaraq yaranan şeir nümunələri təsəvvürün sınırlarını aşıb sabaha, gələcəyə doğru inkişafda milli ədəbi, fəlsəfi və əxlaqi qütbləri nişan verirdi. “Torpağı ot deyil, kişi göyərdən – Vətən! Vətən!” , – yazırdı Sabir Rüstəmxanlı. Bu şeirlərdə insanın, fərdin mənəvi varlığını yaddaşla bağlayan qatlara, dəyərlərə şair marağı öndə durur, onlar insanı yalnız təbiətin deyil, həm də və daha çox tarixin bir parçası kimi təsvir etməklə önəmli görünürlər.

Məmməd Araz, Bəxtiyar Vahabzadə, Xəlil Rza Ulutürk, Zəlimxan Yaqubun ömür bioqrafiyasında, ədəbi yaradıcılığının tərcümeyi-halında geridə qalan bir əsrə yaxın zaman kəsiminin addımları duyulur və bu addımlar milli tariximizin, milli varlığımızın nəfəsi duyulan qatlarından ayaq açıb yeriyir. Bu qatlar tarixdir, dildir, azadlıq idealları, istiqlal vuruşudur. Bu şairlərin şeirləri sovet dövründə bilərəkdən güdaza verilən tarixi yaddaşın, bilərəkdən unutdurulan dil yaddaşının, bilərəkdən susdurulan azadlıq nidasının diriliyinə imkan vermək amacına xidmət üçün ərsəyə gəlmişdi. Onların poeziyasında gur, çılğın notların başlanğıc məqamları bu amillərə söykənirdi. Vətənin və xalqın tarix bioqrafiyasını poeziyanın yaddaşına çevirmək… Bu şairlərin daha çox “eşidilən”, daha çox qulaq verilən sözün sahibi olmalarının mahiyyətində dayanan amillər bununla bağlıdır.

Bu illərdə vətən anlayışına münasibətdə başqa bir təmayül də gəlişirdi. Ümumiyyətlə, 70-80-ci illərdə poeziyanın mövzu və ifadə şəklinin dəyişməsi vətən mövzulu şeirlərə də təsirsiz qalmadı. Vətənlə bağlı ekstravert duyumun yerini şairlərin qəblərinin dərinliklərində özünə yer etmiş munis, doğma bir vətən anlayışı tuturdu. Tribun səciyyəli siyasi tematikadan imtina edilməyə, toplumsal yanaşmanın yerinə poetik qəhrəmanın fərdi vətən anlayışından doğan çalarlar gəlməyə başladı. Bu dövrün poeziyasında daha çox kədərin kamilləşdirici roluna önəm verilməsi, şeirlərdə başlıca hədəflərin absurd situasiyalar, insan təkliyi, mənəvi böhran təsvirlərinin olması, həyat və ölüm, dünya və mən, təbiət və insan mövzularının özgə problematika və mündəricədə poetik müstəviyə gətirilməsi vətən mövzusuna da baxışı müəyyən qədər dəyişdi.

Qara qız ol, qara torpaq,

ol dəlin olum sənin.

Gir qoynuma, tək məni sev,

Son sevgilin olum sənin.

Gir qoynuma, dol canıma,

Tapmasın heç bir ölkə,

Heç bir ölüm, din səni.

                       Vaqif Bayatlı Odər

1980-cı illərin sonlarında başlanan xaotik proseslər, 90-cı illərdə törədilən Qanlı Yanvar faciəsi sovet imperiyası ilə bağlı bütün illüziyaların puç olduğunu göstərdi. Baş verən kataklizmlər, gözlənilməz fəci olaylar ədəbi fikrin də çaşğınlığına səbəb oldu. Daha sonra kəskinləşən Qarabağ problemi, ard-arda itirilən torpaqlar, bir-birini əvəzləyən fəci günlər, qəhrəman oğullarımızın itkisi … və müharibədən məğlub çıxmaq reallığı bədii düşüncəyə yansımaya bilmədi. Hadisələr elə sürətlə baş verdi ki, bütün düşüncə sferalarında bir qırıqlıq yaşanmağa başladı. “Boşluq mərhələsi” adlandırdığımız 90-cı illərdə hakim olmuş deqradasiyanın nəşət tapdığı məqamlar burdan qaynaqlanırdı və ardından ruhun tənəzzül durumunu labüdləşdirirdi. Buna görə müstəqillik dövrünün poeziyası daha çox minor motivlər üstə köklənən, insanın mənəi-ruhsal tənəzzülünü sərgiləyən ovqat şeirləri ilə xarakterizə olunur. Bu qırıqlıq vətən mövzulu şeirlərə, hətta bu mövzuda poetik əlvanlıq nümayiş etdirən şairlərin psixoloji durumuna, vətən və obrazın ruhi vəziyyəti arasındakı münasibətə də sirayət etdi. Bəxtiyar Vahabzadənin misraları həmin tənəzzülü aydın ifadə edir: “könlüm oldu xarabazar/talan mənim içimdədir”.

Bu mərhələdə yazılan əksər şeirlərdə müharibənin tragik lövhələri müxtəlif ovqat polifonizmi ilə bədii təcəssümün predmetinə çevrilmişdir. Daha çox qisas ritminə köklənən, yağı düşmənə qarşı alov püskürən bu şeirlər düşüncə tərzinin emosional yönümü ilə yadda qalır: “Mən bilirəm: geriyə yol yoxdur atam!/Öncül oğul dönüb geri baxmır, atam!” (M.Araz); “Əhrimənlər yuvasını darmadağın edəcəksən,/Qalxıb sabah Aya, Marsa, ulduzlara yetəcəksən,/Altı milyard insanlığam, qarı düşmən, sənsə təksən,/Zəhər saçan bir əfisən, tor quran bir hörümçəksən.” (X.R.Ulutürk); “Nə qədər ki, qisası yağıdan almamışıq,/Düşmənin qollarını yanına salmamışıq,/Haqqımızı qazanıb qələbə çalmamışıq,/Eşqim, ruhum, mənliyim hərəsi bir yaraqdır!/Bu da bir cür imtahan, bu da bir cür sınaqdı!/Vətən, əymə qəddini, dar gündü, dar ayaqdı!!!” (Z.Yaqub); “Qalx, düşmən əlində vətən çırpınır,/Qayaya çırpılır, daşa çırpılır,/Qalx, qovaq göylərdən bu qara yeli./İrəli, irəli, ancaq irəli!” (F.Mehdi); yaxud “Geysin döyüş paltarını Alov saçan dağ-daşımız,/Ağlamayın, məlhəm deyil yaramıza göz yaşımız!” (H.Kürdoğlu).

Ümumiyyətlə, müharibənin ilk illərində poeziyada bu çalar – yəni, sınmamaq, düşməndən öc almağa çağırış notları daha qabarıq idi. M.Arazın “qorxuram ki, sına millət, ağlama” xitabı üstə qurulan şeirlərdə əsas poetik məkanı coşqu, dərdə əyilməzlik, mübarizədən usanmamaq meyilləri istila edirdi. Füruzə Məmmədlinin “Haqqım Qarabağ” şeirində olduğu kimi:

Ağrıdan, əzabdan yordum özümü,

Sındırdım özümü, qırdım özümü

Mən çox arsızlığa vurdum özümü.

İndi qisas deyib kükrəyim daha,

Bitsin əsir ömrü sürməyim daha.

Bu istəyin realizə olunmaması şairlərdə pessimizm duyğusu yaradır, onlarda aqressiya hissini qüvvətləndirir, onlar gah döyüşçüyə müraciətlə: “Əcdadımız yatan bu dağ sənindir,/Viranə görünən yaylaq sənindir,/Odu söndürülən ocaq sənindir,/Qaçma bala, qaçma, torpaq sənindir!!!” (H.Kürdoğlu), gah vicdanını ittihamla: “Müsibətlər, məşəqqətlər/Edir yaman tüğyan bu gün!/Yatan vicdan,/Oyan vicdan!/Sən vətənin keşiyində dayan, vicdan.” (N.Xəzri), gah da özünü qınaqla “İşıqlısız, Dəlidağsız, Kəlbəcərsiz nə vətən,/Qırxqız hanı, Turşay hanı, Ağbulaqsız nə vətən,/Qarabağsız ah çəkirdik, Qarabağsız nə vətən,/O gözəllik səltənəti tapdalanırsa, /Neynirik bu canı biz?!” (H.Kürdoğlu); “Cırtdan boyda Çeçenistan/Dəvə boyda Rusiyaya dərs verəli/Onu şöhrət məqamından endirəli/Mən özümü necə varsa, /Elə görüb utanıram./İndi çeçen qeyrətindən/Dərs götürüb utanıram” (B.Vahabzadə) kimi şeirlər yazırdılar.

1990-cı illərin sonlarından başlayaraq zaman və onunla bağlı ideyaların deqradasiyaya uğraması cəmiyyətdə son problematikasını labüdləşdirdi, şəxsiyyətin iflasına, onun içindəki çöküş fəlsəfəsinin yaranmasına rəvac vermiş oldu. 1990-2000-ci illərdə Həmid Herisçinin, Murad Köhnəqalanın, Rasim Qaracanın, Salam Sarvanın, Qulu Ağsəsin, Zahir Əzəmətin, Aqşin Yeniseyin, Sevinc Pərvanənin, Nərmin Kamalın və başqa müəlliflərin yazdıqları nümunələrin əksəriyyətində sərgilədikləri mövzulardan asılı olmayaraq ağrılı bir Zaman var. Onlar cəmiyyətə və dünyaya aqressiv münasibəti, sərt dramatizmi, kəskin pafos, ironiyası ilə seçilir. Bu şeirlər daha çox sosial mənzərələrin təsvirinə açılır, sosial-ictimai təzyiqlərdən mənəvi təbəddülatlara uğramış insanın ovqatını, ruhi sarsıntılarını sərgiləyir. Vətənə, Qarabağ məsələsinə münasibətdə sərt dramatizm önə keçir. Zahir Əzəmətin “Əsgər məktubu”, Rasim Qaracanın “Əgər ən yaxın dostun müharibədə ölmüşsə”, Qulu Ağsəsin “Müharibə əlili” şeirlərində insan faciəsi ən epataj səciyyəli elementlərinə qədər poetik təsvirin predmetinə çevrilir, vətən üçün döyüşən insan şüurunun altyapısı, içinin təlatümü – qorxusu, narahatlığı, arzusu bədii mətnə gətirilir.

Səbəb aydındır: bu şairlərin yetişdikləri dövr 1990-cı illərdir ki, bu dövrə xas olan bütün fəci reallıqlar onların baxışlarına xüsusi təsir göstərib: müharibə, yurd itkisi, şəhidlik ağrısı, müxtəlif qətllər, zorakılıqlar, soyqırım dəhşətləri, ictimai-siyasi xaos, mənəvi-əxlaqi deqradasiya və bütün bunları tarixi taleyində daşımağa müncər olmur insan həyatı. Buna görə də gənclik dövrü məmləkətin sərt sınaqlar və fəci yaşantılar dövrünə düşənlərin istər geriyə, istərsə də gələcəyə yönələn baxışında ancaq və ancaq yaddaşlarına hopmuş, lokal əlacsızlıq məngənəsində çabalayan insanın portretini sərgiləmək missiyası var. Bu disharmoniyanın içində Vətən anlayışına münasibət də ironikdir:

Mən bu Ana Torpağı

öz üst-başımda yalnız toz-torpaq

kimi gördüm, vəssalam…

                                          Salam Sarvan

Biz müharibə aparan, erməni kimi düşməni olan bir ölkənin yazarlarından bunu gözləyirdikmi? Son otuz ildə vətən adına ideoloji təbliğat etiraf edək ki, o qədər də dərinə işləmədi, milli insanın içindəki savaş ruhunu zəiflətdi. Vətəni coşğulu, aşina bir ruhla sevmək yerinə, yuxarıdakı ironik kontekst önə keçdi. Erməni qızına heyranlığı poeziyaya gətirmək, qaziyə, əsgərə olan biganəyi sərgiləmək, vətənin ağrılarını deyil, qüsurlarını hədəfə alıb onsuz da zamanın gətirdiyi pessimist ovqatı bir az da dərinləşdirmək. Bu mənada, Ramiz Rövşənin “səni sevmək çətindir, vətən, nə gündəsən?” misraları ilə başlayan şeiri bir vaxtlar təntənəli pafos və tərənnümlə süslənən Azərbaycan – Ana Vətən obrazının dekonstruksiyaya uğradılmış şəkli təsiri bağışlayır. Ramiz Rövşənin digər şeirində vətən anlamı insan içinin çöküşü, dərin böhranı ilə harmonik verilir, milli-mənəvi-əxlaqi idealların tənəzzülə uğradığı yerlərdən, natur-fəlsəfi qatlardan nəşət tapır.

Nə uzun çəkdi, vətən,

dönüb sənə qayıtmaq.

İçimin qürbətindən

bu vətənə qayıtmaq.

Ona görə biz XX əsrin əvvəllərində yazılan şeirlərdən daha inamla bəhs edirik ki, milləti qalib edən poeziya məxəzimiz həmin dövrün hər misrası ilə vətən quran, birlik əzminə xidmət edən mətnlərində əyaniləşib. Dövr qarışıq, dolanışıq çətin, yurd-yuvaları sərgərdan olsa da, Hadinin “məyus olma amandır” misrasındakı kimi ruhsal zənginlik özünü tükətməyib.

Qürbətdə yaşayan şair Məmməd İsmayıl da vətənlə bağlı şeirlərində sınanmış, dəyişməz əxlaqi-mənəvi dəyərlər axtarır, amma Ramiz Rövşəndən fərqli olaraq, pessimizmə qapılmır, bu dəyərləri mehrab kimi tapındığı Sözün yaşamında, gücündə, sehrində tapır. Onun üçün vətən elə sənətin var olduğu məkandadır, şairin içinin “sənətin qürbətindən sənətin vətəninə” doğru yol alan və daim sabit qalan mövqeyindədir. Vətənlə bağlı işıqlı və kövrək hisslər onun misralarında ən uca vurğulardan, yaşanan ən qüvvətli və səmimi duyğulardandır.

Gedərsən, məchula yol gedər gedən,

Qürbət, bir açılmaz sirdən başlıyar.

Burnunun ucunu göynədən vətən

Yadına düşdüyü yerdən başlıyar.

Gedərsən, vətənin qalar vətəndə,

İçinin içində köz vətən olar.

Dərdinə, sərinə vətənsən sən də,

Qürbətdə sənə də söz vətən olar.

***

Qürbət, ayrılıq, uzaqlıq, həsrət deyilən anlayışların üzərinə gəldiksə Təbrizsiz ötüşə bilməyəcəyik. Bizim bir tərəfimiz hər zaman əksik olub. Biz cənuba, Cənub bizə həsrət qalıb. Hər dəfə o taydan gözü nəmli, nisgil dolu baxışları gördükdə, həmvətənlərimizin ana dili, vətən sevgisi uğrunda mücadiləsinə şahid olduqda vətən sevgisinin bitməzliyi, tükənməzliyinin necə ali hiss olduğunu dərk etmişik:

Nə həsrət, nə hicran olsun,

Vahid Azərbaycan olsun!

Qoy birləşsin bir can olsun

O sahil də, bu sahil də.

                            Xəlil Rza Ulutürk

Poeziyamızda Təbriz mövzusuna müraciətdən heç usanmadı şairlər. Nə usandılar, nə də qorxdular! Sovetin tüğyan elədiyi vaxtlarda, 1958-ci ildə şair Rəsul Rza “Ərk qalası” şeirini yazdı, sovet hökümətinin ən sadiq ideoloqlarından olan Süleyman Rüstəm mövzu Təbriz olunca əli titrədi, Təbrizlə bağlı ən yanğılı şeirin müəllifi kimi yazdırdı adını ədəbiyyat tarixinə. Bəxtiyar Vahabzadənin “Gülüstan” poemasının, Xəlil Rza Ulutürkün “Apardı Sellər Saranı” şeirinin odlu misralarında Təbriz obrazı hər zaman diri qalaraq bada verilməkdə olan azadlıq nidasının oyanışına xidmət etdi.

Milli müstəqillik qazandığımız 90-cı illərdən sonra da poeziyada Təbriz mövzusuna marağın, müraciətin azalmadığının şahidi oluruq. Bu dövrdə müharibə, şəhidlik, köçkünlük kimi bəlaların, müəyyən sosial problemlərin özü ilə gətirdikləri mövzular Təbrizlə bağlı düşüncələrə ardıcıl köklənməyə imkan verməsə də, hər halda poetik yaddaşın mövzuya həssaslığını qoruduğu bəlli olur. Fikrət Qocanın “Azadlıq şərqisi”, Nəriman Həsənzadənin “Qıfılbənd”, Nüsrət Kəsəmənlinin “Ağlama, Təbrizim, ağlama…”, Vaqif Bəhmənlinin “Araz bayatıları”, Sabir Rüstəmxanlının “Təbrizdə bayram axşamı”, Sona Vəliyevanın “Arazbarı” və s. silsilə şeirlər yüzillik yaşı olan bir mövzunun işlənməsi baxımından önəm kəsb edir.

“Ulduz” jurnalı ilə “Ədəbiyyat qəzeti”nin birgə layihəsi olan vətən mövzulu şeirləri təqdim etmək ideyası doğanda həm də Təbrizə həsr edilmiş mətnləri xatırladım. Biz birləşməyincə heç vaxt bütöv olmayacağıq. Amma dünyanın dörd bir bucağına səpələnmiş olsaq belə, bir-birimizə uzanan qollarımız, sevgi ilə baxan gözlərimiz, ağrı ilə vuran ürəklərimiz var olduqca, biz elə – vahid, yekparə, bütöv Azərbaycan olacağıq həm də!

Bu buraxılışda bütöv Azərbaycan var. Güney Azərbaycan – Şəhriyar, Mir Mehdi Etimad, Məhəmməd Biriya, mühacirət ədəbiyyatı – Kərim Yaycılı, Türkiyədə yaşayan – “Azerbaycan yüreğimde bir şahdamardır” misralarının müəllifi olan Qarabağ əsilli türk şairi Yavuz Bülənt Bakilər. Çünki bir məqam faktdır: içimizdəki birlik sevdamız, hürr əzmimiz, ruh savaşımız ölmədikcə “məfkurəyə doğru qoşmaqdan” əsla vaz keçmədik. Ona görə qazananlardan olduq.

***

2020-ci ilin sentyabrın 27-dən Azərbaycanda 44 gün davam edən İkinci Qarabağ savaşı başladı və noyabrın 10-u ermənilərin məğlubiyyəti ilə sona yetdi. Azərbaycan müzəffər ordunun və Ali Baş Komandan İlham Əliyevin əzmi ilə işğal altında olan tarixi torpaqlarını geri qaytardı. Tarixi-etnik yaddaş, müstəqil dövlət təfəkkürü və istiqlal təlimi ilə bağlı bizə aşılanan “ulusu sevmək fənni” şüurumuzun, milli-mənəvi varlığımızın tərəqqi hərəkatında iştirak edib öz işini gördü. Böyük sevgi və coşğu ilə ön cəbhəyə döyüşə atılanlar, vətənin ərazi bütövlüyü uğrunda can fəda etməyə hazır olanlar böyük qürur mənbəyinə çevrildilər. Budur, Türk olmaq ibtidadan yurd üçün savaşmağa müştaq olmaq demək! Dünyaya meydan oxumaq, “bir hilal uğruna” min dəfə ölüb doğulmaq demək!

Millət olmağın, bütöv yaşamağın yaddaşda və amalda keçdiyi yolun müxtəlif mərhələləri olur. 90-cı illərdə bir xalq olaraq bu yolu Ümummilli lider Heydər Əliyevlə keçdik. O mərhələ ki, görünməmiş mənəvi, əxlaqi-siyasi deqradasiyadan sonra xilaskar kimi yetişib zamanın ahəngi ilə mənəvi-əxlaqi dəyərlərin sabitliyi arasında harmoniya yaratmışdı. Son otuz ilə yaxın dövrdə dünyanın idarəçilik panteonunda çox şey, bəlkə də hər şey dəyişdi: texnogen sivilizasiya özünü tükətdi, qlobal zor və şər stixiyası, anti insani düşüncə meydan suladı, irqçi fəlsəfələr, vulqar qərbçi “humanizm” oyunları, məzhəbçi müharibələr çeşidi kamalın təntənəsinin heç bir nəticə verməyəcəyinin sübutu oldu. Gözəllik dünyanı xilas etmədi, elm bəhrə vermədi, kamal qalib gəlmədi.

Belə bir qlobal və geopolitik maraqların toqquşduğu seysmik zonada, antitəbiət və antiinsani dünya kultunun hakimi-mütləq olduğu bir zamanda, üstəlik Qarabağ kimi problemə az qala utopik və apokalipsis baxışın gücləndiyi bir dönəmdə toparlanıb millətimizin taleyində tarixi bir dönüşə imza atmaq İlham Əliyevin siyasi səriştə, dövləti təfəkkür və intellekt miqyasında ehtiva etdiyi gücün sözü idi ki, qəfil açılan sillə kimi boz üzlərə çırpıldı. Hər cür süni, qondarma qanun və stereotiplərin, perspektivdən məhrum bəyanatların qarşısına milli müqəddəratın meyarını qoydu. Bütövlüyünü qanı ilə qazanmağa layiq orduya, milli miqyasda düşüncə və təşkilati iş vüsətinə sahib olduğunu dünyanın önünə sərdi. Müstəqillik mentaliteti və statusunu həmişə uca tutub qoruyan Ali Baş Komandan İlham Əliyevin bu gün dünyanın gözü qarşısında nümayiş etdirdiyi “məğrur lider obrazı” isə onun məqsəd və mövqeyinə real-əməli mündəricə qazandıran əsas rəmzlərdən oldu.

Tarixin ibrət dərsi həm də bu oldu ki, biz 28 il cismən uzaq salındığımız Qarabağımızdan ruhən heç ayrılmadığımızı dünyaya bəyan etdik. Düşmən isə oralarda xarabazarlıq yaratmaqla öz müvəqqəti mövcudluqlarına bəlkə də hamıdan çox özlərini inandırmışdılar. Heç Eşq olan ürəkdə xarabalığa, viranəliyə yer olarmı?! Əsla! Biz Qarabağı ona görə geri ala bildik ki, içimizdəki İlahi eşq, haqqın qələbəsinə inam oralara qayıdış yollarımızı işıqlandırmışdı. Qarabağı bu eşqlə xilas etdik, fəth etdik. Əsgərlərimiz bu eşqə tapındıqlarına görə şəxsiyyət və fərd kimi türk oğlu türk olaraq qaldılar. İnsanlığa və humanist dəyərlərə xidmətdən bir an belə olsun vaz keçmədikləri üçün. Tanrı və əbədiyyət sevgisinə ucalmaq hər müharibə aparan xalqın mükafatı ola bilməyib.

II Qarabağ savaşı ilə bağlı yaşanan bütün situasiyalar, yaşantılar müəyyən qədər bədii sözün predmetinə çevrildi. Əlbəttə, prosesi gerçəklərin, günün içindən yazmaq çətin işdir. Amma məlumdur ki, ağır sınaq məqamlarında, millət taleyüklü problemlərlə üz-üzə qalanda ilk operativ sözü poeziya deyir. Bu mənada, yazılmış bir çox şeirlərdə son günlərə aid olan notların yanaşı verildiyini görmək çətin olmur: müzəffər ordumuz, igid əsgərlərimiz, zabitlərimiz, qalib Baş komandanımız, düşmən əsarətindən qurtulmuş vətən torpaqlarımız, şəhidlərimiz, qazilərimiz, arxa cəbhənin yaşantıları, qardaş Türkiyənin köməyi, İlham Əliyev – Ərdoğan dostluğu və s. Sabir Rüstəmxanlının “Qarabağa dönüş” poeması, Məmməd İsmayılın “Azərbaycan əsgəri”, Vahid Əzizin “Azərbaycandır Qarabağ”, Vaqif Bəhmənlinin “Vətən əsgəri”, Qulu Ağsəsin “Ağdam”, İlqar Fəhminin “Balaca kişilər”, Əjdər Olun “Qırx dörd günə”, “Sevinc Nuruqızının “Ağdam”, Adilə Nəzərin “Bu zəfərin mübarəkdir, ey Vətən”, “İki can”, Vaqif Aslanın “Ali Baş Komandanım”, Zahid Xəlilin “Ağdamım, ağ şəhərim”, Avdı Qoşqarın “Azərbaycan əsgəri”, Həyat Şəminin “Salam, əsgər”, Əhməd Qəşəmoğlunun “General Polad bəy”, Esmira Məhiqızının “İndi hamı davaya getmək istəyir”, İbrahim İlyaslının “Qarşınızda bir ömür sayqı duruşundayız”, Elnur Uğur Abdiyevin “Gözün aydın, Azərbaycan”, Faiq Hüseynbəylinin “Vətən nəğmələri”, Sərdar Aminin “Bir dəqiqəlik sükut… Gecə siqnalı” kimi mətnlər qələbədən sonra yaranacaq ən yeni ədəbiyyata artıq “ərəfə” poeziya nümunəsi qismində daxil olub.

Bu şeirlərdə, hər şeydən əvvəl, poetik potensialın yeni imkanlarının üzə çıxdığını görürük. Məsələn, Qulu Ağsəsin “Ağdam” şeirində olduğu kimi. Şeirdə hər cür gurultu, poetik təntənədən uzaq olan ibarələrlə deyil, adi danışıq dilinin sözləri vasitəsilə psixoloji effektə nail olunduğunu görürük. Qulu Ağsəs ümumiyyətlə, dilin adi sözlərini poeziya səviyyəsinə qaldırmağı bacaran şairlərdəndir. “Ağdam” şeirində də dolğun ifadəlilik qazanmış misralar arasında məntiqi ardıcıllıq metaforik Vətən anlayışının, Ağdam obrazının daşıdığı məzmun genişliyində cəmləşir. Və hər misra şeirdəki ümumiləşdirilmiş metaforanın mərtəbə-mərtəbə açılışına xidmət edir:

Ağ alınlı qızılı atların vətəni,

seyid cəddinə içilən andların vətəni!

Sən dar gündə

Şuşaya arxa,

Xocalıya ümid oldun.

Son nəfəsəcən döyüşdün,

son nəfərəcən şəhid oldun…

Ağam şəhərim!

Adam şəhərim!

Ağdam şəhərim!

Şükür külünə,

şükür qayıdış gününə!

Sevincdən ağlımız çaşıb

yüz min dəliynən gəlirik.

Bir “Uzundərə” havası çal,

çıx Bərdə yoluna –

Uzundərəynən gəlirik!..

Soljenitsın yazırdı ki, “əgər bir millətin mənəvi qüdrəti tükənibsə, onu heç bir hökümət xilas edə bilməz”. Doğru fikirdir, bütün müharibələri qalib edən xalqın içindəki milli intibah ruhudur. Cəmi 44 günə qazanılan zəfərlər bizə düşüncədə, ovqatda millət kimi qürurlu olmağın bütün səviyyələrini yaşatdı. Biz ölkə, ordu və xalq miqyasında vahid mənəvi məkan yarada bildik. Müharibəni hərbi texnikadan öncədən alt qatdan püskürən milli enerjinin əzəməti uddu.

Bu gün artıq ayağını yerə möhkəm dayayan, başını göyün zirvə qatına söykəyib ərazi bütövlüyünü təmin etmiş məğrur, azad Azərbaycan var. Onun istiqlal və zəfərinin məxəzində dayanan amil isə poeziyamızın aşıladığı yaddaş və yurd sevgisi təlimidir:

“Ustadımız deyib heçdir, Vətənsiz can, Azərbaycan”!

Mənbə: http://edebiyyatqazeti.az/

Elnara AKİMOVA.”Atıldı dağlardan zəfər topları”

Ədəbiyyat, sənət insanları birliyə səsləmir, həm də birliyə hazırlayır. Ziyalının rolu, aydının missiyası insanları hər cür keçid dövrünə, sınaq məqamlarına səfərbər etməkdir. Düşüncədə, ovqatda və fəlsəfədə vahid məkanı yarada bilmək mənasında mənəviyyat adamlarının üzərinə hər zaman həlledici rol düşüb. Bu rolu hansı qələm adamı məsləkinin “tərcümeyi-halına” çevirib, hansı yaradıcı şəxsiyyət daha çox uğurla realizə etməyə çalışıb? Məsələn, poeziyamızda Vətənin obrazı necə əyaniləşib? Hansı dövrlər, hansı mərhələlər onu daha yaxşı şəkildə bədii sözün təcəssümü etməyi bacarıb? Mənə görə, belə bir dövr bir əsr əvvəlin vətən coşğulu poetik mətnlərinə şamil oluna bilər. Cümhuriyyət sevdalı, hürr əzmli poeziya… Bu dövrün ədəbiyyatı mənəviyyata milli kimlik, milli mənlik ovqatının aşılanması baxımından xüsusi önəm kəsb edir və bütün dövrlər üçün görk edilə biləcək səviyyədə ona üz tutulmasına layiqdir. Həqiqətən də, mənəvi səfərbərlik ruhunun dirçəldilməsində, ümumxalq ruhunun hürriyyət məramı ətrafında birləşdirilməsində XX əsrin əvvəllərinin milli özünüdərk, milli istiqlal idealı ilə yoğrulmuş türk poeziyasının xidməti əvəzsiz olmuşdur. Bu dövrdə poeziyada və nəsrdə tərənnüm və milli özünüdərkdən doğan milli ləyaqət və şərəfin vəsfi digər mövzu və problemləri kölgədə qoymuşdur. Milli triadamızın banisi Əli bəy Hüseynzadənin böyük yurd sevgisinin təzahürü kimi gerçəkləşən və ədəbiyyatımıza ilk vətən şeiri kimi daxil olan “Hali-vətən” nümunəsindən tutmuş “Ey vətən, ey pəriyi-vicdanım/ Səni sevmək deyilmi imanım” kimi – Hadinin vətəni sevməyin düstürunu yaradan misralarına qədər ucsuz-bucaqsız sevgi, sonsuzluq işarəsi…

Mənbə: http://edebiyyatqazeti.az/

Bu poeziyanın içində hər şey var. Yalnız bir əsr əvvəlin deyil, bir əsr sonranın yaşantıları, çırpıntıları, savaş və coşğu ruhunun əks olunduğu bütün çalarlar: şəhid ağrısı, bayraq ucalığı, müzəffər ordu, türk birliyinin qələbəsi, düşməni əzmək məramı, vətən sevgisi, yurd aşinalığı, Turan əzəməti və s ., və i…

Bəli, ədəbiyyat, bədii söz həm də tarixin yuvasıdır, bu günün dərslərini zamanın sonrakı axarına qatan və gələcəyə ötürən ən etibarlı məxəzdir. Bu halda qanunauyğun bir məqam da var: baş verənlərlə birlikdə ona münasibət də tarixin predmetidir! Bir əsr əvvəlin ədəbiyyatı millətə enerji püskürən qüvvət mənbəyi oldu. Təsadüfi deyil ki, bir əsr sonra, 2020-ci ilin sentyabrından bu yana davam etmiş 44 günlük vətən müharibəsinin də, qazandığımız zəfərin də yükünü çəkməyə bu poeziyanın gücü yetir.

Elnarə Akimova

Filologiya elmləri doktoru

Qafqaz ƏVƏZOĞLU.”Qubadlımın”

Qafqaz Əvəzoğlu

Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər Birliklərinin üzvü, Süleyman Rəhimov adına Qubadlı rayon ədəbi ictimai birliyinin sədri, ”Sözün Sehri” qəzetinin təsisçisi, Qubadlı Rayon İcra Hakimiyyətinin mətbu orqanı “Bərgüşad” ictimai-siyasi qəzetinin Baş redaktoru, ”Qızıl qələm” və “Qızıl kitab” mükafatları laureatı, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi Sumqayıt şəhər təşkilatının Gündəlik Analitik İnformasiya Agentliyinin (gundelik.info) və Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının (edebiyyat-az.com) Qubadlı bürosunun rəhbəri

QUBADLIMIN

=1988-ci ildə Qubadlıda bir dəfə də olmayan
dostum Avasət məktubunda yazmışdı:
“Qubadlıya gəlmək istəyirəm, Qubadlı gözəlmi?..”

Qubadlı gözəlmi?! – soruşan dostum,
Bir başqa büsatı var Qubadlımın!
Qışı da gözəldi, yazı da gözəl,
Özün gəl, hüsnünü gör Qubadlımın!

Buludlar “Hərtiz”i, “Səngər”i öpür,
Həkəri, Bərgüşad çağlayıb ötür.
Tələs, əziz dostum, tez ayaq götür,
Özünü çölünə vur Qubadlımın!

Dağlardan seyr eylə gen dərələri,
Laləli, nərgizli biçənəkləri,
Qalxıb bələnləri, aş gədikləri,
Düzündə köhlənin yor Qubadlımın!

Bərabər baş çəkək biz oymaqlara,
Dönək meşələrə, buz bulaqlara…
Qulluq eyləmişik çox qonaqlara,
Olmarıq gözündə xar Qubadlımın!

Mərdi-mərdanədir oğulu-qızı,
İtirməz kəsdiyi çörəyi-duzu,
Bizə qonaq gələn getməz narazı,
Bal dadar qoynunda şor Qubadlımın!

Nəbisi, Həcəri dillər əzbəri,
Bizlərin himnidir illərdən bəri.
Dünyaya verdiyi şəxsiyyətləri,
Ediblər adını car Qubadlımın!..

Gəl ki Əvəzoğlu sevinsin-gülsün,
Sənin qulluğunda okivar dursun…
Amma bir sözüm var, gözündən olsun,
Kim baxsa hüsnünə xor Qubadlımın!!
1988

Qafqaz ƏVƏZOĞLU.”Xocalı”

Qafqaz Əvəzoğlu

Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər Birliklərinin üzvü, Süleyman Rəhimov adına Qubadlı rayon ədəbi ictimai birliyinin sədri, ”Sözün Sehri” qəzetinin təsisçisi, Qubadlı Rayon İcra Hakimiyyətinin mətbu orqanı “Bərgüşad” ictimai-siyasi qəzetinin Baş redaktoru, ”Qızıl qələm” və “Qızıl kitab” mükafatları laureatı, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi Sumqayıt şəhər təşkilatının Gündəlik Analitik İnformasiya Agentliyinin (gundelik.info) və Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının (edebiyyat-az.com) Qubadlı bürosunun rəhbəri

XOCALI

Köməyinə yetişmədi kimsəsi,
Haray çəkib hey ağladı Xocalı!
Çalın-çarpaz dağlar gördü sinəsi,
Dərdimizə dərd bağladı Xocalı!

Aman Allah, haraya bax, haya bax,
Tük ürpədən qışqırtıya-qıya bax,
Bu millətə bu verilən vaya bax,
Yas içində yas saxladı Xocalı!

Güllələdi öz qızını ər ata,
Ana boğdu körpəsini – səs yata.
Ölən öldü, düşən düşdü it-bata,
Başdan-başa qan çağladı Xacalı!

Qarı düşmən düşmənliyin eylədi,
Ta körpədən qarıyacan teylədi.
Heç bilmədik apardığın neylədi,
Düşüb bir-bir soraqladı Xocalı!

Bu hayları bu yanlara kim atdı,
Neçə-neçə faciələr yaratdı.
Əldən getdi namus, qeyrət – ta batdı,
Sinəmizdə yağ dağladı Xocalı!

Sükutuna qərq olmuşuq heyrətin,
Oturmuşuq şivəninə millətin.
Mən biləni bu millətin qeyrətin,
Qeyrətiylə tam yoxladı Xocalı!..

Rafiq ODAY.”Böyük ümidlər bəslədik”

This image has an empty alt attribute; its file name is 79644024_835032433613820_2564097335432839168_n.jpg

Böyük ümidlər bəslədik,
Davadan çıxmış ölkəyə.
Torpaqdan,
sudan,
atəşdən,
Havadan çıxmış ölkəyə.
Bu sitəmə dözən ərdi, –
Arxa dərdi, həm ön dərdi.
Məmləkəti kim döndərdi
Yabadan çıxmış olkəyə.
Bəxş eylədik oğulları, –
Beş diplomlu o qulları…
Məktəbləri, okulları
“Hababam” çıxmış ölkəyə.
Tox bəlli, dərd aca qaçar,
Cavan məzlum, qoca naçar.
Bataqlıqlar qucaq açar,
Çabadan çıxmış ölkəyə.
İstər ağla, istər sevin,
Min qəsri var hər bir devin.
Gəlin biz də deyək, “evin
abadan” – çıxmış olkəyə…

Rafiq ODAY.”Bu qara donlu gözəlin”

This image has an empty alt attribute; its file name is 79644024_835032433613820_2564097335432839168_n.jpg

Bu qara donlu gözəlin
Gününü ağ eylə, Tanrım.
Dağ çəkdirmə sinəsinə,
Qəlbini dağ eylə, Tanrım.

Gözündəki buludlardan
Gül ətirli yağış yağdır.
Dalınca da göy qurşağı, –
Yeddi rəngli naxış yağdır.

Cadar-cadar səhrasını
Bəhrəli torpağa döndər.
Tumurcuq arzularını
Yamyaşıl yarpağa döndər.

Nolar, belə tez gətirmə
Yolun sonuna bu qızı.
Tanrım, böyüksən, bağışla
Qara donuna bu qızı.

Rafiq ODAY.”XƏBƏRİ YOXDU Kİ…”

This image has an empty alt attribute; its file name is 79644024_835032433613820_2564097335432839168_n.jpg

Ac toxdan xəbər gözləyir,
Toxun xəbəri yoxdu ki…
Yox olanlar nə çəkirlər,
Yoxun xəbəri yoxdu ki…

Bu qırılan ürək kimin?
İndi növbə görək kimin?!
Saplandığı kürək kimin?
– Oxun xəbəri yoxdu ki…

Sən də biri milyon toxun,
Mən boz səhra, sən bol toxum.
Sınıq qəlbə min yol toxun,
Toxun, xəbəri yoxdu ki…

Şəfa VƏLİYEVA.”Əl-əl axtarıram şəkillərimi”

“Gənc Ədiblər Məktəbi”nin müdavimi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Gənclər Şurasının və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Baş məsləhətçisi, Prezident təqaüdçüsü, Gənclər müfakatçısı

əl-əl axtarıram şəkillərimi,
baxım görüm hansında daha gözəl düşmüşəm…
baxım görümhardasaanama söykənmişəm?!
marağımı qabardıbitirəm şəkillərdə…
fikrim ilişib qalıbdünəndə-anamgildə…
anamın şəkillərinə gözəldi, İlahi!
anamın hörükləride harda gizlənibdi?hansı ildə, İlahi?!
mən öz şəkillərimdənküsdüm bu gün bu başla…
Tək sevincim dünəndə:
“Anam məndən gözəl olub mən yaşda!”

Şəfa VƏLİYEVA.”Bir qış gecəsiydi..”

“Gənc Ədiblər Məktəbi”nin müdavimi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Gənclər Şurasının və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Baş məsləhətçisi, Prezident təqaüdçüsü, Gənclər müfakatçısı

Bir qış gecəsiyi…

Tutub əlindən

Getməyə dəyərdi buz donan gölə…
Neynim ki, boz idi şəhər arzun da…
Boz idi cibləri dəri gödəkçən,
Boz idi qəssabın təpiklədiyi,
Fevral soyuğunda üşüyən pişik……
elə utanıram neçə saatdı…
Hardan oxumuşdum?
Yenə unutdum…
Buz donan o göldə ölən boz qumru,
Bir tikə piy üçün döyülən pişik
,Cibləri yırtılan o boz gödəkçə;Sən demə…
“Sevginin ölçülü mətnlərində”Sən idin…Mən idim…İkimizmişik…

Kamran MURQUZOV.”Xalqın azadlıq və mücahid şairi Xəlil Rza ULUTÜRK”

10730926_708473925888118_1815156677351752954_n

Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının
Mətbuat xidmətinin rəhbəri,
Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü.

Xalqın azadlıq və mücahid şairi Xəlil Rza ULUTÜRK

(Sevimli Xalq şairimiz Xəli Rza Ulutürkü anarkən…)

Azərbaycan ədəbiyaytında azadlıq düşüncələrinin, müstəqillik ideyalarının yayılmasında, heç şübhəsiz ki, Sevimli Xalq şairimiz Xəlil Rza ULUTÜRKün özünəməxsus yeri və rolu vardır. Bir çox mətləblərə aydınlıq gətirilən zəngin bədii yaradıcılığı biz çağdaş oxucular, ədəbiyyatsevərlər, poeziya həvəskarları, sənət aşiqləri üçün çox önəmlidir. İstər əsərlərinin hər birinin ayrı-ayrılıqda tədqiq olunub, araşdırılması baxımından, istərsə də vətəndaşlıq nöqteyi-nəzərindən.

Azərbaycanda sovet hakimiyyətinin qurulmasından sonra xalqın azadlıq duyğu və düşüncələrinə qənim kəsilən SSRİ kimi böyük bir imperiyanın yürütdüyü daxili və xarici siyasət yetişməkdə olan yeni nəslin dünyagörüşünün tamamilə fərqli şəkildə dəyişilməsinə hesablanmışdı desək, heç də yanılmarıq. Bununla bağlı bir çox tarixi fatktların olması da istisna deyil.

Azadlıq düşüncəsinin, müstəqillik ideyalarının, Vətənpərvərlik, yurda, elə, obaya, torpağa bağlılıq hissinin düzgün aşılanmasını, təbii ki, böyük həyat təcrübəsinə malik olan şair Xəlil Rza Ulutürkün timsalında açıq-aşkar görmək mümkündür. Yaşanan olayları, başa gətirilən müsibətləri, faciələri xalqına, millətinə olduğu kimi çatdırmaq müəllifin üzərinə düşən ən şərəfli və şərəfli olduğu qədər də vacib, həll edilməsi mümkün olan bir missiya idi ki, müəllif də qadağalar baxmayaraq, öz vətəndaşlıq borcunu layiqincə yerinə yetirməyə müəssər oldu. Şairin sənət meydanında dövrün bütün çətinliklərindən, sınaqlarından üzüağ çıxması isə təbii qarşılanmalıdı. Çünki  dünya görmüş sənətkar, şair Xəlil Rza Ulutürk tutduğu yolun çətinliyini də analyırdı. Və sözsüz ki, bu yolda sona qədər getməli olduğunu da bütün varlığı ilə dərk edirdi.

Müstəqilliyə gedən yolda Azərbaycan özünün əzmkarlığı, şücaəti ilə ilk günlərdən etibarən fərqlənməyə başladı. Mədəniyyət, ədəbiyyat, incəsənət öz inkişaf səviyyəsinə görə SSRİ ölkələrinin heç birindən geri qalmırdı. Ədəbiyyata yeni gələn qüvvələr yalnız bədii yaradıcılıqla məşğul olmaqla kifayətlənir, əksinə dünya ədəbiyyatının görkəmli nümayəndələrinin əsərlərini də doğma dilimizə tərcümə etməyə üstünlük verirdirlər. Bunun özü isə ayrı-ayrılıqda ədəbiyyata xidmət kimi qiymətləndirilməlidi. Gözlərimiz önündə hər dəfə üsyankar şeirləri ilə canlanan şair Xəlil Rza Ulutürkün bu sahədə əməyi danılmazdı.

Yeri gəlmişkən, görkəmli Azərbaycan şairi və mütəffəkkiri Nizami Gəncəvinin “Sirlər xəzinəsi” poemasını fars dilindən dilimizə yüksək sənətkarlıqla tərcümə etmişdi.

Müasir Azərbaycan ədəbiyyatının, poeziyasının ən görkəmli nümayəndələrindən biri olan Sevimli Xalq şairimiz Xəlil Rza ULUTÜRKün Azərbaycançılıq ideologiyasının, məfkurəsinin təbliği yönündə qələm aldığı ən məşhur əsərlərindən biri də, heç şübhəsiz ki, “Qaytar mənim qüdrətimi, AZƏRBAYCAN!” şeiridir. Hər dəfə Vətənpərvərliklə bağlı yazdığı əsərlərinin hər birində xalqa, soykökə bağlılıq özünü açıq-aşkar göstərir. Hətta, adi danışığında belə. Xüsusilə də, salonlarda, meydanlarda səsləndirdiyi alovlu nitqi.

Yalnız şeirlərində deyil, hətta həyatın özündə belə müəllifin fəryad çəkməsi, nalə qoparması oxucunun diqqətindən bir an da olsun belə yayınmır.

90-cı illər ədəbiyyatının ab-havası ilə ərsəyə gələn həmin şeir üsyankarlıq ruhunun olması ilə dərhal diqqəti cəlb edir. Uzun müddət oxucunun yaddaşında, hafizəsində qalır. Gəlin unutmayaq ki, sovet hakimiyyəti dönəmində əbəs yerə Lefortovo zindanına düşən və ömrünnün müəyyən bir hissəsi orada keçirməyə məcbur olan şair Xəlil Rza ULUTÜRK azadlıq mübarizəsinin orada da uğurla davam etdirmiş, bir-birinin ardınca məzmun-forma, ifadə etdiyi dolğun məna baxımından bədii cəhətdən daha güclü və fərqli əsərlər yazmasına səbəb olmuşdur. Məhz 2006-cı ildə “Lefortovo zindanında” adlı yeni kitabı işıq üzü görmüşdü.

Tarixi fakt budur ki, Türk dünyasının böyük şairi Xəli Rza Ulutürk Lefortovo zindanına salınmasına, təqiblərə məruz qalmasına baxmayaraq, tutduğu Haqq yoldan, məsləkindən üz döndərməyib və bunu heç ağlına belə gətirməyib. Çünki müəllif 80-90-cı illər ədəbiyyatının ən gözəl nümunələrini qələmə almaqla kifayətlənməmiş, tarixin çətin sınaqları ilə üz-üzə qalan Odlar yurdu (müəllifin özü isə “Odər yurdu” deyərdi) Azərbaycanın düşdüyü bu çətin, çətin olduğu qədər də şərəfli bir yolda büdrəməməsini gözləri ilə görmüş, tezliklə haqqın-ədalətin bərpa olunacağına ümid bağlamış, nəhayət, bağlıdığı ümid isə puça çıxmadı. Qısa zaman kəsiyində Azərbaycan öz dövlət müstəqilliyini bərpa etdi. SSRİ-nin hakimiyyətinə birdəfəlik son qoyuldu. Ölkənin başının üstünü almış qara buludlar çəkildi. Yeni həyat öz axarı ilə davam etməyə başladı. Bir sözlə, şair Xəli Rza Ulutürkün uzun illərdir ki, gözlədiyi o sevincli gün gəlib çıxdı. Yəni, haqq-ədalət bərpa olundu.

Ustad sənətkar, şair Xəlil Rza Ulutürkü bir çox spesifik xüsusiyyətlərinə görə orta dövr Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi, Anadilli fəlsəfi qəzəlin yaradıcısı, mütəffəkkir-şair Seyid Əli İmadəddin Nəsimi ilə müqayisə etmək mümkündür. Hər iki müəllifin zəngin yaradıcılığında rast gəldiyimiz əsərlərin bir çoxunun mövzu baxımından eyni olduğuna, sözün düzü, heç şübhəmiz də yoxdur!

Ümumiyyətlə, xalqına, millətinə bağlı olan şair Xəlil Rza Ulutürkün zəngin bədii yaradıcılığında yalnız Azərbaycan ilə bağlı əsərlərə üstünlük verilməsini söyləmək doğru olmazdı. Çünki həyatın sınaqlarından alnıaçıq, üzüağ çıxmağı bacaran müəllifin-Ustad şairin Türkçülük ideyalarının təbliğ olunması ilə birbaşa bağlı olan onlarla, bəlkə də, yüzlərlə əsəri vardır. Həmin əsərlər müxtəlif illərdə müəllifin yeni işıq üzü görən kitablarında dəfələrlə nəşr olunmuş, oxucu auditoriyasının nəzərinə çatdırılmışdır.

Dərin hörmət və ehtiramla,

Kamran MURQUZOV,

Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının
Mətbuat xidmətinin rəhbəri,
Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü.

Bakı şəhəri. 16-18 fevral 2021-ci il.

Kənan AYDINOĞLU.”Şəhid olmaq hər kəsin yazılmayıb baxtına”

This image has an empty alt attribute; its file name is 1902788_614529541965133_896121757_n-225x300-1.jpg

Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Baş redaktoru, Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər Birliklərinin üzvü.

“Bu müqəddəs torpaqda Şəhidin qanı qaldı”.
Müəllif.

Rəşadətli Azərbaycan Milli Ordusunun həqiqi hərbi xidmət hərbi qulluqçusu Qardaşımız Cəfərov İbrahim Şamil oğlunun müqəddəs xatirəsinə!

Nə qədər ki, ömrümüz hələ Sənə borcludu,
Gərək biz də boylanaq zamanına, vaxtına.
Vətən Ana kimidi, Anadan da əzizdi,-
Şəhid olmaq hər kəsin yazılmayıb baxtına.

Bir orduya yazılıb xidmət etmək-şərəfdi,
Səngərdə silah tutub, atəş açmaq-hünərdi.
Tarix boyu müqəddəs amal qoruyur bizi,
Koroğlu, Cavanşirlər Nigar ilə Həcərdi.

Qeyrətinə qurbanam, gözdə həsrət yağışı,
Torpaq üçün canından keçən ŞƏHİDİM mənim!
Yerin görünür bu gün doğma AĞSTAFAMIZDA,
Müqəddəs torpağa and içən ŞƏHİDİM mənim!

Sən CƏNNƏTi qazandın hünərin, qeyrətinlə,
Üçrəngli bayrağımız dalğalanır bizimçün.
Qəlpələr, mərmilər də dağıdıb, tökür yeri,
Bizə Sənə minnətdarıq bu qədər dözüm üçün.

Gözü yaşlı Anan da fəryad qoparır bu gün,
İsmin İBRAHİM oldu, məramınsa döyüşmək.
Deyirlər ki, torpağın altında da həyat var,
Qismət olarmı, görən, Sənin ilə görüşmək?!

Ruhu, canı, qanıyla ömrün ən gənc çağında,
Alov kimi eşqiylə dərdə yanan Şəhidim!
Adın tarixə düşdü İBRAHİM ŞAMİL OĞLU,
Cəbhədə, döyüşdə də tarix yazan Şəhidim!

ŞUŞA, LAÇIN, KƏLBƏCƏR qürur duyur Səninlə,
Alınıbdı qisasın uyu torpaqda rahat!
Dünya öz gərdişini dövrana əta etməz,
Səni qaytaran deyil geriyə bir də həyat!

Bakı şəhəri. 21 noyabr 2020-ci il.

Kənan AYDINOĞLU.”Doxsanı haqlayıb, ömür yaşamaq”

This image has an empty alt attribute; its file name is 1902788_614529541965133_896121757_n-225x300-1.jpg

Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Baş redaktoru,
Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər Birliklərinin üzvü.

Doxsanı haqlayıb, ömür yaşamaq

Ustadım Xalq şairi Nəriman Həsənzadənin anadan olmasının 90 illik yubileyi münasibətilə!!!

Dağlarda bu səhər duman göründü,
Gördün göz yaşını çənin, ay şair!
Mən də inanıram cücərər bir gün,
Sünbülün, buğdan da, dənin, ay şair!

Gəncliyi saxlayıb, ömür yaşamaq,
Kövrəlib, ağlayıb, ömür yaşamaq,
Doxsanı haqlayıb, ömür yaşayıb,-
Yazılıb qismətin Sənin, ay şair!

Koroğlu, Qıratın, Düratın gözəl,
Qoşman, gəraylın da, bayatın gözəl,
Sevgin, məhəbbətin-həyatın gözəl,
Mənim Ustadımsan, mənim, ay şair!

AĞSTAFA Sənindi-bu ulu torpaq,
Gəzdin Ana yurdu Sən oymaq-oymaq,
Halal süfrələrə olubsan qonaq,
Olmaz bu çörək də qənim, ay şair!

Salam göndərəcək Aynalı Xəzər,
Çox bilmək istəyən dünyanı gəzər,
Dünyaya gəldiyin gündü bu səhər,
Ərisin buz kimi qəmin, ay şair!

Bakı şəhəri. 18 fevral 2021-ci il.

“Molla Nəsrəddin” jurnalının və Ədəbiyyat İnstitutunun ilk ensiklopediyası

XX əsr Azərbaycan xalqının ictimai-siyasi və ədəbi-mədəni həyatında milli azadlıq məfkurəsinin təşəkkülü, formalaşması və dinamik fəaliyyətə çevrilməsi dövrü kimi tarixləşib. Bu mərhələ həm də “Molla Nəsrəddin” jurnalının və mollanəsrəddinçilərin 25 illik zəngin fəaliyyəti ilə Azərbaycan ədəbiyyatına və milli mətbuatımızın tarixinə şərəflə yazılmış dəyərli bir səhifədir. Böyük demokrat ədəbimiz Cəlil Məmmədquluzadənin və onun sənət dostlarının hər bir azərbaycanlının qəlbindən keçən istək və arzularını reallaşdırması istiqamətində apardıqları mübarizənin əsasında böyük azərbaycançılıq ideyaları dayanır. Milli azadlıq duyğusu, vətənpərvərlik hissi ilə yazıb-yaradan “Molla Nəsrəddin” ədəbi məktəbinin yaradıcılarının qoyub getdikləri tükənməz mənəvi irs bu gün də demokratik cəmiyyətimizin inkişafına güclü təkan verir və Azərbaycan varlığının, Azərbaycan həqiqətlərinin beynəlxalq aləmə çatdırılmasında əvəzsiz rol oynayır. Cəlil Məmmədquluzadə irsi və onun redaktorluğu ilə nəşrə başlayan “Molla Nəsrəddin” jurnalı Azərbaycan milli mətbuatının və çoxəsrlik ədəbiyyatımızın mühüm bir istiqamətini təşkil edir. Əsrlərin sınağından qalibiyyətlə çıxan, çağdaş dövrümüzdə də öz əhəmiyyətini və unikallığını qoruyub saxlayan “Molla Nəsrəddin” jurnalı Mirzə Cəlil yaradıcılığının “şah əsəri” (akademik İsa Həbibbəyli) olmaqla bərabər, həm də Şərq dünyasında ilk rəngli, karikaturalı satirik jurnal kimi öz adını Azərbaycan milli mətbuatının salnaməsinə yazmışdır. Azərbaycan satirik mətbuatının zirvəsi olan “Molla Nəsrəddin” jurnalı Şərqdən Qərbə qədər böyük bir arealda yayılaraq şöhrət qazanmış və mollanəsrəddinçilər ədəbi nəslinin ölməz irsinin tanıdılması və təbliğində mühüm rol oynamışdır. Jurnalın bu böyük xidmətləri çoxmilyonlu oxucular tərəfindən maraqla qarşılanmaqla yanaşı, həm də dövlət qayğısı ilə əhatə olunmuş və öz layiqli qiymətini almışdır. Akademik İsa Həbibbəyli Azərbaycan realist nəsrinin görkəmli nümayəndəsi Cəlil Məmmədquluzadə və “Molla Nəsrəddin” jurnalına dövlət qayğısından bəhs edərək yazır: “Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin sərəncamları ilə Cəlil Məmmədquluzadənin anadan olmasının 150, “Molla Nəsrəddin” jurnalının 100, 110 illik yubileylərinin qeyd olunması, xatirələrinin əbədiləşdirilməsi klassik irsimizə və milli mətbuatımıza verilən yüksək qiymətin real təzahürü və təntənəsidir”. Məhz Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu, onun rəhbərliyi və əməkdaşları da respublika prezidentinin ideoloji və strateji xəttini uğurla davam etdirərək Cəlil Məmmədquluzadənin zəngin və ölməz ədəbi irsinə və XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatının böyük ədəbi simalarının yaradıcılığını ehtiva edən “Molla Nəsrəddin” jurnalına bitib-tükənməyən xəzinə və möhtəşəm söz abidəsi kimi yanaşır, onun əbədiyaşarlığını təmin etmək üçün çoxsaylı layihələr həyata keçirirlər. Bu baxımdan institutun direktoru, akademik İsa Həbibbəylinin şəxsi təşəbbüsü və rəhbərliyi ilə işıq üzü görən “Molla Nəsrəddin” ensiklopediyası milli-mənəvi dəyərlərimizə verilən böyük qiymətin və dəyərin təzahürüdür. AMEA Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun Mətbuat tarixi və publisistika şöbəsində hazırlanan ensiklopediya üç illik səmərəli axtarışların nəticəsi kimi ərsəyə gələn mükəmməl və monumental bir məcmuədir. Şöbə əməkdaşlarının tarixi materiallar, zəngin arxiv sənədləri, tədqiqat əsərləri, monoqrafiyalar, doktorluq və namizədlik işləri, salnamələr, memuarlar əsasında hazırladıqları ensiklopediya XX əsrin ictimai-siyasi, ədəbi-mədəni hadisələrini, mollanəsrəddinçilərin zəngin və çoxşaxəli yaradıcılığını, jurnalın çoxsaylı tədqiqatçılarının elmi fəaliyyətini özündə əks etdirən dəyərli sənət əsəridir. “Molla Nəsrəddin” ensiklopediyasının ideya rəhbəri və baş redaktoru AMEA-nın vitse-prezidenti, Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun direktoru, akademik İsa Həbibbəylidir. Tərtib edən və çapa hazırlayan Mətbuat tarixi və publisistika şöbəsinin müdiri, filologiya elmləri doktoru, professor Vüqar Əhməd, məsul redaktoru filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Gülbəniz Babayevadır. Ensiklopediyanın hazırlanması prosesində akademik İsa Həbibbəylinin dəyərli məsləhət və tövsiyələri, professor Vüqar Əhmədin şöbə əməkdaşları ilə apardığı məqsədyönlü təşkilati işlər, məqalə müəllifləri ilə səmərəli söhbətlər işin effektliyini təmin etmiş, çəkilən zəhmətlər sonda öz müsbət nəticəsini vermişdir. Dərin elmi araşdırmalar, çoxsaylı mənbələr və arxiv materialları əsasında yazılan ensiklopediya milyonlarca oxucunun istinad edə biləcəyi dəyərli və monumental bir söz abidəsinə çevrilmişdir. Ensiklopediyanın önəmli cəhətlərindən biri də onun həm Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun tarixində, həm də “Molla Nəsrəddin” jurnalı haqqında yazılmış ilk ensiklopediya olmasıdır. Jurnalın nəşrindən bir əsrdən artıq vaxt keçməsinə baxmayaraq indiyədək belə bir ensiklopediya işıq üzü görməmişdir. Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu, onun rəhbərliyi, Mətbuat tarixi və publisistika şöbəsi bu məsuliyyətli və şərəfli işin öhdəsindən layiqincə gəlmişdir. Ensiklopediyanın yüksək keyfiyyətlə hazırlanmasında və nəşrində institutun təcrübəli alimləri, mütəxəssisləri ilə yanaşı, gənc alim və əməkdaşların xidmətləri də danılmazdır. Bu baxımdan koordinator, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Mehman Həsənlinin, korrektorlar Təhminə Vəliyeva və Zərin Vəliyevanın, operator Şəbnəm Şəfizadənin əməyini dəyərləndirmək yerinə düşərdi. Ensiklopediyanın redaksiya heyətinə akademiklər Ramiz Mehdiyev, İsa Həbibbəyli, Teymur Kərimli, Azərbaycanının xalq yazıçısı Anar, filologiya elmləri doktorları, professorlar Vüqar Əhməd, Asif Rüstəmli, filologiya üzrə fəlsəfə doktorları Gülbəniz Babayeva, Aygün Bağırlı və Mehman Həsənli daxil edilmişdir. Mətbuat tarixi və publisistika şöbəsində hazırlanan “Sözlük”də əsasən, “Molla Nəsrəddin” jurnalının cildlərindən, Cəlil Məmmədquluzadə və “Molla Nəsrəddin” jurnalı ilə bağlı yazılmış çoxsaylı tədqiqat əsərlərindən, Qulam məmmədlinin “Salnamə” və “İmzalar”, Elmira Qasımova və Afaq Əliyevanın “İmzalar”, “Gizli imza və atribusiyalar” və digər mötəbər mənbələrdən, eləcə də tarixi sənədlərdən, mollanəsrəddinçilərin həyat və fəaliyyətini əks etdirən arxiv materiallarından istifadə olunmuşdur. Ensiklopediya məhz fikir süzgəcindən keçirilmiş, seçilmiş “ Sözlük” əsasında hazırlanmışdır. Bu sanballı və qiymətli məlumat kitabında 400-ə yaxın məqalə və oçerk əksini tapmışdır. Ensiklopediya aşağıdakı geniş tərkibli heyət tərəfindən hazırlanmışdır: İsa Həbibbəyli, Vüqar Əhməd, Asif Rüstəmli, Gülbəniz Babayeva, Elçin Mehrəliyev, Rauf Sadıxov, Elmira Qasımova, Müştəba Əliyev, İslam Qəribli, Alxan Məmmədov, Lütfiyyə Əsgərzadə, Aynurə Paşayeva, Mehman Həsənli, Gülnar Qasımlı, Dilbər Rzayeva, Təhminə Vəliyeva, Vəfa Babasoy, Şəfəq Nasir, Solmaz Həyatova, və başqaları. Hər bir məqalə müəllifi üzərinə düşən məsuliyyətin böyüklüyünü, ağırlığını hiss etmiş və mövzuların işlənməsi prosesində əldə olunmuş tarixi fakt və materialları dönə-dönə yoxlamış, maksimum dərəcədə obyektiv olmağa səy göstərmişlər. Məhz bu ciddi tələbkarlığın nəticəsində dəyərli və sanballı bir ensiklopediyanın ərsəyə gəlməsinə nail olmuşlar. Ensiklopediyanın ilk səhifələrində akademik İsa Həbibbəylinin “Molla Nəsrəddin” ədəbi məktəbinin ensiklopediyası” adlı proqram xarakterli “Ön söz”ü yer almışdır. Akademik giriş səciyyəli bu müfəssəl yazıda Azərbaycan satirik mətbuatının zirvəsinə ucalan, ədəbi məktəb yaradan və 25 il milli mətbuatımızın və ədəbiyyatımızın qızıl səhifələrini yazan “Molla Nəsrəddin” jurnalının və mollanəsrəddinçilərin xalqa təmənnasız xidmətindən bəhs edərək yazır: “Cəlil Məmmədquluzadə və “Molla Nəsrəddin” jurnalı XX əsrin əvvəllərinin ədəbiyyat və mətbuat cəbhəsinin liderliyi missiyasını uğurla həyata keçirmişdir. Cəlil Məmmədquluzadə və “Molla Nəsrəddin” jurnalı bütün istiqamətlərdə ictimai-siyasi hadisələrə və ədəbi prosesə ciddi təsir göstərmiş və istiqamət vermişdir… “Molla Nəsrəddin” ədəbi məktəbi universal xarakterə malik olub, özündə tənqidi-realist ədəbiyyat məktəbini, satirik publisistika məktəbini və karikatura məktəbini birləşdirmişdir. Bu mənada “Molla Nəsrəddin” jurnalı məktəb hazırlayıb meydana çıxaran nadir mətbuat orqanıdır… Mənsub olduğu xalqın milli azadlıq hərəkatına təkan vermək, onu müstəmləkə zülmündən xilas etmək və müstəqil dövlətçilik yollarında dönmədən mübarizə aparmaq baxımından da C.Məmmədquluzadə və “Molla Nəsrəddin” jurnalı ardıcıl və qətiyyətli addımlar atmışdır. Sözün əsl mənasında C.Məmmədquluzadə Azərbaycan ədəbi-ictimai fikrində milli azadlıq düşüncəsinin sərkərdəsidir… “Molla Nəsrəddin” jurnalı Şərqdə satirik mətbuatın lokomotivi və əsas hərəkətverici qüvvəsidir”. Ensiklopediyada “Ön söz”dən sonra akademik İsa Həbibbəyli və filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Gülbəniz Babayevanın birgə yazdıqları “Görkəmli dövlət xadimi Heydər Əliyev “Molla Nəsrəddin” jurnalı və mollanəsrəddinçilər haqqında adlı məqalə yer almışdır. Məqalədə Ümummili Lider Heydər Əliyevin Cəlil Məmmədquluzadə irsinə, “Molla Nəsrəddin” jurnalına və mollanəsrəddinçilərin yaradıcılığına verdiyi yüksək dəyər ön plana çəkilir. Azərbaycan Dövlətinin Memarı, Ulu Öndərimiz Heydər Əliyev Cəlil Məmmədquluzadənin çoxşaxəli yaradıcılığına və onun redaktorluğu ilə nəşr edilən, ilk satirik mətbuat orqanı olan “Molla Nəsrəddin” jurnalının tarixi əhəmiyyətinə xüsusi diqqət yetirir. Ümummilli Lider Heydər Əliyev Cəlil Məmmədquluzadəni təkcə öz əsərləri ilə deyil, həm də onu dünya arealında məşhurlaşdıran, şöhrət qazandıran və adını əbədiləşdirən “Molla Nəsrəddin” jurnalı vasitəsilə Azərbaycan xalqının milli şüurunun formalaşmasındakı, mətbuatımızın inkişafındakı unudulmaz xidmətlərini yüksək dəyərləndirərək yazır: “Cəlil Məmmədquluzadə dühası “Molla Nəsrəddin” jurnalında öz əksini tapdı. “Molla Nəsrəddin”, onun vasitəsilə C.Məmmədquluzadə və jurnalın işinə cəlb olunmuş Azərbaycanın başqa mütəfəkkir adamları xalqımızın milli şüurunun formalaşmasında, milli ruhun yüksəldilməsində, milli oyanışında böyük rol oynadılar”. Ensiklopediyada diqqət çəkən önəmli cəhətlərdən biri də Cəlil Məmmədquluzadə və “Molla Nəsrəddin” jurnalı ilə bağlı dövlət əhəmiyyətli mühüm sənədlərə, əmr, fərman və sərəncamlara mətnlərin daxilində istinad edilməsi və jurnalın ideoloji xəttinin, məqsəd və məramının aydınlaşdırılması prosesinə müstəqillik illərinin, yeni dövrün baxışları bucağından yanaşılmasıdır. Bu prinsip həm ayrı-ayrı şəxsiyyətlər haqqında verilmiş oçerklərdə, həm də nəzəri problemlərdə, müxtəlif mövzulu məsələlərə münasibətdə gözlənilmişdir. Bununla yanaşı, ensiklopediyada XX əsrin mürəkkəb ictimai-siyasi hadisələri fonunda yaranan, formalaşan Azərbaycan realist ədəbiyyatının, satirik mətbuatın və xüsusilə də, “Molla Nəsrəddin” jurnalının mövzu və problematikasında əksini tapan bütün məsələlər diqqət mərkəzində saxlanılmışdır. “Molla Nəsrəddin” jurnalı hələ nəşr olunduğu illərdən ədəbi ictimaiyyətin, ədəbiyyatşünasların və ədəbi tənqidin yaradıcılıq orbitinə daxil olmuş, çağdaş dövrdə də bu ənənə uğurla davam etdirilməkdədir. Ensiklopediyanın redaktoru, akademik İsa Həbibbəylinin Cəlil Məmmədquluzadə yaradıcılığı və “Molla Nəsrəddin” jurnalı ilə bağlı çoxsaylı fundamental araşdırmaları bu istiqamətdə aparılmış ən uğurlu və sanballı tədqiqatlar hesab olunur. “Molla Nəsrəddin” ensiklopediyası”nın nəşri də az qala yarım əsrə qədər davam edən səmərəli axtarışların məntiqi yekunu kimi olduqca dəyərlidir. Təbii olaraq, ensiklopediyanın əsasını təşkil edən “Molla Nəsrəddin” jurnalının Tiflis, Təbriz və Bakı mərhələləri, “Molla Nəsrəddin” ədəbi məktəbi”, “Molla Nəsrəddin”in Təbriz şəhəri üzrə abunə dəftəri”, “Cəlil Məmmədquluzadə”, “Mollanəsrəddinçilik təlimi”, “Tənqidi realizm”, “Səyahətnamələr”, “Poçta qutusu”, “Eynəli bəy Sultanov”, “Lüğət”, “Şürbi Mirzəyev”, “Poçt qutusu”, “Usta Zeynal”, “Oskar Şmerlinq”, “Firidun bəy Köçərli”, “Çay dəstgahı”, “Kamança”, “Mirzə İbrahimov”, “Rüstəm Behrudi” və başqa məqalələr, portret oçerklər, rubrika və əsərlər akademik İsa Həbibbəyli tərəfindən işlənmişdir. Mətbuat tarixi və publisistika şöbəsinin müdiri, professor Vüqar Əhməd ensiklopediyanın nəşrə hazırlanması prosesinin birbaşa iştirakçısı olmaqla yanaşı, həm də kitabda əksini tapan bir sıra portret oçerklərin – “Məşədi Ələsgər Bağırov”, “İsa Həbibbəyli”, “Muxtar Qasımov”, “Aqil Abbas”, “Fərman Bayramov”, “Əbülfəz Əzimli”, “Qəzənfər Kazımov”, “Aygün Orucova”, “Gülbəniz Babayeva”, “Aytəkin Qəhrəmanova”, “Ramiz Qasımov”, “Səadət Vahabova” və başqa yazıların müəllifidir. Görkəmli tədqiqatçı Cəlil Məmmədquluzadə və “Molla Nəsrəddin” jurnalının araşdırıcıları haqqında müfəssəl məlumatları, tarixi faktları, onların bu istiqamətdə əldə etdikləri yenilikləri portret oçerklərdə geniş və hərtərəfli şəkildə qələmə almışdır. Alimin ensiklopediyada yer alan çoxsaylı məqalələri sırasında “Molla Nəsrəddin” jurnalının ilk nömrəsində dərc edilmiş “Sizi deyib gəlmişəm” adlı proqram səciyyəli məqaləsinə də yer verilmişdir. Eyni zamanda, Vüqar Əhmədin “Nəsimi-şimal”, “Xudafərin” jurnalı kimi mətbuat orqanları ilə bağlı yazılarında dərin elmi mülahizələr və məntiqi fikirlər diqqəti cəlb edir. “Molla Nəsrəddin” jurnalında satirik publisistika və poeziyanın inkişafında müstəsna xidmətləri olan Cəlil Məmmədquluzadə, Ömər Faiq Nemanzadə, Mirzə Ələkbər Sabir, Əliqulu Qəmküsar, Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev, Əli Nəzmi, Əli Razi, Bayraməli Abbaszadə, Mirzə Əli Möcüz kimi orijinal üslublu, novator sənətkarların həyat və yaradıcılığının panoramasını əks etdirən, dərin elmi əsaslara, tarixi faktlara söykənən oçerk və məqalələr ensiklopediyanın ən maraqlı və oxunaqlı səhifələrindəndir. Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Gülbəniz Babayeva jurnalda önəmli yer tutan “Atalar sözləri”, “Bayatılar”, “Nağıllar”, “El ədəbiyyatı”, “Tapmacalar”, “Hikmətli sözlər”, “Teleqraf xəbərləri”, “Ticarət və ekonomi xəbərləri”, “Daxili xəbərlər”, “Xarici xəbərlər”, “Qafqaz xəbərləri”, “Mətbuat xəbərləri”, “Elanlar” və s. çoxsaylı rubrikalarla yanaşı, həm də “Molla Nəsrəddin” ədəbi məktəbinin əsas yaradıcıları, mollanəsrəddinçi şair və yazıçıları, rəssamları və bu irsin tədqiqatçıları haqqında yazdığı “Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev”, “İsmayıl Həqqi Həsənzadə”, “Ömər Faiq Nemanzadə”, “Əli Nəzmi”, “Əli Razi Şamçızadə”, “Hüseyn Minasazov”, “Məhəmməd Tağı Sidqi”, “Mirzə Əli Möcüz”, “Mehdi Hüseyn”, “Təhsin Mütəllimov”, “Elmira Qasımova”, “Hüseyn Əsgərov”, “Allahverdi Məmmədli”, “Mehriban Sultanova”, “İman Cəfərli”; mollanəsrəddinçi rəssamlardan “Bəhruz Kəngərli”, “Hüseyn Əliyev”, “İsmayıl Axundov”, “Konstantin Dorş”, “Qəzənfər Xalıqov”, “Seyidəli Behzad” və başqa portret oçerklərdə bir çox tarixi mənbələrə, arxiv sənədlərinə istinad edərək dərin elmi ümumiləşdirmələr əsasında maraqlı araşdırmalar aparmışdır. “Molla Nəsrəddin” jurnalının Şərqdən Qərbə qədər yayılıb şöhrət qazanmasında onun yığcam, lakonik publisistik yazıları, satirik parodiyalar şəklində qələmə alınmış poeziya nümunələri ilə yanaşı dura biləcək karikaturaları da mühüm rol oynamışdır. Cəmiyyətin bütün təbəqələri tərəfindən anlaşılan, başa düşülən bu monumental əsərlərin yaradıcıları – O.Şmerlinq, İ.Rotter, Beno, Ə.Əzimzadə, X.Musayev, H.Əliyev, K.Dorş, İ.Axundov, Q.Xalıqov, S.Behzad və başqaları haqqında yazılmış oçerklərdə Azərbaycanda rəssamlıq sənətinin, karikaturanın yaranması, təşəkkülü və formalaşmasında unudulmaz xidmətləri olan bu istedadlı rəssamların yaradıcılıq yolu ardıcıl və sistemli şəkildə izlənilmişdir. “Molla Nəsrəddin” jurnalı XX əsrin birinci rübündən başlayaraq Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığının, nəzəriyyəçi alimlərin və ədəbi tənqidin sferasına daxil olub və müxtəlif istiqamətlərdə, fərqli yönümlərdə təhlilə cəlb olunmuş, çoxlu sayda tədqiqatların predmetinə çevrilmişdir. “Molla Nəsrəddin” ədəbi hərəkatının yaranması, ədəbi məktəb səviyyəsinə yüksəlməsi, beynəlxalq nəzəriyyələr sisteminin orbitinə daxil olması və dünyəvi xarakter almasında müstəsna xidmətləri olan istedadlı alimlər – Əli Nazim, Mirzə İbrahimov, Həbibulla Səmədzadə, Əziz Mirəhmədov, Qulam Məmmədli, Nazim Axundov, Məmməd Cəfər Cəfərov, Fərman Bayramov, Mir Cəlal, Firudin Hüseynov, İslam Ağayev, Xeyrulla Məmmədov, Xalid Əlimirzəyev, Yaşar Qarayev, İsa Həbibbəyli, Təhsin Mütəllimov, Qorxmaz Quliyev, Elmira Qasımova və başqaları haqqında oçerklər də ensiklopediyada əksini tapmışdır. “Molla Nəsrəddin” ensiklopediyasının hazırlanmasında Mətbuat tarixi və publisistika şöbəsinin əməkdaşları ilə birlikdə Yeni dövr Azərbaycan ədəbiyyatı şöbəsinin alimləri İslam Qəribli, Alxan Məmmədov, Lütfiyyə Əsgərzadə, Elmira Qasımova və Səadət Vahabovanın da xüsusi əməyi vardır. Professor Vüqar Əhmədin şöbələr arasında yaratdığı iş birliyi, həmrəylik və məsuliyyət hissi ensiklopediyanın dəyərini, əhəmiyyətini artırmış və nəticədə daha mükəmməl bir işin ərsəyə gəlməsinə təminat yaratmışdır. AMEA-nın Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun direktoru, akademik İsa Həbibbəylinin redaktorluğu, Mətbuat tarixi və publisistika şöbəsinin müdiri, professor Vüqar Əhmədin təşkilatçılığı və peşəkarlığı, şöbə əməkdaşlarının uzunmüddətli səmərəli axtarışları, kollektiv zəhməti nəticəsində hazırlanıb çoxsaylı oxucuların, ziyalıların, bütövlükdə Azərbaycan vətəndaşlarının ixtiyarına verilən ensiklopediya XX əsrin ən böyük və qiymətli salnaməsidir. 

Himalay Qasımovfilologiya elmləri doktoru, professor

Mənbə: http://moderator.az/

Şair-ədəbiyyatşünas alim Vüqar Əhmədin “Azərbaycan uşaq mətbuatında rus ədəbiyyatı məsələləri (1906-1920)” adlı kitabı çap olunub

AMEA Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun Mətbuat tarixi və publisistika şöbəsinin müdiri, filologiya elmləri doktoru, professor, yazar Vüqar Əhmədin “Azərbaycan uşaq mətbuatında rus ədəbiyyatı məsələləri (1906-1920)” adlı kitabı çap olunub.

Monoqrafiya mərhum görkəmli ədəbiyyatşünas alim, filologiya elmləri doktoru, professor, müəllifin ustadı Xeyrulla Məmmədovun xatirəsinə ithaf olunub. Kitab Ədəbiyyat İnstitutun Elmi Şurasının 9 dekabr 2020-ci il tarixli 6 saylı qərarı ilə çap olunub.

Kitabın elmi redaktoru Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının vitse-prezidenti, Ədəbiyyat İnstitutunun direktoru, akademik İsa Həbibbəylidir. “Azərbaycan-rus ədəbi əlaqələrinin araşdırılmasına həsr olunmuş dəyərli tədqiqat əsəri” sərlövhəli ön sözünün müəllifi Ədəbiyyat İnstitutunun elmi katibi, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Mehman Həsənlidir. Kitabın rəyçiləri filologiya elmləri doktoru, professor Gülər Abdullabəyli və filologiya üzrə fəlsəfə doktorlarıRauf Sadıxov və Gülbəniz Babayevadır.

“AFPoliqrAF” nəşriyyatında çap olunan kitab 112 səhifədən ibarətdir. Monoqrafiyada XX əsrin əvvəllərində uşaq ədəbiyyatı materialları əsasında Azərbaycan-rus ədəbi əlaqələri tədqiq olunur. Kitab giriş, iki fəsil, nəticə və ədəbiyyatdan ibarətdir. Birinci fəsil olan “XX əsrin əvvəllərində Azərbaycan-rus ədəbi əlaqələrinin inkişafı və bədii tərcümə məsələləri” dörd yarımfəsilə bölünür. “Rus uşaq ədəbiyyatının Azərbaycan dilində ifadəsi” adlı ikinci fəsil isə iki yarımfəsildən ibarətdir.

Aşıq Ələsgərin 200 illik yubileyinin qeyd edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı

Aşıq Ələsgərin 200 illik yubileyinin qeyd edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı

2021-ci ildə Azərbaycan aşıq sənətinin görkəmli nümayəndəsi, qüdrətli söz ustadı Aşıq Ələsgərin anadan olmasının 200 illiyi tamam olur.

Aşıq Ələsgər çoxəsrlik keçmişə malik aşıq sənəti ənənələrinə ən yüksək bədii-estetik meyarlarla yeni məzmun qazandırmış, xalq ruhuyla həmahəng əsərləri ilə Azərbaycanın mədəni sərvətlər xəzinəsinə misilsiz töhfələr bəxş etmişdir. Sənətkarın doğma təbiətə məhəbbət və vətənpərvərlik hisslərini vəhdətdə aşılayan, ana dilimizin saflığını, məna potensialını və hüdudsuz ifadə imkanlarını özündə cəmləşdirən dərin koloritli yaradıcılığı Azərbaycan ədəbiyyatının parlaq səhifələrindəndir. Aşıq Ələsgər çox sayda yetirmələrindən ibarət bir məktəb formalaşdırmış və gələcəyin məşhur el şairlərinə qüvvətli təsir göstərmişdir. Azərbaycan aşıq sənətinin ümumbəşəri dəyərlər sırasında qorunan dünya qeyri-maddi mədəni irs nümunələri siyahısına salınması həm də Aşıq Ələsgər sənətinə ehtiramın təzahürüdür.

Aşıq Ələsgərin zəngin poetik irsinin geniş tədqiqi, nəşri və təbliğinin mühüm mərhələsi mədəni-mənəvi dəyərlərimizin bütün daşıyıcılarına həmişə qədirbilənliklə yanaşan ümummilli lider Heydər Əliyevin adı ilə bağlıdır. Sənətkarın yubileyləri məhz Ulu Öndərin təşəbbüsü ilə dövlət səviyyəsində qeyd edilmişdir. Böyük söz ustadının respublikamızda və onun hüdudlarından kənarda 150 illik yubiley mərasimləri keçirilərkən əlamətdar hadisə baş vermiş, azərbaycanlıların əzəli yurdlarından olan qədim Göyçə mahalında, doğulduğu kənddə Aşıq Ələsgərin qəbirüstü abidəsi ucaldılmışdı. Həmin əzəmətli büst soydaşlarımız öz dədə-baba torpaqlarından didərgin salındıqdan sonra erməni vandalları tərəfindən dağıdılsa da, milli-mədəni varlığımızın tərkib hissəsinə çevrilmiş Aşıq Ələsgər irsi silinməz tarixi yaddaş rəmzi kimi yaşamaqdadır.

Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 109-cu maddəsinin 32-ci bəndini rəhbər tutaraq, Azərbaycan aşıq poeziyasını zirvələrə yüksəltmiş el sənətkarı Aşıq Ələsgərin anadan olmasının 200-cü ildönümünün təntənəli qeyd olunmasını təmin etmək məqsədilə qərara alıram:

1. Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyi Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası və Azərbaycan Respublikasının Təhsil Nazirliyi ilə birlikdə, Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin təklifləri nəzərə alınmaqla, ustad sənətkar Aşıq Ələsgərin 200 illik yubileyinə həsr olunmuş tədbirlər planını hazırlayıb həyata keçirsin.

2. Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti bu Sərəncamdan irəli gələn məsələləri həll etsin.

İlham Əliyev

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti

Bakı şəhəri, 18 fevral 2021-ci il.

Mənbə: http://president.az/

Hanımefendi Hilal KUTLU.”Turgut Uyar Şiiri”

Azerbaycanın Kültür ve Edebiyat Portalının Türkiye temsilcisi

Turgut Uyar Şiiri

Turgut Uyar sadece şiirin dilini değil formunu da değiştiren, dilini imgesel bağlamda yeni çağrışımlara, duyuş tarzlarına ulaşacak yeni kapılara imkân aralayan ve kendisinden sonra gelecek olan şiiri de etkileyecek aynı zamanda yönlendirecek bir hareketin içerisinde yer alan şairlerimizdendir. Bu hareket İkinci Yeni’dir.  Bütün bu oluşumlar toplum ile beraber ortaya çıkmaktadır ki, İkinci Yeni topluluğunun ortaya çıktığı zemin çok hareketli bir zemin olmuştur. İkinci Yeni, Birbirlerinden haberdar fakat bağımsız biçimde aynı noktaya bakarak ve aynı hayata maruz kaldıklarını fark ederek kendiliğinden oluşan bir topluluğu temsil eden bir harekettir. Turgut Uyar bu topluluğun mihenk taşlarındandır ilk kitabı 1950 Arz-ı Hâl ile 1952 Türkiyem’deki şiirlerinin dışına çıkan bir şiir anlayışına ulaşarak devam eder. Böylece İkinci Yeni topluluğunu ayakta tutan şairler arasında yerini alır. 1970 yılında Divan’ı yayımlar. Gazel formunda şiirini ortaya çıkarması ile Turgut Uyar gelenek ile kurduğu bu bağı güçlendirir ve şiirin dilindeki sıradanlığı bozmak ister.

Turgut Uyar’ın şiire duyuş tarzı, Anadolu insanını şiirin meselesi haline getirir. Örnek vermek gerekirse 1950 yılında Arz-ı Hâl ile yayımladığı Bir Gün Sabah Sabah şiirinde bu duyarlılık görülmektedir;

Şarkılar söylemişim pencereden,
Uyanıp uyanıp yine dalmışım.
Biletim üçüncü mevki,
Fakirlik hali.
Lületaşından gerdanlığa gücüm yetmemiş,
Sana Sapanca’dan bir sepet elma almışım…

1958 yılına geldiğimizde sosyal şartların değişmesi ile toplumsallığın modern dünya ile entegre olma şaşkınlığını insan üzerinden anlatıyor olması çok önemli bir noktadır. İşte modern şehrin ortasında kalakalan bir adamın şiiri tam da örnekteki gibidir;

‘’Bu şehri nasıl yapmışlar böyle üst üste/ ne gökyüzü koymuşlar/ ne günaydın/ ne buldularsa getirmişler dağların ovaların dışında/ hele o sabahların akşamların bungunluğu/ o eski kışlalarda güz öğleleri’’.  

Şair, doğduğu coğrafyayı ve kültürü anlamaya çalışan bir zihindir. Onun hakkında tam olarak yerli bir bilinç demek mümkündür. Bu bilincin modern dünya ile etkileşime girdiğinde 1963 yılında Çıkmazın Güzelliği şiiri ile okurunu şaşırtır. ‘’İnsan ve şiir çıkmazdadır ama bu iyi bir şeydir çünkü insan bu çıkmazdan çıkmak için sürekli arayıştadır’’ der ve böylece bu çıkmaza dair bilinç geliştirir.

Turgut Uyar bir söyleşide; ‘’mesele bir şiir meselesi değildir, yaşama meselesidir. Zaten ben hiçbir zaman şiiri hayattan ayrı düşünmedim. Hayatımda olmayan mesele şiirimde de olamaz diye düşünüyorum’’ demiştir.

