Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalı

Category: Azərbaycan ədəbiyyatı

  • Ədəbiyyat İnstitutunda Araz Dadaşzadənin 90 illik yubileyinə həsr olunmuş elmi sessiya keçirilib

    AMEA-nın Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunda ədəbiyyatşünas alim Araz Dadaşzadənin 90 illik yubileyinə həsr olunmuş elmi sessiya keçirilib.

    Tədbiri giriş sözü ilə AMEA-nın prezidenti, Ədəbiyyat İnstitutunun direktoru akademik İsa Həbibbəyli açaraq görkəmli elm xadimi Araz Dadaşzadənin 90 illiyinin qeyd edilməsinin önəminə toxunaraq qeyd edib ki, alimin ötən əsrin 70-90-cı illərində apardığı tədqiqatlar, xüsusən Molla Pənah Vaqifə, Qarabağ ədəbi mühütinə, onun görkəmli simalarına həsr etdiyi tədqiqatlar bu gün Qarabağın işğaldan azad edildiyi bir dövrdə yenidən aktuallıq kəsb edir və bugünki nəsillər üçün də o tədqiqatların böyük əhəmiyyəti vardır.

    Akademik İsa Həbibbəyli bildirib ki, Araz Dadaşzadənin Molla Pənah Vaqifin həyatı və yaradıcılığı haqqında hələ ötən əsrin 70-ci illərində ərsəyə gətirdiyi monoqrafiya qiymətli mənbələrə və arxiv sənədlərinə, həmçinin istinadlılıq və analitik təhlillərinə görə bu gün də böyük şairimiz haqqında ən qiymətli monoqrafik tədqiqatlardan biri kimi qəbul olunur. Diqqətə çatdırıb ki, Araz Dadaşzadənin “XVIII əsr Azərbaycan lirikası” adlı kitabı ölkəmizdə bir epoxanın ədəbiyyatına həsr olunmuş ilk ümumiləşmiş tədqiqat əsəri kimi böyük elmi əhəmiyyətə malikdir.

    “Araz Dadaşzadəyə qədər Vaqif yalnız nikbin şair kimi qeyd olunurdu. Tədqiqatçımız Vaqif realizminin bütün imkanlarını, dərin fəlsəfəsini hiss edərək bu nikbinliyin alt qatını dərindən təhlil edib ümumiləşmiş fikirlər ortaya qoymuşdur. O, Vaqifin bütöv obrazını yaratmışdır. Təkcə Vaqif deyil, o dövrün digər sənətkarlarının yalnız nikbin cəhətlərini qeyd etməklə yox, onların tənqidi realizmə əsaslanan fikirlərini, faciəvi məqamlarını, onların yaradıcılıqlarının bütün mənzərəsini ədəbiyyatda əks etdirməklə qiymətləndirməsini ortaya qoyub. Sovet ədəbiyyatının əsas prinsiplərindən biri tarixi nikbinlik prinsipi idi. Sovet ədəbiyyatı əsas istismarçı zümrələr kimi gördüyü bəy-xanları, bir sözlə, keçmişi tənqid etməyə köklənmişdi. