Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının rəhbərliyi, bütün kollektivi Sizi, Gəncə Dövlət Universitetinin Fiologiya fakültəsinin məzununu, MHM Tədris Mərkərinin əməkdaşını, “Ən mədəni Azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimi” İsmayıl HÜSEYNOVU doğum günü münasibətilə səmimi qəlbdən təbrik edir, möhkəm cansağlığı, xoşbəxt həyat, pedaqoji fəaliyyətində yeni-yeni uğurlar diləyir!
Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Mətbuat xidməti və İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsi.
Xalq artisti Ağaxan Abdullayev Azərbaycan muğam ifaçıları arasında öz yeri, öz dəst-xəti olan sənətkarlardandır. O, milli musiqi ifaçılığında özünəməxsus yol açıb. A.Abdullayevin klassik xanəndələrimizin yaradıcılıq ənənələrinə əsaslanan sənət yolu milli musiqimizdə bir yenilik idi. Bu yenilik muğam, xanəndəlik sənətinə münasibətdə, mahnı ifaçılığında özünü qabarıq şəkildə göstərirdi.
AZƏRTAC xəbər verir ki, bu gün görkəmli xanəndə, Xalq artisti Ağaxan Abdullayevin anadan olmasının 76-cı ildönümü tamam olur.
Ömrünün 40 ilini Azərbaycan musiqisinin inkişafı və təbliğinə həsr edən böyük sənətkar Ağaxan Abdullayev Azərbaycanı qarış-qarış gəzib-dolaşıb, dünyanın 20-dən çox ölkəsinə qastrol səfərlərinə çıxıb. Hər yerdə Azərbaycan muğamlarını, xalq və bəstəkar mahnılarını böyük şövqlə, əsl ustalıqla ifa edib. O, nə oxuyubsa, ürəkdən oxuyub. Onun Azərbaycan musiqisinin inkişafı naminə gördüyü işlər hər zaman yüksək qiymətləndirilib və xanəndə fəxri adlar, orden və medallarla mükafatlandırılıb. Ağaxan Abdullayevin böyük məharətlə və ilhamla ifa etdiyi muğam dəsgahlarının audio və videoyazıları Azərbaycan Televiziyasının qızıl fondunda saxlanılır.
Xanəndə pedaqoji və maarifçilik fəaliyyətinə böyük önəm verib. O, 1977-ci ildən ömrünün sonunadək A.Zeynallı adına musiqi məktəbində muğamdan dərs deyib, gənc xanəndələr nəslinin yetişməsində böyük əmək sərf edib, bir çox tanınmış xanəndələrin ustadı kimi tanınır. O, dəfələrlə “Muğam” televiziya müsabiqələrinin münsiflər heyətinin üzvü olub.
Böyük ustad Ağaxan Abdullayev 2016-cı il dekabrın 25-də 66 yaşında Bakıda vəfat edib. Vəsiyyətinə əsasən, Türkan qəsəbəsi kənd qəbiristanlığında valideynlərinin yanında torpağa tapşırılıb.
Ağaxan Abdullayevin sənəti əbədiyaşardır. Bu ecazkar səs, bu sənət gələcək nəsillərə, əsrlərə ünvanlanı
Mənbə: https://azertag.az/
Bu gün Azərbaycan mədəniyyətinin görkəmli nümayəndəsi, böyük bəstəkar, tanınmış alim-pedaqoq və ictimai xadim, SSRİ Xalq artisti, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, SSRİ və Azərbaycan Dövlət mükafatları laureatı, akademik Qara Qarayevin anadan olmasının 108-ci ildönümü tamam olur.
AZƏRTAC xəbər verir ki, Azərbaycan və dünya musiqi mədəniyyətinə böyük töhfələr vermiş Qara Qarayev milli və bəşəri xarakterli yaradıcılığı ilə gələcəyə yeni yollar açan novator sənətkar olub.
Onun Nizaminin “Yeddi gözəl” poemasından bəhrələnərək yazdığı “Yeddi gözəl” və Cənubi Afrika yazıçısı Piter Abrahamsının romanı əsasında yazdığı “İldırımlı yollarla” baletləri dünyanın bir sıra ölkələrində uğurla göstərilib. Bəstəkarın Birinci Simfoniyası Azərbaycanın ilk simfoniyaları arasında görkəmli yer tutur. “Don Kixot” simfonik qravüraları, “Leyli və Məcnun” (Nizaminin poeması əsasında), “Vyetnam süitası” əsərləri Qara Qarayev yaradıcılığının dəyərli səhifələridir. Çoxsaylı filmlərə, o cümlədən “Dənizi fəth edənlər”, “Qızıl eşelon”, “Xəzər neftçiləri haqqında povest”, “Uzaq sahillərdə” və digər ekran əsərlərinə musiqi bəstələyib.
Qara Qarayev həm də böyük pedaqoq idi. O deyərdi: “Şagirdlər bizim ən ciddi hakimlərimizdir. Əgər müəllim dərsdə bir fikir söyləyib, həyatda isə başqa cür hərəkət edərsə, bu, müəllimin mənəvi məğlubiyyətidir”. Tələbələrinin xatirələrində Qara Qarayev təkcə bəstəkar deyil, geniş erudisiyaya malik ziyalı, alim, filosof, şair təbiətli əbədi romantik, bəzən Don Kixot, bəzən də Sirano kimi yaşayır.
“Doğum günü keçirməyi sevməzdi. Öz ailəmiz olardı. Anam, bacım Züleyxa və mən… Onun xatirəsini yaşadan ən gözəl hədiyyə isə hər zaman səslənən musiqisidir”, – deyir oğlu Fərəc Qarayev.
Ruhun şad olsun, Maestro!
Mənbə: https://azertag.az/
Fevralın 5-dən Qəbələdə II Beynəlxalq “Qış nağılı” Musiqi Festivalı başlayır.
AZƏRTAC xəbər verir ki, festival Üzeyir Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyasının təşkilatçılığı, Heydər Əliyev Fondu, Mədəniyyət Nazirliyi və “Gilan”ın dəstəyi ilə keçirilir.
2009-cu ildən yay mövsümündə keçirilən Qəbələ Musiqi Festivalı artıq ikinci ildir ki, qışda da təşkil edilir.
Festivalın keçirildiyi 4 gün ərzində Qəbələdəki Heydər Əliyev Konqres Mərkəzində izləyicilərə rəngarəng proqram təqdim ediləcək. Müxtəlif musiqi zövqlərinə uyğun konsertlər təşkil olunacaq: vokal, kamera instrumental musiqi axşamları, solo çıxışlar, flamenko-caz, Azərbaycan-İspaniya, Bakı-Neapol kimi musiqi gecələri soyuq qış fəslini rəngləndirəcək.
“Qış nağılı”nın birinci günü dahi bəstəkar Qara Qarayevin musiqi irsinə həsr olunacaq. Səhnədə Xalq artistləri Fərhad Bədəlbəyli və Murad Adıgözəlzadə, Azərbaycan Dövlət Simli Kvarteti çıxış edəcək.
Fevralın 6-da isə festivalın təntənəli açılış mərasimi olacaq. Açılış konsertində Əməkdar artist Əyyub Quliyevin dirijorluğu ilə Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının Simfonik Orkestri, Əməkdar artist Afaq Abbasova (soprano), Aytac Şıxəlizadə (mezzo-soprano), Azər Zadə (tenor), Mahir Tağızadə (bariton) çıxış edəcəklər. Həmin gecə Cakomo Puççini, Coakino Rossini, Cüzeppe Verdi, Frans Leqar, Musa Mirzəyev və digər Azərbaycan və dünya bəstəkarlarının sevilən əsərlərindən ibarət konsert proqramı təqdim olunacaq.
Qəbələ festivalı musiqi bayramı olmaqla yanaşı, həm də mədəniyyətlərarası dialoqa mühüm töhfə kimi dəyərləndirilə bilər. Budəfəki festival da bu mənada istisna deyil. Belə ki, fevralın 7-də Qəbələdə Azərbaycanla İtaliya arasında dostluğu təcəssüm etdirən “Bakı-Neapol: Musiqi Körpüsü” kamera musiqi axşamı keçiriləcək. İzləyicilər Azərbaycan və İtaliya bəstəkarlarının əsərlərini dinləyəcəklər.
Fevralın 8-də isə “Qış nağılı” Beynəlxalq Musiqi Festivalının bağlanışı mərasimi olacaq. “Azərbaycan-İspaniya: iki ölkə, bir musiqi” adlı flamenko-caz musiqi gecəsində İspaniyadan dəvət alan ifaçı və rəqqaslar səhnəyə çıxacaq.
Beləliklə, dörd gün ərzində Qəbələ növbəti dəfə musiqisevərlərə unudulmaz “Qış nağılı” bəxş edəcək.
Mənbə: https://azertag.az/
Azərbaycan Respublikasının mədəniyyət naziri Adil Kərimli fevralın 3-də Amerika Birləşmiş Ştatlarının (ABŞ) ölkəmizdəki səfirliyinin müvəqqəti işlər vəkili Emi Karlo ilə görüşüb.
Diplomatı salamlayan nazir Azərbaycan ilə ABŞ arasında mədəniyyət sahəsində əlaqələrin inkişafı üçün geniş perspektivlərin olduğunu bildirib.
Adil Kərimli dövlət tərəfindən ölkəmizdə mədəniyyət və yaradıcı sənayenin inkişafına xüsusi diqqət yetirildiyini deyib.Görüşdə bu il ölkəmizdə yeddinci dəfə keçiriləcək Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu barədə də söhbət açılıb.
Mənbə: https://culture.gov.az/
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin imzaladığı “Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsində, Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsində, “Tarix və mədəniyyət abidələrinin qorunması haqqında” və “Mədəniyyət haqqında” Azərbaycan Respublikasının qanunlarında dəyişiklik edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının 2025-ci il 30 dekabr tarixli qanuna əsasən, 2026-cı il fevralın 1-dən etibarən ölkədə mədəni irsin korlanması və məhv edilməsi ilə bağlı məsuliyyəti əhəmiyyətli dərəcədə sərtləşdirən yeni qaydalar qüvvəyə minir.
Qanunvericiliyə edilən dəyişikliklərə əsasən:
“Tarix və mədəniyyət abidələri” sözləri “mədəni sərvətlər” sözləri ilə əvəz edilərək anlayışlarda dəqiqləşdirilmə aparılmış;
Beynəlxalq təcrübə nəzərə alınaraq daşınar və daşınmaz mədəni sərvətlərə qarşı törədilən cinayətlərin xarakteri və tətbiq olunan cəzalar fərqləndirilmiş;
Mədəni sərvətlərə münasibətdə “korlama” və “məhv etmə” əməllərinin və mütənasib olaraq həmin əməllərə görə tətbiq edilən cəzalar fərqləndirilmiş;
Mədəni sərvətlər ilə bağlı cinayət əməllərinə görə hüquqi və vəzifəli şəxslərin də cinayət məsuliyyəti müəyyən edilmiş;
“Mədəni sərvətlərin ehtiyatsızlıqdan məhv edilməsi” əməlinin cinayət məsuliyyətinə səbəb olması müəyyən edilmiş və Cinayət Məcəlləsinə müvafiq maddə (246-1) əlavə edilmiş;
Mədəni sərvətlərin korlanması və məhv edilməsi üzrə əməllər birmənalı şəkildə cinayət məsuliyyətinə səbəb olması ilə bağlı İnzibati Xətalar Məcəlləsindən çıxarılaraq Cinayət Məcəlləsinə əlavə edilmiş;
İnşaat və digər təsərrüfat işləri görülərkən tarix və ya mədəniyyət abidəsi aşkar edildikdə dərhal işləri dayandıraraq, bu barədə müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqana (quruma) məlumat verilməməsi, habelə dəfinələrdə aşkar edilmiş və ya tapılmış abidələrin dövlətə təhvil verilməməsi ilə bağlı İnzibati Xətalar Məcəlləsinə yeni 231.3-2-ci maddə əlavə edilmiş;
Yalnız xüsusi mühafizə dərəcəsi tətbiq olunan deyil, dövlət tərəfindən mühafizə olunan bütün mədəni sərvətlərə qarşı törədilən əməllərə tətbiq olunan sanksiyalar proporsionallaşdırılmışdır.
Qeyd edək ki, yeni qaydalar mədəni irs xalqın tarixi yaddaşı, milli kimliyi və mənəvi dəyərlərinin ayrılmaz hissəsi kimi qorunmasının hər bir vətəndaşın və cəmiyyətin ümumi məsuliyyəti olduğunu bir daha vurğulayır.
Bu sahədə hüquqi məsuliyyətin gücləndirilməsi isə mədəni irsin qorunmasına dövlət səviyyəsində verilən xüsusi əhəmiyyətin göstəricisidir.
Mənbə: https://culture.gov.az/
Gənclər üçün Prezident mükafatına namizədlərin seçilməsi üzrə Ekspert Komissiyasının təklifinə əsasən və Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 109‑cu maddəsinin 32-ci bəndini rəhbər tutaraq qərara alıram:
Elm, təhsil, mədəniyyət, gənclər siyasəti və gənclərlə iş, ictimai və sosialyönümlü fəaliyyət, innovasiya və sahibkarlıq sahələrində xüsusi fərqlənən aşağıdakı şəxslərə 2026-cı il Gənclər üçün Prezident mükafatları verilsin:
Ağadadaşov Sərxan Əbülfət oğlu
Ağayev Şahmar Zöhrab oğlu
Həsənova Elmina Qəhrəman qızı
Həsənova Leyla Elçin qızı
İsmayıllı Aynur Telman qızı
İsmayılov Mahmud Azər oğlu
Leysanova Hacıyeva Gülbağda Seyfəl qızı
Məmmədova Lamiyə Famil qızı
Novruzov Səməd Əbülqasım oğlu
Tağızadə Mahir Tahir oğlu.
İlham Əliyev
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti
Bakı şəhəri, 30 yanvar 2026-cı il
QALDI Kİ?
Dindirmirsən yenə məni-
yar, səbəbi nə oldu ki?
Sındır hicran çəpərini-
o getdiyin nə yoldu ki?
Boş keçir ömrün zamanı,
zülmət söndürür yananı,
eşitdin hansı yamanı-
“ağıl verən” kim oldu ki?
Zaman uzun- ömür gödək,
güc gəlir dartana-yedək,
Haqqı kimə ümid edək-
əmanət yeri vardı ki?!
Çönübdür çarxı cahanın,
sönməkdə şamı zamanın,
hara gedək? Bu Dünyanın
salamat yeri qaldı ki?
DÜNYA YENİDƏN QURULUR…
Zəhərlə doldu “külqabı”,
otağım tüstüylə dolur;
hər şeyin çıxır xarabı-
Dünya yenidən qurulur,
Dünya yenidən qurulur-
dadı qaçır ədəbin də,
qitələr sınıb-qırılır
“Super güclərin” əlində,
Dünya yenidən qurulur-
duyulmur məzlum gileyi,
puç olur, sınır, dağılır
xırda xalqların taleyi,
Dünya yenidən qurulur;
yer yox həşirə- haraya,
Tanrı, çarə qıl, nə olur-
qoyma Sənin qurduğunu
insan bildiyitək qura…
Qədim yunan şairi Horatius öz əsərinə: “Haydı, get, sən artıq mənim deyilsən!”, – deyə xitab edirmiş. Yəni yazılan əsər artıq onun deyil, hər kəsindir. Şairlər çoxdur. Və onların işi şeir yazmaqdır. Lakin nə şairlər bir-birinə bənzəyir, nə də yazdıqları şeirlər. Bu gün haqqında bəhs edəcəyimiz Azadə xanım Novruzova da həm şair olaraq fərqlidir, həm də yazdığı şeirləri ilə. Düşünürəm ki, “Ovunmayan həsrət”, “Sən mənim ağ kitabım” adlı əsərlərini xalqın ixtiyarına verən Azadə xanımın yaradıcılığı haqqında söz demək hüququmuz var.
Hər yaradıcı insan öz doğulduğu, böyüdüyü mühitin övladıdır, – deyirlər. İstedadlı şair-publisist Azadə xanım Novruzova Qarabağ mühitinin övladıdır. Azərbaycanın qədim zəngin tarixi keçmişə malik olan Zəngəzur mahalında, Şəki kəndində anadan olub. Uşaqlıqdan saza, sözə sevdalanıb.
Uşaqlıqdan saza, sözə mehr-məhəbbətlə böyüyən, “Başsarıtel”in, “Ruhani”nin ecazında ruhu, bəlkə min yol ərşi-fərşi dolanıb-gələn, sözün və sazın sehrinə, ovsununa bələnən Azadə xanımın şeiriyyəti də gücünü Haqdan alıb. “Yerlə-göylə əlləşib, sevib-sevilib, öz-özünə küsüb-barışıb, özünü yada salıb, təkrar-təkrar yazıb-pozub, susub, danışmayıb”. Bəlkə elə ona görə qələmə sevdalanıb. Susub danışmadıqlarını, kimsəyə anlada bilmədiklərini, yerlə göy arasındakı “spiritual” ruhani duyğularını sözlərə pıçıldayıb:
Sən hardan biləsən….
Küsüb öz-özünə barışmaq nədir?!
Susmaq…
danışmamaq nədir?
Özünü yada salmaq
təkrar-təkrar yazmaq, pozmaq
ürəyi durmamaq nədir?
Yerdə göylə, göydə yerlə əlləşmək
Sevmək, sevmək, sevmək nədir?
Allahın evində birdən…
Səndən darıxmaq nədir?
Üzü göylərə olan, ruhu yerlə göy arasında dolaşan şairə bəzən özünü yerdə qərib hiss edir, təkliyin sonuna varmaq istəyir: “Qəribəm, qalmışam yer-göy arası / Çək apar, təkliyin sonuna məni”. Qeyd edək ki, “təkliyin sonu”, çoxluğun vəhdətidir. Bizə əmanət verilən ruhumuzun (zərrənin) vaxtı gələndə mütləqə qovuşacağını bilənlər üçün yer həyatı müvəqqətidir. Əbədi məkan ruhumuzun aid olduğu yerdir. Azadə xanımın şeirlərindəki yolçuluğun ünvanı yerlə göy arasıdır. Şairlər üçün Yerlə Göy arasında nələr yoxdur ki… Yerin Göyü, Göyün Yeri var. Göylər aləmi əngin mavi səması, Günəşi, Ayı, ulduzları ilə möhtəşəm gözəlliyə büründüyü halda, Yerdə sonu bitməyən nağıllarla, sınaqlarla, imtahanlarla dolu bir həyat var. Bu həyat “Yeri-göydən, göyü-yerdən asılı dünyanın, gecə-gündüz davasıdır. Bu həyat insanların kəndirini kəsənlərin və insanları kəndirdən alanların “ağ qoçla qara qoçun” savaş meydanıdır: “Nəhayətdə ağ qoçu qara qoçun yenən…/ Quyuda kəndiri kəsilən Yusifin gerçək nağılı,/Sonun bilmədiyin eniş-yoxuşdur bu həyat”.
Ağ-qaradan ilmə-ilmə toxunub
Yeri-göydən, göyü-yerdən asılı dünyanın
gecə-gündüz davasıdır bu həyat.
Sınaqdır, imtahandır, görkdür bu həyat.
Sirr dolu ehram
Vardan-yoxdan ün-səda.
Küllün təki
Haqdan paydır bu həyat.
Alman filosofu İ.V.Höte yazır ki, “İnsan özünü ancaq dünyanı dərk etdiyi dərəcədə dərk edə bilər”. Şeirlərində “Gözünü yumub, mənəvi dünyasına boylanan” Azadə xanım bir çox şeylərə açıqlıq gətirir. Şairənin “Bir qırmızı çiçəyə dönüb, yavaş-yavaş solan” quşa dönüb uçan ruhu dünyanı, sonu olmayan göyləri dolaşır:
Gözümü yumub,
İçimə boylanıram.
Bir qırmızı çiçək oluram,
Yavaş-yavaş soluram.
Gedirəm, elə hey gedirəm axırıma,
Bir dağın başında quş oluram.
Uçuram, elə hey uçuram.
Göylərin sonu yox,
Göylərdə heç kim yox.
Maraqlıdır, “Göylərin sonu yox./Göylərdə heç kim yox”, – ifadələri ilə nəyi demək və ya nəyi görmək istəyir? Məlumdur ki, “hər şeyin bir kölgəsi var, heçlikdən başqa”. “Ruhun ruhu” olan insan sonsuz göylərdə uçur, uçur, onu göylərdə axtarır. Gah “Ümmanda bir zərrə işıq olub /Yanır, yanır…, /Elə hey yanır, gah da “Uca bir dağ olur”.
Gün çıxır, gün batır,
Dağ kimi əriyirəm…
Allah oluram.
Gözümü açıram,
Hər şey yalan olur…
Yenə adam oluram.
Azadə xanımın yağışla əlaqəsi, yağışa müraciəti o qədər səmimi və içdəndir ki… Azadə xanım da yağış kimi “yerlə göy” arasında gedib-gəlir. Onun ruhu yağış olub göylərə baş çəkir, bəzən Allaha üz tutur: “İçimə bir leysan tök”, – od tutub yanan içindəki yanğını söndürmək üçün. Bu istəkdə bir başqa məqam da var. “Lirik mən” içində ölən sevgisinə yas tutmasını istəyir. Öləni oxşayarlar. Öləni ağlayarlar. Öləni gömərlər. “Bu kimsəsiz ölünü” oxşaması, ağlaması üçün aman Allah, – deyə fəryad edən “lirik mən” içinə bir leysan tökməsini” və “içində ölən sevgini oxşayıb ağladıqdan sonra elə oradaca gömməsini” istəyir. İçindəki sevgini öldürsə də, “qırmızı məzarında, / qırmızı yuxularının qırmızı sonu” kimi uyumasını arzu edir:
İçim od tutub yanır, Aman Allah,
İçimə bir leysan tök.
Bir sevgi ölüb içimdə,
Onu sən oxşa, onu sən ağla.
Oy qəlbimi, elə ordaca göm
Bu kimsəsiz ölünü,
uyusun qırmızı məzarında,
qırmızı yuxularımın
qırmızı sonu.
Əslində, “Poeziyada su – hikmət qaynağıdır və həmişə adı çəkilməyən yerlərdə bitir”. Filologiya elmləri doktoru C.Yusifli yazır: “Belə də demək olar bəlkə: poeziya, əslində suya danışılan yuxu kimidir, yuxunu suya onu ürəkdən çıxarmaq, xeyir olanların cərgəsinə qoşmaq naminə danışırlar. Poeziya həm də yuxunun üzünə çilənən su kimidir”.
Mövlana nə gözəl demiş: “Buludlar ağlamasa, yaşıllıqlar necə gülər”. Yağışın yağması, buludun ağlaması təbiətə gülüş, bərəkət bəxş edir. Bəzən də insan bulud kimi dolur, sevdiyi, yaşadıqları “iki damla göz yaşına dönür”. “Gözləri dolan “lirik mən” gözlərini sıxmaq istəyir, ancaq haraya? Onun “iki damla” dediyi göz yaşının miqyası o qədər böyükdür ki, “dənizə sıxsa, gəmilər boğulacaq”,/ “balıqların donu daralacaq”, / dərya yetim ayrılıqlar doğacaq, / küçələrin gözlərindən / həsrət-həsrət baxışlar boylanacaq,/ Qəhər tıxanacaq boğazına/ yosunlar dolaşıq düşəcək, /telləri əlçimlənəcək dalğaların, /qağayılar sərgərdan olacaq, /özgə ellər Vətən olmur, qaçqın uşağa”. “İki damla” dediyimiz göz yaşında nələr var, nələr… Vətənsiz qaçqın uşağın yaşadığı vətənsizlik, həsrət, ayrılıq, yurd, “fərsiz oğullar, kəsərsiz noğullar”, “solan çiçəklər”, “bal yığa bilməyən arıların” dərdi və sairə:
Vətən yarımır naxələfdən oğul doğanda,
noğullar kəsərsiz olur
oğullar fərsiz olanda.
Arılar bal yığammır
çiçəklər solanda.
Yağış ol, ələn üstümə,
quruyum
gün çıxanda.
“Lirik mən”in “Yağış ol, ələn üstümə, / Quruyum gün çıxanda”, – istəyində bu qədər dərd-sərdən arınmaq, silkinmək məqamı durur. “Üstünə ələnən yağışa qoşulub ağlamaq, islanmaq-yuyunmaq, yüngülləşmək, “dənizlərə sığmayan “iki damla göz yaşını” yağışın sularına axıtmaq istəyir”.
İngilis şair və rəssamı Bleykin belə bir fikri yadıma düşür: “Göl suyu toplayır, bulaq paylayır”. Şairənin şeirlərində “payladıqları” ərş-ilə fərşi dolanıb gələn ruhunun topladıqlarıdır. Mövzu dərin, şeirlərdə toxunulacaq məqamlar çoxdur. Bunların hər biri ayrı-ayrı məqalələrin mövzusudur.
Yazımızı gözəl şeirləri ilə ruhumuzu sevindirən Azadə xanıma müraciətlə sonlandırmaq istəyirik. Qələminiz ancaq gözəlliklərdən yazsın! Yolunuz uğurlu olsun!
Mənbə: https://edebiyyatqazeti.az/
“Tarixdə bir gün: Vətən müharibəsinin 3-cü günündə Naxçıvandan Qarabağa on iki nəfərlik bir qrup yola düşdü. Bu günü çoxdan gözləyirdilər. Vətən də onları…”
– “Şuşanın dağları, başı dumanlı…” – gizir Əlövsət asta səslə zümzümə etdi. – Görəsən, indi də o dağlarda duman gəzir?
– Şuşanın dağları çox vaxt dumanlı olur, – mayor Danyeri dilləndi. – Çünki o dağlar dumanı özünə saxlayır… Naxçıvan dağlarının dumanı gün çıxan kimi dağılır…
– Şuşada olmusunuz?
– Hə, olmuşam, – mayor yaylığını çıxarıb alnını sildi. – “Üzündə illərin yorğunluğu var”, – Əlövsət düşündü.
– Mənim başım hərlənir, – gənc əsgər Səid Atabəyli dilləndi. – Elə bil hava azlıq edir.
– Təyyarə qalxanda olur, – kapitan Nadir Hüsülü sakit səslə dedi. – Keçəcək.
Gənc əsgər yaxasının bir-iki düyməsini açıb dərindən nəfəs aldı.
– Sizdə də belə olur?
– Bizim təzyiqimiz döyüşdə qalxır, oğul, – kapitanın üzündə yarımçıq təbəssüm oynadı. – Təyyarə nədir ki…
– Bilmirəm, belələrini niyə müharibəyə göndərirlər, – çavuş İsa Cəyirli öz-özünə deyindi, – ağciyərlərin yeri deyil ora.
– Sən, deyəsən, əsgərliyini yeni çəkməyə gəlmisən, – Əlövsət üzünü gənc əsgərə tutdu.
– Hə, mən aran rayondanam. Naxçıvana düşmüşəm. Sonra da xahiş etdim, məni cəbhəyə yazdılar. Amma… evdəkilər bilmir. Onsuz da inanmazdılar. Anam həmişə deyir ki, “Səid tülküdən də qorxur.”
– Tülküdən bilmirəm, amma təyyarədən qorxursan, – Əlövsət güldü.
– Mən döyüşüb göstərəcəm ki, qorxaq deyiləm!
– Elə bil kinoya çəkilməyə gəlib, – İsa Cəyirli öz-özünə deyindi.
– Təcrübəsizlik qorxaqlıq deyil, – mayor Danyeri araya girdi. – Birinci müharibədə belə bir əsgər vardı. Uşaqlar sataşırdı ona. Döyüşdə yaralını çıxardı. Sonra silahını unutduğunu görüb geri qayıtdı. “Getmə” dedilər. Dayandı… dönüb əlini yellədi… və o anda tüstü içində yox oldu.
Sükut çökdü.
– O vaxt Xocalıda da belə hadisə olub, – leytenant Daşqın Qalalı dedi.
– Orada olmusunuz? – biri soruşdu.
– Leytenant Qalalı 33 yaşındadır. 1992-ci ildə Xocalıda necə ola bilərdi? – İsa Cəyirli əsəbiləşdi, – düşüncəsiz suallar verirsiniz.
– Siz hardansınız, leytenant?
– Bakıdanam, – leytenant Qalalı dedi və hiss edilmədən yumruğunu düyünlədi.
“Cəbrayıl uğrunda gedən ağır döyüşlərdə leytenant Daşqın Qalalı şəhid oldu. Yaralı əsgəri kürəyində çıxararkən snayper gülləsinə tuş gəldi”.
– Mən udduğum torpağın qoxusunu çoxdan unutmuşam, – kapitan Hüsülü astaca dedi.
– Kapitan Hüsülü, siz Qarabağdansınız, eləmi? – əsgər Fərid soruşdu.
– Bəli… uşaqlığım Şuşada keçib. Dağların ətəyində, o köhnə döngələrdə.
– Sonra?
– Sonra duman bizi aldatdı. Elə bildik, çəkiləcək… çəkilmədi. Şuşanı da itirdim, qoxusunu da. İndi ora döyüşməyə yox, itirdiyim qoxunu tapmağa gedirəm.
Araya sükut çökdü. Yalnız mühərrikin uğultusu eşidilirdi.
– Səbrim çatmır, bir an öncə Qarabağa çatıb düşmənin başını əzmək istəyirəm, – gizir İsa Cəyirli dişlərini sıxaraq söylədi. – Tovuz döyüşlərində ən yaxın dostumu itirdim, qisas bu günəymiş.
Yanındakı əsgər onun titrək əllərinə baxıb: “Döyüşdə kontuziya alıb”, – deyə düşündü.
– Yadındadır, Qorqud, nəğmə dərsində necə oxuyurduq? – baş çavuş Aqilin dərdi təzələndi: – “Cənnətim Qarabağ… Nəğmələr gülüstanısan, sevgi dastanısan…”
– Sən canın, oxuma, qoy qarabağlı balası oxusun, – gizir Qorqud dilləndi və metal təkərləri şaqqıldayan servis arabasını sürən stüardessaya səsləndi, – Mənə qara çay verin.
Hərbi həkim Mərdanlı paket çayı açan Qorqudun soyulmuş qoluna baxıb qaşlarını çatdı:
– Qolların nə yaman yanıb. Ciddi yaradır.
– Keçib-gedib, – Qorqud laqeyd dilləndi. – Pis adama heç nə olmur.
– Şərurda evlərin birində yanğın olmuşdu, bu oğlan iki uşağı yanğından çıxarıb, – baş çavuş Aqil dedi. – Özü tüstüdən zəhərlənib, on gün komada qaldı…
– Uşaqlar ağlayırdı, ona görə çıxardım, – Qorqud çayını qurtumladı. – Elə də qeyri-adi iş deyil.
Peçenyedən bir dişlək alıb əlavə etdi:
– Aqil, danışma, oxu. Bəlkə son oxumağındır…
“…Füzuli istiqamətində gedən toqquşmalarda Qorqud Pirili və Aqil Dadaşlı şəhid oldu. Son güllələrini yaralı silahdaşlarına sipər edərək atdılar”.
– Hər şey Allahın əlindədir. Allah istəsə, bu təyyarə indi yerə çırpılar, – bir oturacaq qabaqda əyləşmiş Tanrıverdi dedi.
Təyyarə silkələndi. Səidin rəngi qaçdı.
– Dağın üstündən keçirik, hava oynadı, – bayaqdan kapitan ilə döyüş taktikasından danışan mayorun sanki söhbəti də ləngər vurub istiqamətini dəyişdi.
– Çətini dağlar bitənə qədərdir… – leytenant Daşqın Hüsülü pıçıldadı. – Dağlar bitəndə də dərd bitmir. Amma öyrəşirsən.
– Təhlükəsizlik kəmərlərinizi bağlayın, kəskin hava boşluğu zonasına daxil oluruq.
Pilotun sözü bitməmiş təyyarə qəfil aşağı endi. Səid ayağa qalxıb stülyara sarıldı.
– Mənim nəfəsim çatmır…
– Otur yerinə! – mayor Danyeri sərt səslə dedi. – Ayaqda qalmaq daha təhlükəlidir!
– Heç kim yerindən qalxmasın! Sol tərəfdə təzyiq kəskin dəyişir… – pilotun təlaşlı səsi gəldi.
Təyyarə yenə boşluğa düşdü. Bir neçə saniyə sonra pilot sakitləşdi:
– Təhlükə sovuşdu, kəmərlər bağlı qalsın.
Səid dərindən nəfəs aldı, Tanrıverdi əlini göyə qaldırdı.
– Müharibəyə gedirsiniz, təyyarə qəzasından qorxursunuz? – İsa Cəyirli ortaya söz atdı. – Ölümə gedirsiniz, kurorta yox.
– Məgər müharibədə hamı ölür? – Səid astadan soruşdu.
– Kapitan Hüsülü əvvəlki müharibədən sağ çıxıb, – Əlövsət kapitan tərəfə işarə etdi – Deməli, hamı ölmür.
– Sağ qaldıq deyə günahkarıq? – kapitanın səsi boğuldu.
– Mən belə demədim.
– Yox, düz dedin… Ölmədiyim üçün günahkaram. O torpaqda ölməliydim. Ölə bilmək də bir şərəfdir…
– Sakit ol, dostum… Ölmək üçün hələ vaxt var, – mayor Danyeri dedi. – Daşlı döyüşündə bizim sağ qalmağımız günah deyil.
– Daşlı döyüşü? O döyüşə ən cəsur döyüşçülər qatılmışdı… hamısı da könüllü. – Əlövsət dilləndi.
Mayor Danyerinin səsi ağırlaşmışdı:
– Biz Xanlıq tərəfdə gedirdik, mövqelər qarışmışdı. Duman çökürdü, bir adamı iki metr uzaqdan seçmək olmurdu.
Əllərini bir-birinə sıxdı.
– Bölüyümüzdən 18 nəfər idik. Axırıncı dəfə düzülüşdə gördüm hamısını. Sonra atəş başladı. Biz sağa sürüşdük, mövqeyimizi dəyişdik. Bu zaman mərmi düşdü – yadıma gəlir, torpaq da, göy də birdən-birə qapqara oldu. O toz-duman çəkiləndə bircə Nadiri gördüm. Yara almışdı. Sağ ayağı… tamam qan içindəydi.
Səsi titrədi.
– Onu çiynimə aldım. 50 metr sürüdüm. Birdən elə bir partlayış oldu ki, qulaqlarım kar oldu, heç nə eşitmirdim, amma hiss edirdim ki, torpaq üstümə yağır…
Mayor dodağını dişlədi.
– Gözümüzü hospitalda açdıq… – mayorun səsi bir anlıq boğuldu, elə bil sözlər boynuna dolandı. – Nadir ayağını itirmişdi… mənim isə qəlpə ürəyimin yanından bir millimetr aralı keçmişdi.
Mayor susdu. Təyyarənin mühərriklərinin uğultusu içində Əlövsət kapitanın əl ağacının səsini eşitdi – metalın yerə çox yüngül toxunuşunu.
– Mən elə demədim, kapitan, – Əlövsət aram-aram, sanki sözləri diqqətlə seçərək dedi. – Bu vəziyyətdə döyüşə qatılmaq özü qəhrəmanlıqdır.
Sol tərəfdə, pəncərə kənarında əyləşən əsgər asta-asta dirsəyi ilə yanındakına toxundu.
– Yadımdadır… – dedi. – O mayor var ha… gicgahında qəlpə qalmışdı. O partlayışdan sonra tez-tez huşunu itirirdi… Hətta özünə qəsd etmişdi…
“Ağır artilleriya atəşi zamanı mayor Danyeri və kapitan Hüsülü geri çəkilmə əmrinə baxmayaraq yaralı əsgərləri tərk etmədilər. Mövqe düşmənlə birlikdə partladıldı…”
Səid telefonunu çıxardı.
– Anam məndən nigaran qalacaq. Ona yazmalıyam ki…
– Bəsdir, ana uşağı, – İsa Cəyirli əsəbiləşdi. – Vuruşmağa gedirsən, yoxsa uşaq bağçasına?
– Yox, mən qorxmuram. Sadəcə anam nigaran qalmasın deyə…
– Ananı da özünlə aparsaydın…
– Mən qorxaq deyiləm. Sizə sübut edəcəyəm!
Səid çantasını yuxarıdan götürüb açdı, içindəki paltarları kənara atdı, köhnə bir şərf çıxardı.
– Bu, qardaşımın son yadigarıdır. Ağdərədən döyüş yoldaşı gətirmişdi. Qanlı şərfi… O ölən gün bu şərf boynunda olub. Onda anam onu yayda da, qışda da boynundan açmadı. Qan ləkəsini sığalladı, oxşadı. Qardaşım… anamın yeganə oğluydu…
– Bəs sən?
– Mən….
“On iki nəfərlik qrupdan beş nəfər də şəhidlik zirvəsinə yüksəlib. Sağ qalanlar geri çəkilmədən Şuşa istiqamətində irəliləyiblər”.
– Mən anamın doğma oğlu deyiləm… – Səid gözlərini yumdu, o gecənin qoxusu yenidən burnuna doldu. – Mən altı yaşında idim… həyətimizdə mina partladı. Bizim ev külə döndü, ailəmdən məndən başqa heç kim sağ qalmadı. Oğlu şəhid olan Nazilə xala özünü təhlükəyə atıb məni yanğının içindən çıxardı, evinə apardı. Mən dinib-danışmırdım. Həkimlər deyirdi ki, ağır travma alıb, bəlkə də heç danışa bilmədi. Nazilə anam gecələr işığı söndürmürdü. “Qorxma”, – deyirdi, – “Mən varam”. Bir də gördüm, danışa bilirəm. Dedi ki, Allah oğlumu aldı, amma qarşıma səni çıxardı…
İsa Cəyirli gicgahını ovuşdurdu. Mayorun baxışlarında dərin bir çat yaranmışdı.
– Şəhid anasının gözlərinə baxaraq böyüyən adamam mən, – Səid dodaqlarını sıxdı. – Mən qorxaq ola bilərəm?
– Yox, – Əlövsətin üzü ilk dəfə ciddiləşdi, – sən qorxaq deyilsən. Bu ağrının içindən doğulan adam heç vaxt qorxaq ola bilməz.
– Bu xalqın bağrında nə qədər faciələr yatır, – leytenant Qalalı üzünü pəncərəyə tutdu.
– Hə, ağrılı hadisədir, gözyaşardacaq qədər, – çavuş Babagil leytenantın gözünün yaşarmasına işarə etdi.
– Mənim gözlərim sulanır. Arvad deyilik ki, hər ölüm xəbərinə ağlayaq, – leytenant üzünü yana tutdu.
– Kişilər ağlamadığını deyən adam faciənin nə olduğunu bilmir, – Babagil israrla dedi.
– Demək, faciənin nə olduğunu bilmirəm… – leytenantın səsi titrədi. – Bayaq dediniz ki… 1992-də Xocalıda necə ola bilərdim…
Hamı ona tərəf çevrildi.
– Mən… orada olmuşam. O gecədən sağ qalan uşaqlardan biriyəm. Məni qarın altından çıxarmışdılar… Atam da… anam da… o gecə güllələndi.
Təyyarənin uğultusu ürək döyüntülərini səssizliyə boğmuşdu.
Leytenant davam etdi:
– Siz deyirsiniz, hər kəs öz torpağının qoxusunu tanıyır… Mən tanımıram. Mən yaddaşımı itirmişəm. Düşməndən bunun intiqamını almağa gedirəm. Bəlkə onda itirdiyim adamı – özümü taparam…
– Bu dəfə udmalıyıq, başqa yolu yoxdur. 20 ilin ağrılarını ancaq bu cür ovuda bilərik, – mayor Danyeri sükutu pozdu.
Təyyarə eniş edəndə Səid mayora yaxınlaşdı. Dərindən nəfəs aldı, elə bil özünü deyəcəyi sözə hazırlayırdı:
– Mayor, necə deyim, bilmirəm… Amma mən geri dönməliyəm. Anam üçün geri dönməliyəm. Əgər o məni də itirsə, yaşaya bilməz.
Mayorun dodaqlarında anlaşılmaz təbəssüm göründü, “kinayə edir”, deyə Səid ani düşündü.
– Biz hamımız intiqam almağa gəlmişik, oğul, – yurdlarımızın, dostlarımızın, gəncliyimizin, ağrılarımızın, xatirələrimizin intiqamını. Səni o, şüuraltı olaraq öz oğlunun intiqamı kimi böyüdüb. Bu sənin yükündür, sən geri qayıda bilməzsən.
“Naxçıvandan Qarabağa yola düşən qrupun qalan üç döyüşçüsü Şuşa uğrunda qəhrəmancasına vuruşub: ikisi şəhid olub, biri ağır yaralı xilas edilib. On iki nəfərin hamısı Vətən ordeni ilə təltif olunub”.
Jurnalist məqalənin son nöqtəsini qoyub qarşısındakı adama baxdı:
– Siz Naxçıvandan yola çıxan həmin qrupdan yeganə sağ qalan döyüşçüsünüz. Həm də ən gənc və ən təcrübəsiz. Bəs heç qorxmadınız?
Adam astaca köynəyinin altından qanı qurumuş şərfi çıxarıb masanın üstünə qoydu. Barmağı ilə qan ləkəsinə toxundu.
– Mən şəhid anasının böyütdüyü əsgərəm. Mən qorxa bilməzdim…
Mənbə: https://edebiyyatqazeti.az/
Hafiz Rüstəm-75
Hafiz Rüstəm… Azərbaycan ədəbi mühitində kimsə bu ada laqeyd qala bilməz. Onun bir şair və tərcüməçi kimi bizim ədəbiyyatda özünəməxsus yeri var. Amma etiraf edək ki, onun çoxcəhətli ədəbi fəaliyyəti – şair kimi özünün poetik axtarışları, tərcüməçi kimi klassik Şərq poeziyası ilə bağlı çevirmələri, tədqiqat əsərləri, “Maarif” nəşriyyatındakı 27 illik redaktorluq fəaliyyəti o qədər də işıqlandırılmayıb. Təbiəti etibarilə çox sakit, bir çox haqsızlıqlara məruz qalsa da, hər növ münaqişəyə girişməyən bu adam, necə deyərlər, başını aşağı salıb ürəkdən bağlandığı işiylə məşğul olub. Həyatının ilk gənclik illəri kədərli keçib. 37-ci ilin repressiyasına məruz qalmışdı valideynləri. Ona görə də əslən Yardımlıdan olsa da, Salyanın Şorsulu kəndində yaşadı, yalnız icazə verildikdən sonra dağlar qoynuna – Yardımlıya qayıda bildi.
Yalnız repressiya dalğası ötüb keçəndən sonra Hafiz Rüstəm ADU-nun Şərqşünaslıq fakültəsinə daxil oldu. Elə tələbəlik illərindən ürəyindəki odu, alovu şeirlərinə qatdı və şərqşünaslıq elminə də öz imzasını tanıtmağa can atdı. Üstündən illər keçib, 2025-ci ildə Hafiz Rüstəmin bir şərqşünas alim – mütərcim kimi fəaliyyətini əks etdirən iki kitabı ilə qarşılaşdıq. O, böyük fars şairi Hafiz Şirazinin qəzəllərindən tərcümələrini “Qəzəllər” kitabında, XX əsr farsdilli poeziya nümunələrini “Bad-i Səba” antologiyasında oxuculara çatdırır. Amma onun tərcümələri də, Şərqin tanınmış şairlərinə sevgisi də şairliyindən gəlir.
Ona görə də öncə onun şeirlərindən söz açmaq istəyirəm.
Hafiz Rüstəmin şeirlərini bir şair ömrünün keçdiyi yolun poetik mənzərəsi kimi düşünürəm. Onun şeirlərində kəndlə, təbiətlə bağlılıq çox güclüdür. Bu duyğular təkcə həsrətdən doğmur, həm də təbiətə, kəndə böyük sevgidən doğur. Torpağı və kəndi sevmək elə Vətən sevgisinin bir parçası deyilmi? Yetmişinci illərdə yazılan “Dağlarda görüş” şeiri onun ən uğurlu şeirlərindən biri idi. O illərdən başlamışdı ana təbiətə qəsdlər, ekoloji nizamın pozulması, quruyan çaylar, kəsilən, doğranan meşələr.
Köks qəfəsindən indi aç, burax!
Çırpınan qəlbini qaranquş kimi.
Səni qucaqlasın bu göy, bu torpaq
Bir azadlıq kimi, qurtuluş kimi.
Döysün dolu səni, ya yağış səni,
İçindən ağrılar çıxıb gedincə!
Bahar qarşılasın üzü xoş səni,
Dincəlsin beynin də hər şeydən öncə.
Sığın yurdumuzun saf bucağına
Ana ağuşuna sığınan kimi.
Korun-korun yanan od-ocağına
Yiyə dur, ən nəcib bir insan kimi.
Azərbaycan poeziyasında söyüd haqqında xeyli şeirlər yazılıb. Böyük şairimiz Nəriman Həsənzadə hələ gəncliyində, əllinci illərində Araz qırağında əyilib o tayı öpən bir söyüd ağacına həsrətli bir şeir yazmışdı. Balaş Azəroğlu ona “Məcnun söyüd” adı vermişdi. Hafiz Rüstəmin “Yaşıl söyüdlərim” şeirində isə söyüdlə bağlı xatirələr dilə gətirir:
Söyüdlər, sizlərdən şıltaqlığımın
Min bir nağılı var, əfsanəsi var.
Uşaq sərtliyimin, yumşaqlığımın
Neçə silinməyən nişanəsi var.
Hafiz Rüstəmin “Bakıdan Yardımlıya səyahət” yaddaş-poeması haqqında da bir neçə kəlmə: bu poemada ulu sənətkar M.Şəhriyarın “Heydərbabaya salam” yolu davam etdirilir. Doğulduğu kənddə, onun dağına, meşəsinə, çayına, bulağına heyranlıq hissi, ağsaqqallarına, ağbirçəklərinə pərəstiş bu poemada da başlıca xətdir. Lakin təkcə Yardımlı haqqında deyil, Azərbaycan, onun tarixi keçmişi, gözəl təbiəti, yaxın otuz-qırx ilin ictimai-siyasi mənzərələri də bu poemada öz əksini tapmışdır. Və poemada ən təsirli fəsillər Yardımlının nadir təbiət mənzərələri ilə bağlıdır.
Əlbəttə, Hafiz Rüstəmin şeir yaradıcılığını təkcə bu nümunələrlə məhdudlaşdırmaq olmaz. Onun keçən il nəşr olunan “Nə çoxmuş qaranlıq, nə azmış işıq” poetik toplusunda 1968-ci ildən 2023-cü ilə qədər yazdığı şeirlərdən seçmələr toplanıb. Deyim ki, onun şeirləri həm mövzu baxımından, həm də bədii-sənətkarlıq nöqteyi-nəzərindən maraq doğurur. O, istənilən bir mövzuda yazır, amma çalışır ki, təzə söz desin. Daha doğrusu, illərin poetik təcrübəsi öz sözünü deyir. Amma təfərrüata varmıram, Hafiz Rüstəmin “Vətən” şeirindən misal gətirəcəyəm:
Ana laylasından, ana dilindən,
Qorqudun çaldığı qopuz telindən,
Şumer yazısından, Oğuz elindən,
Tarixi şöhrətdən başlanır Vətən.
Bilinmir nə ucu, nə də bucağı,
Xalqın ümid yeri, sığınacağı.
Hafizin əbədi sönməz ocağı,
Şeirdən, sənətdən başlanır Vətən!
Hafiz ərəbcə saxlayan, qoruyan, Quranı əzbər bilən adam mənalarını verir. Bu adı Hafiz Rüstəmə kim verib, deyə bilmərəm. Amma o, doğrudan da, həm bir şair, həm də tərcüməçi kimi Hafizkəlamdır. Çox maraqlı bir oxşarlıq meydana gəlir. Hafiz Rüstəm böyük fars şairi Hafiz Şirazinin vurğunudur.
“İki ad – Hafiz Şirazi və Məhəmməd Füzuli” biri farsdilli poeziyada, digəri türkdilli şeirdə. Farsdilli poeziyada qəzəlin ən yüksək inkişaf dövrü XIV əsr sayılır. Hafiz qəzəli bütün zamanlar üçün ilgi sayılacaq zirvəyə qaldırdı. Amma “gözəl qəzəl Füzulinin yolunu gözləyirmiş”. Daha dəqiqi, akademik Rafael Hüseynovun söylədiyi kimi: “Qəzəl gözələ dönməkçün Füzulinin intizarında imiş”. Bu qeydlər Hafiz Rüstəmin Hafiz Şirazinin “Qəzəllər” kitabına (tərcüməçi Hafiz Rüstəmdir) yazdığı geniş və əhatəli Ön sözündən götürülüb. Hafiz Rüstəm Hafiz Şirazinin 130 qəzəlini tərcümə edib və zənnimcə, bu sahədə mütəxəssis olmasam da, tərcümədəki qəzəllərin orijinala uyğunluğunu hiss edirəm. Bu 130 qəzəldə Hafiz Şirazi dünyasını, eşq aləmini, Allaha inamını görürəm:
Bu səhər oyandı bəxtim, mənə yaxın gəldi,
Dedi: “Qalx ayağa ki, Xosrovu Şirin gəldi”
Bir qədəh nuş eləyib, sonra tamaşaya çıx,
Görəsən ki, nigarımla neçə ayin gəldi.
Ey gizli ətirlənən, durma, gətir müjdəmi,
Ki, Xütəndən buraya ahu-yi mişkin gəldi.
Gözyaşıyla suvarıb birbəbir o təşnələri,
Nalə, fəryadla bizim aşiqi mişkin gəldi.
Eşidib sözlərimi bad-i səba bülbüldən
Reyhanlar ətir saçıb Hafizə təşkin gəldi.
Hafiz Rüstəmin tərcüməsi ilə “XX əsr farsdilli poeziya antologiyası” da bizim tərcümə sənətimizin yeni bir uğuru hesab etmək olar. Bu antologiyada İran, Tacikistan, Əfqanıstan, Hindistan, Pakistan, Azərbaycan və Türkiyə şairlərinin farsca yazdıqları şeirlərin tərcümələri ilə tanış oluruq.
Hafiz Rüstəmin 75 yaşını təbrik edək və sözümüzü onun Ömər Xəyyamdan tərcümə etdiyi bir rübai ilə başa çatdıraq:
Zənn etməyin, mən cahandan qorxuram,
Ölümdən, ya şirin candan qorxuram.
Ölüm haqdır… Mən qorxmuram o haqdan,
Yaxşı yaşamaram – ondan qorxuram.
Mənbə: https://edebiyyatqazeti.az/
Qulu Ağsəs daha çox insanın öz vicdanı, qorxuları, Yaradanı ilə tək qaldığı məqamları sözə çevirir. Onun poeziyasında sevgi iman, zaman tale, işıq qaranlıqla toqquşur. Şair oxucunu inandırmağa çalışmır, hətta əksər şeirlərində sadəcə bir sual uzun müddət insanı düşündürə bilir. Onun poeziyasında insan daim iki dünyanın arasında qərar tutur: inanmaqla şübhə etmək, sevməklə itirmək, gözləməklə üsyan etmək. Bu ikililik onun şeirlərində ziddiyyətdən daha çox, həyatın təbii halıdır. Şair üçün harmoniya daxili gərginliyin də fəlsəfəyə çevrilməsidir. Ona görə də bu şeirlərdə çox vaxt suallar cavablardan daha çoxdur və bu da şairin poetik mövqeyi kimi qəbul edilə bilər.
Ürəyində bir arzu tut,
Di, böl onu iki yerə.
Sevgidən dönən kafirdi,
Gəl yenə həminki yerə.
Ürəyində bir arzu tut,
Bir azca qarışsın başın.
Tavanı deşilib – nədi?
Könlümə damır göz yaşım.
Şeirdə əsas poetik hərəkət ürəkdən başlayır. Sevgi hissi iman səviyyəsinə qaldırılır, ondan üz çevirmək isə mənəvi xəyanət. Lirik qəhrəman sevdiyini yaşamağa çağırır, özü isə taleyin ağır yükünü təkbaşına daşımağa razıdır. Qulu Ağsəs poeziyasında tez-tez rast gəlinən səssiz qəhrəmanlıq modelini onun bir çox şeirlərində görürük. Bu poeziyada zaman nə dostdur, nə də düşmən. O, sadəcə, amansızdır. Ömür qorxudula, saxlanıla bilmir, yalnız hiss edilə bilir. Şairin sözündəki yorğunluq isə məğlubiyyətdən çox, ayıqlıqdır. Qulu Ağsəs insanın zamana qarşı acizliyini etiraf edir, amma bundan dramatik effekt yaratmır, onu sakit, daxili bir müqavimətə çevirir.
Hardasa, çölün düzündə
Su köşkü olmalıydı.
Ürəyimin alt gözündə
Son eşqim olmalıydı.
Bu axşam bir niyyət tutaq:
Gün batsın, qürub qalsın.
Bəs ömrü nəylə qorxudaq,
Yerində durub qalsın?!
Məkan anlayışı real coğrafiyadan çox, xəyali və psixoloji ölçüdə, zaman və ömür fəlsəfəsi üzərində qurulub. İnsanın zaman qarşısında acizliyi, ömrü saxlamaq üçün əlində heç bir vasitənin olmaması şeirin fəlsəfi qatını təşkil edir. Şair ömrü qorxutmaq istəyir, eyni zamanda bunun mümkünsüzlüyünü də yaxşı bilir. Bu isə, daha öncə də qeyd etdiyimiz kimi, Qulu Ağsəs poeziyasında tez-tez rast gəlinən daxili üsyanın səssiz formasıdır. İnsanın öz dərdini rol oynamadan yaşamaq arzusu, ən azı bir dəfə tamaşasız ağlamaq istəyidir. Şeir bütövlükdə sevginin gecikməsi, zamanın amansızlığı və insanın sosial rolu arasında qalan ruh halının təcəssümüdür.
Qulu Ağsəsin şeirlərində sevmək, bəzən dindən-imandan çıxmaq kimi görünür, bəzən isə Tanrıya ən yaxın yol olur. Şair üçün sevgi nə xilasdır, nə də günah. O, insanın özünü tanımaq üçün keçdiyi ən ağrılı mərhələdir. Bu mərhələdə lirik qəhrəman, ya özünü aldadır, ya da həqiqətlə üzləşir.
Hamı aldadır özünü,
Aldada-aldada sevir.
Hərə bir küncə çəkilib,
Hərə bir daldada sevir.
Şeir Qulu Ağsəs poeziyasında insanın özü, Tanrı və qaçılmaz sonla münasibətinin ən sərt, ən açıq formalarından biridir. Əsərdə sevgi də var, amma bu sevgi illüziya üzərində qurulmuş, özünü aldatmaqla davam edən ruh halının təsviridir. Şeirdə “aldatmaq” ifadəsi xəyanət deyil, bir növ yaşam biçimidir. İnsan özünü aldada-aldada sevir, çünki bəzən həqiqət sevgini daşımaq üçün çox ağırdır. Bu şeir bütövlükdə Qulu Ağsəsin poeziyasına xas olan sərt realizmi və metafizik düşüncə tərzini birləşdirir. Sevgi də, iman da, mübarizə də illüziya pərdəsindən keçərək təqdim olunur. Lirik qəhrəman nə hökm verir, nə də yol göstərir. O, insanı öz həqiqəti ilə üz-üzə qoyur və bu üzləşmə oxucuda təlatüm yaradır.
Hara baxıram, şairlər:
bu çığıran şairlər, bu bağıran şairlər…
Bayatı, ağı deyən ağıstan şairlər,
Qayanı, dağı döyən dağıstan şairlər…
Təşbehi bəndin içinə iki əllə atanlar,
mikrofon önündə kəllə atanlar…
Şeir Qulu Ağsəsin poeziyasında poetik etiraz nümunəsidir. Şair sevən, ağlayan, ölümü düşünən liriki bir kənara qoyub, sözün taleyi üçün narahat olan tənqidçi mövqeyinə keçir. Əsər etiraz ruhlu başlasa da, paradoks ondadır ki, bu, qışqıranlara qarşı yönəlib. Əsər Qulu Ağsəsin poeziyada səsin yox, sözün tərəfini tutduğunu açıq şəkildə ifadə edir. O, şeirin dərindən duyulmasını müdafiə edir. Bu şeir oxucuya da məsuliyyət yükləyir; şeirə həmsöhbət kimi yanaşmağı təklif edir.
Görsən ki, qaranlıq çökür aləmə,
Görsən ki, axşamdı… fikir eləmə.
Bir uçuq yuxudu gecənin boyu,
Nə qədər imkan var, rahatlan, uyu…
Qəflətən bir çağa salar hay-həşir,
Səhər – körpəsidi doğan Günəşin.
Onu ovutmağa tələsər hamı,
Beləcə, salarlar yenə axşamı.
Təzədən qaramat basar dünyanı,
Hanı doğan Günəş?
Körpəsi hanı?
Görsən, hər tərəfdən əlin üzülür,
Görsən, üşüyürsən… yandır özünü…
Şeir Qulu Ağsəs poeziyasında işıq-qaranlıq qarşıdurmasının fəlsəfi ölçüyə keçdiyi əsərlərdəndir. Qaranlıq – ümidsizlik, ruh yorğunluğu və zamanın insanı sıxan axarıdır. Şair oxucunu bu qaranlıqla qorxutmaq istəmir. Belə demək mümkünsə, ona münasibətini dəyişməyi təklif edir. Şeirdəki çağırışlar təskinlik kimi səslənsə də, alt qatında acı bir reallıq yatır ki, insan çox vaxt çarəsizlik qarşısında yalnız gözləməyi bacarır.
Gecənin “uçuq yuxu”ya bənzədilməsi qaranlığın müvəqqəti, keçici olduğunu xatırladır. Fəqət eyni zamanda təhlükəli bir rahatlıq hissi də yaradır. İnsan qaranlığa öyrəşdikcə o, artıq mübarizə aparmır, sadəcə uyğunlaşır. Şeirin ən dramatik nöqtəsi insanların bu “körpəni” ovutmaq adı ilə yenidən axşamı salmasıdır. Bu, bir növ, cəmiyyətin dəyişiklikdən qorxan davranış modelini simvolizə edir. İşıq doğur, amma onu qorumaq əvəzinə, yenidən qaranlığa qaytarırlar. Müəllif çox incə şəkildə sosial və mənəvi tənqidi gizlədir. Bəzən insan özü öz işığını boğur, çünki işıq məsuliyyət, oyanış və dəyişmə tələb edir. Finaldakı “yandır özünü” çağırışı isə intihar metaforası olmaqdan ziyadə, daxili alovun, iradənin, müqavimətin oyadılmasıdır. Şair deyir ki, kənardan istilik gəlməyəndə insan özü işığa çevrilməlidir. Bu, Konfutsinin məşhur “Qaranlığı lənətləməkdənsə, bir şam yandır” ifadəsini də mənə xatırladır…
Şeir bütövlükdə Qulu Ağsəs poeziyasında tez-tez rast gəlinən bir ideyanı təsdiqləyir: ümid göydən düşmür, onu qorumaq və yaşatmaq insanın öz işidir. Qaranlıq gəlir, axşam düşür, amma günəşin taleyi insanların seçimindən asılıdır.
Qələt eləyərəm desəm:
Hamı qələt eləyir…
Allah bizi xəlq eyləyib,
Yoxsa lənət eləyib?!
Qaç bu xain yuvasından,
Əri, yox ol havada.
Qorx ki, yenə yerdən çıxa,
Buluddan dama adam…
Qulu Ağsəs poeziyasında etirazın, şübhənin və metafizik narahatlığın ən sıx, ən gərgin ifadələri intişar tapır. Şair nə təkcə cəmiyyəti, nə də insanı mühakimə edir. O, yaranışın özünü sual altına qoyur və bu sualın cavabsız qalacağını əvvəlcədən qəbul edir. Şeir paradoksal bir etirafla başlayır. Üsyankar suallarla dolu inam ən ağır şübhədir. Bütövlükdə bu əsər Qulu Ağsəsin poeziyasında insanın öz yaratdığı dünyada yadlaşmasını, qorxu ilə ayıqlıq arasında qalmasını və son olaraq sükuta doğru çəkilməsini əks etdirir. Çünki nə ümid açıq şəkildə deyilir, nə də ümidsizlik elan olunur. Şair oxucunu rahat cavablarla yola salmır. Onu düşüncənin ağır yükü ilə üzləşdirir.
Kimsən, nəçisən, ay Allah,
Heç səndən baş tapammadıq.
Özün qurduğun dünyada
Sənə bir iş tapammadıq.
Şeir Qulu Ağsəs yaradıcılığında Tanrı ilə ən açıq, ən riskli və ən səmimi dialoqlardan biridir. Şairin ona ünvanladığı suallar məhz inanmaq ehtiyacından doğur. Ümumi məzmununda o, uzaq, anlaşılmaz və insan taleyinə biganə kimi təqdim olunsa da, şairin sualı Yaradanın varlığına yox, onun insan həyatındakı roluna yönəlib. Şair Tanrını “bəndə salmaq” istəyir, onu insana məxsus keyfiyyətlər ilə dərk etməyə çalışır. Şair Yaradana sual verməklə yaxınlaşır və bu əlaqə oxucunu da eyni suallarla tək buraxır.
Nə olur mənə, haqq olur,
Sən də bir yandan olursan.
Günü-gündən sevildikcə
Dindən-imandan olursan.
– Bu üzü daşlı dünyanı
Sənin üzündən sevirəm.
Tanrını min ağaclıqdan,
Səni özündən sevirəm…
Şeir Qulu Ağsəs poeziyasında sevginin imanla toqquşduğu, amma onu dağıtmayıb yenidən mənalandırdığı nümunələrdəndir. İnsanın dünyaya və öz taleyinə baxışını dəyişən güc elə budur. Çünki sevdikcə iman itmir. Qulu Ağsəs sevginin Tanrıya alternativ olmadığını, Yaradan anlayışını insaniləşdirən bir mərhələ olduğunu sezdirir. Sevilən varlıq ilahiləşmir, amma onun yerini tutur. Şair ağlamağı ünsiyyət vasitəsinə çevirərək poeziyasında sevginin metafizik ölçüsünü açır. Lirik qəhrəman sevgini yaşayır və oxucunu da bu yaşantının içinə çəkir.
Qulu Ağsəs şeirləri oxucunu müşahidəçi mövqeyində saxlamır, onu düşüncənin içinə çəkir və orada tək qoyur. Şair nə yol göstərir, nə hökm verir, nə də təsəlli paylayır. Onun poeziyasında söz məsuliyyətdir, sükut mövqe. Qulu Ağsəs poeziyasının əsas gücü də məhz buradadır.
Mənbə: https://edebiyyatqazeti.az/
AMEA-nın Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunda ədəbiyyatşünas alim Araz Dadaşzadənin 90 illik yubileyinə həsr olunmuş elmi sessiya keçirilib.
Tədbiri giriş sözü ilə AMEA-nın prezidenti, Ədəbiyyat İnstitutunun direktoru akademik İsa Həbibbəyli açaraq görkəmli elm xadimi Araz Dadaşzadənin 90 illiyinin qeyd edilməsinin önəminə toxunaraq qeyd edib ki, alimin ötən əsrin 70-90-cı illərində apardığı tədqiqatlar, xüsusən Molla Pənah Vaqifə, Qarabağ ədəbi mühütinə, onun görkəmli simalarına həsr etdiyi tədqiqatlar bu gün Qarabağın işğaldan azad edildiyi bir dövrdə yenidən aktuallıq kəsb edir və bugünki nəsillər üçün də o tədqiqatların böyük əhəmiyyəti vardır.
Akademik İsa Həbibbəyli bildirib ki, Araz Dadaşzadənin Molla Pənah Vaqifin həyatı və yaradıcılığı haqqında hələ ötən əsrin 70-ci illərində ərsəyə gətirdiyi monoqrafiya qiymətli mənbələrə və arxiv sənədlərinə, həmçinin istinadlılıq və analitik təhlillərinə görə bu gün də böyük şairimiz haqqında ən qiymətli monoqrafik tədqiqatlardan biri kimi qəbul olunur. Diqqətə çatdırıb ki, Araz Dadaşzadənin “XVIII əsr Azərbaycan lirikası” adlı kitabı ölkəmizdə bir epoxanın ədəbiyyatına həsr olunmuş ilk ümumiləşmiş tədqiqat əsəri kimi böyük elmi əhəmiyyətə malikdir.
“Araz Dadaşzadəyə qədər Vaqif yalnız nikbin şair kimi qeyd olunurdu. Tədqiqatçımız Vaqif realizminin bütün imkanlarını, dərin fəlsəfəsini hiss edərək bu nikbinliyin alt qatını dərindən təhlil edib ümumiləşmiş fikirlər ortaya qoymuşdur. O, Vaqifin bütöv obrazını yaratmışdır. Təkcə Vaqif deyil, o dövrün digər sənətkarlarının yalnız nikbin cəhətlərini qeyd etməklə yox, onların tənqidi realizmə əsaslanan fikirlərini, faciəvi məqamlarını, onların yaradıcılıqlarının bütün mənzərəsini ədəbiyyatda əks etdirməklə qiymətləndirməsini ortaya qoyub. Sovet ədəbiyyatının əsas prinsiplərindən biri tarixi nikbinlik prinsipi idi. Sovet ədəbiyyatı əsas istismarçı zümrələr kimi gördüyü bəy-xanları, bir sözlə, keçmişi tənqid etməyə köklənmişdi. Tənqidi prinsip, tarixi nikbinlik prinsipi sosializm yaradıcılığına uyğun gəlirdi. Araz Dadaşzadə Vaqifə də, Vidadiyə də, bir sözlə, həmin dövrün yaradıcı adamlarına kompleks yanaşma ilə ədəbiyyatşünaslıq elminin metodologiyasına öz əlavələrini etməyi bacarmışdır”, – deyə akademik İsa Həbibbəyli vurğulayıb.
Akademik İsa Həbibbəyli Araz Dadaşzadənin ensiklopedik fəaliyyətinə də toxunaraq bildirib ki, alimin bu istiqamətdə də diqqətəlayiq fəaliyyəti olmuşdur. O, Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasının Baş redaktoru vəzifəsinə qədər böyük yol keçmiş və ədəbiyyatşünaslığımıza olduğu kimi, ensiklopediya sahəsində də əməli xidmət göstərmişdir.
Sonra Ədəbi tənqid şöbəsinin müdiri filologiya elmləri doktoru Vaqif Yusifli “Araz Dadaşzadənin Vaqif dünyası”, filologiya elmləri doktoru Cavanşir Yusifli “Araz Dadaşzadə XVII-XVIII əsrlər Azərbaycan lirikasının tədqiqatçısı kimi”, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Fidan Əlizadə “Professor Araz Dadaşzadə Molla Pənah Vaqif yaradıcılığı haqqında” məruzələri ilə çıxış ediblər.
Vaqif Yusifli məruzəsində vurğulayıb ki, “Araz Dadaşzadə əsl ədəbiyyat adamı idi, ədəbi prosesdə fəallığı ilə seçilirdi. Onun həm klassik ədəbiyyatla, həm də müasir ədəbi proseslə bağlı məqalələri, namizədlik və doktorluq dissertasiyalarına verdiyi rəylər, onlarla elmi əsərlərdə redaktor kimi çalışmaları, ayrı-ayrı tamaşalara həsr etdiyi resenziyalar, Yazçılar İttifaqında keçirilən mötəbər müşavirələrdə çıxışları buna sübut ola bilər…
Araz Dadaşzadənin Vaqif yaradıcılığı ilə bağlı fikir və mülahizələri onun mükəmməl bir ədəbiyyat tarixçisi olduğunu, bu sahədə ustadları olan Həmid Araslı, Məmməd Arif, Məmməd Cəfər yolunu davam etdirdiyini göstərir…”
Azərbaycan Milli Konservatoriyasının rektoru, professor Kamilə Dadaşzadə çıxışında yubilayrın sənətşünaslıq sahəsində böyük nailiyyətlərə məxsus şəxs olduğunu vurğulayıb. Bununla yanaşı, elm aləminə Molla Pənah Vaqifin tədqiqatçısı kimi daxil olduğunu da xatırladıb. Vaqifşünaslıq sahəsində fundamental əsərin müəllifi olduğunu diqqətə çatdırıb.
Daha sonra filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Aqşin Dadaşzadə çıxış edərək tədqiqatçı-alimin ədəbi araşdırmaçılıq fəaliyyətindən söhbət açıb. O qeyd edib ki, Araz Dadaşzadə Molla Pənah Vaqif, Molla Vəli Vidadi, Şakir Şirvani kimi ədiblərimizin yaradıcılığı barədə ciddi tədqiqatlar ortaya qoymuşdur və ədəbiyyatşünaslıq və tənqid sahəsinə böyük xidmətlər göstərmişdir.
Araz Dadaşzadənin qızı filologiya üzrə elmlər doktoru Zümrüd Dadaşzadə çıxış edərək bildirib ki, fundamentallıq, əsaslılıq, hər şeyin mahiyyətinə varmaq ədəbiyyatşünas-alim Araz Dadaşzadənin yaradcılığına xas olan ən ümdə keyfiyyətlərdən biri idi. O, hər sözün üzərində sanki əsirdi və bu keyfiyyətini övladlarına da ötürmüşdü. Onun ən vacib xüsusiyyətlərindən biri sistemləşdirməyi bacarmaq idi. Hər bir işində, elmi yaradıcılığında ən xırda detalları belə nəzərə alır və onları sistemləşdirirdi.
Tədbirdə görkəmli alimin həyat və yaradıclığından bəhs edən videoçarx nümayiş etdirilib.
Sonda ailəsi adından çıxış edən sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru, professor Zümrüd Dadaşzadə və filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Aqşin Dadaşzadə göstərilən hörmət və ehtirama görə, tədbirin təşkilatçılarına və iştirakçılarına minnətdarlıqlarını bildiriblər.
Azərbaycan Respublikasının mədəniyyət naziri Adil Kərimli yanvarın 29-da Belarusun ölkəmizdəki səfiri Dmitri Pineviçlə görüşüb.
Səfiri salamlayan nazir Azərbaycan ilə Belarus arasında mədəniyyət sahəsində əlaqələrdən söz açıb.
Söhbət zamanı Azərbaycan ilə Belarus arasında mədəni əməkdaşlığın inkişaf etirilməsi müzakirə olunub. Gələcəkdə mədəniyyət günlərinin keçirilməsi, bölgələrdə mədəni proqramların birgə təşkili ilə bağlı fikir mübadiləsi aparılıb.
Mənbə: https://culture.gov.az/
Mərkəzi icra hakimiyyəti orqanları və digər idarəetmə qurumlarının rəhbərlərinin şəhər və rayonlarda vətəndaşların qəbulu cədvəlinə əsasən Azərbaycan Respublikasının mədəniyyət naziri Adil Kərimli tərəfindən 2026-cı il fevralın 13-də, saat 10:00-da Qax rayon Heydər Əliyev Mərkəzində (ünvan: Qax şəhəri, Nəriman Nərimanov prospekti 7 ) Şəki şəhəri, Qax, Oğuz, Qəbələ, Zaqatala, Balakən rayonlarından olan vətəndaşların qəbulu keçiriləcəkdir.
Vətəndaşlar 2026-cı il fevralın 9-dək Nazirliyin info@culture.gov.az elektron poçt ünvanı, (012) 493-43-98 telefon nömrəsi vasitəsilə müraciət etməklə qəbula yazıla bilərlər.
Mənbə: https://culture.gov.az/
2026-cı ildə böyük Azərbaycan şairi Əfzələddin Xaqani Şirvaninin 900 illiyi tamam olur.
Xaqani Şirvani Azərbaycan ədəbiyyatı və mədəniyyətinin qızıl dövrünün ümumbəşər mədəniyyəti xəzinəsinə bəxş etdiyi nəhəng simalardandır. Zəmanəsinin ən müxtəlif elmlərini dərindən bilən və Şərqin çoxəsrlik mədəni ənənələri zəminində əzəmətlə yüksələn qüdrətli söz ustası şeiriyyətin zirvəsində dayanan sənət nümunələrindən ibarət zəngin bir irs qoyub getmişdir. Ədalətə çağırış, mübarizə ruhu və şəxsiyyət azadlığı, mənəvi ucalıq, insan ləyaqəti və idrakın gücünə inam bu nadir irsin səciyyəvi cəhətləridir. Mütəfəkkir sənətkar ictimai-fəlsəfi və didaktik-əxlaqi düşüncələrdən yoğrulan, yüksək estetik dəyərə malik humanist məzmunlu əsərlərində sosial-tarixi hadisələri özünəməxsus bədiiliklə mənalandırmış və bunlardan ibrət almağı tövsiyə etmişdir. Xaqani yaradıcılığında parlaq lirik lövhələrlə ifadəsini tapan vətənpərvərlik motivləri şairin doğma yurda və onun gözəlliklərinə sonsuz sevgisinin dolğun poetik təzahürüdür. Əsrinin mədəni həyatı ilə heyrətamiz dərəcədə sıx bağlı olan Xaqani Şirvani klassik ədəbiyyata qazandırdığı yeniliklərlə bütövlükdə Yaxın və Orta Şərq xalqlarının ədəbi-fəlsəfi fikrinin inkişafına qüvvətli təsir göstərmişdir. Sonrakı yüzilliklərin ustad şairləri Xaqani dühasına həmişə ehtiramla yanaşmış, məktəb kimi ondan bəhrələnmişlər.
Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 109-cu maddəsinin 32-ci bəndini rəhbər tutaraq, Azərbaycan ədəbiyyatının qüdrətli nümayəndəsi Xaqani Şirvaninin 900 illik yubileyinin qeyd olunmasını təmin etmək məqsədilə qərara alıram:
1. Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyi Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası ilə birlikdə böyük Azərbaycan şairi Xaqani Şirvaninin 900 illik yubileyinə həsr olunmuş tədbirlər planı hazırlayıb həyata keçirsin.
2. Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti bu Sərəncamdan irəli gələn məsələləri həll etsin.
İlham Əliyev
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti
Bakı şəhəri, 28 yanvar 2026-cı il
Mənbə: https://president.az/
Bu gün görkəmli ədəbiyyatşünas Firidun bəy Köçərlinin doğum günüdür
Ömrünün 40 ilini millətinin maariflənməsi və tərəqqisi yolunda xərcləyən Firidun bəy Köçərli ədəbi fikir tariximizdə ən ali məqam sahibi kimi xatırlanır. Ötən əsr ədəbiyyatşünaslığının inkişafında müstəsna xidmətləri olan Firidun bəy Köçərli mənsub olduğu xalqın yaddaşında ölümsüzləşən ziyalılardandır.
AZƏRTAC xəbər verir ki, bu gün Azərbaycan ədəbi tənqidi və ədəbiyyatşünaslığının görkəmli simalarından biri, ictimai xadim Firidun bəy Köçərlinin anadan olmasının 163-cü ildönümü tamam olur.
O, klassik Azərbaycan ədəbiyyatı haqqında geniş məlumata, dərin elmi-nəzəri biliyə, incə zövqə malik olduğu üçün hər bir qələm sahibinin yaradıcılığını özünəməxsus şəkildə təhlil edib. O, Məhəmməd Füzuli, Molla Pənah Vaqif, Qasım bəy Zakir, Seyid Əzim Şirvani kimi şairlər haqqında çox dəyərli oçerklərin müəllifidir. Onun Mirzə Fətəli Axundzadə, Cəlil Məmmədquluzadə, Yusif Vəzir Çəmənzəminli, Mirzə Ələkbər Sabir barəsində ədəbi-tənqidi, realist fikirlərini əks etdirən maraqlı əsərləri var.
Görkəmli ədəbiyyatşünas alimin elmi fəaliyyəti Azərbaycan tarixinin qiymətli səhifələrindən sayılır. Unudulmaz millət aşiqinin “Azərbaycan ədəbiyyatı” əsəri isə ədəbiyyatşünaslığımızın inkişafında böyük rol oynayan və bu gün də aktuallığını itirməyən əsərlərindəndir.
Firudin bəyin irsi ilk dəfə 1957-ci ildə ədəbiyyatşünas alim Bəkir Nəbiyev tərəfindən araşdırılıb. O, arxiv materialları toplayaraq Firudin bəyin sağ qalan tələbələri ilə görüşərək 1960-cı ildə “F.Köçərlinin həyat və yaradıcılığı” mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə edib. 1967-ci ildən Respublika Uşaq Kitabxanası Firidun bəy Köçərlinin adını daşıyır.
Mənbə: https://azertag.az/
Söz başı
Aşıq deyir:
Bax bu qaşa, bax bu gözə,
Yandı bağrım, döndü közə.
Keçən sözü çəkmə üzə,
Keçən keçdi, olan oldu.
Bəzən bayatılarımızda, qoşmalarımızda, gəraylılarımızda ilk sətrlə son misralar arasında uyğunsuzluq, rabitəsizlik sezilir, beytlər elə bil bir-biriylə heç cür uzlaşmır. Sanki birinci cümlələrdə musiqi aləti köklənir ki, sonrakı misralarda melodiyanı xaric xal vurmadan çalsın. Doğrudanmı, birinci sətrlərlə sonuncuların heç bir məntiqi əlaqəsi, duyğu bağlantısı yoxdur? Burda gətirdiyim gəraylının ilk iki misrasıyla üçüncü və dördüncü misralarını nə bağlayır?
Nə? Bir insan ömrü, yaşanılmış həyat… “Bax bu qaşa, bax bu gözə, Yandı bağrım, döndü közə” – bu sözləri yalnız gənclik atəşiylə yanan, eşq alovunda qovrulan AŞİQ (aşıq yox, aşiq) deyərdi. “Keçən sözü çəkmə üzə, Keçən keçdi, olan oldu” – bu sözlər isə çılğın istəklər, odlu ehtiraslar içində yaşanılmış bir ömrün son mənzilində, əbədi dayanacağına çata-çatda, yetə-yetdə söylənmiş, bir az qüssəli, bir az nisgilli, bir az incikli yekun sözü, müdrik və yorğun AŞIĞIN (aşiqin yox, aşığın) son etirafıdır. Keçən sözü çəkməyə, diriltməyə, qaytarmağa ehtiyac varmı? Olan olub, keçən keçib…
Bu misraları bir-birinə bağlayan qafiyələr deyil, həyatın amansız məntiqi, qaçılmaz gedişatıdır. Hecaların sayı deyil, yaşanmış illərin, günlərin sayıdır.
“Keçən günə gün çatmaz, calasan günü günə”… nə mənada çatmaz? Keçib getmiş günə tay-bərabər, onun qədər cazibəli, munis, gözəllikdə ona çatan günlərimiz daha olmayacaq – bu anlamdamı? Yaxud günləri mirvari kimi sapa düzüb keçmişə sarı uzatsan, ip ucundan tutub gerilərə dönmək istəsən, görəcəksən, bu, mümkün deyil – bu mənadamı? Yəqin ki, xalq dühası “çatmaq” sözünün hər iki anlamından yararlanaraq ikiqat çəkisi olan bir təşbeh yaradıb.
Keçən günə çatmağa qabil deyiliksə, keçmişi canlandırmaq, oyatmaq, müəyyən anlamda bir daha yaşamaq olar. Xatirələrimizdə – anılarımızda. Düşüncələrimizdə. Yuxularımızda.
Kağız üzərində!
Bu baxımdan Keçmiş həmişə bizimlədir. İçimizdədir – qəlbimizdə, beynimizdə, yaddaşımızdadır. İstədiyimiz vaxt sehrli qapını açıb İçəri dünyamıza daxil ola bilərik. Bəlkə də elə yeganə real gerçəklik də kağız üzərində əks olunmuş, həkk edilmiş, bizdən sonra baqi qalacaq (əgər qalacaqsa) gerçəklikdir. Mətnin gerçəkliyi. Vaxtın ardıcıllığına, “əvvəl-axır” istiqamətinə məhəl qoymayan, Keçmiş-İndi-Gələcək ölçülərinə sığmayan, Başlanğıcdan Sona doğru yönəlmiş hərəkət cədvəlinə tabe olmayan Mətn. Yaddaşımız – ömrümüzün xülasəsi, icmalıdır.
Ömür – Ölüm yoludur. Yer üzərində ilk addımlarımızdan, tələffüz etdiyimiz ilk sözlərimizdən üzü bəri hər istəyimiz, hər niyyətimiz, hər gözləntimiz bizi ömrün sonuna, ölümə aparan yolun müəyyən məntəqələri, mərhələləridir. Hər arzumuz Zamanın Gələcək mənziliylə bağlıdır, bu mənzillərin sonuncusu isə məzarlıqdır. Anılar, düşüncələr düzümü – Mətn bizi geriyə, ötüb keçdiyimiz mənzillərə, anlara qaytara bilir.
İtirdiyimiz insanlar, əziz sifətlər, yaşanılmış olaylar, keçdiyimiz yollar, üzdüyümüz dənizlər, dırmandığımız dağlar, gəzdiyimiz şəhərlər, gördüyümüz kəndlər, oxuduğumuz kitablar, dinlədiyimiz musiqi, aləmin rəngləri, çalarları, qoxuları, insan səsləri, pıçıltıları, iniltiləri, gülüşləri – bütün bu əlvan, hay-küylü, qaynayıb qarışan, burulub-durulan dünya kağız üzərində həkk oluna və yenidən oyana, canlana bilərmi? Bu, mümkünmüdür? Hər halda təşəbbüs imkan daxilindədir. Bu kağız, bu qələm, bu da vaxt – tünlük ömrün durmaz axarından, mühitin burulğanından qoparıb ayırdığın bir neçə ay – yay ayları – yaradıcılıq günləri, həftələri…
Son illər beynimdə hərlədiyimi, qəlbimdə becərdiyimi, qəfil yaddaş qığılcımlarını bir əlcə kağızlara yazıb saxladıqlarımı axır ki, araya-ərsəyə gətirmək istəyirəm. Pərakəndə duyğuların, dağınıq fikirlərin, pərən-pərən düşmüş anıların, dərbədər düşüncələrin əl-ayağını bir yerə yığmağa çalışıram.
Xatirələr, anılar aləminin sirli qırxıncı qapısını azacıq araladınmı, Keçmiş səmum yeli kimi üzünü qarsacaq, qəfil sel kimi alıb səni aparacaq, xilas olmaqçün saman çöpü axtaracaqsan, tapmayacaqsan, boğulacaqsan.
Gəl qınama, oğul, məni,
Xatirələr boğur məni!
Hərdən-birdən, ayda-ildə bir kərə “şairliyim tutanda” yazdığım beytdir. Nə əvvəli vardı, nə axırı. Eləcə iki misra.
İllər boyu içimdə gəzdirdiyim bu çətin, ağrılı yazını 1996-cı ilin yayında Zuğulbada başlayıram. Mənzilimin pəncərələri dənizə açılır. Bu sabah dəniz sakitdir, aram-aram nəfəs alır, ləpələr sahili nəvazişlə tumarlayır, yumşacıq-yumşacıq sığallayır. Bir azdan yüngül meh əsməyə başlayır və dəniz də, elə bil “töyşüyür”. Ləpələr yorğan kimi bir-birinin üstünü örtür. Meh birdən çırpınıb qalxdığı kimi, birdən də susur, öləziyib sönür, yatır. Dəniz nəfəsini dərir, ah çəkib köksünü ötürür, yenə yorğun-arğın, tənbəl-tənbəl, yayxana-yayxana əbədi ləngərində titrəşir. Sanki hərəkət etməyə, tərpənməyə ərinir. Səhəri günorta, gündüzü axşam əvəzləyir.
Qürub çağıdır. Göydə – bulud yanğını. Fikirli buludlar didim-didimdir, səma boyu harasa yollanırlar.
Dəniz elə həmin dənizdir. Çimdiyim, üzdüyüm, haçansa, az qala, batacağım dəniz. Hərdən köksünü qabardıb həddini aşsa da, elə həmin qoca Xəzərdir. Aylı gecələrdə köpüklü dalğalarıyla dişlərini ağardan Xəzər. Küləkli havalarda dalğaları cıdır yarışına çıxmış ağzı köpüklü köhlənlər kimi sahilə, qayalara birinci çatmağa can atan Xəzər. Başqa bənzətmələr də gəlir ağlıma, Dəniz – atları cilovunu gəmirən, hövsələsiz qoşun kimi axın-axın, dalğa-dalğa sahilə – sal qala divarlarıtək alınmaz qayalara hücum çəkir, həmlə edir, təpir, qayaların yalçın sərtliyinə çırpılıb çilik-çilik olur. Elə bil qayalar da dənizə yumruq göstərir. Bu bənzətmələr mənimdir. Atamın “Dəniz nəğmələri”ndə, Xəzərlə bağlı başqa şeirlərində günün müxtəlif vaxtlarıyla, müxtəlif havalarla bağlı dürlü bənzətmələr var:
Dalğalar axıb gedir,
Üstü köpüklü.
Elə bil ağsaçlı bir qoca
Bir göy rəngli bərə çəkir.
Yaxud:
Gördüm qayada
Dənizin ləpirlərini.
Nə zamansa dəniz
burdan köçüb.
Və ya:
Qayalar da əyilib, elə bil
axtarır dənizə qərq olmuş sükutu…
“Göydə buludlar görünür, üzü çapıqlı xəyal kimi” – bu da atamındır. Bu gün mən də həmin buludlara baxıram. Həmin olmasa da, eynən, onun haçansa gördüyü kimidir bugünkü buludlar. Eynən, bugünkülərə bənzəyən qızılı-çəhrayı bulud qafilələri atamgil yaşayanda da, min il, milyon il bundan əvvəldəki kimi, belədən-belə, göyün bu üzündən o üzünə ahəstə-ahəstə süzüb gedirlər. “Karvan bulud” – yəqin bu təşbehin də neçə yüz, bəlkə neçə min il yaşı var. Buludların yaşından az, dəvə karvanlarını görən və bu təşbehi, bənzətməni icad edən insanın yaşı qədər.
Bəzən də mənə elə gəlir ki, Xəzər yaşıdımdır. Uşaqlığımın, yeniyetməlik çağımın, gəncliyimin dənizi də mənimlə birgə qocalır. Eyvandan sağa baxıram – bir az aralı “Gənclik” düşərgəsidir, ömrümün neçə xoş günüylə, dost ünsiyyəti, qızğın ədəbi mübahisələrin, Abşeron gecələrinin yaradıcılıq saatlarıyla bağlı anımlar canlanır. Daha uzaqlara baxıram – Buzovna, bağımız, atalı-analı, qohum əqrəbalı, qayğısız illərimin xatirələri püskürür. Bir az daha uzaqlarda – Mərdəkan – ilk sevgi günlərinin silinməz yaddaşı…
Uzaq gəncliyimdə yay günlərinin ən qızmar çağı çimərliklə on kilometr o başa – on kilometr bu başa – Buzovnadan Mərdəkana Zemfiragilin bağına nişanlımı görmək üçün getdiyim günlər…
İndi burdan həsrətlə, intizarla, özləmlə uzun-uzadı baxdığım nə mənim Buzovnam, nə mənim Mərdəkanım, nə mənim “Gəncliyimdir”. Vaxt – illərimin arasına ən sərt dövlət sərhədlərindən daha keçilməz çəpər çəkib… Anamın şeiri yadıma düşür:
Unutmaq istəyirəm
acı-şirin xatirələri,
dənizin səsi gəlir,
Unutmaq istəyirəm
Sahildə şirin yuxular kimi keçən
həzin axşamları,
günəşli səhəri.
Unutmaq istəyirəm
yandırıb-yaxan xatirələri,
dənizin səsi gəlir…
***
İlk variantda adı “Əsrim, əslim, nəslim” olan bu yazımın janrını təyin etməkdə çətinlik çəkirəm. Janr təyini kimi “Anılar, sənədlər, düşüncələr”, “Üç əsrin ailə dastanı” əlbəttə, şərtidir. Amma hər halda məqbuldur, çünki yazının mahiyyətini əks etdirir. Ona görə Anılar (Xatirələr) deyirəm ki, keçən dövrlər, illər, olanlar yada salınır. Amma bu, yalnız mənim ömrümün xatirələri deyil, anamın, atamın söhbətlərindən dinlədiyim, yaxud yazılarında qeyd olunmuş anılarıdır. Amma bu, sırf onların xatirələri də deyil, çünki nə Rəsul Rza, nə Nigar Rəfibəyli bitkin xatirələr yazmayıblar. Ayrı-ayrı vaxtlarda, müxtəlif münasibətlərlə yaşadıqları çeşidli illər, dövrlər, tanıdıqları şəxsiyyətlər haqqında qeydləri qələmə alıblar. Şeirlərində ömürlərinin müəyyən məqamları, görüşdükləri, ünsiyyətdə olduqları, dost bildikləri insanları xatırlayırlar. Daha çox şeyləri isə qələmə almadılar, amma bizlərə, övladlarına danışırdılar və bu anılar da bizim hafizələrimizdə yaşayır. Ancaq mənim məqsədim yalnız bu sistemsiz xatirə fraqmentlərini ardıcıl mətndə birləşdirmək deyil. Bu yazının bir yox, iki, üç müəllifin memuarları sayıla biləcəyinin səbəbi odur ki, mən onların – atamla anamın xatirələrini də yalnız özlərinin yazılı mətnləri, ya şifahi (yəni mənim eşitdiyim) söhbətləri əsasında bərpa etməkdən əlavə, daha bir işi də öhdəmə götürməyə cəsarət edirəm. Bütöv bir dövrü – onların mənə qədər yaşadıqları illəri, birlikdə keçirdiyimiz günləri və onlardan sonra mənim sürdüyüm ömür müddətini – üçümüzün gözüylə görmək və yozmaq istəyirəm. Odur ki, bu yazı, əsasən, üç insanın xatirələrindən – anılarından başqa, həm də üç insanın düşüncələridir. Mənim – öz doğuluşumdan qabaqkı illər haqqında düşüncələrim, onların – valideynlərimin mənim görmədiyim, fəqət görmək istədiyim illər haqqında fikirləri, təəssüratları və onların ölümlərindən sonrakı dünya haqqında düşünə biləcəkləri (əlbəttə, mənim zənnimcə, amma bu zənn onların fikirlərinə və duyğularına bələd olmağıma əsaslanır). Eyni zamanda mətnimə bacılarım – Fidanın, Təranənin, həyat yoldaşım Zemfiranın xatirələrindən parçalar da daxil edirəm. Babalarını, nənələrini yaddaşlarında yaşadan nəvələri Turalın, Ayselin, Günelin yazıları da Rəsulla Nigarın portretlərinə yeni çalarlar əlavə edir.
Bu anılarım sadəcə xatirə, memuar kimi təqdim edilməməsinin, bu düşüncələrin sadəcə esse janrına aid olmamasının və nəticə etibarilə “Üç əsrin ailə dastanı” adlandırılmasının səbəbi də budur. Üç ömrün və bu üç ömrün fonunda bir neçə nəslin, üç əsr boyu həyat yolunu, təəssüratlarını əks etdirən dastandır. Bu, nə sırf anılar, xatirələrdir, nə də sırf düşüncələr-esselər. Bu, iki janrın ünsürlərindən əmələ gələn üçüncü bir janrdır. Amma sadəcə dastan deyil, sənədli dastan, real insanlar haqqında anılar, düşüncələr dastanıdır. Məsələn, mən, tutalım, Mirzə Cəlil Məmmədquluzadəni, Hüseyn Cavidi, Cəfər Cabbarlını, Əhməd Cavadı, Mikayıl Müşfiqi görə bilməzdim. Ancaq onların canlı insani cizgilərini atamın, anamın yazılı mətnlərindən, şifahi söhbətlərindən qavradığım kimi, yaradıcılıqları, taleləri haqqında öz düşüncələrim həmin şəxsiyyətlərin bədii surətlərini bu yazıda əks etdirməyə imkan verir.
Yaxud Stalin! 15 yaşıma qədər onun dövründə yaşasam da, onu şəxsən görməmişdim (halbuki məsələn, Moskvada nümayişdə rəhbəri canlı görmək ehtimalı ola bilərdi). Amma hətta televiziya erası gəlməzdən öncə də Sovet İttifaqında bircə nəfər belə, “mən Stalini görməmişəm” deyə bilməzdi. Çünki yalnız qəzet, jurnal və kinoekranlardan deyil, idarələrdə və hətta evlərdə divarlardakı şəkillərindən də Stalin daima hamıya gözünü zilləmişdi, zəhmi qara kabus kimi hər kəsin üstünə çökmüşdü. Nazim Hikmətin ona həsr etdiyi şeirində bu fenomen çox dəqiq ifadə olunub.
Amma SSRİ əhalisinin böyük qisminin bu şəkillərə rəğbət, hörmət və hətta məhəbbət hissləriylə baxdığını da danmaq olmaz. Stalindən bəhs etmədən, onun bir neçə nəslin taleyində oynadığı roldan söz açmadan dövrümüz haqqında danışmaq mümkün deyil. Yaxud onun Azərbaycan miqyasında kopyası Mir Cəfər Bağırov. Canlı Bağırovu uşaqlığımda bircə dəfə uzaqdan-uzağa görmüşdüm. Amma atamın, başqa çağdaşlarının söhbətlərindən, yaxud bu gün açılan tarixi faktlardan, hərəkətlərinin mahiyyəti haqqında bildiklərimdən və bütün bunlar barəsində öz qənaətlərimdən, düşüncələrimdən çıxış edərək bu çox mürəkkəb təbiətli, zabitəli, zəhmli, amansız və rəhmsiz, eyni zamanda, yeri gələndə, millətinin qeyrətini çəkməyi bacaran insanın həm güclü, həm qəddar cəhətlərini təhlil etmək vacibdir…
Üzeyir bəyi uşaqlığımda bir neçə dəfə görmüşdüm. Böyük bəstəkar haqqında atamın yazılı xatirələri, anamın, başqa müasirlərinin, özəlliklə,ı Niyazinin söylədikləri yaxşı yadımdadır. “Üzeyir ömrü” filmi üzərində çalışarkən bu böyük insanı daha yaxından duya bildim, ömür yoluna daha artıq məhrəm oldum. Üzeyir bəy haqqında anılar – düşüncələr çox çətin bir dövrdə sənətkarın mürəkkəb taleyi haqqında söz deməyə imkan verir. Atamın-anamın müasirləri olan yazıçılar, şairlər, bəstəkarlar, rəssamlar, alimlər… Neçə-neçə dəyərli insanın surətləri hələ də gözlərim qarşısındadır, səsləri qulaqlarımdadır. Azərbaycanda Türkiyənin adını belə, dilə gətirmək yasaq olanda bu qardaş ölkəni Nazim Hikmətin səsiylə, nəfəsiylə duyduq. Moskvada, Bakıda böyük şairi dəfələrə dinlədim – şeirlərini, söhbətlərini, xatirələrini… Sonralar Türkiyənin başqa yazıçılarıyla, sənətçiləriylə də tanış, bəziləriylə dost oldum. Keçmiş Sovet İttifaqının bir sıra ədəbiyyat, sənət adamlarıyla əvvəllər atamgilin evində, sonralar öz evimdə, ya da Moskvada, müxtəlif şəhərlərdə ünsiyyətdə oldum.
1987-ci ildə Azərbaycan Yazıçılar təşkilatının rəhbəri seçiləndən sonra, illah da, 1988-ci ildə Qarabağ hadisələri başlanandan bəri siyasi həyatın burulğanına düşdüm, keçmiş SSRİ-nin və Azərbaycanın müxtəlif dövrlərdəki rəhbərləriylə, bir sıra başqa ölkələrin siyasətçiləri ilə görüşməli, danışmalı, bəzən mübahisə etməli oldum. Bu insanlar haqqında da, ümumən hadisələrin gərginliyi etibarilə də bir əsrə bərabər olan bu dövr haqqında xatirələrim, qənaətlərim, ağrılı düşüncələrim boldan boldur. Bütün bu hadisələrin və daha öncəki illərin olaylarını canlandırarkən, öz həyatımı, ailəmizin taleyini mərkəzə çəkməyim bizim müstəsna və əlahiddə rol oynamağımızı iddia etmək deyil. Əsla. Məsələ ondadır ki, hər bir bədii əsərin, xüsusilə, romanın (mən bu yazımı bədii əsər və məhz dastan – roman sayıram) məhvərində müəyyən surətlər, personajlar durur. Dövrün mənzərəsi onların taleyi vasitəsilə əks etdirilir. Dövrümüzü ehtiva etmək üçün personajlar seçəndə yaxşı tanıdığın, içəri dünyasına – ömür yoluna, duyğu və düşüncələrinə bələd olduğun insanları seçməyin təbiidir.
Subyektiv faktorlardan başqa obyektiv amillər də var. XX əsr Azərbaycan ziyalılarının həyat dövrləri ailəmizin müxtəlif nəsillərinin taleyində əks olunub. Zaman nəsilbənəsil ailə üzvlərimizin ömür yoluna dərindən-dərin izlər salıb. Əslimizdən, nəslimizdən söz açanda hadisələr, hətta XX əsrin hüdudlarını aşıb XIX əsrə qədər uzanır. Xanlıqlar dövrü, çar Rusiyasının Qafqazı zəbt etməsi, ulu babamız Məmmədxanın yaşadığı illərə düşür. Bayat boyundan, şahsevən tayfasından Məmmədyar oğlu Məmmədxan rus soldatlarına müqavimət göstərdiyi üçün çar hökuməti tərəfindən həbs edilir, zindana atılır və zindanda zəhərləndirilərək öldürülür.
Anam tərəfindən Rəfibəylilər nəslinin də tariximizdə önəmli yeri var. Ulu babam Ələkbər bəy Rəfibəyli – Azərbaycanın ilk siyasi partiyası – Difai partiyasının Gəncədə qurucusu, partiyanın fəxri sədri və nüfuzlu el ağsaqqalı olub. Onun oğlu, anamın atası Xudadat bəy – müstəqil Azərbaycanın ilk səhiyyə naziri, daha sonra Gəncə quberniyasının general-qubernatoru vəzifələrini daşıyıb. 1920-ci ilin aprelində bolşeviklər hakimiyyəti ələ keçirəndə həmin ilin mayında Gəncə üsyanının təşkilatçılığında ittiham olunaraq həbs edilir. Erməni “şahidlərin” ifadələri, erməni müstəntiqin apardığı iş nəticəsində, erməni hakimin çıxardığı hökm əsasında güllələnir.
20-ci illərin təhsil dövrü, 30-cu illərin ədəbi həyatı, məşum 37-ci ilin itkiləri, Vətən müharibəsinin təhlükələri və çətinlikləri, 45-ci ilin Cənubi Azərbaycan fərəhi və ümidləri, 46-cı ilin Cənubi Azərbaycan faciəsi, 40-cı illərin sürgün qorxusu, Stalinin ölümü və ona inamın darmadağın olması, Xruşşovun hökmranlığı və süqutu, Brejnev dövrünün durğunluğu – bütün bu tarixi mərhələlər atamın, anamın ömür yollarına damğasını basmış hadisələrdir. 81-ci ildə yüz gün içində bir-birinin ardınca vəfat etmiş valideynlərimdən sonra cərəyan edən olaylar – Qarabağ qarşıdurması, 90-cı ilin Qara Yanvar müsibəti, 91-ci ildə Moskvada avqust qiyamı, SSRİ-nin dağılması, Azərbaycanın müstəqilliyini bərpa etməsi, Xocalı dəhşəti, dostlarımın həlak olduqları dikuçar qəzası, Xalq cəbhəsinin iqtidar olduğu müddət, Heydər Əliyevin yenidən hakimiyyətə qayıdışı – bütün bunlar gözlərim önündə baş verən hadisələrdir, onların bəzən müşahidəçisi, bəzən iştirakçısı olmuşam. Amma yaşımdan öncə olmuş hadisələr, tarixi dövrlər haqqında, şəxsiyyətlər barəsində də müəyyən düşüncələrim, qənaətlərim, çıxardığım nəticələr var və bunlar haqqında da yazmaq istəyirəm.
Bu kitab bir neçə ömrü yenidən kağız üzərində yaşatmaq təşəbbüsüdür. Bəlkə iddialı görünsə də, ölümsüzlük təmənnası, keçən keçəndən, olan olandan sonra Dünyada, Zamanın axarında, qaçıb uçan Vaxtın içində qalmaq niyyətidir. Bu yazımı bitirib sahmana sala, nəşr edə bilsəm, ömrümün yəqin ki, ən vacib, ən önəmli işini görmüş olaram.
Müsahibələrdə dönə-dönə “bu yay əsəri bitirəcəm” desəm də, yayı-yaya, ayı-aya, ili-ilə sata-sata bu yazıya başladığım gündən 30 il keçdi. Söz verdim ki, bu il mütləq bu işi bitirməliyəm. Sözümün üstündə durmalıyam.
Bu yazıyla bir vaxtda, paralel olaraq “Min beş yüz ilin oğuz şeiri” antologiyasını hazırlayırdım. Makinada klassik şairlərin əsərlərini köçürürəm. Növbə böyük Füzuliyə çatıb:
Mən kiməm? – Bir bikəsü biçarəvü – bixanıman,
Taleyim aşuftə, iqbalım nixun, bəxtim yaman.
Axşamlar yazı-pozudan yorulub mütaliə edirəm. Yenicə çapdan çıxmış “Ağaoğlular” kitabını oxuyuram. Vilayət Quliyevin tərtib etdiyi bu kitaba Əhməd bəy Ağaoğlunun “Mən kiməm?” adlı essesi də daxil edilib. Nə qəribə bir təsadüf?! Füzulinin və Əhməd bəyin “Mən kiməm?” sualıyla rastlaşdığım bir gündə bu sualı üçüncü dəfə eşidirəm. Bapbalaca, təzə-təzə dil açan bir qızcığazın dilindən. İki yaş dörd aylıq qız nəvəm Deniz mənə yanaşır və birdən soruşur:
– Mən kiməm?
– Sən mənim ceyranımsan, – deyirəm, – maralımsan, qəşəngimsən, gözəl-göyçək nəvəmsən, – deyirəm.
Dediklərimin mənasını dərk edərək məmnun-məmnun dinləyir və mən onu sınamaq üçün səsimi dəyişmədən, eyni tonda, eyni intonasiyayla:
– Meymunumsan, – deyən kimi dərhal:
– Omaz – deyir. “Omaz” – olmaz onun dilində ən qəti, ən ötkəm, təkzibedilməz “yox”dur. Yamanca hikkəli qızdır. Anası ona laylay çalır, yatızdırır, “laylay dedim yatasan, qızıl gülə batasan”… Heç də yatmaq fikrində olmayan Deniz başını qaldırıb qeyzlə: – yatmıram, qızıl gülə də batmıram, – deyir.
Ulu babalarımdan, nəslimizdən, valideynlərimdən, onların və özümün dost-tanışlarımdan, ömür boyu rastlaşdığım insanlardan bəhs edəcək bu kitaba ilk personaj kimi ailəmizin ən kiçik nümayəndəsi Denizi daxil edirəm (Bu sözbaşı yazıldığı ildə hələ ən kiçik qız nəvəm Sezen dünyaya gəlməmişdi. Daha sonra nəticələrim – Murad, Sevinc, Maya, Tural doğuldu. Yazını qələmə aldığım şəkildə saxlamaqla sonrakı cümləyə Sezenin də adını əlavə edirəm).
Bu kitabı da iki oğlan nəvəmə – Rəsula və Anara, iki qız nəvəmə – Denizə və Sezenə, bir də dörd nəticəmə – Murada, Sevincə, Mayaya, bir yaşlı Turala ithaf edirəm.
Nəvə, nəticə, kötücə, iticə, yadıca… Soyadımızın kökü Məmmədxandan başlasaq – onun oğlu Mahmud ağa, nəvəsi Məmməd ağa, nəticəsi Mirzə İbrahim, kötücəsi Rəsul Rza, iticəsi – mən, yadıcası – oğlum Turaldır. Ondan sonrakı törəmələrin ulu babayla varislik, xələflik münasibətini bildirən söz yoxdur dilimizdə. Amma mən nəslimin, ulu babalarımın iticəsi (itmək, uzaqlaşmaq, unutmaq anlamında) olmadığım kimi, nəvələrimin də əcdadlarının xatirələrinə yadlaşmalarını, yadırğamalarını, yadıca olmalarını istəmirəm. Bu kitabın bir məqsədi də budur.
Ömürlərinin əsas və yetkin çağı XXI yüzilliyə düşəcək gələcəyin insanlarına, o sıradan nəvələrimə, nəticələrimə Keçmişdən, mənim bu gün izləyə bildiyim kökləri uzaqlara gedib çıxan soyumuzdan, əcdadlarımızın əzab-əziyyətli talelərindən, valideynlərim Rəsul Rzanın və Nigar Rəfibəylinin keşməkeşli həyatlarından və nəhayət, mənim öz ömrümdən, çağdaş yaxınlarımdan və yaxın çağdaşlarımdan – söz açaraq əsrləri-nəsilləri bir-birinə bağlamağa, calamağa çalışıram…
Kitabımın bir üslub, dil özəlliyini də qeyd etmək istəyirəm. “İlk söz”ü aşıq şeiriylə başladığım kimi, sonda başqa bir aşığın ifadəsinə müraciət edirəm.
“Vaxtın yox zamanında”. Vaxtın, zamanın dəqiq ardıcıllığı olmadığı üçün xatirələrin pərakəndəliyinə uyğun mənim də bir “vaxt dağınıqlığım” var – yəni, hadisələr “vaxtın yox zamanında” cərəyan edir.
…Və bir də böyük Füzulinin, hörmətli Əhməd bəyin və balaca Denizin sualını özümə şamil edərək cavab axtarıram: Mən kiməm?
Bu suala isə əslimdən-nəslimdən, babalarımdan söz açmadan cavab vermək çətindir.
1996-cı ilin iyun, iyul, avqust, sentyabr ayları
1998-ci il yanvar, fevral
2016-cı ilin sentyabr, oktyabr ayları
2025-2026-cı ilin əlavələriylə
Mənbə: https://edebiyyatqazeti.az/
Gecəni atəş ilə qırmızı dan eylədilər,
Xalqımı-millətimi gülləbaran eylədilər.
Tutulub vahimədən nitq bu gün, dil bu səhər,
Bəzəyib Abşeronu qanlı qərənfil bu səhər,
Bakı fəryad eləyir, gözdən axır sel bu səhər,
Gəmilər nalə çəkir, ərşə çıxır zil bu səhər.
Gecəni atəş ilə qırmızı dan eylədilər,
Xalqımı-millətimi gülləbaran eylədilər.
Öz Qızıl Ordumuzun yurdumuza qəsdinə bax,
Üstümə tank yeridən fitnəkarın şəstinə bax,
Gözü qanımla xumar düşmənimin məstinə bax,
Qara bayraqlarımın cərgəsinə, dəstinə bax,
Gecəni atəş ilə qırmızı dan eylədilər,
Xalqımı-millətimi gülləbaran eylədilər.
Öldü gənc, öldü uşaq, öldü gəlin-qızlarımız,
Ölmədi! Şanlı şəhid oldu necə yüzlərimiz
Bu saat Kərbü bəla düzləridir düzlərimiz,
Necə qan ağlamasın üzlərimiz-gözlərimiz,
Gecəni atəş ilə qırmızı dan eylədilər,
Xalqımı-millətimi gülləbaran eylədilər.
Kim görüb böylə mərasim ola milyonlar ilə,
Bakı insan axınıyla dola miiyoniar ilə,
Salına şanlı şəhidlər yola milyonlar ilə,
Analarla bacılar saç yola miiyonlar ilə,
Gecəni atəş ilə qırmızı dan eylədilər,
Xalqımı-millətimi gülləbaran eylədilər.
Qəbrin üstündə də heç kukla olar çanta ilə,
Ağ gəlinlik fatası… qırmızı al lenta ilə.
Bəs Kremlin görəsən fərqi nədir Xunta ilə?!
Açınız tarixi, həm indi elə, onda elə…
Gecəni atəş ilə qırmızı dan eylədilər,
Xalqımı-millətimi gülləbaran eylədilər.
Düşdü dildən-dilə bu qətl, bu matemgahımız,
Çatdı hər ölkəyə bu şəhri-bəyani ahımız,
Gördü aləm ki, aman… cəlladımızmış şahımız,
Yoxsa da bir şeyimiz, vardı fəqət allahımız,
Gecəni atəş ilə qırmızı dan eylədilər,
Xalqımı-millətimi gülləbaran eylədilər.
Hər qızıl güllü məzar – sinəmizin dağı, məzar!
Əyilir üstünə göy qübbəsinin tağı, məzar.
Hər məzar qanlı beşik – laylayı ağı, məzar!
Dayanıb tam alacaq bizdən hələ yağı, məzar!
Gecəni atəş ilə qırmızı dan eylədilər,
Xalqımı-millətimi gülləbaran eylədilər.
Ey Vətən oğlu, Vətən övladı, sil göz yaşını!
Qan haçan yerdə qaiıb, təzələ öz yaddaşını!
Çox görüb, Qabil, Azərbaycanım işğal qoşunu,
Görməyib ancaq hələ böylə cinayət işini…
Yazmışıq təqvimə qan ilə bu yanvar qışını,
Gecəni atəş ilə qırmızı dan eylədiiər,
Xalqımı-millətimi gülləbaran eylədilər.
Yanvar, 1990
Mənbə: https://edebiyyatqazeti.az/
Türkiyədə Azərbaycan mədəniyyətinin görkəmli nümayəndəsi, böyük bəstəkar, akademik Qara Qarayevin həyat və yaradıcılığına həsr olunan kitab işıq üzü görüb.
AZƏRTAC xəbər verir ki, “XX əsrdə Azərbaycan musiqisi və Qara Qarayevin əsərlərində şərq–qərb qarşılıqlı təsiri” başlıqlı kitabın müəllifi azərbaycanlı tədqiqatçı və tar ifaçısı Pərviz Musayevdir.
Müəllifin magistratura elmi işi əsasında hazırlanan bu nəşr Azərbaycan Diasporuna Dəstək Fondunun dəstəyi ilə Türkiyədə yayımlanıb. Kitabda XX əsr Azərbaycan musiqisi, Azərbaycan bəstəkarlıq məktəbinin formalaşması və inkişafı, eləcə də Qara Qarayevin zəngin həyat və yaradıcılıq yolu elmi-tədqiqat müstəvisində təqdim olunur.
Nəşrdə bəstəkarın “Don Kixot” simfonik qravürləri, “Yeddi Gözəl”, “İldırımlı Yollarda” baletləri və Üçüncü simfoniyası ümumi şəkildə təhlil edilib.
Bununla bağlı AZƏRTAC-a açıqlama verən müəllif qeyd edib ki, kitabın Türkiyə ədəbiyyatına və musiqi elminə qazandırılması mühüm əhəmiyyət daşıyır: “Çünki Azərbaycan bəstəkarları və milli musiqisi haqqında Türkiyə elmi və ədəbi mühitində mənbələr olduqca azdır. Bu nəşrin Azərbaycan musiqisinə böyük xidmətlərdə olan bəstəkar Qara Qarayev yaradıcılığının Türkiyədə və beynəlxalq musiqi ictimaiyyətində daha dərindən tanınmasına töhfə verəcəyinə ümid edirik”.
Bildirilib ki, Qara Qarayevin əsərlərindəki Qərb–Şərq sintezi bu gün də öz aktuallığını qoruyub-saxlayır. Kitabın daha geniş oxucu auditoriyasına çatdırılması məqsədilə nəşr beynəlxalq yayım evi vasitəsilə çap edilib.
Qeyd edək ki, kitabın müəllifi soydaşımız Pərviz Musayev bakalavr təhsilini Azərbaycan Milli Konservatoriyasında, magistratura təhsilini isə İstanbul Universiteti Konservatoriyasında alıb. Türkiyədə Azərbaycan musiqisini təmsil edən tarzən hazırda Qazi Universitetində doktorantura təhsilini davam etdirir.
Mənbə: https://azertag.az/
Ötən il Azərbaycana dünyanın 189 ölkəsindən 2570,2 min və ya əvvəlki illə müqayisədə 2,1 faiz az əcnəbi və vətəndaşlığı olmayan şəxs gəlib.
Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, gələnlərin 23,9 faizi Rusiya Federasiyası, 17,7 faizi Türkiyə, 8,1 faizi İran, 6,5 faizi Hindistan, 4,3 faizi Gürcüstan, 4,1 faizi Səudiyyə Ərəbistanı, 4,0 faizi Qazaxıstan, 3,5 faizi Pakistan, 2,7 faizi İsrail, 2,5 faizi Çin, 2,4 faizi Özbəkistan, 1,7 faizi Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, 1,4 faizi Ukrayna, 1,3 faizi Türkmənistan, hər birindən 1,0 faiz olmaqla Belarus, Böyük Britaniya və Küveyt, 12,9 faizi digər ölkələrin vətəndaşları olub. Gələnlərin 67,0 faizini kişilər, 33,0 faizini qadınlar təşkil edib.
2024-cü illə müqayisədə İsraildən gələnlərin sayı 2,4 dəfə, Tacikistandan 1,6 dəfə, İordaniyadan 49,9 faiz, Çindən 41,7 faiz, Özbəkistandan 34,3 faiz, Qırğızıstandan 33,7 faiz, Niderlanddan 27,5 faiz, Yaponiyadan 25,8 faiz, Qazaxıstandan 20,1 faiz, İtaliyadan 13,7 faiz, Pakistandan 12,5 faiz, Almaniyadan 11,1 faiz artıb.
2024-cü illə müqayisədə Avropa İttifaqına üzv ölkələrdən gələnlərin sayı 7,0 faiz artaraq 120,1 min nəfər, körfəz ölkələrindən gələnlərin sayı 2,4 faiz azalaraq 414,8 min nəfər, MDB ölkələrindən gələnlərin sayı 8,2 faiz azalaraq 865,7 min nəfər olmuş, digər ölkələrdən gələnlərin sayı isə 2,0 faiz artaraq 1169,6 min nəfər təşkil edib.
Ölkəmizə gələn əcnəbilər və vətəndaşlığı olmayan şəxslərin 75,8 faizi hava, 22,9 faizi dəmir yolu və avtomobil, 1,3 faizi isə dəniz nəqliyyatından istifadə edib.
2024-cü illə müqayisədə xarici ölkələrə gedən Azərbaycan vətəndaşlarının ümumi sayı 2,3 faiz azalaraq 2109,9 min nəfər olub. Gürcüstana gedən Azərbaycan vətəndaşlarının sayı 20,4 faiz, İrana gedənlərin sayı 9,2 faiz artıb, Rusiya Federasiyasına gedənlərin sayı 31,5 faiz, Türkiyəyə gedənlərin sayı isə 1,6 faiz azalıb. Azərbaycan vətəndaşlarının 41,2 faizi Türkiyəyə, 14,5 faizi Rusiya Federasiyasına, 10,7 faizi Gürcüstana, 9,7 faizi İrana, 23,9 faizi digər ölkələrə səfər edib. Gedənlərin 63,5 faizini kişilər, 36,5 faizini qadınlar təşkil edib.
Ötən il xarici ölkələrə səfər edən Azərbaycan vətəndaşlarının 69,6 faizi hava, 28,5 faizi dəmir yolu və avtomobil, 1,9 faizi isə dəniz nəqliyyatından istifadə edib.
Mənbə: https://azertag.az/
Prezident İlham Əliyevin 14 yanvar 2026-cı il tarixli Sərəncamı ilə “Azərbaycan Mədəniyyəti – 2040” Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Konsepsiyası” təsdiq edilib.
Yanvarın 22-də Beynəlxalq Muğam Mərkəzində Mədəniyyət Nazirliyinin tabe qurumlarının iştirakı ilə Mədəniyyət Konsepsiyasının təqdimatına həsr olunan genişləndirilmiş iclası keçirilib.
Tədbirdə mədəniyyət naziri Adil Kərimli çıxış edərək Mədəniyyət Konsepsiyasının məqsədləri və qarşıda duran vəzifələr barədə qısa məlumat verib.
Sonra konsepsiya ilə bağlı xüsusi hazırlanmış videoçarx nümayiş etdirilib. Konsepsiyanın məzmunu barədə geniş təqdimat keçirilib.
Mədəniyyət Nazirliyinin bu istiqamətdə vəzifələri və həyata keçirilməli olan layihələr barədə qurumlara tapşırıqlar verilib.
Mənbə: https://culture.gov.az/
Yanvarın 22-də Bakı şəhər L. və M.Rostropoviçlər adına 21 nömrəli Onbirillik Musiqi Məktəbində “Üzeyir Hacıbəyli Mükafatı” qaliblərinin təltifetmə mərasimi keçirilib.
Mərasimdə mədəniyyət naziri Adil Kərimli, Azərbaycan Respublikası Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının sədri Sahib Məmmədov, millət vəkilləri Fazil Mustafa, Ceyhun Məmmədov, Elnarə Akimova, Mehriban Vəliyeva, Elçin Mirzəbəyli, Mədəniyyət İşçiləri Həmkarlar İttifaqının sədri Elkiyar Ziyadov, mükafatın ekspert şurasının üzvləri və laureatları iştirak ediblər.
Əvvəlcə qonaqlar məktəbin foyesində şagirdlərin rəsmlərindən ibarət sərgi ilə tanış olublar.
Məktəbin zalında davam edən mərasimdə Azərbaycan Respublikasının Dövlət Himni səsləndirilib.
Mədəniyyət naziri Adil Kərimli çıxış edərək “Üzeyir Hacıbəyli Mükafatı” haqqında məlumat verib. Bildirilib ki, Prezident İlham Əliyevin müvafiq Sərəncamı ilə ötən il dahi bəstəkar, Azərbaycan peşəkar musiqisinin banisi, musiqişünas və ictimai xadim Üzeyir Hacıbəylinin anadan olmasının 140 illiyi ölkəmizdə və xaricdə müxtəlif səpkili tədbirlərlə qeyd edilib. Mədəniyyət Nazirliyi və tabe qurumlar tərəfindən yubiley ili ərzində çoxsaylı layihə və tədbirlər həyata keçirilib.
Qeyd olunub ki, Mədəniyyət Nazirliyi və Mədəniyyət İşçiləri Həmkarlar İttifaqının birgə təşəbbüsü ilə keçirilən müsabiqə musiqi və incəsənət təhsili sahəsində çalışan müəllimlərin peşəkarlığının təşviqi, yaradıcı potensialının üzə çıxarılması və milli musiqi irsinin gələcək nəsillərə ötürülməsi baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır.
Müsabiqəyə Bakı şəhəri və respublikanın müxtəlif bölgələrində fəaliyyət göstərən musiqi, incəsənət məktəb və mərkəzlərində çalışan ümumilikdə 66 müəllim qatılıb. Onların sırasından 19 müəllim müsabiqənin qalibi olub.
Nazir bildirib ki, mədəniyyətin müxtəlif sahələri kimi, incəsənət təhsili də Prezident İlham Əliyev və Birinci vitse-prezident, Heydər Əliyev Fondunun rəhbəri Mehriban xanım Əliyevanın daim diqqət mərkəzindədir. Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla xanım Əliyevanın təşəbbüsü, Heydər Əliyev Fondu, Mədəniyyət, Elm və Təhsil nazirliklərinin təşkilatçılığı ilə uğurla gerçəkləşən Uşaq İncəsənət Festivalı bu sahədə diqqətəlayiq layihələrdəndir. Sonuncu festival da ölkəmizin bütün guşələrindən minlərlə istedadlı uşağı bir araya gətirib.
Bu qəbildən layihələrin davamlı olmasının əhəmiyyətini vurğulayan Adil Kərimli “Üzeyir Hacıbəyli Mükafatı”nın laureatlarını təbrik edib, yeni uğurlar arzulayıb.
Azərbaycan Respublikası Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının sədri Sahib Məmmədov rəhbərlik etdiyi qurumun yaradıcılıq layihələrinə də öz töhfəsini verdiyini bildirib. O bundan sonra da mədəniyyət sahəsinin inkişafına xidmət edən layihələrə dəstək verəcəklərini deyib, qaliblərə təbriklərini çatdırıb.
Sonra “Üzeyir Hacıbəyli Mükafatı” ekspert komissiyasının üzvləri olan tanınmış incəsənət xadimləri səhnəyə dəvət edilib. Onlara gül dəstələri və xatirə hədiyyələri təqdim olunub.
Daha sonra müsabiqənin qaliblərinə mükafat və diplomlar təqdim edilib.
Sonda “Üzeyir Hacıbəyli Mükafatı”nın laureatı olan müəllimlərin və onların şagirdlərinin ifasında musiqi nömrələri səsləndirilib. Azərbaycan və xarici ölkə bəstəkarlarının əsərlərindən ibarət proqram alqışlarla qarşılanıb.
Mənbə: https://culture.gov.az/
Bağırova Təhminə Fərrux qızı 12.02.1977-ci ildə Kəlbəcər rayonunun Hacıkənd kəndində anadan olub. 1984-cü ildə həmin kənd məktəbinin 1-ci sinfinə daxil olub, Kəlbəcər yayonunun işğalı ilə bağlı orta təhsilini 1993-cü il 10 aprel tarixindən Göygöl rayon 3 saylı orta məktəbdə davam etdirərək, 1994-cü ildə həmin məktəbin 11-ci sinfini bitirib. 1996-cı ildə ADPU-nin Filologiya fakültəsinə daxil olub, 2001-ci ildə hımin ali məktəbi bitirib. 1999-cu ildən 2002-ci ilə qədər Kəlbəcər rayon 119, 2002-ci ildən 2007-ci ilə qədər Kəlbəcər rayon 84, 2007-ci ildən hal-hazıra qədər Bakı şəhərinin Sabunçu rayonundakı Firuz Bayramov adına 22 nömrəli tam orta məktəbdə Azərbaycan dili və Ədəbiyyatı müəllimi kimi fəaliyyət göstəririr. Bədii yaradıcılıqla da məşğul olan Təhminə xanım qələmini hekayə, şeir yazmaqla sınayır, məqalələr yazır. “Ədəbiyyat qəzeti”ndə “Manqurtun öcü” hekayəsi dərc olunub.
QARA QIZ
Vardı biri,yoxdu biri…..
Türkün özü, qıyqacı gözü, gülərmiş üzü,keçərmiş sözü!
Söyləmiş ulardan ulunun birinin özü:
“Tanrı Dağlarının yamaclarında
Qıyıqgözlü bir Qız vardı.
Yağılar basınca, yurdu .
Ucsuz çöllərə üz tutdu.
Qarlara qarışıb itdi…
Ayaz ata onu tapdı,
Öz buz evinə apardı.
Kam ana da gəldi o an,
Buz gözələ əlac etdi.
Qızın acıları bitti….
Açınca o gözlərini
Gördü bura evi deyil!
Qorxdu , ah – vay etdi yenə
Ormana üz tutdu yenə ….
Yaz gəldi , çiçəklər bitti.
Yenə də bir fəsil ötdü…
Qız çöllərdə qaçdı, qaçdı…
Yepyeni cığırlar açdı!
Ozan keçdi o ormandan
Qız duyduqca sazın səsin
O da yüksəltdi naləsin….
Ağlasa da , kar etmədi!
Könlündəki qəm bitmədi….
…
Günlər keçdi,
Ay dolandı!
Göy üzünü bulud aldı!
Qız yenə ormanda qaldı.
Xəbər yoxdu obasından!
Ayrılmışdı atasından-anasından…
Bir gün dan atan zaman
Bir Alp gəldi uzaqlardan!
Atı vardı quş qanadlı!
Qılıncından qan damlardı!
…
Qızı görən anda durdu!
-Kimlərdənsən ,-deyib sordu!
Qız titrəyən əlləriylə qapamışdı gözlərini….
Bayılaraq yerə düşdü!
Huşu yenə başdan uçdu…
Yerə qoydu dizlərini
Yumdu Qıyıq gözlərini…
Alp o anda yerə endi.
Qızı alb Ata mindi!
Çapıb getdi obasına .
Varınca öz odasına ,
Odun atdı sobasına…
Yarın getdi babasına,
Bilgə Qoca yetişincə
Odada qızı görüncə
Haray saldldırdı auluna :
-Xəbər verin Alp Aluna !
Deyin :
—Qızın bulmuş Oğlum!
Gözləyirəm onun yolun!
Ata gəlib qızın gördü,
Hiddətdən dizlərin döydü.
Balasın ölmüş sanmışdı,
Qızından o əl üzmüşdü.
İndi gördü qarşısında,
Heyrət vardı baxışında .
Nələr olmuş, yavrusuna?!
Nə işlər gəlmişdir başına?!
Ata qorxub titrəyirdi!
Hirsdən bığın çeynəyirdi!
Bəlkə , çirkli əllər dəymiş?
Bəlkə , namusu kirlənmiş?!
Əsəbdən sıxdı yumruğun!
Verdi o ən son buyruğun…
-Lənət olsun yağılara,
Sinəmdəki bu dağlara,
birini də çəkdi!
Yetdi!!!
Bu iş artıq burda bitdi!
Hazırlansın Alp Ərənlər!
Bizi sevən mənimlə gələr!
Alplar səflərə düzüldü…
Havada oxlar süzürdü!
Yağı eli viran qaldı!
Obası, eli talandı!
Ata intiqamın aldı!
Qızına müjdələr verdi!
Toy quruldu,düyün oldu!
Qar Qızı Alp gəlin aldı!
Gənclər muradına yetdi!
Nağılım burdaca bitdi!
Göydən də üç alma yox,
üçcə nar düşdü!
Birini kəsdik min oldu,yedik tox olduq!
Biri arxadaşların,biri də bal balaların:)
Təhminə Fərruxqızı.
Xalq ruhuna, poetik fikrimizin gözəl ənənələrinə səmimi hörmət bəsləyən şairlər həmişə xalqın istəklisi olurlar. Zəlimxan Yaqub məhz belə şairlərdən olub. Müasir Azərbaycan ədəbiyyatının yeni mərhələsində Zəlimxan Yaqubun çoxcəhətli yaradıcılığı ədəbi hadisədir. XX yüzilliyin 70-80-ci illərində xalqın milli-mənəvi dünyasında azadlıq və istiqlaliyyət meyilləri gücləndiyi şəraitdə Zəlimxan Yaqubun böyük potensiala malik ədəbi imkanları bütün qüdrəti ilə üzə çıxdı. Akademik Nizami Cəfərovun obrazlı şəkildə dediyi kimi, “Azərbaycan poeziyasının geniş səmasında bir ildırım çaxdı, bir Günəş parladı… Gur səsi, ətrafı bir anda nura qərq edən poetik enerjisi ilə şeiri geniş meydanlara, böyük auditoriyalara çıxardı…”.
AZƏRTAC xəbər verir ki, bu gün Xalq şairi Zəlimxan Yaqubun anadan olmasının 76-cı ildönümü tamam olub.
Azərbaycan ədəbiyyatında folklorla yazılı ədəbiyyatın sıx əlaqəsini bariz şəkildə əks etdirən Zəlimxan Yaqubun yaradıcılığı ədəbiyyatın şifahi və yazılı qollarının sıx vəhdətindən ibarətdir. Onun şeirlərinin ümumxalq məhəbbəti qazanmasının başlıca sirri şairin toxunduğu, qələmə aldığı mövzuların aktuallığında, müasirliyində, xalqın mənəvi dünyasının düzgün işıqlandırılmasındadır.
Çağdaş Azərbaycan poeziyasında özünəməxsus yeri, poetik nəfəsi olan Zəlimxan Yaqubun əsərləri xalqımıza məxsus mütləq dəyərlərin, folklor yaradıcılığı qaynaqlarından süzülüb gələn ənənələrin diriliyi ilə səciyyələnir, ədəbiyyatımızda irsilik ideyasını tərənnüm edir.
Sağlığında heykəlləşən, bənzərsiz şeirləri ilə Azərbaycan ədəbiyyatına adını əbədi həkk edən, əbədiyaşarlıq qazanan Zəlimxan Yaqub hər zaman böyük sevgi və ehtiramla anılacaq.
Mənbə: https://azertag.az/
Nemətsə də gözəl şer,
Şair olan qəm də yeyir.
Ömrü keçir bu adətlə,
Uğurlu bir səadətlə.
Görən məni nədir deyir:
Saçlarına düşən bu dən?
Şair, nə tez qocaldın sən!
Dünən mənə öz əlində
Gül gətirən bir gəlin də
Gözlərində min bir sual
Heykəl kimi dayandı lal…
O bəxtəvər gözəlin də
Mən oxudum gözlərindən:
Şair, nə tez qocaldın sən!
Ovçuluğa meyil saldım,
Gecə – gündüz çöldə qaldım,
Dağ başından enib düzə
Bir ox kimi süzə – süzə
Neçə ceyran nişan aldım;
Cavab gəldi güllələrdən:
Şair, nə tez qocaldın sən?
Bəzən uca, bəzən asta,
Ötür sazım min sim üstə.
Andı yalan, eşqi yalan,
Dostluğu da rüşvət olan,
Ürək yıxan bir iblis də
Üzəvari deyir hərdən:
Şair, nə tez qocaldın sən!
Saç ağardı, ancaq ürək
Alovludur əvvəlki tək.
Saç ağardı, ancaq nə qəm!
Əlimdədir hələ qələm…
Bilirəm ki, deməyəcək
Bir sevgilim , bir də Vətən:
-Şair, nə tez qocaldın sən!
Doğuldum 1939-da,
1937-də tutuldum.
48-də nənəm öldü,
ömrümdə ilk dəfə
ölüyə ağladım.
Balıqlar saxladım
akvariumda.
Açıq qaldı pəncərəm
bir qış gecəsi.
Dondu balıqlar…
İndi 1965-in
yanvar gecəsidir.
Deyəsən yaşamaq istəyirəm.
Uzaq yaşıl ada
Ürəyim yol çəkir bir gözə dönüb,
Yollar da tərs kimi uzanır, gülüm.
Yuxumdan hər gecə durnalar keçir,
Bilmirəm nə olub, haradan bilim?!
Belə getsə sınar quşların səsi,
Dənizin də səsi günbəgün batar.
Yubanma, əzizim, gəl qurtar məni,
Arxadan dərd çapır, qorxuram çata…
Halıma yanan gərək səsin düşəndə yada,
Ötən günləri qoru, yaxşı bax, vermə bada…
Ayrılıq bir dəniz imiş, sən uzaq yaşıl ada…
Tez ol xəbər ver, görüm necəsən,
Gözlərin necədi, yerişin necə?
Yaman darıxmışam, mən səndən ötrü,
Barı bir soraq ver özün gəlincə.
Yerini bilmirəm, bilsəm gələrəm,
Könlünü alaram, sevərəm yenə.
Xəzərin köksündən qalxan dumana,
Qara şanı büküb gətirrəm sənə…
Halıma yanan gərək səsin düşəndə yada,
Ötən günləri qoru, yaxşı bax, vermə bada…
Ayrılıq bir dəniz imiş, sən uzaq yaşıl ada…
Günaha batmağım gəlib, ay Allah
Günaha batmağım gəlib, ay Allah,
Cəsarət dəmidir, saxlama məni,
Sənə inamdan da gözəl bir qız var,
Xəyanət dəmidir, saxlama məni.
Nə millət uğrunda, nə yurd uğrunda,
Nə türklük uğrunda, boz qurd uğrunda,
Sevdalı faciə, xoş dərd uğrunda
Fəlakət dəmidir, saxlama məni.
Özün bax, gör dünya nələrlə dolmuş.
Gör nələr olacaq, gör nələr olmuş,
Yalanla, şərabla, qəmlə yoğrulmuş
Həqiqət dəmidir, saxlama məni.
Qoy artsın dirimə, ölümə söyən.
Halıma ağlayıb dizinə döyən,
Baxtın şahə qalxan atı kişnəyən
Səadət dəmidir, saxlama məni.
Dəymə, qoy qəlbimə girsin bu ilan,
Onun zəhərinə indi can qurban,
Bütün qanunlara meydan oxuyan
Cinayət dəmidir, saxlama məni.
Qoy bu gün sevinim, utanım sabah
Yarımçıq çıxmasın sinəmdən bu ah,
Günaha batmağım gəlib, ay Allah,
Məhəbbət dəmidir, saxlama məni!
1996
Bəstəkar Emin Sabitoğlu
Mənə üfüq boyda geniş səmanı,
göydə buludları, yerdə dumanı,
dənizdə dalğanı sən bağışladın,
bu hüsnü-mənanı sən bağışladın.
Uzanan yolların dümağ sətrini,
dünyanın ən gözəl çəmən ətrini
qumlu sahillərdə sən bağışladın,
o zərif əllərdə sən bağışladın.
De, nədir səadət həyatda, gülüm,
bir könül xoşluğu, bir az təbəssüm.
Onu da, bunu da sən bağışladın,
dünyanı dünyada sən bağışladın.
Mən yerin altdan çıxdım,
Mən yerin üstdən gəldim.
Bir ucu göyə bağlı,
İlahi səsdən gəldim.
Ruhum halal mayadan,
Mayam nurdan, ziyadan.
Dağdan, daşdan, qayadan,
Dəmirdən, misdən gəldim.
Haray sazı, ün sazı,
Ömür sazı, gün sazı,
Sinəmdə türkün sazı,
Dilimdə dastan gəldim.
Mənəm haqqın aşığı,
Söz haqqın yaraşığı.
Eşqim Allah işığı,
Haqq adlı dostdan gəldim.
Gözüm nəmin yuvası,
Könlüm qəmin yuvası,
Can sitəmin yuvası,
Ələmdən, yasdan gəldim.
Suya döndüm içildim,
Yola döndüm keçildim,
Gülə döndüm açıldım,
Oldum gülüstan, gəldim.
Buludlardan üzüldüm,
Çiçəklərə düzüldüm,
Füzulidən süzüldüm,
Axdım Yunusdan, gəldim.
QƏZƏLLƏR
Yaxşı məclisdə, könül, söhbət məhəbbətdən düşər,
Dostluğa, qardaşlığa sonsuz sədaqətdən düşər.
Darda meydandan qaçan, ağ gündə cövlan eyləyən,
Hər kim olsa, el içində, məncə hörmətdən düşər.
Kim ki, aləmdə “təkəm mən, məndən olmaz” söyləsə,
Şübhəsiz gözdən düşər, bir sözlə şöhrətdən düşər.
Olsa da məddahı minlərlə, nə qəm tezdən də tez,
Xalqına bağlanmayan sənət təravətdən düşər.
Gör nə xoşbəxtsən, Süleyman, ta yüz ildən sonra da,
Məclisində söz bu al bayraqlı millətdən düşər.
Sevgilim, qoyma dilimdə nə şikayət qalsın,
Nə də könlümdə-gözümdə acı həsrət qalsın.
Gəl, vəfasız, demə “bəsdir” səni candan sevənə,
Qoymaram bir daha üstümdə bu töhmət qalsın.
Bir gözəlsən ki, gözəllər sənə dikmiş gözünü,
Deyirəm, ölkədə haqqında bu söhbət qalsın.
Son verək gəl bu şikayətlərə, səndən, məndən,
Dərdə dözmək, cavan aşiqlərə adət qalsın.
Varsa şübhən sözümə, onda buyur, al, gözəlim,
Ürəyim qəbrə qədər, səndə əmanət qalsın.
Gəl, Süleyman o qızılgül dodağından öpsün,
Torpaq altında da ağzında bu ləzzət qalsın.
Gələndə məclisə mey əldə lalə şəklində,
Nigarım ay tək olur, mənsə hələ şəklində.
Ürək qanımla yazıb sönməyən məhəbbətimi,
Nigarə söyləyirəm odlu nalə şəklində.
Vəfalı könlünə bir yol tapan zaman şe’rim,
Gözündə nəm görürəm, inci, jalə şəklində.
Mən aşiqəm, beləyəm mən, hər aşiqanə sözüm,
Coşub, axır ürəyimdən, şəlalə şəklində.
Sevin, sevin ki, Süleyman, əlində sevgilinin,
O qan olan ürəyindir, piyalə şəklində.
Könlüm yenə min şövq ilə, canan, səni istər,
And olsun əziz canına ki, can səni istər.
Çəkməz ətəyindən əlini, çəksə də hicran,
Eylər canını canına qurban, səni istər.
İlham alıram incə səsindən, nəfəsindən,
Tək mən deyiləm, şanlı bu dövran səni istər.
Sən qəlbi təmiz, alnı açıq, şux gözəlimsən,
Ellər də olub hüsnünə heyran, səni istər.
İşdir, mənə üz versə fəraqından kədər, qəm,
Könlüm yenə də dərdinə dərman səni istər.
Gün keçsə, zaman keçsə, vəfasız belə olsan,
Əvvəlki məhəbbətlə Süleyman səni istər.
Aşiq olanın bağrı dönər qanə, deyirlər,
Atəşdə yanan aşiqə, pərvanə deyirlər.
Dost-aşnanı öyrən, baxıb ətrafına, könlüm,
Hər addımını, eybini, cananə deyirlər.
Aç qəlbini cananına, göstər ki, inansın,
Bilsin, nə deyirlər ona, əfsanə deyirlər.
Ey nazlı nigar, sən mənim eşqim, həvəsimsən,
Eşq atəşidir, can verən insanə, deyirlər.
Mən fəxr edirəm, çünki əleyhimdə nə varsa,
Sən tək gözələ, gözləri ceyranə deyirlər.
Məndən sənə, ey gül, nə deyirlərsə, inanma,
Səndən də gəlib gündə Süleymanə deyirlər.
Sənə üz versə kədər, məclisə cananı çağır,
Dodağı qönçəni, ol gözləri ceyranı çağır.
Eşqdir, hicrdir, aləmdə vüsaldır mə’na,
Varsa şübhən, bunun isbatına dünyanı çağır.
Söndürə bilməyəcəksən yenə eşqin odunu,
İstəyirsən köməyə çayları, dəryanı çağır.
Sağalar məncə vüsal ilə bu hicran yarası,
Çəkmə zəhmət, nə təbibi, nə də loğmanı çağır.
Səni qəmlər dənizi boğmağa eylərsə hücum,
Özgə bir kimsəni yox, təkcə Süleymanı çağır.
Sevgilim, könlüm sənin heyranın olsun, olmasın?
Can cedyib, candan keçən cananın olsun, olmasın?
Bəlkə bilmirsən özün, çoxdan mənim qəlbimdəsən,
Canına bağlı bu canda canın olsun, olmasın?
Bir gün hicran yollarında könlünə üz versə qəm,
Odlu, ilk busəm sənin dərmanın olsun, olmasın?
Şux çiçəklər, güllər öpsün gül dodağından gərək,
Aşiqin bağçandakı bağbanın olsun, olmasın?
Mən Süleyman Rüstəməm, dillən görüm, yandım ki mən,
Gündə min yol can sənin qurbanın olsun, olmasın?
Əbədidir bu gözəl, ülvi məhəbbət məndə,
Məncə, səndəndir, əzizim, bu təbiət məndə.
Səni son mənzilədər gözləyəcəkdir bu könül,
Eşqinə olmayacaq zərrə xəyanət məndə.
Ölkə, xalq gəzdirəcək sözlərini qəlbində,
Günbəgün artacaq hər nəğmənə hörmət məndə.
Görürəm, hiss edirəm ölməyəcəksən, bilirəm,
Dözərəm hicrinə, varkən bu həqiqət məndə.
Get, zəfərlərlə qayıt, ölmə, Süleymanım get,
Get, fəqət, qoy ürəyin qalsın əmanət məndə.
Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Prezident mükafatçısı, Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının BAKI Bürosunun Rəhbəri
Ürəyimdə aparacam bu eşqi,
Kəfənədək, qəbirədək mənləsən.
Hər cizgini yaddaşıma yazmışam,
Unutmaram bir də səni görməsəm.
Nə fərqi var yoxluğunun beynimə?
O, saatsız, o, zamansız, o, səssiz.
Geyinmişəm sənsizliyi əynimə,
Əbədiyyən qovuşmarıq daha biz.
Qəbul etdim, tərki-silah eylədim —
İnadımı, inamımı, eşqimi.
Bir də sənin pəncərəni döymədim,
Uçub getdim ovucundan quş kimi…
Sən kükrəyən dalğalarda qəribsən,
Boğulacaq son ümidin dənizdə.
Dodağımdan “əlvida”nı dəribsən,
Daha bizi barışdırmaz dəniz də…
Gecdir artıq nə “bəlkə”si, nə “kaş ki”.
Amma yenə ürəyini dinləsən —
Nəfəsində daşıyırsan bu eşqi:
Ölənə dək, kəfənə dək mənləsən.
Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Prezident təqaüdçüsü, Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Baş redaktoru.
Elə bir zəhərdir ki, çox sevmək. Bütün pislikləri bir-birimizi çox sevərək edirik. Miqdar qoya bilmədən çox sevə bilmirik. Məsələn, ya çox sevəcəyik, hər şeydən çox sevərək. Ya da qanımızla, canımızla nifrət edəcəyik. Çünki sevdiklərimizdən bu cür gördük. Sonra böyüdük, “yanlış sevilən yanlış uşaqlar” olduq. Əslində, belədir. Pis şeyləri yaşamağa öyrəşdikcə, yaxşı şeylər özlüyündə şübhə yaradır. Sonra ən yaxşısı olduğun bütün mövzularda xətalar buraxmağa başlayırsan.
Ol səbəbdən adamın ürəyi burxulur, içi dünyaya kürəyini döndərir. Ona görə insanların ilk dəfə dediyi sözlərə yox, son dəfə etdiyi şeylərə baxıram. Yalnız qalmağı istəmək də bir seçimdir. Kimsənin yoxluğu kimsənin sonuna dəlalət etmir. Öz əllərimlə öz ətrafıma bir divar hördüm və mən o divarı çox sevirəm. O divara yumruqlarını vuran istənilən “yaxın dost” mənə yük olmağa başlayır. Oma görə hər zaman sərin bir meh əsir: “Məsafə…”
Məsafə saxlamaq gözəldir. Kərpiclərə qırmızıdan başqa rəng yaraşmır axı. Hər kəs öz yerində, öz rəngində gözəldir. Həvəslərin qursaqda qalması nə gözəl. Həyatın zəhərə dönməsi isə nə fərqli…
Başqalarının səs-küyündə boğulmaqdansa, öz səssizliyində hüzur tapmaq nə xoş!
Yalnız olmaq nə xoş!
Birinə yaralarını göstərmək düşüncəsizlikdir.
Sanki onların əllərində sehirli bir dəyənək varmış kimi hiss etmək. Nə bilim axı, gülməlidir.
Əgər ölməmisənsə, deməli, hələ də yaşamağın bir səmtini tapıb o yola davam etməkdəsən.
Necəydi o? “Məni öldürməyən ağrı gücləndirir.”
Nə bilim, e…
Korluq- kor bir atın korluğun nə olduğunu bilmədən özünü oradan-bura, buradan-ora çırpınışı kimi bir çarəsizlikdir. Zaman insanın içini dəyişər. Bir az azaldaraq, bir az artıraraq.
O kor at neçə addıma tövlənin qapısına çatacağı, samanın, otun qoxusundan yerini, suyun hansı tərəfdə, axurun neçə addım aralıda olduğunu çox yaxşı bilir, öyrənib.
Amma ağlı da, könlü də hər zaman dağlardadır.
Ciyərlərinə göyləri doldurmaq arzusuyla yana-yana…
“Gənc Ədiblər Məktəbi”nin müdavimi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin (AYB) üzvü, Azərbaycan Respublikası Prezidenti təqaüd fondunun təqaüdçüsü, Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının GƏNCƏ Bürosunun Rəhbəri
… Bir başıpapaqlı
Həsrətdi mənimki,
Mən də mental düşüncədə –
Sözündən çıxa bilmədim.
Gecə bilmədim,
Yuxu bilmədim.
Bütün qaydaları pozdum,
Bir addım qabağa çıxdım.
Bu qadın canımla
Bir damcı qorxu bilmədim.
Bəs sən neylədin mənimçün?
Bacara bilmirəm özüm özümlə,
Bilmirəm gen gəzim, ya çatım sənə.
Əllərimin ucundaydı məsafə,
Nə yaxşı ki, dünən yazmadım sənə.
Yazmadım, içimdə boğdum hissimi,
Asan iş deyil ki, başıma gələn.
Mənim ürəyimin xarabasında
Bircə sən çatmırdın xoşuma gələn.
Toplanmışam qırıq-qırıq hamıdan,
Gözüm səndə, eh, nə böyük işdi ki.
Səni mənə çox gördüyün yerdəyəm,
Səsin gəlir, ah, ürəyim düşdü ki.
Bu nə hissdi, bu nə sisdi gözümdə?
Sən bilərsən, yoxsa özüm bilərəm?
Elə zəifəm ki, sənin önündə,
Birdən çaşıb gəl deyərsən, gələrəm.
Ana dili ünsiyyət vasitəsi olmaqla yanaşı, özündə tarixi və mədəni kodları ehtiva edən bütöv bir sistemdir. Hər bir dil işarəsi, hər bir dil vahidi xalqın düşüncə tərzinin ifadəsidir. Məlum olduğu kimi, dil və təfəkkür bir-biri ilə sıx əlaqədədir və bir-birinə qarşılıqlı təsir göstərir. Dilimizi qorumaq milli şüurumuzu, kimliyimizi qorumaq deməkdir. Bu isə son dərəcə ciddi məsələdir. Son dövrlərdə texnologiyanın və internetin sürətli inkişafı yeni sözlərin meydana çıxmasını şərtləndirir ki, bu da təbii prosesdir. Lakin qloballaşma şəraitində dilimizə daxil olan yad ünsürlər o qədər sürətlə artır ki, sözlərin qarşılığını ana dilimizdə yaratmaq və onları istifadəyə buraxmaq üçün, demək olar, vaxt tapılmır. Nəticədə həmin sözlər olduğu kimi işlədilir ki, bu da dilin saflığına xələl gətirir.
Bu fikirləri AZƏRTAC-a açıqlamasında filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, baş müəllim Giləxanım Paşayeva səsləndirib.
Onun sözlərinə görə, gündəlik danışıqda yad sözlərin artması artıq qarşısıalınmaz bir proses halını alıb. Xüsusilə gənclərin nitqində bu cür söz və ifadələrə tez-tez rast gəlinir. Dilin inkişafı ilə onun saflığı arasında tarazlığı qorumaq üçün hərtərəfli və sistemli iş aparılmalıdır. Həm orta məktəblərdə, həm də ali təhsil müəssisələrində Azərbaycan dilinin tədrisi ilə bağlı bu istiqamətdə ciddi tədbirlər görülməlidir.
“Nəzərə alsaq ki, dəyişikliklər daha çox leksik səviyyədə baş verir, rabitəli və düzgün nitq bacarıqlarını formalaşdıran xüsusi proqramların hazırlanması və tətbiqi zəruridir. Digər mühüm məqam ondan ibarətdir ki, dilimiz yad təsirlərə, əsasən, onlayn platformalar vasitəsilə məruz qalır. Buna görə də bu sahədə fəaliyyət göstərən mütəxəssislər və sosial şəbəkələrdə müstəqil fəaliyyət göstərən istifadəçilər birgə hərəkət etməlidirlər”, – deyə Giləxanım Paşayeva qeyd edib.
Mənbə: https://azertag.az/
Bakıda Xalq şairi Məmməd Arazın xatirəsinə ithaf olunan ədəbi-bədii tədbir təşkil edilib.
AZƏRTAC xəbər verir ki, tanınmış elm və mədəniyyət xadimlərinin iştirak etdiyi tədbirdə şairin mənalı ömür yolundan və zəngin yaradıcılığından söhbət açılıb.
Gecədə akademiklər Nizami Cəfərov və Muxtar İmanov, ədəbiyyatşünas Əsəd Cahangir, Əməkdar incəsənət xadimi Nazim Kazımov, Xalq şairi Sabir Rüstəmxanlı, tədqiqatçı-alim, şair Qardaşxan Əzizxanlı, filoloq və şair Adilə Nəzər Məmməd Araz poeziyasının məna qatları, bədii-estetik dəyəri və milli ədəbiyyatımızdakı mövqeyi haqqında fikirlərini bölüşüblər.
Tədbirin musiqili hissəsində Xalq artisti Niyaməddin Musayev, Əməkdar artist Nuriyyə Hüseynova, “Muğam” televiziya müsabiqəsinin qalibi Güllü Muradova, aşıq Ramin Qarayev, Çilənay Hüseynova, Mehranə Vəliqızı və Sərxan Bünyadzadə şairin sözlərinə yazılmış əsərləri ifa edərək gecəyə bədii ovqat qatıblar.
Qiraət ustalarının səsləndirdiyi şeir parçaları isə tamaşaçılar tərəfindən böyük maraqla qarşılanıb.
Tədbirdə Məmməd Arazın Naxçıvandakı ev-muzeyinə aid videomateriallar nümayiş olunub, muzeyin direktoru Əzizə Süleymanova çıxış edərək şairin xatirəsinin qorunub yaşadılması istiqamətində görülən işlər barədə məlumat verib.
Tədbirdə ailə adından çıxış edən yazıçı Aqil Abbas xatirə gecəsinin ərsəyə gəlməsinə töhfə verən hər kəsə təşəkkürünü ifadə edib.
Sonda qonaqlara Məmməd Arazın dörd cilddən ibarət kitabları təqdim olunub. Ədəbi-bədii gecə şairin öz ifasında səslənən “Salamat qal” şeiri ilə başa çatıb.
Mənbə: https://azertag.az/
Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 109-cu maddəsinin 3-cü və 32-ci bəndlərini rəhbər tutaraq, Azərbaycan Respublikasında milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasını təmin edən müasir mədəniyyət modelinin yaradılması, mədəniyyət sahəsində sistemli və dayanıqlı inkişafın təmin olunması məqsədilə qərara alıram:
1. “Azərbaycan Mədəniyyəti – 2040” Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Konsepsiyası” (bundan sonra – Konsepsiya) təsdiq edilsin (əlavə olunur).
2. Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyi:
2.1. Konsepsiyada nəzərdə tutulan tədbirlərin əlaqələndirilməsini həyata keçirsin;
2.2. Konsepsiyada nəzərdə tutulan tədbirlərin icra vəziyyəti barədə ildə bir dəfə Azərbaycan Respublikasının Prezidentinə məlumat versin;
2.3. bu Sərəncamdan irəli gələn digər məsələləri həll etsin.
3. Konsepsiyada nəzərdə tutulan tədbirlərin icrasının monitorinqini və qiymətləndirilməsini Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin sifarişi əsasında İqtisadi İslahatların Təhlili və Kommunikasiya Mərkəzi həyata keçirsin.
4. Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti bu Sərəncamdan irəli gələn məsələləri həll etsin.
İlham Əliyev
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti
Bakı şəhəri, 14 yanvar 2026-cı il
Mənbə: https://president.az/
Ötən il Azərbaycan kinoteatrlarında tamaşaçılara ümumilikdə 27 yerli film təqdim olunub. Bu, 2024-cü ilin göstəricisi ilə müqayisədə dəyişməz qalıb.
AZƏRTAC xəbər verir ki, bu rəqəm milli kino istehsalının sabit ritmdə irəlilədiyini göstərir.
Ümumilikdə, 2025-ci il yerli filmlərin həm say, həm də müddət baxımından dayanıqlı performans nümayiş etdirdiyi il kimi qiymətləndirilə bilər.
Mənbə: https://azertag.az/
Torpağı-türbət
Suları-şərbət,
Günəşi məlhəm
Ayrılığı- qəm Azərbaycanım!
Aranı,dağı,
Tərlan oylağı,
Könlüm çırağı,
Qızılgül bağı Azərbaycanım!
Ana nəfəslim,
Qaranquş səslim,
Ellim, obalım,
Dağlar havalım Azərbaycanım!
Qızları dilbər,
Oğulları ər,
Odum,ocağım,
Ana qucağım
Qalsam həyatım,
Ölsəm torpağım Azərbaycanım!
Dumanlı səhərlər, çənli axşamlar,
Olduqca məskənim, olduqca yuvam,
Yamaqlı şalvarım, yamaqlı çuxam,
Vüqarlı başımı saldı aşağı,
Çıxdı gözlərimə qəlbimin dağı…
Ələmdən, kədərdən qaça bilmədim,
Ciyərim həsrətlə alışdı, yandı,
Könlümü kimsəyə aça bilmədim,
Çırıq paltarımdan eşqim utandı.
Meşəbəyi
Kef üstündə kefimizi
Gəldi, sordu meşəbəyi.
Buyur!- dedik, atdan enib,
Bardaş qurdu meşəbəyi.
Qamçısını atdı sola,
Çantasını çəkdi dala.
Şirin-şirin, bala-bala
Bizlə vurdu meşəbəyi.
İsti kabab , təzə fətir.
Doymaq olmur,yenə gətir.
Bığlarını arada bir
Eşib burdu meşəbəyi.
Altmışını verib yelə,
Düşməyibdir ruhdan hələ.
Qarşıdakı bir gözələ
Göz də vurdu meşəbəyi.
Yatdı biri -keflənərək,
Birini də yıxdı külək.
Hüseynlə axıradək
Möhkəm durdu meşəbəyi
Qədim Gəncə çinarları
Bir-birinə dayaq olur,
Qədim Gəncə çinarları.
Axşam-səhər oyaq olur
Qədim Gəncə çinarları
Yeri öpər, höyü qucaq,
Meh toxunar, ətir saçar,
Kölgəsini dosta açar,
Qədim Gəncə çinarları.
Vaxt dolanar fəsil-fəsil,
Dözümdə dağ, çəkimdə fil,
Hər küləkdən qopan deyil,
Qədim Gəncə çinarları.
Pıçıldaşan yarpaqları,
Nəğmə deyən dodaqları,
Necə oxşar qulaqları
Qədim Gəncə çinarları.
Çay boyu qatar-qatardı,
Əsrlərdən yadigardı,
Dünya görmüş babalardı –
Qədim Gəncə Çinarları.
Azərbaycan mədəniyyətinin və ədəbiyyatının inkişafında Qazax mahalının da xüsusi yeri var. Daha çox aşıq sənəti ilə tanınan Qazax mahalı saza-sözə bağlılığı ilə fərqlənən sənət mərkəzlərindəndir. Əsasən XIX əsrdən etibarən intensiv inkişaf mərhələsinə qədəm qoyan və XX əsrdə öz zirvəsinə çatan Qazax aşıq ədəbiyyatı haqqında 1930-cu illərin mənbələrində dəyərli məlumatlara rast gəlinir. Bu fakt bölgədə aşıq mühitinin artıq həmin dövrdə yetkin bir mərhələyə çatdığını göstərir.
Bu fikirlər filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent İlhamə Qəsəbovanın Qazax aşıq mühiti ilə bağlı yazısında yer alıb. AZƏRTAC həmin yazını təqdim edir.
Qazax aşıq mühiti Gəncəbasar, Borçalı, Qarabağ və Dərələyəz aşıq mühitləri ilə sıx sənət əlaqələri şəraitində formalaşan, qarşılıqlı təsir nəticəsində zənginləşib. Bu mühitə Gədəbəy və Kəlbəcər bölgələrinin aşıq sənətinin də daxil edilməsi daha məqsədəuyğun görünür. Qazax aşıqlarının yaradıcılıq baxımından inkişafında XIX əsr xüsusi mərhələ təşkil edir. Belə ki, bu dövr yeni ustad sənətkarların meydana çıxması və yeni saz havalarının yaranması ilə xarakterizə olunur. Həmin dövrdə Qazax aşıqları Göyçə, Tovuz, Borçalı və Gədəbəy aşıq mühitlərinin nümayəndələri ilə daha sıx sənət əlaqələri qurublar.
Professor Məhərrəm Qasımlı tarixi-coğrafi baxımdan sabit bir adın mövcud olmadığını nəzərə alaraq, Goranboy–Daşkəsən, Gəncə–Şəmkir–Tovuz–Gədəbəy–Qazax xəttində yerləşən irimiqyaslı ərazini şərti olaraq “Gəncəbasar aşıq mühiti” adlandırıb. Lakin 2014-cü ildə müdafiə olunan “XX əsr Qazax aşıq mühiti” adlı dissertasiya işi bu mühitin müstəqil elmi tədqiqat obyekti kimi ayrıca öyrənilməsinin zəruriliyini ortaya qoyur. Nəzərə alsaq ki, Qazax mahalının zəngin folklor nümunələri coğrafi baxımdan iki böyük aşıq mühiti — Göyçə və Borçalı mühitlərinin sənət əlaqələri fonunda formalaşıb, onda Qazax aşıqlarının yaradıcılığında və ifa tərzində bu iki mühitin təsirini aydın şəkildə müşahidə etmək mümkündür.
Qazax aşıqları ifaçılıqda yüksək peşəkarlıq nümayiş etdirməklə yanaşı, el şairləri kimi də poetik yaradıcılıqda fəal olublar. Miskin Əli, Çoban Əfqan, Mirzə Səməd, Hacı Qaracayev, Qulu Məşədiyev, Ağamalı Sadiq Əfəndi, Temraz Novruzlu, Alı Baba, Akif Səməd və başqaları bu baxımdan diqqəti cəlb edir.
Ustad səviyyəli aşıqların yaratdıqları aşıq havalarının bir qismi klassik Azərbaycan poeziyasının görkəmli nümayəndələrinin adları ilə bağlıdır. Belə ki, M.P.Vaqif tərəfindən “Vaqifi”, M.V. Vidadi tərəfindən isə “Qazax yurd yeri” adlı aşıq havaları meydana gəlib.
Bununla yanaşı, Qazax aşıq mühitində “Qazax səbzəsi”, “Vaqif gözəlləməsi”, “Səməndəri”, Aşıq Avdının “İncə gülü”, Ədhəm Ərəbovun “Ərəbi”, Aşıq Cəlal Qəhrəmanovun “Cəlaloğlu” kimi aşıq havaları geniş yayılıb. Qeyd etmək lazımdır ki, “Qazax səbzəsi” aşıq havası bu gün də məclislərdə ifa olunur, lakin bəzi hallarda “Gilanar” aşıq havası adı altında təqdim edilir.
Qazax mahalında aşıqlardan daha çox “Koroğlu”, “Abbas və Gülgəz”, “Aşıq Qərib”, “Əsli və Kərəm”, “Dilqəm”, “Alı xan və Pəri xanım”, “Qaçaq Kərəm” dastanlarının, həmçinin Aşıq Ələsgərin səfərlərindən bəhs edən rəvayətlərin söylənilməsi tələb olunub.
Azərbaycan aşıq sənətini tanıdan ustad sənətkarlardan biri də “Yanıq Kərəm”, “Qaytarma”, “Baş Sarıtel”, “Ruhani” və digər saz havalarının bənzərsiz ifaçısı, sinədəftər ustad aşıq Ədalət Nəsibov olub.
Qazax aşıq mühiti qadın aşıqların fəaliyyəti ilə də zənginləşib. Aşıq Pakizə Musaköylü, Aşıq Solmaz Kosayeva, Aşıq Kifayət Dərgahquliyeva, Aşıq Lütfiyyə Musayeva mühitin formalaşmasında mühüm rol oynayıblar.
Müasir dövrdə də Qazax aşıq mühitinin görkəmli nümayəndələri bu məktəbin zəngin irsini uğurla davam etdirirlər.
Mənbə: https://azertag.az/
Yanvarın 12-də Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin (AYB) Natəvan klubunda Azərbaycan dilinin qorunması və inkişafına həsr olunmuş “Dilimiz – kimliyimiz” mövzusunda ədəbi-ictimai
Bu barədə AZƏRTAC-a Azərbaycan Yazıçılar Birliyindən məlumat verilib.
Bildirilib ki, müşavirəni giriş sözü ilə AYB-nin katibi, Əməkdar incəsənət xadimi Elçin Hüseynbəyli açıb. O, Azərbaycan dilinin qorunması və saflığı ilə bağlı ölkə Prezidentinin çıxışlarını xatırladaraq, bu mövzunun bu gün həm elmi, həm də ictimai müstəvidə xüsusi əhəmiyyət daşıdığını vurğulayıb. Elçin Hüseynbəyli qeyd edib ki, XIX əsrin sonlarından etibarən Azərbaycan türk dili Qafqazda aparıcı ünsiyyət və mədəniyyət dili olub, sonrakı dövrlərdə müəyyən tarixi-siyasi səbəblərdən sıxışdırılıb. Lakin Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi dövründə Azərbaycan yenidən regionda söz sahibi olan dövlətə çevrilib və bu proses Azərbaycan dilinin nüfuzunun artmasına da güclü təkan verib. O inamla bildirib ki, yaxın gələcəkdə Azərbaycan dili regionun aparıcı dillərindən biri kimi mövqeyini daha da möhkəmləndirəcək.
Tədbirdə çıxış edən digər natiqlər dövlət dil siyasəti, ədəbi dil normaları, terminoloji təhlükəsizlik, elmi və bədii mühitdə dil mədəniyyətinin qorunması məsələləri geniş müzakirə olunub.
Tədbirdə AYB-nin sədri, Xalq yazıçısı Anar, akademiklər İsa Həbibbəyli, Rafael Hüseynov, Nizami Cəfərov, Teymur Kərimli, Kamal Abdulla, Muxtar İmanov, Xalq yazıçıları Çingiz Abdullayev, Elmira Axundova, Milli Məclisin deputatları Elnarə Akimova, Jalə Əliyeva, Səyyad Aran, professorlar Nadir Məmmədli, Telman Vəlixanlı, Kərim Tahirli, “Ədəbiyyat qəzeti”nin baş redaktoru Azər Turan, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin beynəlxalq əlaqələr üzrə katibi, şair və tərcüməçi Səlim Babullaoğlu, Bədii Tərcümə və Ədəbi Əlaqələr Mərkəzinin rəhbəri Əsəd Cahangir çıxış edərək Azərbaycan dilinin qorunmasının yalnız dilçilərin deyil, bütövlükdə cəmiyyətin borcu olduğunu qeyd ediblər.
Müşavirə elmi-ədəbi müzakirələr və aktual təkliflərlə yadda qalıb.
Mənbə: https://azertag.az/
Bu gün Xalq artisti Mirzə Babayevin anım günüdür
Özünəməxsus üslubu və bənzərsiz ifa tərzi dinləyicini sehrinə salan sənətkarlardan biri də Mirzə Babayevdir. O, mahnı ilə yaşayırdı. Şövqlə ifa etdiyi “Liman”, “Saçlarına gül düzüm”, “Sən uzaq, yaşıl ada”, “Kimlər gəldi, kimlər getdi”, “Kəpənək”, “Zəfəran”, “Çay” və digər mahnılarla hər kəsin qəlbini ovsunlayır, yaddaşlara əbədi həkk olunurdu.
AZƏRTAC Xalq artisti, “Şöhrət” ordenli, bir çox mükafatların laureatı, Azərbaycan estradasının banilərindən biri Mirzə Babayevin vəfatının 23-cü ildönümündə sənətkarın həyat yolunun və yaradıcılığının bəzi məqamlarına nəzər salır.
Görkəmli estrada ifaçısının Tofiq Quliyev, Emin Sabitoğlu, Rauf Hacıyev və digər bəstəkarlarla birgə yaratdığı mahnılar musiqi xəzinəmizin parlaq incilərindəndir. Onun repertuarında xarici ölkə xalqlarının mahnıları da yer alırdı. Mirzə Babayevin radionun “Qızıl fond”unda saxlanan xeyli mahnısı var. O, Mirzə Ələkbər Sabirin sözlərinə yazılmış mahnıları xüsusi ustalıqla oxuyub. Eyni zamanda, otuzdan çox filmdə rol alıb: “Kölgələr sürünür”, “Qaraca qız”, “Sən niyə susursan”, “Dəli Kür”, “Dərviş Parisi partladır”, “Qorxma, mən səninləyəm”, “Bəyin oğurlanması” və sair. “O olmasın, bu olsun” filmində Məşədi İbadın mahnılarını Mirzə Babayev ifa edib, “Onu bağışlamaq olarmı?” filmində isə Tərlanın mahnısını səsləndirib.
Müxtəlif vaxtlarda çəkildiyi filmlər müğənninin xalq arasında şöhrətini daha da artırıb. “Dərviş Məstəli şah”da Dərviş, “Bəyin oğurlanması”nda Mirişin atası, “Dəli Kür”də Dərviş obrazlarını məharətlə yaradıb. “Qorxma, mən səninləyəm”, “Telefonçu qız”, “Romeo mənim qonşumdur” filmlərindəki maraqlı və rəngarəng obrazları kino tariximizə həkk olunub. Onun milli musiqi mədəniyyətimizin inkişafındakı xidmətləri yüksək qiymətləndirilib.
Mirzə Babayev Azərbaycan estradasının ən uzunömürlü müğənnilərindən biridir. Söz vermişdi ki, 100 yaşında səhnəyə çıxıb oxuyacaq. Müsahibələrinin birində deyirdi: “Atam 105 il, nənəm isə 127 il yaşayıb. Mən də nənəm kimi 130 il yaşayacağam”. Amma ömrünün 90-cı ilində səhhətində gözlənilməz problem yaşandı və 2003-cü il yanvarın 13-də bənzərsiz sənətkarımızı itirdik.
Mənbə: https://azertag.az/
Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Prezident təqaüdçüsü, Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Baş redaktoru.
* * *
Nədir əllərimə dəyən bu boşluq?
Nədir qollarımda dərin qaranlıq?
Siyah gözlərimə necə vurulub
Kuzə gözündəki alatoranlıq?!
Neçə dil danışsam çətindən çətin!
Tərcümə edilmir belə duyğular.
Nifrəti unudub qorunu sevən
ürəyin işinə qarışmaq olar?!
Eşq elə atəş ki, inad edilməz!
“Cəhənnəm oduna” nə ad verim mən?!
Ölü sərçələrə cihad edilməz.
Qucaqla,qoluna qanad verim mən.
Sən məni gözəl sev,çox sevmə qəti!
Çox sevmək azalar, gözəllik qalar.
Əlimin izləri əmanətindir-
Sevgim nur içində artar,çoxalar.
Özünü bilməyən bir bəxtəvərsən
Gözüm,gülüşlərim,izlərim səndə.
Belə ədalətə nə deyəsən, hə?!
Verdiyin tək dərddi- gizlədirəm də.
İçində çarəsiz suallar olan
bədən bir qaranlıq quyudu,dibdi.
Mənim yıxıldığım bu boşluq sanki
dünyanın sonunun əlamətidi?
Böyüyür əlimdə, ovcumda yoxluq
Çürüyür könlümə saldığın həsir.
Sinəmə elə bir qəfəs qurmusan
Düşün – ölənədək əsirsən! Əsir..
* * *
O küçə şahid oldu, bilmədim necə işdi.
Nəmli yollar tanıdı addımımın səsini.
Bir telefon zənginə xəyallarım dəyişdi,
Azdım əzbərlədiyim küçənin sinəsini.
Bəlkə yuxu görürdüm. Sanki Allah bağırdı:
-“Sən özünə yazdığın bu dərd sənə ağırdı”.
Bu qarmaşa içində ona şeir yazırdım:
-“Maşın yolunu gedir, təkərlərə ağırdı…”
“Dünya qəhətdi?” -deyə pıçıldadım özümdə.
Zaman donub yıxıldı gözlərimin önündə.
Məğrur idi tərsliyim -vədəsində ,sözündə
ürəyim yalvarırdı: “gəl,gözümə görün də..”
Gözlərim dolaşırdı o küləkli havada,
Ovuclarım səsinin mehini ələyirdi.
Bitirmişdim içimdə qazandığım davanı
Saçım o gedən yola əlini yelləyirdi.
Bilmədim hansı dərdin məlhəmidir,dadıdır.
İstədim dərdə düşüm ,dedim: “dərmanım olar”
İndi mənim düşdüyüm dərd də onun adıdır,
Bilməzdim ki,məlhəmim ölüm fərmanım olar..
Dedi: “filan küçədən keçib çıxıb gedirəm”
Dedi: “bilet almışam,içib,çıxıb gedirəm”
Dedi:”hər bir sözünə diqqət elə misranın,
mənə geri dön deyə, səni arzu edirəm”.
Qamətimi düzəltdim arzuların eşqinə.
Bir təbəssüm yayıldı üzümə- “keçicidir” .
Yollarımız bir imiş, istiqamət əksinə;
Bilmədi onun yolu ürəyimin içidir.
Küçə də şahid oldu,mən göylərə baxırdım
göylər mənə a’xırdı! Mən göylərə gülürdüm.
Təkərlər ağrıyırdı, əllərim üşüyürdü,
Göy gözümdən axırdı,yenə biraz ölürdüm.
Yeni nəsil Azərbaycan gəncliyinin istedadlı nümayəndəsi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Prezident təqaüdçüsü, Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Baş redaktoru, şairə Banu Muharremin “YarAdam” adlı yeni şeir kitabı çap olunub.
“Qanun” nəşriyyatında çap olunan kitaba Xalq şairi Vahid Əziz və şair Ayaz Arabaçı ön söz yazıb.
Banu Muharrem (Sadıqova Banu Məhərrəm qızı) Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində Rejissorluq üzrə bakalavr və magistratura təhsili alıb. Müxtəlif illərdə Bakı şəhəri H.Abbasov adına Mədəniyyət Mərkəzində xalq teatr rejissoru və dram dərnəyinin rəhbəri, Lənkəran Dövlət Dram Teatrında Ədəbi-dram hissə müdiri, Lənkəran Dövlət Universitetində müəllim vəzifələrində çalışıb. Hazırda Şuşa Dövlət Dram Teatrında truppa müdiridir.
Ədəbi yaradıcılığa məktəb illərindən başlayan müəllifin şeirləri “Azərbaycan”, “Ulduz”, “Xəzan”, “Ədəbi ovqat” jurnallarında, “Ədəbiyyat qəzeti”, “525-ci qəzet” qəzetlərində və saytlarda, həmçinin, Türkiyə, İran və Krımda çap olunan mətbu orqanlarda yayınlanıb.
Kitabda müəllifin oxucular tərəfindən rəğbətlə qarşılanan şeirlərindən əlavə yeni şeirləri də toplanıb.
Qeyd edək ki, bu, Banu Muharremin oxucularla ikinci görüşüdür. Müəllifin “Şəqaf” adlı ilk kitabı məhdud tirajla çap olunmuşdu.
Mənbə: https://edebiyyatqazeti.az/
Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının rəhbərliyi, bütün kollektivi Sizi Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Prezident mükafatçısı, Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının BAKI Bürosunun Rəhbərini doğum günü münasibətilə səmimi qəlbdən təbrik edir, möhkəm cansağlığı, xoşbəxt həyat, pedaqoji fəaliyyətində yeni-yeni uğurlar diləyir!
Arzu HÜSEYN:
Kimsə dərk eləməz içimdəkini,
Qapalı qutuyam, qaranlıq quyu.
Mən sülhə dəyişdim içimdə kini,
Zamanla duruldu bulanıq suyum.
Zamanla kiridi fırtınalarım,
Sussdum səhra kimi, sussdum çöl kimi.
Kiçildim, bir üzü torpağa sarı,
Uzandım göylərə sarı-əl kimi.
Duayam, mən daha qarğış deyiləm,
Yox, yağış deyiləm, yağış deyiləm…
Dodaqlarınızdan gülüş, yanaqlarınızdan isə təbəssüm əskik olmasın! Sevib, sevdiyiniz insanların əhatəsində qalın! Ən əsası isə Qadın səadəti!
Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Mətbuat xidməti və İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsi.
Mənbə:
Stefan Sveyqin “Şahmat” əsəri 1941-ci ildə yazılmış psixoloji novelladır. Əsərin hadisələri Nyu-Yorkdan Buenos-Ayresə gedən bir gəmidə baş verir. Burada iki fərqli insan qarşılaşır: dünya şahmat çempionu Mirko Çentoviç və avstriyalı hüquqşünas Doktor B.
Çentoviç kobud, cahil, ancaq instinktiv olaraq güclü bir şahmatçıdır. Doktor isə faşistlər tərəfindən həbs olunmuş, uzun müddət tək kamerada saxlanılmış ziyalıdır. O, təsadüfən bir şahmat kitabı tapır və zehni sağlamlığını qorumaq üçün bu kitab üzərində düşünməyə başlayır. Lakin təkliyin və davamlı düşünmənin təsiri ilə o, öz daxilində bölünərək özü özünə qarşı oynamağa başlayır və bu, onu ruhi sarsıntıya gətirir. Gəmidə Çentoviçlə qarşılaşdıqda Doktor onunla şahmat oynamalı olur. İlk partiyada onu udur, lakin ikinci oyunda keçmişdə yaşadığı ruhi travma yenidən canlanır və o, dərin sarsıntı keçirir. Əsər Doktorun şahmatı tərk etməsi ilə bitir.
“Şahmat” insan ruhunun sarsılması, təcrid, azadlıq və düşüncə azadlığı kimi dərin mövzular üzərində qurulub. Stefan Sveyq göstərir ki, insanın bədəni əsir edilə bilər, amma düşüncəsi və ruhu azad qalır. Həbsxanada tək qalan Doktor üçün şahmat həm xilas, həm də məhv vasitəsinə çevrilir. Bu oyun bir tərəfdən onun düşüncəsini qoruyur, digər tərəfdən isə onu öz ağlının içində boğur. Ən əsas mövzu isə “mədəniyyət hövzəsi” məsələsidir. Belə ki, coğrafi mühit sözü gedən insanların həyatında da mühüm rol oynayır. Bu baxımdan Doktor yüksək mədəniyyət hövzəsinin nümayəndəsidir. O, Avstriyanın ziyalı təbəqəsinə mənsub, hüquq təhsilli, kitablarla, tarixlə, sənətlə, düşüncə ilə yaşayan bir insandır. Onun dünyası mənəviyyat, bilik və düşüncə üzərində qurulub. Faşistlər tərəfindən həbs olunduqdan sonra belə o, mədəni yaddaşını, intellektual çevrəsini qoruyur. Həbsxanada təsadüfən tapdığı şahmat kitabını təkcə bir oyun kimi deyil, bir mədəni fəaliyyət, yəni düşüncənin, zəkanın, insan ağlının sığınacağı kimi qəbul edir. Şahmat onun üçün intellektual mühitin davamıdır, o, orada öz mədəni kimliyini qoruyur. Deməli, Doktor Avropa humanizminin, klassik təfəkkürün və mənəvi dəyərlərin daşıyıcısı olan bir mədəniyyət hövzəsinə məxsusdur.
Əsərdə Çentoviçlə və Doktor iki zidd qütbü təmsil edir: biri mexaniki zəkadır, digəri ruhun və mənəvi dərinliyin daşıyıcısıdır. Çentoviçlə bəsit və cahil olsa da, instinktiv olaraq oyunda güclüdür. Doktor isə mədəni, bilikli, lakin ruhi cəhətdən yaralı bir insandır. Bu qarşıdurma ağıl və ruh, bədən və düşüncə mübarizəsini əks etdirir.
Çentoviç isə bunun əksinə olaraq mədəniyyətin kənarında qalmış, bəsit bir sosial-mədəni mühitin yetirməsidir. O, kəndli ailəsindən çıxıb, təsadüf nəticəsində şahmatda istedadını göstərmiş, lakin mədəni və mənəvi cəhətdən kasad qalmış bir insandır. Onun təfəkkürü mexanikidir. O, oyunu hisslərlə və vərdişlə oynayır, amma düşüncə və dərinlik yoxdur. O, kitab oxumur, danışmağı, təhlil etməyi bacarmır, yalnız udmaq istəyir. Yəni Çentoviç mədəniyyət hövzəsindən kənar bir varlıqdır – onun üçün şahmat sənət və düşüncə deyil, sadəcə instinkt və qazanmaq vasitəsidir.
Beləcə, əsərdə iki mədəniyyət hövzəsi toqquşur. Bir tərəfdə düşüncə, bilik, mənəvi zənginlik, digər tərəfdə isə ibtidai, maddi və instinktiv yaşam tərzi dayanır. Doktor zehni və mənəvi mədəniyyətin, Çentoviç isə təbiət və instinkt səviyyəsində qalmış “antimədəniyyətin” simvoludur. Bu qarşıdurma Stefan Sveyqin əsərin dərin ideyalarından birinə çevrilir: mədəniyyət insanı formalaşdırır, təcrid və cəhalət isə onu məhv edir. Doktor mədəniyyətin işığında insanın nə qədər ucaldığını, Çentoviç isə ondan uzaq düşəndə necə “boş qabığa” çevrildiyini göstərir. Yəni “Şahmat” əsərində mədəniyyət hövzəsi anlayışı yalnız fərdlərin fərqini deyil, həm də insanlığın iki səviyyəsini – mənəvi və maddi aləmin toqquşmasını əks etdirir.
Əsərdə şahmat lövhəsi həyatın rəmzidir. Qara və ağ fiqurlar yaxşılıqla şərin, azadlıqla əsarətin, ağıl ilə instinktin qarşıdurmasını göstərir. Sveyqin dili sakit, lakin gərgin emosional yüklə doludur. O, insan şüurunun dərinliklərinə enərək təcridin, qorxunun və ağılın incə sərhədlərini təsvir edir.
Əsərin ideyası budur ki, insanın ruhunu məhv etmək üçün bədənini zəncirləmək kifayət deyil; onu təcrid edib düşüncələrinə qapadanda insan öz ağlı ilə dəli olmağa başlayır. Lakin yazıçı eyni zamanda bildirir ki, düşüncə azadlığı sarsılmazdır. İnsan bəzən ağlının içində məhbus olsa da, onun düşünmək qabiliyyəti azadlığın son qalasıdır.
“Şahmat” əsəri təkcə bir oyun haqqında deyil, insanın mənəvi varlığı, zəkasının hüdudları və azadlığın mənası haqqında dərin fəlsəfi bir hekayədir. Bu əsər XX əsr Avropa ədəbiyyatında psixoloji realizmin ən parlaq nümunələrindən biridir.
Naxçıvan Dövlət Universitetini “Azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimliyi” ixtisası III kurs tələbəsi
Mənbə: https://edebiyyat.az/
“Dahi” sözü tarix boyu həm heyranlıq, həm də bəraət aləti olub. Bu anlayış çox vaxt insanın yaratdıqlarını deyil, dağıtdıqlarını görməməzliyə vurmaq üçün işlədilib. Dahilik istedadın zirvəsi kimi təqdim edildikcə, onun arxasında gizlənən eqoizm, emosional məsuliyyətsizlik və etik boşluqlar adiləşdirilib. Sanki “dahi” olan insan üçün adi insan qaydaları keçərli sayılmır. O, sevirsə sərhədsiz, dağıdırsa haqlı, incidirsə anlaşılmalı olur. Teodor Drayzer “Dahi” romanı məhz bu romantik mifə qarşı yazılmış əsərlərdən biridir. Yazıçı oxucunu heyrətləndirmək üçün ideal bir sənətkar yaratmır, əksinə, dahilik anlayışını insanın zəiflikləri üzərindən sınayır. Romanın mərkəzində duran Yucin Vitr nə klassik qəhrəmandır, nə də açıq-aşkar antiqəhrəman. O, cəmiyyətin “istedadlıdır” deyə bağışladığı, “yaradıcıdır” deyə susduğu, “fərqlidir” deyə məsuliyyətdən azad etdiyi bir fiqurdur. Əsər boyunca oxucu istər-istəməz bir sualla üz-üzə qalır: Yucin doğrudanmı dahidir, yoxsa onun davranışları sadəcə istedad pərdəsi altında gizlədilmiş özmərkəzçilikdir? Drayzer bu suala birbaşa cavab vermir. O, hökm çıxarmağı oxucuya buraxır və məhz bu susqunluq romanı adi bir sənətkar hekayəsindən çıxarıb, dahilik anlayışının tənqidinə çevirir.
Bu yazıda Yucin Vitr obrazı üzərindən “dahi” anlayışının nə dərəcədə gerçək, nə dərəcədə sosial mif olduğu araşdırılacaq, eyni zamanda bu tipajın günümüz insanı ilə oxşarlıqları üzə çıxarılacaq. Çünki Drayzerin yüz il əvvəl yazdığı suallar bu gün də aktuallığını itirməyib: Biz kimə dahi deyirik və bu adın arxasında nəyi görməzlikdən gəlirik?
Elə isə gəlin əvvəlcə “dahi” anlayışının nə demək olduğunu anlamağa çalışaq. Yazının ilk cümləsində dediyim kimi “dahi” anlayışı tarix boyunca sabit və dəqiq tərifə malik olmayıb. Bu söz bəzən fövqəladə intellektin, bəzən estetik yeniliyin, bəzən də sadəcə normadan kənar davranışın sinonimi kimi işlədilib. Filosof İmmanuel Kant dahini “təbiətin sənət vasitəsilə danışması” kimi izah edir və hesab edirdi ki, dahi öyrədilə bilməz, o, qayda yaratmaq gücünə malikdir. Bu baxışda dahilik yaradıcılığın mənbəyi, lakin eyni zamanda nəzarətsiz bir qüvvə kimi təqdim olunur. Lakin XIX əsrdən etibarən sosial elmlər bu anlayışa daha tənqidi yanaşmağa başlayır. Sosioloqların fikrincə, dahilik təkcə fərdi istedadın nəticəsi deyil, həm də cəmiyyətin həmin istedadı necə adlandırması və legitimləşdirməsi ilə bağlıdır. Yəni hər yüksək qabiliyyət avtomatik olaraq “dahi” sayılmır. Bu etiketin formalaşmasında sosial mövqe, cinsiyyət, dövrün ideoloji tələbləri mühüm rol oynayır. Bu nöqtədə “romantik dahilik” anlayışı önə çıxır. Romantizm dövründə dahi, qaydalara sığmayan, əxlaqdan və sosial normalardan kənarda dayanan bir fiqur kimi ideallaşdırılıb. Onun emosional daşqınları, nizamsız həyat tərzi və hətta başqalarına verdiyi zərər belə yaradıcılığın qaçılmaz nəticəsi kimi qəbul edilib. Bu yanaşma dahini adi insandan üstün, demək olar ki, toxunulmaz bir mövqeyə yerləşdirib.
Psixoloji baxımdan isə dahilik tez-tez “hiperfokus”, yəni insanın müəyyən bir sahəyə həddindən artıq yönəlməsi ilə əlaqələndirilir. Müasir psixologiyada bu vəziyyət yaradıcılıq üçün üstünlük sayılsa da, emosional empatiyanın zəifləməsi, münasibətlərdə məsuliyyətsizlik və özünü mərkəzə qoyma kimi risklər də daşıyır. Məhz bu nöqtədə “yaradıcı narsisizm” termini ortaya çıxır. Bu termin ilk dəfə psixoanalitik müzakirələrdə istifadə olunaraq, yaradıcılıq adı altında öz istəklərini mütləqləşdirən şəxsiyyət tipini ifadə edir. Teodor Drayzer də “Dahi” romanında məhz bu romantik və psixoloji anlayışları sarsıdır. O, dahiliyi müqəddəsləşdirmir, onu insanın zəiflikləri ilə üz-üzə qoyur. Drayzer üçün dahi olmaq ilahi bir status deyil, bu, cəmiyyətin müəyyən davranışlara verdiyi sosial imtiyazdır. Əgər bu imtiyaz olmasaydı, eyni davranışlar böyük ehtimalla məsuliyyətsizlik, eqoizm və etik pozuntu kimi qiymətləndirilərdi. Beləliklə, “dahi” anlayışı təkcə fərdi istedadın göstəricisi deyil, həm də sosial razılaşmadır. Cəmiyyət kimin səhvlərini bağışlayacağına, kimin davranışlarını romantikləşdirəcəyinə bu anlayış vasitəsilə qərar verir.
Digər əsas sual isə Yucin Vitr obrazının təzadlı mahiyyəti ilə bağlıdır: o, dahilik anlayışını təmsil edir, yoxsa onu ifşa edir?
Yucin Vitr obrazı Drayzerin ən mürəkkəb və qəsdən ziddiyyətli yaratdığı fiqurlardandır. O, nə sadəcə istedadlı bir sənətkardır, nə də yalnız şəxsi zəifliklərinin əsiri olan adi insan. Yucinin əsas problemi onun qabiliyyətinin olması deyil, problem bu qabiliyyətin ona cəmiyyət tərəfindən xüsusi imtiyazlar qazandırmasıdır. Drayzer məhz bu nöqtədə oxucunu diqqətli olmağa çağırır: istedad insanı avtomatik olaraq “dahi” etmir, lakin ona davranış azadlığı verir. Yucinin yaradıcılıq qabiliyyəti danılmazdır. O, estetik formaya, gözəllik duyumuna və sənət dili qurmaq bacarığına malikdir. Lakin Drayzer bu istedadı heç vaxt ideallaşdırmır. Əksinə, Yucinin sənəti onun daxili boşluqlarını dolduran bir vasitə kimi təqdim olunur. Psixologiyada bu hal “kompensator yaradıcılıq” adlandırılır, yəni fərd emosional və etik çatışmazlıqlarını yaradıcı fəaliyyətlə örtməyə çalışır. Yucin üçün sənət yalnız ifadə vasitəsi deyil, həm də özünü haqlı çıxarma mexanizmidir. Onun şəxsi həyatında bu vəziyyət daha açıq şəkildə görünür. Yucin qadınlarla münasibətlərində ardıcıl olaraq məsuliyyətsiz davranır. Sevgi, bağlılıq və sədaqət anlayışlarını estetik hisslərlə əvəz edir. Psixoanalitik yanaşmaya görə bu, empatiya çatışmazlığının göstəricisidir. O, qarşısındakı insanı subyekt kimi deyil, öz daxili dünyasını qidalandıran obyekt kimi görür. Məhz buna görə Yucinin münasibətləri davamlı olmur, lakin o, bu dağıntıları şəxsi günahı kimi deyil, yaradıcılığın “qaçılmaz nəticəsi” kimi qəbul edir. Sosioloji baxımdan isə Yucin Vitr patriarxal cəmiyyətin klassik imtiyazlı fiqurudur. Onun etdiyi səhvlər “yaradıcı təbiət”, “azad ruh” kimi ifadələrlə yumşaldılır. Eyni davranışlar qadın obrazlar tərəfindən edilsəydi, böyük ehtimalla əxlaqsızlıq və məsuliyyətsizlik kimi damğalanardı. Bu, sosioloq Pyer Burdyenin “simvolik hakimiyyət” anlayışı ilə izah oluna bilər. Yucin yalnız fərdi gücə deyil, cəmiyyətin ona verdiyi simvolik üstünlüyə sahibdir.
Diqqətlə baxsaq görərik ki, Drayzer burada çox incə bir ironiya qurur: Yucin özünü azad hesab edir, halbuki o, cəmiyyətin ona verdiyi rolu oynayır. Onun azadlığı fərdi üsyan deyil, sosial güzəştdir. Bu isə dahilik anlayışının nə qədər selektiv və ədalətsiz olduğunu göstərir. Yucin istedadlıdır, lakin onun “dahi” adlandırılması yaradıcılığından çox, bu yaradıcılığın kim tərəfindən və necə qəbul edilməsi ilə bağlıdır. Beləliklə, Yucin Vitr nə tam mənada dahi, nə də sadəcə zəif xarakterli insandır. O, dahilik mifinin içində formalaşmış, bu mifdən bəhrələnən və eyni zamanda onun əsirinə çevrilmiş bir obrazdır. Drayzer oxucuya Yucini sevdirmək və ya nifrət etdirmək istəmir. O, oxucunu bu tipajın arxasında duran sosial mexanizmləri görməyə məcbur edir.
Bu halda biz sorğulamalıyıq ki, dahilik əxlaqdan azaddırmı?
Fəlsəfi baxımdan bu məsələ etik relativizm anlayışı ilə izah oluna bilər. Etik relativizmə görə doğru və yanlış anlayışları şəraitə, şəxsə və nəticəyə görə dəyişə bilər. Dahilik mifi bu relativizmi maksimum həddə çatdırır: eyni davranış adi insan üçün qınanılır, lakin “dahi” üçün başa düşülən sayılır. Yucin Vitr məhz bu ikili ölçünün içində mövcuddur. Onun münasibətlərdə yaratdığı dağıntılar şəxsi məsuliyyət kimi deyil, yaradıcılığın təbii yan məhsulu kimi qiymətləndirilir. Psixoloji səviyyədə isə bu vəziyyət “moral disengagement”, yəni əxlaqi uzaqlaşma termini ilə izah olunur. Sosial psixoloq Albert Banduranın izahına görə, fərd öz davranışlarının mənəvi nəticələrindən uzaqlaşmaq üçün onları müxtəlif ideoloji çərçivələrlə əsaslandırır. Yucin üçün bu çərçivə sənətdir. O, incitdiyi insanları deyil, yalnız öz daxili təlatümlərini görür və bu təlatümləri legitimləşdirmək üçün yaradıcılığa sığınır. Drayzer burada oxucuya açıq mesaj vermir, lakin ardıcıl olaraq bir sualı qabardır: əgər dahilik əxlaqdan azaddırsa, bu azadlığın yükünü kim daşıyır? Roman göstərir ki, bu yük heç vaxt dahi adlandırılan şəxsin üzərinə düşmür. Onu ətrafındakı insanlar, xüsusən də qadınlar daşıyır. Onların emosional itkiləri, pozulan həyatları və səssiz qurbanlıqları dahiliyin görünməyən tərəfinə çevrilir. Sosioloji baxımdan bu vəziyyət “normalizasiya” prosesi ilə bağlıdır. Cəmiyyət müəyyən davranışları təkrarladıqca və onları xüsusi statusla əlaqələndirdikcə, bu davranışlar normaya çevrilir. Yucinin məsuliyyətsizliyi də məhz bu şəkildə normallaşdırılır. O, cəmiyyətin gözündə nə qədər “yaradıcı”dırsa, bir o qədər də “bağışlanandır”.
Maraqlısı budur ki, bir çox kişi üçün Yucin həqiqətən də əsl dahidir. Amma niyə belə hesab olunur? Gəlin bir az düşünək: Yucin doğrudanmı dahi idi?
Abraham Maslounun özünügerçəkləşdirmə nəzəriyyəsinə görə, insan yalnız daxili potensialını məsuliyyət və balansla reallaşdırdıqda özünü tam formalaşdırır. Yucin Vitr isə bacardığından çoxunu istəyir, amma bu daxili tarazlığı qura bilmir. O, istedadını sərbəst buraxır, həyatın qaydalarını gözardı edir və yaradıcılığını öz ehtiraslarının tərcüməçisinə çevirir. Bir çox kişi üçün məhz bu sərbəstlik və maneələri aşa bilmək bacarığı onun dahi görünməsinin səbəbidir. O, istedadı vasitəsilə həyatın sərhədlərini zorlayır və azad ruh obrazını təqdim edir.
Digər tərəfdən isə Burdyen qeyd edir ki, fərdlər yalnız şəxsi gücləri ilə deyil, cəmiyyətin onlara verdiyi statusla da seçilir və tanınır. Yucinin ətrafındakı insanlar onun azadlığını və davranışlarını romantikləşdirir, ona günah kimi baxmır. Bu, kişilər üçün onu yalnız istedadlı deyil, həm də “dahi” edən ikinci təbəqədir: cəmiyyətin və sosial kodların ona verdiyi pərdədə gizlənən güc. Yucinin hər hansı bir etik çatışmazlığı, qadınlarla münasibətlərindəki məsuliyyətsizliyi və sosial qaydalara qarşı çıxışı bir çox kişi üçün ideallaşdırılır, çünki onlar bu obrazda qayda pozma, fərqlilik və azadlıq arzularının bir simvolunu görür. Beləliklə, Yucin Vitrin dahi kimi görünməsi həm onun yaradıcılıq potensialı ilə, həm də cəmiyyətin ona bəxş etdiyi simvolik imtiyazlarla bağlıdır. Drayzer oxucuya bildirir ki, bu imtiyazlar, baxmayaraq ki, onu heyranlıq obyektinə çevirir, əslində başqalarının çəkdiyi zərərin və etik boşluğun üstündə qurulub. Yucinin dahi görünməsi, bir tərəfdən onun istedadını, digər tərəfdən isə cəmiyyətin göz yumma və romantikləşdirmə qabiliyyətini əks etdirir. Nəticədə bir çox kişi Yucini dahi sayır, çünki o, yaradıcılıq və sərbəstlik adı altında bütün sosial və şəxsi sərhədləri aşır. Lakin Drayzer oxucuya xatırladır ki, dahilik yalnız istedad deyil, əsl dahi, gücünü məsuliyyət və etik balansla birləşdirən şəxsdə formalaşır. Yucin isə bu balansı qura bilmir və beləliklə, əslində, dahi yox, dahilik iddiasının sosial konstruksiyası kimi qalır.
Bəs Yucin Vitr XXI əsrdə olsaydı?
Yucin Vitr obrazı yalnız XIX–XX əsr keçidinin sənət mühitinə aid deyil. Əksinə, bu tipaj günümüzdə daha tanış və daha görünəndir. XXI əsrdə dahilik artıq təkcə sənət əsəri ilə ölçülmür, sosial görünürlük, izləyici sayı və ictimai təsir də bu anlayışın tərkib hissəsinə çevrilib. Bu dəyişiklik Yucin tipli fiqurlar üçün daha geniş imkanlar yaradıb. Müasir cəmiyyətdə “yaradıcı insan” anlayışı çox vaxt məsuliyyətdən azad edilmiş şəxs obrazı ilə üst-üstə düşür. “Mən beləyəm”, “yaradıcılıq sərhəd tanımır”, “azad ruham” kimi ifadələr Yucinin yüz il əvvəl istifadə etdiyi əsaslandırmaların müasir formalarıdır. Sosial psixologiyada bu vəziyyət “özünü-istisna etmə” davranışı adlandırılır. Fərd özünü ümumi qaydalardan kənar sayır və bu istisnanı istedadı ilə əsaslandırır. Sosial media bu prosesi daha da sürətləndirib. Bu gün bir insanın “dahi” kimi qəbul edilməsi üçün onun yaratdığı dəyərdən çox, yaratdığı təəssürat ön plana çıxır. Yucin Vitrin dövründə cəmiyyət onun sənətinə göz yumurdusa, bu gün algoritmlər və auditoriyalar eyni funksiyanı yerinə yetirir. Bu isə dahiliyin daha da səthiləşməsinə səbəb olur. Qalıcı yaradıcılıq yerini ani təsirə verir.
Etik baxımdan isə dəyişən çox az şey var. Yucin kimi müasir “dahilər” də münasibətlərdə ardıcıl məsuliyyət daşımır, lakin bu davranışlar “yaradıcılıq təzyiqi”, “emosional intensivlik” kimi anlayışlarla əsaslandırılır. Xüsusilə qadınlarla münasibətlərdə bu dinamika açıq şəkildə görünür. Emosional uzaqlaşma, qeyri-sabit bağlılıq və qəfil yoxa çıxmalar bu gün “ghosting” kimi terminlərlə adlandırılır, lakin mahiyyət dəyişmir. Ad dəyişir, davranış qalır. Sosioloq Ziqmund Baumanın “axıcı müasirlik” anlayışı bu vəziyyəti izah etmək üçün əhəmiyyətlidir. Bauman qeyd edirdi ki, müasir dövrdə münasibətlər, kimliklər və məsuliyyətlər davamlı deyil, keçicidir. Yucin Vitr bu axıcılığın erkən modelidir. O, bağlanmaq istəmir, çünki bağlanmaq onun azadlıq illüziyasını pozur. Bu gün isə bu illüziya daha geniş yayılıb və normaya çevrilib. Yəni Yucin Vitr XXI əsrdə təkcə mümkün deyil, hətta adi hal alıb. O, bu gün sənətçi, intellektual, kontent istehsalçısı və ya “fərqli düşünən” etiketi ilə qarşımıza çıxır. Bu isə göstərir ki, Drayzerin yüz il əvvəl qoyduğu suallar bu gün də həqiqətlidir: biz hələ də istedadı bəhanə edərək məsuliyyətsizliyi normallaşdırırıqmı?
Nəticədə, Drayzer oxucuya hökm çıxarmır, amma sual qoyur: Dahilik həqiqətən yaradıcılığın zirvəsidirmi, yoxsa bu, yalnız sosial güzəştlərlə qorunan bir mifdir? Yucin Vitrin həyatı göstərir ki, dahilik adı altında bəraət qazanan hər davranış, əslində, başqalarının çəkdiyi zərərin ölçüsünü artırır. Romandan çıxan mesaj aydındır: dahilik yalnız istedad deyil, məsuliyyət və etik balansla tamamlandıqda gerçək olur.
“Sonra o arxaya söykəndi və adətən etdiyi kimi düşünməməyə çalışdı. O, uğur qazanmalıdır. Dünya elə buna görə yaradılıb. O da elə buna görə yaradılıb.”
-Teodor Drayzer, Dahi 1915
Mənbə: https://edebiyyat.az/
Milli mətbuatımızın banisi, görkəmli maarifçi Həsən bəy Zərdabi deyirdi: “Yaxşı kitab çox qiymətli xəzinədir”. Məşhur rus yazıçısı və filosofu Aleksandr Gertsen isə kitaba belə dəyər verirdi: “Kitab bir nəslin digər nəslə vəsiyyətidir”. Bu fikirlər isə fransız filosofu və riyaziyyatçısı Rene Dekarta məxsusdur: “Yaxşı kitablar oxumaq keçmiş əsrlərin ağıllı adamları ilə söhbət etmək deməkdir”.
Hər bir xalqın mədəni inkişaf səviyyəsi onun kitaba, biliyə və mənəvi irsə verdiyi dəyər ilə ölçülür. Xalqımızın bu sahədə ən mötəbər ocaqlarından biri olan Azərbaycan Milli Kitabxanası təkcə kitabların saxlanıldığı məkan deyil, eyni zamanda, xalqın tarixi yaddaşını, elmi və mədəni irsini yaşadan müqəddəs mərkəzdir.
Azərbaycan Milli Kitabxanası 1922-ci ildə yaradılsa da, onun rəsmi açılışı 1923-cü ilin mayında olub. Yaşı 100-ü keçən Milli Kitabxana fəaliyyətə cəmi 5 min 212 nüsxə kitab və 13 işçi ilə başlayıb. Azərbaycanın baş kitabxanası nəinki Qafqazda, yaşadığımız Avropa qitəsində, eləcə də bütün dünyada şöhrət tapan ən böyük milli kitabxanalardan və ən iri kitabsaxlayıcılardan biridir. Hazırda Milli Kitabxananın fondunda 5 milyona yaxın kitab var.
Kitabxananı milli yaddaşın məbədi hesab edənlər doğrudan da haqlıdırlar. Bu müqəddəs məkan keçmişlə gələcək arasında möhkəm körpü rolunu oynayaraq milli-mənəvi dəyərləri qoruyur və inkişaf etdirir. Burada milyonlarla kitab, qəzet, jurnal, nadir əlyazmalar və elektron resurslar qorunur. Azərbaycan dilində olan nəşrlərlə yanaşı, müxtəlif xarici dillərdə olan əsərlər də oxucuların ixtiyarına verilməsi kitabxananı təkcə milli deyil, beynəlxalq əhəmiyyətli elm və informasiya mərkəzinə çevirir. Dünyanın istənilən nöqtəsindən internet vasitəsilə kitabxananın kataloqu vasitəsilə lazım olan məlumatı əldə etmək olar. Müasir dövrdə Milli Kitabxana texnoloji yeniliklərə də açıqdır. Elektron kataloqlar, rəqəmsal kitabxana xidmətləri və onlayn resurslar oxucuların məlumatlara daha sürətli və rahat şəkildə çıxışını təmin edir.
Böyük Nizami Gəncəvi “Oxudum, oxudum, sonra da vardım, hər gizli xəzinədən bir dürr çıxardım”,- deyirdi. Milli Kitabxanada elmin bütün sahələrinə aid çoxlu kitablar var. Dürr dolu xəzinəyə üz tutan hər kəs burada istədiyi kitabı tapa bilir. Ona görə də hər gün kitabxanaya üz tutan çoxsaylı oxucular istədikləri mənbə və məxəzləri burada tapa bilir, onun sakit divarları arasında əyləşərək nəhəng bir xəzinədən bilik payı götürürlər. Mövcudluğunun ikinci yüzilliyini xırdalayan xəzinə ona üz tutan oxuculara çox belə pay verəcək…
Mənbə: https://azertag.az/
Beynəlxalq Muğam Mərkəzinin nəzdində 2 kollektiv və Mərkəzin solistlərindən ibarət heyət fəaliyyət göstərir. Bunlar Səid Rüstəmov adına Xalq Çalğı Alətləri Orkestri, Cahangir Cahangirov adına Xor Kollektivi, eləcə də tanınmış xanəndə və instrumental ifaçılardan ibarət solistlər heyətidir. Hər üç kollektiv dövlət əhəmiyyətli tədbirlərdə fəal iştirak edir, həm respublikamız daxilində, həm də ölkəmizdən kənarda muğam sənətimizi və milli musiqimizi layiqincə təmsil edir.
Bunu AZƏRTAC-a açıqlamasında Beynəlxalq Muğam Mərkəzinin direktoru, Əməkdar artist, tarzən, Özbəkistanın mədəniyyət elçisi Sahib Paşazadə deyib.
“Genişmiqyaslı və ardıcıl şəkildə keçirilən tədbirlər mərkəzin fəaliyyətinin dinamik inkişaf etdiyini sübut edir. Həmçinin Beynəlxalq Muğam Mərkəzi beynəlxalq əməkdaşlıq əlaqələrini də uğurla genişləndirməkdədir. Son illərdə Özbəkistan ilə bir sıra əməkdaşlıq memorandumları imzalanıb və bu layihələrdən bir neçəsi artıq uğurla reallaşıb”, – deyə direktor diqqətə çatdırıb.
Mənbə: https://azertag.az/
Bu gün Xalq şairi Zəlimxan Yaqubun vəfatından 10 il ötür.
AZƏRTAC xəbər verir ki, müasir Azərbaycan ədəbiyyatının yeni mərhələsində Zəlimxan Yaqubun çoxcəhətli yaradıcılığı ədəbi hadisədir.
Zəlimxan Yaqub son əsrdə xalq şeiri, klassik düşüncə tərzi, təsəvvüf fəlsəfəsi ilə müasirliyi birləşdirən poetik yolun yolçusu kimi ədəbiyyat tariximizdə mühüm yer tutur. Onun poetik ruhu təsəvvüf işığında durulaşaraq tamamilə orijinal forma və məzmunda çağdaşlığa yeni rəng qatıb. Yaradıcılığında həm də türkçülük, islami dəyərlər və irfan işığı dərin kök salıb. Şairin lirik qəhrəmanlarının düşüncəsində vətəndaşlıq, xalqçılıq motivləri başlıca yer tutub. Bu cəhətdən onun yaradıcılığı Azərbaycan romantiklərinin yaradıcılığı ilə yaxından səsləşir.
Zəlimxan Yaqub ilk şeirlərindən başlayaraq ədəbi ənənəyə sadiq qaldığını göstərdi; ancaq bununla yanaşı, öz taleyini yazmağa başladı. Onun yazdıqları xalqın içindən gəlirdi, xalqın ruhu və taleyini əks etdirirdi. Obrazları qeyri-adiliyi ilə fərqlənirdi. Bu obrazlar içərisində “bir qurtum su”, “bir ovuc torpaq”, “bir əlçim bulud”, “bir əsim meh”, “bir çaxım şimşək”, “al-əlvan çöllər”, “bərəkətli tarlalar” və s. təkcə orijinallığı ilə deyil, məzmunu ilə də yeni idi.
Çağdaş Azərbaycan poeziyasında özünəməxsus yeri, poetik nəfəsi olan Zəlimxan Yaqubun əsərləri xalqımıza məxsus mütləq dəyərlərin, folklor yaradıcılığı qaynaqlarından süzülüb gələn ənənələrin diriliyi ilə səciyyələnir, ədəbiyyatımızda irsilik ideyasını tərənnüm edir.
Sağlığında heykəlləşən, bənzərsiz şeirləri ilə Azərbaycan ədəbiyyatına adını əbədi həkk edən, əbədiyaşarlıq qazanan Zəlimxan Yaqub hər zaman böyük sevgi və ehtiramla anılacaq.
Mənbə: https://azertag.az/
Mənbə: https://azertag.az/
Mənbə: https://azertag.az/
Mənbə: https://azertag.az/
Mənbə: https://azertag.az/
Mənbə: https://azertag.az/
Əziz həmvətənlər.
2025-ci il arxada qaldı. Bu il də ölkəmiz üçün, xalqımız üçün uğurlu il olmuşdur. Azərbaycan xalqı sülh, təhlükəsizlik, əmin-amanlıq şəraitində yaşamışdır. Xalq-iqtidar birliyi bizim uğurlarımızın əsas amilidir. Əminəm ki, qarşıdan gələn 2026-cı il də ölkəmiz üçün uğurlu olacaq, ölkə qarşısında duran bütün vəzifələr həmişəki kimi uğurla icra ediləcəkdir.
Bu il biz şanlı Zəfərimizinbeşinci ildönümünü böyük fəxarət hissi ilə qeyd etmişik. Beş il bundan əvvəl Vətən müharibəsi zamanı əldə etdiyimiz tarixi Zəfərimiz bizimlə əbədi olacaq. Azərbaycan xalqı bu Qələbə ilə əbədi olaraq fəxr edəcəkdir. Biz otuzillik erməni işğalına son qoyduq, ərazi bütövlüyümüzü, suverenliyimizi, milli ləyaqətimizi bərpa etdik. Bu il Zəfərimizin beşinci ildönümünə həsr olunmuş hərbi paradda son illər ərzində ordu quruculuğundagörülmüş işlərin bir hissəsi xalqımıza və bütün dünyaya nümayiş etdirildi. Son 5 il ərzində Azərbaycan Silahlı Qüvvələri öz gücünü böyük dərəcədə artırmışdır. Yeni silahlar və texnika ilə təchiz edilmiş Ordumuz bu gün istənilən vəzifəni icra etməyə qadirdir. Biz son 5 il ərzində həm yerli istehsal olan silah və texnikadan istifadə edərək, eyni zamanda, xaricdən aldığımız silah və texnikanı Ordumuzun potensialına əlavə edərək hərbi gücümüzü böyük dərəcədə gücləndirə bildik. Silahlı Qüvvələrimizin döyüş qabiliyyəti böyük dərəcədə artdı, Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin say tərkibi bir neçə dəfə artırıldı, yeni yaradılmış Komando Qüvvələrinin say tərkibi minlərlə əsgər və zabitdən ibarətdir. Biz yeni müharibəyə hazırlaşmırıq. Bizim üçün müharibələr arxada qaldı. Ancaq bugünkü dünyada hər bir ölkə ilk növbədə öz təhlükəsizliyi haqqında ciddi düşünməlidir. Bugünkü dünyada beynəlxalq hüquq normaları işləmir, “Kim güclüdür, o da haqlıdır” prinsipi əsas prinsip kimi bir çox ölkələr tərəfindən qəbul edilib. Bütün dünyada genişmiqyaslı silahlanma prosesi gedir. Belə olan halda, biz hər an öz ərazi bütövlüyümüzü, suverenliyimizi, öz seçimimizi layiqincə müdafiə etmək üçün hazır olmalıyıq. Vətən müharibəsi dövründə hərbçilərimizin peşəkarlığı, qəhrəmanlığı, fədakarlığı, xalqımızın yumruq kimi birləşməsi bizim Qələbəmizi şərtləndirdi. Allah bütün şəhidlərimizə rəhmət eləsin! Onların əziz xatirəsi bizim qəlbimizdə əbədi yaşayacaqdır.
Biz Vətən müharibəsindəki Zəfərimizdən sonra yorulmadan bu Zəfəri beynəlxalq və siyasi müstəvidə möhkəmləndirmək və təsdiqləmək üçün çalışmışıq və buna nail olmuşuq. Bütün dünya bizim Zəfərimizi qəbul edir və bizim haqlı olduğumuzu əyani şəkildə görür. Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsini həll etmək üçün mandat almış Minsk qrupu isə tarixin arxivinə göndərildi. Beləliklə, Qarabağ münaqişəsi artıq beynəlxalq gündəlikdən tamamilə silinmişdir. Zəfər çalmış ölkə kimi biz məğlub edilmiş Ermənistana sülh əlimizi uzatdıq. Bu da bizim uzaqgörən siyasətimizin təzahürüdür. Biz əbədi müharibə aparmaq fikrində deyilik. Bizim başqa ölkələrin torpaqlarında gözümüz yoxdur. Biz öz ərazi bütövlüyümüzü bərpa etmək üçün silahdan istifadə edərək, BMT Nizamnaməsi çərçivəsində, BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələri əsasında öz suveren hüquqlarımızı təmin etmişik. Vətən müharibəsindən cəmi beş il keçəndən sonra Ermənistanla paraflanmış sülh müqaviləsi bir daha xalqımızın böyüklüyünü və bizim siyasətimizin müdrikliyini göstərir. Biz cəmi beş ilə yaxındır ki, de-fakto sülh şəraitində yaşayırıq. Biz döyüş meydanında qan tökərək, şəhidlər verərək şanlı Qələbə qazanmışıq və bu Qələbəni dünyanın ən mötəbər yeri olan Amerikanın Ağ Evində, Amerika Prezidentinin iştirakı ilə möhürlədik. Beləliklə, 30 il ərzində əsas vəzifəmiz olan ərazi bütövlüyümüzün bərpası və bütün dünya tərəfindən bunun qəbul edilməsi məsələsi öz həllini tapmışdır.
Bu gün isə bütün ölkə üzrə geniş quruculuq işləri aparılır, hər bir bölgədə inkişaf müşahidə olunur. Biz beynəlxalq mövqelərimizi böyük dərəcədə möhkəmləndirə bildik. Bu gün Azərbaycana dünyada böyük hörmətlə yanaşırlar. Təsadüfi deyil ki, dünyanın aparıcı beynəlxalq aktorları Azərbaycanla əməkdaşlıq etmək üçün müxtəlif təkliflər irəli sürürlər. Bizim xarici siyasətimiz çoxşaxəlidir, bu siyasət bir çox istiqamətlər üzrə uğurla aparılır. Biz bu il D-8 beynəlxalq təşkilatına üzv olduq. Onu da bildirməliyəm ki, 8 böyük müsəlman ölkəsini birləşdirən və 30 ilə yaxın fəaliyyət göstərən bu təşkilatın ilk yeni üzvü məhz Azərbaycan olmuşdur. Yəni bu ölkələr tərəfindən bizə göstərilən hörmət və etimad göz qabağındadır. Biz bu il Orta Asiya ölkələrinin Məşvərət Şurasının tamhüquqlu üzvü seçildik. Hesab edirəm ki, bu da tarixi nailiyyətdir. Çünki coğrafi nöqteyi-nəzərdən biz Cənubi Qafqazda yerləşirik. Ancaq Orta Asiya ölkələrinin Məşvərət Şurasına yekdilliklə tamhüquqlu üzv seçilməyimiz bizim həm bu ölkələrlə səmimi münasibətlərimizdən xəbər verir, həm də ki, Azərbaycanın bu gün nə qədər önəmli ölkə olduğunu əyani şəkildə göstərir.
Bu il ölkəmizdə bir çox mötəbər beynəlxalq tədbir keçirilmişdir. Bunların arasında işğaldan azad edilmiş Xankəndidə ECO-nun Zirvə Görüşünü xüsusilə qeyd etməliyəm. Qəbələdə Türk Dövlətləri Təşkilatının Zirvə Görüşü də bizim ailəmiz olan Türk dünyasının birləşməsi istiqamətində bir daha önəmli addım olmuşdur. Bir çox beynəlxalq təşkilatlarla sıx əlaqələrimiz bizim maraqlarımıza uyğundur. Biz hər zaman bərabərhüquqlu tərəfdaşlığın tərəfdarı olmuşuq. Biz heç vaxt imkan verməmişik ki, kimsə bizim işimizə qarışsın, kimsə bizə nəyisə diktə etsin, kimsə bizə yuxarıdan aşağı baxsın. Biz müqavimət göstərmişik, biz ciddi iradəmizi ortaya qoymuşuq, heç kimin qarşısında baş əyməmişik, heç kimə imkan verməmişik və verməyəcəyik ki, bizim işimizə qarışsın. Tədricən hər kəs görür ki, belə cəhdlərin sayı da kəskin azaldı. Çünki bunun heç bir mənası yoxdur. Bizə təzyiq etmək üçün heç kimin əlində heç bir vasitə yoxdur. Bizim güclü siyasi iradəmiz, xalq-iqtidar birliyi, hərbi gücümüz, iqtisadi potensialımız, enerji siyasətimiz, nəqliyyat imkanlarımız və digər amillər bizi o qədər gücləndirib ki, heç kim bizə öz iradəsini diktə edə bilməz.
İqtisadi inkişafa gəldikdə, biz bu il əldə olunmuş uğurlarla fəxr edə bilərik. Bizim valyuta ehtiyatlarımız tarixi rekord həddə çatıb – 80 milyard dollardan artıqdır. Bizim xarici borcumuz daha da aşağı düşüb, bu gün ümumdaxili məhsulumuzun cəmi 6,3 faizini təşkil edir. Bir halda ki, bəzi inkişaf etmiş ölkələrdə bu rəqəm 100 faizdir, ondan da çoxdur. Bizim valyuta ehtiyatlarımız xarici borcumuzu 16 dəfə üstələyir və təsadüfi deyil ki, dünyanın aparıcı reytinq agentlikləri Azərbaycanın kredit reytinqini qaldırıblar – investisiya reytinqini müsbət reytinq səviyyəsinə qaldırıblar.
Biz “Böyük Qayıdış” Proqramını uğurla icra edirik və işğaldan azad edilmiş ərazilərdə bu gün böyük quruculuq işləri aparılır və artıq 70 minə yaxın insan orada yaşayır, çalışır, təhsil alır. Keçmiş köçkünlər 32 kənd, qəsəbə və şəhərdə yerləşiblər və onlar üçün ən gözəl şərait yaradılmışdır.
Bu gün, eyni zamanda, Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəyliyi Günüdür. Bu münasibətlə dünyada yaşayan bütün azərbaycanlıları ürəkdən təbrik etmək istəyirəm. Onlar bilməlidirlər və bilirlər ki, onların arxasında güclü Azərbaycan dövləti dayanıb. 2025-ci ildə olan bəzi hadisələr bir daha göstərdi ki, hansı ölkədə yaşamasından asılı olmayaraq, hər bir azərbaycanlının taleyi bizim üçün qiymətlidir, önəmlidir və bizi – azərbaycanlıları ortaq tarix, dilimiz, köklərimiz, mədəniyyətimiz birləşdirir. Azərbaycanlılar hansı ölkədə yaşamalarından asılı olmayaraq, bilirlər və bilməlidirlər ki, onların Ana Vətəni müstəqil Azərbaycan dövlətidir.
Əziz həmvətənlər, mən sizi bir daha Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəyliyi Günümünasibətiləürəkdən təbrik etmək istəyirəm, Yeni il bayramı münasibətilə təbrik etmək istəyirəm. Dünyada yaşayan bütün azərbaycanlılara, Azərbaycan vətəndaşlarına sülh, əmin-amanlıq, xoşbəxtlik arzulayıram. Bayramınız mübarək olsun!
Mənbə: https://president.az/
2026-cı ildə Azərbaycan memarlığının görkəmli nümayəndəsi, Naxçıvan memarlıq məktəbinin banisi Əcəmi Əbubəkr oğlu Naxçıvaninin 900 illiyi tamam olur.
Əcəmi Naxçıvani orta əsrlər Azərbaycan memarlığına yeni istiqamət vermiş və dövrün memarlıq üslubuna zəriflik, dinamiklik gətirmiş böyük sənətkardır. Onun fəaliyyəti Azərbaycanın dövlətçilik tarixində xüsusi yer tutan qüdrətli Atabəylər dövlətinin paytaxtı, Yaxın Şərqin mədəniyyət, elm, ticarət və sənət mərkəzlərindən biri Naxçıvan şəhəri ilə bağlı olmuşdur. Əcəmi Naxçıvaninin yaradıcılığı XII əsr Azərbaycan mədəni-ictimai fikrinin yüksəlişinin aydın təzahürlərindəndir. Naxçıvan şəhərindəki ehtişamlı abidələrdən Əcəmi dühasının məhsulu olan Möminə xatun məqbərəsi və Yusif ibn Küseyir türbəsi İslam aləminin şah əsərləri sırasında layiqli yer tutur. Bu monumental tikililər öz incə kompozisiyası və estetik mükəmməlliyi ilə seçilən, misilsiz gözəlliyə malik ölməz sənət inciləridir. Əcəminin parlaq irsi məktəb rolunu oynamış, sonrakı əsrlərdə də Azərbaycan və Yaxın Şərq ölkələrinin memarlığına güclü təsir göstərmişdir.
Ümummilli Lider Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə Əcəmi Naxçıvaninin 850 illik yubileyi 1976-cı ildə Azərbaycanda təntənəli şəkildə keçirilmişdir. Qüdrətli memarın 900 illiyinin UNESCO çərçivəsində qeyd olunan yubileylər siyahısına daxil edilməsi bütövlükdə Azərbaycan xalqının çoxəsrlik mədəniyyətinin zənginliklərinin beynəlxalq miqyasda daha geniş tanıdılmasında mühüm addımdır.
Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 109-cu maddəsinin 32-ci bəndini rəhbər tutaraq, orta əsrlər Azərbaycan memarlıq sənətinin inkişafında dərin və silinməz iz qoymuş böyük memar Əcəmi Naxçıvaninin 900 illik yubileyinin qeyd olunmasını təmin etmək məqsədilə qərara alıram:
1. Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyi Azərbaycan Milli
Elmlər Akademiyası ilə birlikdə Azərbaycan memarlığının görkəmli siması Əcəmi Naxçıvaninin 900 illik yubileyi ilə bağlı tədbirlər planı hazırlayıb həyata keçirsin.
2. Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti bu Sərəncamdan irəli gələn məsələləri həll etsin.
İlham Əliyev
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti
Bakı şəhəri, 30 dekabr 2025-ci il
Mənbə: https://president.az/
Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının təsisçisi və direktoru
HƏMRƏYLİK OLMALI
Bu başıbəlalı dünyamızın hər şeydən çox həmrəyliyə ehtiyacı var…
Yüz milyonluq bir millətin,
Günü həmrəylik olmalı.
Göylərə bülənd harayı,
Ünü həmrəylik olmalı.
Dünyanı bürüsün səsin,
Vur, zərbindən yer titrəsin.
“Mən varam” deyən hər kəsin
Yönü həmrəylik olmalı.
Yox edək ahı, amanı,
Qəlb olsun sevgi limanı.
Haqq oğlu haqqın imanı,
Dini həmrəylik olmalı.
Qədd əyilməz – vüqar olsa,
Qəlb üşüməz – bahar olsa.
Dildə minbir şüar olsa, –
Mini həmrəylik olmalı.
Sözə baxmaz ürək hərdən,
Eşqlə tutar ürəklər dən.
Sökün, atın ürəklərdən
kini, həmrəylik olmalı.
Dünya tabe üçə yəni,
Haqq əsirdi gücə yəni.
Deyirsən ki, “Necə yəni?” –
Yəni, həmrəylik olmalı!
28.12.2025
Xanım Anela 1983-cü ildə anadan olub. 2000-ci ildə Rusiya Federasiyasının Kalininqrad şəhərində 4 saylı orta məktəbi, 2005-ci ildə isə Moskva Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirib.
Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının (https://edebiyyat-az.com/) Baş redaktorudur.
2013-cü ildən bədii yaradıcılıqla məşğul olur. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. Hazırda “Mücrü” nəşriyyatında tərcüməçi-redaktor vəzifəsində çalışır.
“Amarna günahkarları”, “Yuxuların oğrusu” və “Ürək notu: Vanil” romanlarının müəllifidir. Yazıçının bunlardan başqa “Anela” hekayələr toplusu, “Fürer”, “Mafiyalar”, “Tabe olmayanlar – həbsxanadan qaçışlar” və “Təyyarə qəzaları” adlı araşdırma kitabları işıq üzü görüb.
Uşaqlar üçün Azərbaycan dilində “Şirin və Düşüncənin yeni il macəraları”, “Cırtdan geri qayıdır və ya Cırtdan və dostlarının Novruz macəraları”, “Pıçıltı” (“İlin uşaq kitabı – 2024 mükafatının qalibi), “Hərflərin oyunu”; həmçinin rusca “Фа, Фа и Гранатовое Королевство” və “Фа и Фа в поисках Деда мороза”, “Fərəh və əlfəcin Yumuş” nağıl kitabları çap edilib.
Müəllifin “Kalp notası: Vanilya” romanı Türkiyədə nəşr edilib.
Bədii yaradıcılıqla yanaşı Mehmet Niyazi “Mövcudluq mübarizəsi”, Qriqori Petrov “Bataqlıqlar ölkəsi”, “Bir Saatda Tarix” Maestro Niyazi, “Bir Saatda Tarix” Merilin Monro, “Bir Saatda Tarix” Abraam Linkoln, Tarık Buğra “Osmancıq”, Mariya Velho de Kosta “Mayra”, Maykl Hart “Yüz dahi şəxsiyyət” kitablarını, habelə dünya uşaq ədəbiyyatından seçilmiş nağılları tərcümə etmişdir.
Mətbu nəşrlərdə “Ustad”, “Proza”, “Mücrü”, “Ulduz” və “Güfte Edebiyat” dərgilərində əsərləri yayımlanmışdır.
Xanım Anela bədii yaradıcılıq və tərcümələrlə yanaşı qiraətlə də məşğul olur. Bir neçə audiokitab layihəsində iştirak edən yazıçı vaxtaşırı Azərbaycan və dünya ədəbiyyatından qiraətlər edir.
Hobbiləri və həm də yaxşı bacardığı məşğuliyyətlər rəssamlıq, musiqi, fotoqrafiya, ssenari yazmaq və güllər yetişdirməkdir.