Bizler hayatımıza şiiri katmadan ne insanı ne de bu coğrafyayı anlayamayız. Şairin de dediği gibi ;

-her şeyden biraz kalır-
diyor birileri, çoğulluk haklılıktır.
kavanozda biraz kahve,
kutu da biraz ekmek,
insanda biraz acı.
insanda biraz mutluluk
ama en geçerli söz
insan en çok sabahları arar sevdiği kadını
Türkiye’de ve dünyada…

Kaynak: http://www.edebiyatgazetesi.net/

Hanımefendi Hilal KUTLU.”İncir Kuşları Üzerine”

Azerbaycanın Kültür ve Edebiyat Portalının Türkiye temsilcisi

İncir Kuşları Üzerine

07/11/2020 Savaş…Çığlık çığlığa insanlar …Yıl 1992 …Yer Avrupa’nın göbeği…Başkent Saray Bosna viran, harabe…Yüzbinlerce Boşnak açlık ile imtihan ediliyor. Ortada bir din savaşı, katliam, tecavüz, açlık, işkence… Bunların hiçbirinden habersiz merminin nereden gelip nereye isabet edeceğinden bir haber her gün ölüm ile burun buruna ebelemece oynayan İncir Kuşları… Boşnak çocukları… Canım çocuklar…Bazı kitaplar vardır ki ne felsefi ne de edebi alanda bir iddiası olsun. İncir kuşları işte tam böyle bir eser. Bir Balkan kadını olarak yapılan zulümleri okurken yutkunmakta zorlandığım anlara şahidim. Bitirince ise yüreğimin balkanlarda kalan yarısı bölündükçe bölündü… İnsanın bu kitabı okuduktan sonra yüreğinin bölünmesi için illa ki kendi memleketi olması gerekmiyor en azından içinde insanlık namına vasıflar taşıyanların… Boşnakların nelere göğüs germek zorunda kaldıklarını bunca acıya nasıl dayandıklarını sorgulatarak okutan bir kitaptır. Bunların hepsi bir yana insanı asıl sorgulatan şey ise Yirminci yüzyılda dünyanın bir kıyama bu denli nasıl olur da kayıtsız kalmış olmasıdır …Sokaklarda, caddelerde, parklarda özgürce dolaşamayan Boşnaklar cenaze törenlerinde dahi huzurla ölülerini toprağa veremiyorlar çünkü sakin başlayan tören kanlı bir şekilde sona eriyor. Bırakın bu insanların canlılarını ölülerinden bile nefret edilen bir savaştır bu…Savaşın başlarında Boşnaklar bölgenin yüzde altmışına hakimken şimdilerde sadece ellerinde yüzde otuzu kalmıştır. Avrupa’nın göbeğindeki bu vahşete sessiz kalanların yanı sıra elbette sessiz kalmayan insanlarda oldu. Dilini bile bilmedikleri Boşnaklara yardım etmek için giden onca insan ya kendi memleketine dönemedi ya dönse bile gazi olarak döndü tıpkı kitabın içerisinde yer alan Suada’nın biricik aşkı Tarık gibi… Tarık konservatuvar öğrencisi iken bir avuç toprak parçası dahi olsa vatanını ve yüreğindeki vatanın sahibi olan Suada’yı bir daha hiç göremeyecek, saçlarını koklayamayacak, kollarıyla onu saramayacak pahasına vatanını müdafaa eden Boşnak askerlerinden birisi olmuştur.Suada … Canım Suada… Gözlerinin önünde annesi öldürülen, kız kardeşlerine tecavüz edilen, babası ile ayrı esir kamplarına düşen sonra ansızın babasını karşısında görüp korkudan sadece bakışlarıyla sarılan, sevdiğinden kopartılan, Yıkanamadığı için beline kadar olan sırma saçları kesilen, dayaktan işkenceden ve tecavüzden ruhuna ilmek ilmek yaralar dokunan Suada’m …Kitapta altını çizdiğim yerleri sizlerle paylaşmak istiyorum. ‘’ Sırplar yüreğimi ateşe tuttular    Ben hiç yanmadım.    Geceleri soyunup koynuma girdiler    Ben hiç sevişmedim.    Atalarıma küfürler savurdular    Ben hiç duymadım    En sonunda beni hamile bıraktılar    Ben hiç doğurmadım’’…

‘’Aşk ne yazık ki duyarlı bir his değil. Öyle kaba, öyle hoyrattır ki eline diken batması gibi yüreğini acıtır’’.‘’Kim bilir yarınlar bize neler getirecek, bizden neleri alıp götürecek’’.‘’Sevdiğin her insan giderken bir parçanı götürür’’.‘’Düşünceleri dilsiz iki insandık, ama yüreklerimiz çığlık çığlığaydı’’.‘’Ne yazık ki tarih yeniden tekerrür edecek. -Tekerrür edecek olan şey ne? – Savaş, kan, gözyaşı’’… ‘’Evet, gerçeği itiraf etmek gerekirse bu bir savaş değildi. Kadınlar hiçbir savaşta bu kadar mağdur edilmemişti. Bu bir soykırımdı ve bu soykırımla Müslüman Boşnakların soyları tecavüzlerle dönüştürülmeye çalışılıyordu. Bu savaşın ne yazık ki en acı tarafı da buydu’’…‘’Çok uzun zamandan beri ben de hayatı ve ölümü düşünüyordum. Daha çok ölümü düşünüyordum da denebilirdi. Kendimi nedense ölüme daha yakın hissediyordum. Aslında hepimiz öldürülmüştük. Sadece bedenlerimiz henüz toprağa gömülü değildi. Artık kalbimde aşık olduğum adama bile yer yoktu. O anda, ‘’Aşk nedir?’’ diye düşündüm. Aşk bir zamanlar Tarık’tı. Tarık bir zamanlar kısa süre yaşadığım mutluluktu. Mutluluk bir zamanlar çok sevdiğim ailemdi…’’Sevgili okur;Bazen okuduğum kitaplardaki karakterlerin her ne kadar hayal ürünü olduğunu bilsem de yaşanılanlar sahte olamayacak kadar acı ve gerçek. İşte o zaman kitaptaki karakterleri oturtup karşıma ‘’Sana bunu neden yaptılar?’’ diye hüngür hüngür ağlayasım geliyor içimden. Bunu gerçekleştiremeyecek olduğumu fark ettiğim zaman ise yazıyorum işte… Kendime bir sözüm var asla zulme karşı boyun eğmeyeceğim … Yazacağım hep yazacağım daha çok yazacağım… Parmaklarım kanayana dek yazacağım. Canım okur ne olursa olsun zulmün karşısında boyun eğme n’olur. Şairin de dediği gibi; ‘’Dayan kitap ile  Dayan iş ile.  Tırnak ile, diş ile.  Umut ile, sevda ile, düş ile  Dayan rüsva etme beni’’.    Cefakeş Boşnak kadınlarının yaralarından öperim,   Saygıyla…   Hilal Kutlu

Azerbaycanın Kültür ve Edebiyat Portalının Türkiye temsilcisi

Turgut Uyar Şiiri

Turgut Uyar sadece şiirin dilini değil formunu da değiştiren, dilini imgesel bağlamda yeni çağrışımlara, duyuş tarzlarına ulaşacak yeni kapılara imkân aralayan ve kendisinden sonra gelecek olan şiiri de etkileyecek aynı zamanda yönlendirecek bir hareketin içerisinde yer alan şairlerimizdendir. Bu hareket İkinci Yeni’dir.  Bütün bu oluşumlar toplum ile beraber ortaya çıkmaktadır ki, İkinci Yeni topluluğunun ortaya çıktığı zemin çok hareketli bir zemin olmuştur. İkinci Yeni, Birbirlerinden haberdar fakat bağımsız biçimde aynı noktaya bakarak ve aynı hayata maruz kaldıklarını fark ederek kendiliğinden oluşan bir topluluğu temsil eden bir harekettir. Turgut Uyar bu topluluğun mihenk taşlarındandır ilk kitabı 1950 Arz-ı Hâl ile 1952 Türkiyem’deki şiirlerinin dışına çıkan bir şiir anlayışına ulaşarak devam eder. Böylece İkinci Yeni topluluğunu ayakta tutan şairler arasında yerini alır. 1970 yılında Divan’ı yayımlar. Gazel formunda şiirini ortaya çıkarması ile Turgut Uyar gelenek ile kurduğu bu bağı güçlendirir ve şiirin dilindeki sıradanlığı bozmak ister.

Turgut Uyar’ın şiire duyuş tarzı, Anadolu insanını şiirin meselesi haline getirir. Örnek vermek gerekirse 1950 yılında Arz-ı Hâl ile yayımladığı Bir Gün Sabah Sabah şiirinde bu duyarlılık görülmektedir;

Şarkılar söylemişim pencereden,
Uyanıp uyanıp yine dalmışım.
Biletim üçüncü mevki,
Fakirlik hali.
Lületaşından gerdanlığa gücüm yetmemiş,
Sana Sapanca’dan bir sepet elma almışım…

1958 yılına geldiğimizde sosyal şartların değişmesi ile toplumsallığın modern dünya ile entegre olma şaşkınlığını insan üzerinden anlatıyor olması çok önemli bir noktadır. İşte modern şehrin ortasında kalakalan bir adamın şiiri tam da örnekteki gibidir;

‘’Bu şehri nasıl yapmışlar böyle üst üste/ ne gökyüzü koymuşlar/ ne günaydın/ ne buldularsa getirmişler dağların ovaların dışında/ hele o sabahların akşamların bungunluğu/ o eski kışlalarda güz öğleleri’’.  

Şair, doğduğu coğrafyayı ve kültürü anlamaya çalışan bir zihindir. Onun hakkında tam olarak yerli bir bilinç demek mümkündür. Bu bilincin modern dünya ile etkileşime girdiğinde 1963 yılında Çıkmazın Güzelliği şiiri ile okurunu şaşırtır. ‘’İnsan ve şiir çıkmazdadır ama bu iyi bir şeydir çünkü insan bu çıkmazdan çıkmak için sürekli arayıştadır’’ der ve böylece bu çıkmaza dair bilinç geliştirir.

Turgut Uyar bir söyleşide; ‘’mesele bir şiir meselesi değildir, yaşama meselesidir. Zaten ben hiçbir zaman şiiri hayattan ayrı düşünmedim. Hayatımda olmayan mesele şiirimde de olamaz diye düşünüyorum’’ demiştir.

Bizler hayatımıza şiiri katmadan ne insanı ne de bu coğrafyayı anlayamayız. Şairin de dediği gibi ;

-her şeyden biraz kalır-
diyor birileri, çoğulluk haklılıktır.
kavanozda biraz kahve,
kutu da biraz ekmek,
insanda biraz acı.
insanda biraz mutluluk
ama en geçerli söz
insan en çok sabahları arar sevdiği kadını
Türkiye’de ve dünyada…

Kaynak: http://www.edebiyatgazetesi.net/

Hocamız Selim TUNÇBİLEK.”DENGE, TUTARLILIK VE KÖPEKLİK”

Azerbaycanın Kültür ve Edebiyat Portalının Türkiye temsilcisi

Herakleitos’un düşünce ile davranışlarını özleştiren bir düşünür olduğu kabul edilir. İşte Ünlü düşünür Herakleitos belki bu nedenle insanın “anlamak” üzer yaratıldığını söyler. Aslında bu ifade Kutsal kitapta “Bilmek üzere yaratılmış olduğumuz” ikazının değişik bir söyleyiş biçimidir. Yaratıcı bilinmek üzere yarattıklarını elbette bilmekten ve anlamaktan uzak tutamazdı. Yaratıklarını bilmek ve anlamak yetisiyle donatmış olmadır. İnsanın bilgiyi edinme biçimleri üzerine sözler kaleme almış olan ünlü düşünür; bilgiyi, başkasından öğrenebileceğimizi, kişisel deneyimleme yoluyla edinebileceğimizi veya kendi içimizden devşirebileceğimizi ifade eder. Bu nedenle bilginin kaynağının otorite yoluyla, duyular yoluyla, içe yönelme yoluyla vs öğrenebileceğimizi vazeder.  Otorite ise bize bilmemizi ve anlamamızı sürekli isteyen ve vah yeden tanrıdır. Çünkü kâinat sürekli değişim ve gelişim içindedir. Herakleitos, İnsanoğlunun bunu; en büyük kitabım dediği kâinatı gözlemleyerek, okuyarak, anlayarak, sırrını çözerek kavramasını ister. Doğanın insanla konuştuğunu iddia eden ilk çağ düşünürü düşünceleri ile günümüzde bile tartışılan anlaşılmaya çalışılan iz bırakmış bir şahsiyet.

Doğanın insanla konuştuğu iddiasını hayatla ilişkilendirerek görmemizi sağlayan önemli bir eserde Herman Hesse’nin klasik olmuş Siddhartha isimli romanıdır. O romanda bilmenin ve anlamanın yöntemleri konusunda sayısız nakil örnekler verilirken sonuç olarak ırmak en büyük öğretmen olarak işaret edilir. Sanki bu yönüyle roman hem kutsal kitaplarda işaret edilen en büyük kitabın doğru okunmasını ve hem de bu düşünürün sözlerini hayatla şerh eden kıymetli bir eser olarak gözükür bana.

Tabiatta denge ve tutarlılığın ürettiği anlamı tartışmanın yersiz olduğunu düşünüyorum. Tutarlılık yalnızla canlılar için değil tüm yaratılmışlar için varlığın önemli bir göstergesidir.  Bizler varlıkları tanımlarken işte bu süreklilik içindeki denge ve tutarlılıklarına bakarak anlamlandırırız. Mesela toprak kendi özelliğini bozmadan toprak olarak varlığını süreklilik içinde koruyarak sürdürdüğü sürece onu toprak olarak tanımlarız. Eğer toprak, toprak olma özelliğini tutarlılıkla korumayarak sürdüremez havada uçmaya kalkarsa onu artık toprak olarak değerlendirmeyerek “toz”  diye isimlendiririz.

Biz Türkler canlılar âleminin yapı taşlarının esası “Gen” tanımından önce “Maya” ve “Süt”le ilişkilendirerek insanoğlunun mayası ve sütü (helal beslenme de diyebilirsiniz buna) bir bozukluk yoksa adam gibi adam olarak görerek onu takdir eder saygı duyarız. Şayet kişioğlunun hayatında dengesizlik ve tutarsızlıklar görürsek onun sebepleri üzerine kafa yorar onu anlamaya çalışarak sebeplere atıfta yaparak soydan geliyorsa “mayası bozuk” veya kanında bir değişme olmuşsa “kanı bozuk” beslenme kaynaklarından dengesizliğin doğduğunu düşünürsek “sütü bozuk” diye niteleriz. Böylelerini çeşitli davranışlarından ötürü ölçüsüz, tutarsız, dengesiz bulduğumuzdan adam ve insan olarak görmediğimizi ifade ederek eski Türkçenin ‘çaşıt[1]’ın günümüz söyleşiyle tanımlayarak “Bir çeşit adam” diye farklılığına, denge ve tutarsızlığına dikkat çekeriz.

Tutarlı, Dengeli davranışlar sergileyen kişileri adam, insan tanımlaması yaparken dengeden sapanlara farklı tanımlamalar yaparız. İnsanın fıtratı itibariyle iyiliği emretmek, kötülüğü nehyetmek (emr-i bi’l ma’ruf ve nehy-i anil münker) üzere yaratıldığını düşündüğümüzden kötülükten yana düşünce ve fiil ortaya koyanlara dengeden sapma olarak görerek sapkın olarak tanımlarız. Sapık kelimesi dengeli davranış sergilemeyenler için kullandığımız böyle bir kelimedir. İnsan, hayvan veya herhangi bir canlıyı sebepsiz yere ortadan kaldıranlara adam, insan demeyiz “Katil”, “Cani”, “Cellat”, “Gaddar”  deriz. 

Bazı ağaçlar havalar soğuyunca yapraklarını dökerler ve kendilerini korumaya alırlar. Kış yaklaşınca eğer bir kaysı ağacı yapraklarını dökmüyorsa onun fıtratına aykırı bir davranış tutarsızlık ve dengesizlik örneği olduğu için ona kaysı ağacı diyemeyiz. Bu özellikler işte onları bir sınıfa dâhil etmemize yarayan veriler sunar bize.

Arı bal yapmak için yaratılmış olan ucan böceğe verdiğimiz bir isimdir. Her uçan böceğe arı demeyiz. Bal yapma ilmi sırrı ona verilmiştir. Her çiçekten usareler toplayıp bal yapamıyorsa ona arı demeyiz, diyemeyiz. Zira arı bal yapar. Arıların bal yapabilmesi için kovandaki her birey arının aynı vasıf üzere dengeli, tutarlı, ölçülü davranışlar sergilemelerini beklerler. Ortak çabayı bala çevirebilmek ancak bu ölçü, denge ve tutarlılıkla mümkündür. Arı kovanına her ne gaye ile girerseniz girin bal yapmak zorundasınız. Bal yapamıyorsanız kovanı terk etmek zorunda kalırsınız. Arı kovanında sinek olmak size itibar sağlamaz.

İnsan anlamaya, bilmeye ve tanımaya odaklı olarak bu fıtrat üzere yaratılmıştır. Lakin âlemi kendinden ibaret sananlar kimseyi anlamaz, bilmez ve tanımazlar.

Köpekte canlı yaratılmışların içinde dengeli, tutarlı ve ölçülü davranışı ve alışkanlıkları olan bir hayvandır. İnsanlara da çok yakın dururlar. Hatta onları bazı durumlarda korurlar. Ama insandaki özelliklerin hiçbir köpekte yine köpekteki özelliklerin hiçbirisi de insanda yoktur. Sanırım sadakat dışında.

Tanımadıklarına havlayanların köpekler olduğunu da söyleyen yine Herakleitos’tur.  Biz demiyoruz çağlar öncesinden önemli bir düşünür söylüyor.

Kaynak: http://www.akalemler.com/

Hocamız Selim TUNÇBİLEK.”KİŞİSEL ISTIRABIM!”

Azerbaycanın Kültür ve Edebiyat Portalının Türkiye temsilcisi

İnsanlık her geçen gün daha kötü ve aslında insanın arzu etmediği bir noktaya doğru sürüklenmekte. Oysa insanlığın ortak birikimleri olan eserler insanın daha mutlu, huzurlu, dingin, başarılı ve gerçekçi bir hayat sürmesi için yazılmış. Hatta insanın içinde bulunduğu “kötü”, “çirkin”, “karanlık” durumdan çıkabilmesi için ona ümit aşılamış, telkin ve tavsiyelerde bulunmuştur.

Peki, faydası olmuş mudur?

Tamamen faydasız diyemeyiz. Bir taraftan Oblomov gibi tiplerle tembelliğin ne denli kötü bir şey olduğunu söylerken, tembellikten kurtulamadığı gibi sevgilisi Olga için her şeyini vereceğini söylemesine rağmen değişimi ve dönüşümü göremediğinden ötürü, Olga’sını  Stoltz’a kaptırmaktan da kurtulamamıştır.  Yani insanlığın hedeflediği güzelliklere erişemediği bir yana uçurumunun kenarında ve yaşamak istemediği vahşetin kapısı önünde titreyerek beklemektedir.

Deneyim ve birikimi yok sayarak, umursamayarak nereye varacağımızı ümit ediyorduk ki? Elbisemizi bile Zahar giydiriyorsa onun bize neyi giydirdiğinden şikâyet etme hakkımız niçin olacak. Kendimiz seçerek ve isteyerek bir elbisemizi giymekten acizsek kıyafetimizden şikâyet etme hakkımız olabilir mi?

Oblomov gibi saçlarımızı bile başkalarının taradığı bir hayatta görüntümüzden şikâyet etmek bizim için çözüm mü?

İnsanlığın içinde bulunduğu durum hep böyle olmuştur.

      İnsan içinde yaşadığı durumdan asla memnun olmamış hep şikâyet etmiştir.

Dün de böyleydi bu bugün de böyle.

     Çağından, zamanından şikâyeti olmayan eser yok gibi. Kendi yarattığımız görüntümüzden rahatsızlık nasıl bir ruh halini yansıtır? Bu yalnızca birkaç iyi insanın kendi yaratmadıkları duruma katlanmak istememelerinin bir yansıması mı, yoksa aslında yolun başında hedefledikleriyle geldiğimiz nokta arasındaki uçurumdan mı kaynaklı?


      Oblomov’un hedeflediği hayatla yaşadığı hayat arasındaki uçurum ne kadar yüksekse İncil’in, Tevrat’ın, Zubur’un ve Kur’an’ın insana layık gördüğü hayatla insanın içinde bulunduğu durum içler acısı halde. 

İncil “sev” dediği halde nasıl oldu da bugün bütün bir insanlık nefrete boğuldu? Kendinden başkasını sevemez oldu?

 Tevrat “öldürme” dediği halde insanlık nüfusu içinde en az nüfusla en çok öldürenler Tevrat’a inandıklarını söyleyenler oldu.

Kur’an “oku” derken nasıl oldu da Müslümanlar kâinat kitabını hiç okumayan topluma dönüştüler?

      Zebur her türlüğü kötülüğü men ederken nasıl oldu da dünya bu denli kötü bir yer haline geldi?

Benim kişisel ıstırabım bunları düşünmekle geçiyor.

İşte yazmak ve okumak birazda bu ıstırabı bölüşmek gibi acı bir şey. Ötesi var mı?

Kaynak: http://www.edebiyatgazetesi.net/

Azərbaycanlı şair-publisist Rafiq Odayın şeirləri Qardaş Türkiyənin ən ünlü mətbu orqanlarından biri “edebiyatgazetesi.net”də dərc olunub

Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi Sumqayıt şəhər təşkilatı tərəfindən gerçəkləşdirilən “Gənc yazarların əsərlərinin Qardaş Türkiyə mətbuatında yayınlanmasına dəstək” layihəsi çərçivəsində Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin Sumqayıt şəhər təşkilatının sədri, respublikanın Əməkdar jurnalisti, AJB Sumqayıt şəhər təşkilatının sədri, Gündəlik Analitik İnformasiya Agentliyinin və Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının təsisçisi və direktoru, şair-publisist Rafiq Odayın “Sən yer adamı deyilsən”, “Düşür qarmağaⅦ adlı şeirləri Qardaş Türkiyənin ən ünlü mətbu orqanlarından biri “edebiyatgazetesi.net”də dərc olunub. 

Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Mətbuat xidməti və İctimaiyyətlə Əlaqələr şöbəsi

Azərbaycanlı gənc xanım yazar Şəfa Vəliyevanın şeirləri Qardaş Türkiyənin ən ünlü mətbu orqanlarından biri “edebiyatgazetesi.net”də dərc olunub

Gənc Ədiblər Məktəbi”nin müdavimi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Gənclər Şurasının və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, Gündəlik Analitik İnformasiya Agentliyinin və Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Baş məsləhətçisi, Prezident təqaüdçüsü, Gənclər müfakatçısı, gənc xanım yazar Şəfa Vəliyevanın “Poçtalyona məktub”, “Salam, cənab dirijor!” şeirləri Qardaş Türkiyənin ən ünlü mətbu orqanlarından biri “edebiyatgazetesi.net”də dərc olunub.

Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Mətbuat xidməti vəİctimaiyyətlə Əlaqələr şöbəsi

Azərbaycanlı gənc xanım yazar Şəfa Eyvazın şeirləri Qardaş Türkiyənin ən ünlü mətbu orqanlarından biri “edebiyatgazetesi.net”də dərc olunub

Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi Sumqayıt şəhər təşkilatı tərəfindən gerçəkləşdirilən “Gənc yazarların əsərlərinin Qardaş Türkiyə mətbuatında yayınlanmasına dəstək” layihəsi çərçivəsində yeni nəsil Azərbaycan gəncliyinin istedadlı nümayəndəsi, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi Sumqayıt şəhər təşkilatının sədri, Gündəlik Analitik İnformasiya Agentliyinin (gundelik.info) və Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının (edebiyyat-az.com) Məsul katibi, Təhsil Problemləri İnstitutunun Kurikulum Mərkəzinin böyük elmi işçisi, şairə-publisist, gənc xanım yazar Şəfa Eyvazın “Körpəm”, “Çoxmu maraqlıdır səndən sonra nəyim var?!”, “Çıxıb getmək var… bacarsan”, “Tənhalar”, “Sən yağış deyilsən ki?!!” şeirləri Qardaş Türkiyənin ən ünlü mətbu orqanlarından biri “edebiyatgazetesi.net”də dərc olunub.

Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Mətbuat xidməti və İctimaiyyətlə Əlaqələr şöbəsi

Azərbaycanlı gənc yazar Kamran Murquzovun şeirləri Qardaş Türkiyənin ən ünlü mətbu orqanlarından biri “edebiyatgazetesi.net”də dərc olunub

Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Mətbuat xidmətinin rəhbəri, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, “Kümbet” və “Usare” dərgilərinin Azərbaycan təmsilçisi, “Kardelen” üçaylıq mədəniyyət, ədəbiyyat və sənət dərgisi yazarı, şair, tərcüməçi, publisist, jurnaist, gənc yazar Kamran Murquzovun “Yoxdu ehtiyacın Sənin, ay ALLAH!”,Azerbaycan toprağına düşüp güzarın, Yunusum!” adlı şeirləri Qardaş Türkiyənin ən ünlü mətbu orqanlarından biri “edebiyatgazetesi.net”də dərc olunub

Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Mətbuat xidməti və İctimaiyyətlə Əlaqələr şöbəsi

Azərbaycanlı gənc yazar Kənan Aydınoğlunun şeiri Qardaş Türkiyənin ən ünlü mətbu orqanlarından biri “edebiyatgazetesi.net”də dərc olunub

Gündəlik Analitik İnformasiya Agentliyinin Mətbuat xidmətinin rəhbəri və İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin müdiri, Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Baş redaktoru, Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər Birliklərinin üzvü Kənan Aydınoğlunun “Azərbaycanın” adlı şeiri Qardaş Türkiyənin ən ünlü mətbu orqanlarından biri “edebiyatgazetesi.net”də dərc olunub.

18 Fevral Xalq şairi Nəriman Həsənzadənin doğum günüdü

Nəriman Əliməmməd oğlu Həsənzadə (18 fevral 1931PoyluQazax rayonu) — şairdramaturqAzərbaycan Yazıçılar İttifaqının üzvü (1954), filologiya elmləri namizədi (1965), Azərbaycanın əməkdar incəsənət xadimi (1981), Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin deputatı (1990-1995), Mətbuat və İnformasiya nazirinin birinci müavini (1991-2001), Azərbaycanın xalq şairi (2005), Heydər Əliyev mükafatı laureatı(2017)[1]“İlin şairi” makafatı laureatı (2010), “Şərəf” ordenli. 2002-ci ildə Beynəlxalq Elmlər Akademiyasının (Azərbaycan bölməsi) müxbir üzvü, 2004-cü ildə isə akademiki seçilmişdir

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Nəriman Həsənzadə 1931-ci il fevralın 18-də Qazax (indiki Ağstafa) rayonunun Poylu qəsəbəsində anadan olub. Bir yaşında atasını (1932), iyirmi üç yaşında isə anasını itirib (1954). İbtidai və orta təhsilini öz doğma rayonlarında alıb. 1949-cu ildə H.Zərdabi adına Kirovabad Dövlət İnstitutunun (indiki Gəncə Dövlət Pedaqoji Universitetinin) filologiya fakültəsinə daxil olmuşdur. 1953-cü ildə həmin Universiteti bitirmişdir. 1954-1956-cı illərdə ordu sıralarında hərbi xidmətdə olmuşdur. Azərbaycan Yazıçılar İttifaqı onu Moskvadakı İkiillik ədəbiyyat kursuna göndərir. Buranı bitirdikdən sonra Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutuna daxil olur. Beş il burada təhsil alıb, Bakıya qayıdır. 1962-1965-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin “Azərbaycan Ədəbiyyatı tarixi” kafedrasının aspirantı olmuşdur. 1965-ci ildə “Azərbaycan-Ukrayna ədəbi əlaqələri” mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək filologiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsini almışdır. 1962-ci ildə Respublika Televiziya və Radio Verilişləri Komitəsində böyük redaktor, sonralar “Uşaq və gənclər ədəbiyyatı nəşriyyatı”nda redaktor, “Azərbaycan gəncləri” qəzetində, “Azərbaycan” jurnalında şöbə müdiri, “Ədəbiyyat və incəsənət” qəzetinin baş redaktoru (1976-1990) vəzifələrində işləmişdir. 1975-ci ildə Belarusiya SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fəxri fərmanı və medal ilə təltif olunmuşdur. SSRİ yazıçıları Ədəbiyyat Fondu Azərbaycan bölməsinin direktoru olmuşdur. 1991-2001-ci illərdə Mətbuat və İnformasiya nazirinin birinci müavini vəzifəsində çalışmış, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 221 saylı sərəncamı ilə Mətbuat və İnformasiya nazirini əvəz etmişdir. Azərbaycanın və Belarusun Fəxri fərmanları ilə təltif olunub. Hazırda Azərbaycan Milli Aviasiya Akademiyasının “Humanitar fənlər kafedrası”nın müdiri vəzifəsində çalışır, dosentdir. Milli Aviasiya Akademiyası Elmi Şurasının üzvüdür. Azərbaycan yazıçıları XI qurultayında katibliyin qərarı ilə Ədəbiyyat Fondu İdarə Heyətinin sədri təyin edilmişdir (2004). 2002-ci ildə Beynəlxalq Elmlər Akademiyasının (Azərbaycan bölməsi) müxbir üzvü, 2004-cü ildə isə akademiki seçilmişdir. Müstəqil Azərbaycan Respublikasının “Şərəf” ordeni (2011)[2] ilə təltif olunmuş və Fərdi prezident təqaüdünə layiq görülmüşdür.

Bir sıra Avropa və Şərq ölkələrində keçirilən elmi-ədəbi konfransların, poeziya simpoziumlarının, rəsmi dövlət səfərlərinin iştirakçısıdır. 1992-ci ildə Türkiyənin Böyük Millət Məclisində və Beynəlxalq konqresində xalq deputatı kimi nümayəndə heyəti adından çıxışlar etmişdir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə 2005-ci ildə Azərbaycanın xalq şairi adına layiq görülmüşdür. Xalq şairi Nəriman Həsənzadənin xarici mətbuat səhifələrində “Vətənsiz” (Rumıniya, 2009) və “Nuru Paşa” (Türkiyənin 9 jurnalında) poemaları dərc edilmişdir.

“Kayseri poeziya günləri”ndən (Türkiyə, 2009) şair yüksək təəssüratlar və ödüllərlə qayıtmışdır. N. Həsənzadə ilin şairi elan olunmuş, ona “Uğur — 2009” diplomu verilmişdir. 2016-cı ildə Cəfər Cabbarlı mükafatına layiq görülmüşdür.[3

Kitabları[redaktə | əsas redaktə]

  1. Dostlar gözləyir məni. Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1956
  2. Qız ürəyi. Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1957
  3. Haradasan. Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1959
  4. Qaraca Çobanın hekayəti. Bakı: 1960
  5. Sizdən ayrılmadım. Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1961
  6. Könlüm şer istəyir. Bakı: Azərnəşr, 1964
  7. Yadına düşəcəyəm. Bakı: Azərnəşr, 1966
  8. Nəriman. Bakı: Azərnəşr, 1968
  9. Niyə demədiniz. Bakı: Gənclik, 1970
  10. Zümrüd quşu. Bakı: Gənclik, 1973
  11. Mənim gecəm-gündüzüm. Bakı: Gənclik, 1973
  12. Nabat xalanın çörəyi. Bakı: Gənclik, 1974
  13. Zümrüd quşu. Bakı: Gənclik, 1976
  14. Nəriman. Bakı: Yazıçı, 1978
  15. Sən bağışladın. Bakı: 1979
  16. Bir az möhlət istəyirəm ömürdən. Bakı: 1981
  17. Fikir eləmə. Bakı: Gənclik, 1982
  18. Kimin sualı var. Bakı: Gənclik, 1984
  19. Nabat xalanın çörəyi. Bakı: Gənclik, 1986
  20. Seçilmiş əsərləri. Bakı: Azərnəşr, 1987
  21. Mənim nigahımı pozdu təbiət. Bakı: Yazıçı, 1989
  22. Bütün millətlərə. Bakı: Yazıçı, 1991
  23. Taleyin töhfəsi. Bakı: Gənclik, 1993
  24. Gəlimli-gedimli dünya. Bakı: Şərq-Qərb, 1995
  25. Pompeyin yürüşü. Bakı: “Azərbaycan ensiklopediyası”, 1995
  26. Seçilmiş əsərləri. Bakı: Şərq-Qərb, 2004
  27. Poylu beşiyim mənim. Bakı: 2007
  28. Nəriman. Bakı: 2009
  29. Seçilmiş əsərləri. Bakı: 2010
  30. Nuru Paşa. Bakı: 2010

Əsərləri[redaktə | əsas redaktə]

Poemaları[redaktə | əsas redaktə]

  • Nəriman
  • Zümrüd quşu
  • Kimin sualı var?
  • Atabəylər[5]
  • Pompeyin Qafqaza yürüşü
  • Midiya sarayı
  • Bəyanət
  • Həsrət
  • Vətənsiz
  • Heybədə gəzən şeir
  • Şahid ol, günəş
  • Rəsul Həmzətova məktub
  • Şəhid atası Şərif qağaya məktub
  • Qafqaz
  • Cavid
  • Qaçaq Kərəm
  • Səfirə
  • Xarı bülbül
  • Azadlıq himni

Povesti[redaktə | əsas redaktə]

  • Nabat xalanın çörəyi

Filmoqrafiya[redaktə | əsas redaktə]

  1. Nəriman Həsənzadə (film, 2006)
  2. Qəmbər Hüseynli (film, 2007)
  3. Mən Hüseyn Arifəm… (film, 2010)
  4. Türkün ulusu. Xəlil Rza Ulutürk (film, 2015)

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1.  N.Ə.Həsənzadəyə Heydər Əliyev Mükafatının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı
  2.  “Nəriman Həsənzadə “Şərəf” ordeni ilə təltif edilib”2013-05-23 tarixində orijinalından arxivləşdirilibİstifadə tarixi: 2011-04-19.
  3.  TTV (24.05.2016). “Cəfər Cabbarlı mükafatı – 2016 laureatları” (azərb.). Youtube.comİstifadə tarixi: 2016-05-25.
  4.  report.az (24.05.2016). “Cəfər Cabbarlı mükafatı qaliblərə təqdim olunub – FOTO” (azərb.). Report.azİstifadə tarixi: 2016-05-25.
  5.  Afaq Qasımova. Yeniyetmələrin tarixi şəxsiyyətlərin nümunəsində tərbiyə edilməsi. Bakı: Nurlan, 2006. — səh. 142.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Xalq şairi Nəriman Həsənzadəyə

Xalq şairi Nəriman Həsənzadəyə

Hörmətli Nəriman Həsənzadə!

Sizi – müasir Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsini 90 illik yubileyiniz münasibətilə ürəkdən təbrik edir, Sizə cansağlığı və yeni yaradıcılıq müvəffəqiyyətləri arzulayıram.

Siz ötən əsrin ortalarında ədəbiyyat aləminə qədəm qoyduğunuz vaxtlardan öz dəst-xəttinizi formalaşdırmış və geniş oxucu auditoriyasının ehtiramını qazanmısınız. Şair və dramaturq kimi uzunmüddətli səmərəli fəaliyyətiniz boyu yüksək sənətkarlıqla meydana gətirdiyiniz ədəbi əsərlər söz xəzinəmizə layiqli töhfədir. Qayəsini Vətən məhəbbəti, milli azadlıq duyğuları, ənənəvi dəyərlərə bağlılıq və mənəvi ucalığa çağırış təşkil edən bu əsərlər Sizi ədəbi prosesin ön mövqelərinə çıxarmışdır. Bədii-estetik kamilliyi ilə seçilən şeir və poemalarınıza dərin səmimiyyət, həssaslıq və güclü lirizm hakimdir. Dövrün mənzərəsini dolğun canlandıran və xalqımızın mübarizliyinin tərənnümünə çevrilən mənzum tarixi dramlarınız tamaşaçılar tərəfindən rəğbətlə qarşılanmış, teatrlarımızın repertuarında özünəməxsus yer tutmuşdur. Yaratdığınız poetik nümunələrə bəstələnən mahnılar dillər əzbəridir. Ziyalı vətəndaş mövqeyi nümayiş etdirərək ictimai sahədə göstərdiyiniz təqdirəlayiq fəaliyyət kitablarınızdakı fikir və düşüncələrinizi əməli surətdə gerçəkləşdirmək istəyinizin bariz təzahürüdür.

İnanıram ki, Siz vətənpərvərlik ruhu və əxlaqi-mənəvi saflıq aşılayan əsərlərinizlə Azərbaycan oxucusunu bundan sonra da sevindirəcəksiniz.

Ən xoş arzularla,

İlham Əliyev

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti

Bakı şəhəri, 17 fevral 2021-ci il.

Mənbə: http://president.az/

N.Ə.Həsənzadənin “İstiqlal” ordeni ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı

N.Ə.Həsənzadənin “İstiqlal” ordeni ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı

Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 109-cu maddəsinin 23-cü bəndini rəhbər tutaraq qərara alıram:

Azərbaycan mədəniyyətinin inkişafında xüsusi xidmətlərinə və uzunmüddətli səmərəli fəaliyyətinə görə Nəriman Əliməmməd oğlu Həsənzadə “İstiqlal” ordeni ilə təltif edilsin.

İlham Əliyev

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti

Bakı şəhəri, 17 fevral 2021-ci il.

Mənbə: http://president.az/

Görkəmli şəxslərin Xalq şairi Nəriman Həsənzadə haqqında fikirləri

“…NƏRİMAN OLDUQCA HƏSSAS BİR ŞAİRDİR. O BİR QARTALIN UÇUŞUNDA, BİR LALƏNİN DURUŞUNDA, BİR KÖRPƏNİN BAXIŞINDA BÜTÜN KAİNATI, İCTİMAİ ALƏMİ VƏ MƏNA DOLU HƏYATIMIZI GÖRMƏK İSTƏYİR.”

MİR CƏLAL PAŞAYEV

Xalq yazıçısı

“…NƏRİMAN HƏSƏNZADƏ DÜNYADA GÖZƏLLİK, NƏCİBLİK, ZƏRİFLİK AXTARIR VƏ BUNLARI BƏZƏN OLMAYAN YERDƏ DƏ GÖRÜR, ÇÜNKİ GÖZƏLLİK VƏ ZƏRİFLİK BU ŞAİRİN SƏNƏT İDEALIDIR. O, YALNIZ BU İDEYA EŞQİNƏ YAZIB-YARADIR. BAX BUDUR ONUN NƏĞMƏLƏRİNİN BAŞ MOTİVİ.”

BƏXTİYAR VAHABZADƏ

Xalq şairi

“BÜTÜN MÜRACİƏTLƏRƏ MÜSBƏT CAVAB VERMƏK, ÇOX MÜŞKÜL MƏSƏLƏDİR. MÜTLƏQ KİMSƏ NARAZI QALACAQ. ANCAQ ÜÇ-DÖRD ADAM TANIYIRAM Kİ, BU MƏSƏLƏDƏ İSTİSNADIR. ONLARDAN BİRİ DƏ NƏRİMAN HƏSƏNZADƏDİR. ELƏ BİR ADAM TAPMAZSAN Kİ, NƏRİMAN MÜƏLLİM ONU NAÜMİD GERİ QAYTARSIN.”

ÇİNGİZ ABDULLAYEV

Xalq yazıçısı

“NƏRİMAN HƏSƏNZADƏ HAQQINDA DANIŞMAQ ÜMUMƏN MÜASİR AZƏRBAYCAN POEZİYASI HAQQINDA DANIŞMAQ DEMƏKDİR. ŞAİRLİK NƏRİMAN HƏSƏNZADƏNİN STİXİYASIDIR- O, TƏKCƏ ŞEİRİNDƏ, NƏSRİNDƏ, DRAMATURGİYASINDA, PUBLİSİSTİKASINDA DEYİL, ADİ MƏİŞƏTDƏ DƏ ŞAİRDİR, YAZANDA DA, YAZMAYANDA DA ŞAİRDİR…”                                                                           

       NİZAMİ CƏFƏROV

Əməkdar elm xadimi, professor

MÜASİR AZƏRBAYCAN ƏDƏBİYYATINDA SAF, XALİS LİRİKANIN YARADICILARI SIRASINDA NƏRİMAN HƏSƏNZADƏNİN XÜSUSİ YERİ VARDIR. ŞEİRLƏRİ TƏPƏDƏN DIRNAĞA QƏDƏR LİRİZM HADİSƏSİDİR. HƏTTA NƏRİMAN HƏSƏNZADƏNİN DANIŞIQ TƏRZİNDƏ DƏ LİRİK BİR HƏZİNLİK QABARIQ MÜŞAHİDƏ OLUNUR.

İSA HƏBİBBƏYLİ

Əməkdar elm xadimi, professor

ƏZİZ DOSTUMUN LİRİK DÜNYASI, TƏFƏKKÜR ASİMANI ÜMMANDIR VƏ HEÇ VAXT TÜKƏNƏN DEYİL.

SADƏCƏ ŞAİR DOSTUMA DEYİRƏM: NƏRİMAN MÜƏLLİM, 80-90 NƏDİR Kİ… SƏNİN BƏŞƏRİ POEZİYAN MİN İLLƏR BOYU AZƏRBAYCAN POEZİYA KƏHKƏŞANINDA ƏN PARLAQ ULDUZLARDAN BİRİ OLACAQ.

MUSA QULUZADƏ

nasir, dramaturq

UZUN MÜDDƏTLİ MÜALİCƏDƏN SONRA BAKIYA QAYIDAN GÜNÜ MƏNİ AEROPORTDAN EVƏ APARAN AVTOMOBİLİN RADİOSU İLƏ ŞAİR NƏRİMAN HƏSƏNZADƏNİN SÖZLƏRİNƏ YAZILMIŞ “MƏNİM DÜNYAM” MAHNISI SƏSLƏNİRDİ. MAHNI MƏNİ BƏRK KÖVRƏLTDİ. HEÇ VAXT BELƏ OLMAMIŞDIM. SANKİ DÜNYAYA İKİNCİ DƏFƏ GƏLMİŞDİM.

…NƏRİMAN İSTEDADLI ŞAİRDİR. ONUN YARADICILIĞI TƏRİFƏ LAYİQDİR.

MƏMMƏD ARAZ

Xalq şairi

MÖVZU MÜXTƏLİFLİYİ, İNSAN ARZULARININ, CƏMİYYƏT HƏYATININ VƏ ZƏMANƏNİN ÇOXCƏHƏTLİ, ZƏNGİN BOYALARLA İŞLƏNMƏSİ HƏR BİR POETİK ƏSƏRİN MƏZİYYƏTİDİR. NƏRİMAN HƏSƏNZADƏNİN POEZİYASI BU CƏHƏTDƏN DƏ OXUCUDA DƏRİN MARAQ OYADAN POEZİYADIR. İDEALA, GÖZƏLLİYƏ, MƏNƏVİ SAFLIĞA SADİQ OLAN İNSANLIQ VƏ VƏTƏNDAŞLIQ HİSSLƏRİNİ ŞEİRLƏRİNİN CANINA, RUHUNA HOPDURAN BU ŞAİR DAİMA AXTARIŞDADIR, ONUN POETİK FİKRİ YORULMAQ BİLMİR, OXUCUYA ARASIKƏSİLMƏDƏN YENİ ƏSƏRLƏR TƏQDİM EDİR.

MİRZƏ İBRAHİMOV

Xalq yazıçısı

NƏRİMAN HƏSƏNZADƏ FİKİR VƏ MƏNA ŞAİRİDİR… HƏYATDA SON DƏRƏCƏ ZƏRİF, İNCƏ, HƏSSAS VƏ BƏZƏN HƏDDİNDƏN ARTIQ HƏLİM, YUMŞAQ TANIDIĞIMIZ NƏRİMAN HƏSƏNZADƏ BƏDİİ YARADICILIQ ALƏMİNDƏ KOMPROMİS TANIMIR. O, SON DƏRƏCƏ MƏRD VƏ PRİNSİPİALDI…

XƏLİL RZA ULUTÜRK

Xalq şairi

Xalq şairi Nəriman HƏSƏNZADƏ.Seçmə şeirlər

ÜRƏYİM ANANI İSTƏYİR, QIZIM

Ürəyim ananı istəyir, qızım,
sən yaşa dünyada qəmsiz, kədərsiz.
Bir səs qulağıma döz deyir, qızım,
Mən dözdüm,
yaş ötdü məndən xəbərsiz.

Qaşlarım qaradı, saçlarım ağdı,
təbiət şəklimi çəkir yenidən.
Hamı bu dünyada qocalacaqdı
amma tək qocalmaq dərd verir hərdən.

“Dağlar” deyə-deyə mən dağ şamışam,
Hanı tale dostum,
ürəkdən gülən?!
Dünyada yaşayıb dünyalaşmışam,
dünyayla düz gəlmir daha mən deyən.

Daddım acısını şirin həyatın,
Hələ bu acıdan doyan olmayıb.
Qızım, qardaşınla sən olmasayadın,-
deyərdim, dünyada ana olmayıb.

Mən işdən çıxanda eybi yox,-dedim,-
dəyirman dünyadı, çarxa düşmüşəm.
Özümünkü bilib fəxr elədiyim,
arxadan vuranda arxa düşmüşm.

Mən qisas almadım yaşadı düşmən,
ilhamda, sənətdə axırdaydılar.
Qisası aldım mən yalnız özümdən,-
böyüklər də gördüm, çox xırdaydılar,
ilhamda, sənətdə axırdaydılar.

Daha yaş artdıqca, səbrim azalır,
yaş yaşdı…
neyləsən yaş əyir, qızım.
Qadınsız-ata da anasız qalır,
ürəyim ananı istəyir, qızım,

MƏN

Kimsə salam verdi mənə rəhm ilə,
Allahın nə yazıq bəndəsiyəm mən.
Tüstüsüz yandım mən odlar içində,
təndirin küt gedən kündəsiyəm mən.

Məndən inciməsin dostlar, tanışlar,
daha yadlaşıbdı doğma baxışlar.
Ey əsən küləklər, yağan yağışlar,
tökülün üstümə dözəsiyəm mən.

Yatır süfrəmizə çörək gətirən,
ailə yükünü təkcə götürən,
Mən boynu büküyəm, o köks ötürən,
Yeganə arxası, kimsəsiəym mən.

Qadındır hər evin isti nəfəsi,
qadın anadırsa-yoxdur əvəzi.
Ağırdı ananın ağır xəstəsi.
atayam, ananın xəstəsiəym mən.
Bəlkə bədbəxtlərin təzəsiəym mən.

AY HƏKİM

Ağzın bəd xəbərə açıldı sənin,
Sonra necə güldün, necə, ay həkim.
Səsin ürəyimə sancıldı sənin,
Həkimlik buydumu səncə, ay həkim.

Sən güldün, yanında ssusub ağladım,
Yenə ümidimi sənə bağladım.
Sağ ikən insana mən yas saxladım,
Verdin əməyimi heçə, ay həkim.

Bir qapı bağladın, yüz qapı açdım,
Qızışn soyuğunda ölkə dolaşdım.
Həkimin əlindən həkimə qaçdım,
Hanı diplomuyun gücü, ay həkim.

Xəstənin yaleyi ilgəkdi pünhan,
Həkimin əlləri düymə bağlayan.
Sən bir qəbristanlıq insan qırmısan,
Bir elmi dərəcə üçün, ay həkim.

Qəbula gələndə bivaxt düşmüşəm,
Bu evdən-eşikdən uzaq düşmüşəm.
Mən sənin əlindən qaçaq düşmüşəm,
Həkimləri seçə-seçə, ay həkim,
Şəhər-şəhər, küçə-küçə, ay həkim.

QOYMARAM

Gedin deyin Xançobana,
Gəlməsin bu il Muğana.
Muğan batıb nahaq qana
apardı sellər Saranı.
bir gülər üzlü balanı..
Nəbati

Gedin deyin Nərimana,
Sıxır məni xəstəxan,.
Xəstəxana batıb qana.
aparır sellər Saranı.
eşitsin ellər Saranı.


Sara

Dözmün azalıb, nə olub yenə,
Belə görməmişdim, ay Sara, səni.
Oxuma yanımda qəm mahnısını,
Qoymaram bu ellər apara səni,
Özüm aparacam gör hara, səni.

Yenə bir çəməndə süfrə açarıq,
Yemlik yığa-yığa arxı aşarıq.
Bir az qocalmışıq, cavanlaşarıq.
Bir az dincələrik bulaqlar üstə,
Quşlar mahnı deyər budaqlar üstə.

Biz ömür sürümüşük ləyaqət ilə,
Biz həyat görmüşük nə minnət ilə.
Ev-eşik qurumuşuq əziyyət ilə,
Bir-bir daş üstünə biz daş qoymuşuq,
Bir halal yastığa biz baş qoymuşuq.

Axşam teatrda qoşa oturaq,
Gündüz artistlərə şən məclis quraq,
Hələ “Pompey” durur, biz də bərk duraq,
Onu bu səhnədə görək, ay Sara,
Bir az səbrin olsun gərək, ay Sara.


Hələ nə görmüşük biz bu dünyada,
Quş havada yaşar, balıq dəryada.
Yağışlar, küləklər döyüb səhrada,
Dünya düzəngahmış, heç bilməmşəm,
Sənə sıığınmışam, Sara dümişəm.

Dözmün azalıb, həyatım mənim,
Belə görməmişdim, ay Sara, səni.
Oxuma yanımda qəm mahnısını,
Qoymaram bu ellər apara səni,
Özüm aparacam dağlara, səni.

* * *

Yuxun qaçdı evdə yata bilmədin,
torpaqda yat, torpaq quzum, a laylay.
Gizli-gizli ufuldadın, inlədin,
Oyaq qalan yuxusuzum, a laylay.

Güzgü kimi zərif idi gül üzün,
insafdımı torpaq altda çürüsün?!
Duman gəlsin qəbristanı bürüsün,
duman sənə örpək olsun, a laylay,
Torpaq sənə döşək olsun, a laylay.

Yanımdaydın, yaşayırdıq bir babat,
yuxularda gah doğmasan, gah da yad.
Ayılıram-nə sən varsan, nə həyat.
Yuxularda görüşənim, a laylay.
Yaxın ikən gen düşənim, a laylay.

Laylay dedim,beşik dedim məzara,
daş gətirdik, saldıq səni hasara.
Ha yalvardım, ha çağırdım ay Sa…ra!..
Darıxanda həyanımız, a laylay,
Ayrı düşən ünvanımız, a laylay.

DAŞI SEVMƏLİYİK BİZ İNDƏN BELƏ

Gül gətirdim, çiçək qoydum üstünə,
Gül sənindi, yer sənindi, sən mənim.
Sara

Yenə qəbristana düşübdü yolum,
Daş yonur, qum tökür burda ustalar.
Anana baş daşı qoyurlar oğlum,
Səndən xatirədi
məndən yadigar

Oğlundan,ərindən…
Son borcumuzdu,
Qalan borclarımız bir yan qalsın.
O, həyat aşiqi, o, yer qızıydı,
Qoy ondan yer üstə nişanə qalsın.

Həyatda bir sirr var, inan, ay oğul,
Bu sirr açılmayıb qədimdən belə.
Daşdan yonulubdu anan, ay oğul,
Daşı sevməliyik biz indən belə.

Nə deyim, sağ olsun heykəltəraşı,
Gör necədüz verib o gözü, qaşı.
Saçları örpəyin altından çıxıb,
Tək nəfəs verməyi yadından çıxıb.

Bu sirdi, gör necə dəyişir insan,
tanınır, tanınmır…
yaxşı bax, oğlum.
Mənim daş qadınım, sənin daş anan
Bizi qoymayacaq daşlaşaq, oğlum.

MƏNİM NİGAHIMI POZDU TƏBİƏT

Mənim nigahımı pozdu təbiət,
Köklədi simləri xeyir-şər üstə.
Sənə-məzar boyda yeraltı zülmət,
Qurulu ev qoydu mənə yer üstə.

Beləcə ayırdı o, payımızı,
Pozdu bu qanuni nigahımızı.
Qoruya-qoruya saxladığımız,
Axırda nə oldu?-adi bir kağız.

Arada ağlayan bir məhəbbətdir,
Yastığöın müqəddəs, yerin müqəddəs.
Dövlət vəsiqəsi rəsmi sənəddir.
Möhürü, imzası bir şeyə dəyməz

Son mənzil deyirlər, mən orda gördüm,
Nədir sənlə gedib, sənsiz qayıtmaq.
Kağızı qorudum, səni itirdim,
İndi səni məndən qoruyur torpaq….

FAMİLİMLƏ ÜZ-ÜZƏ

Qəbirlərin içində
Sadə bir qəbir sənin.
Familim mənimkidir,
Ad sənin, ömür sənin.
Nə uşaqlar var idi,
nə indiki vəzifəm,
nə evim, nə ünvanım,
nə indiki ad-sanım.
Kəbin kağızımıza
Yazıldın iki oldum.
Ancaq səninki oldum.
Indi sənin yanında
Səni haraylayıram.
Familimlə üz-üzə
Dayanıb ağayıram,
Səni haraylayıram.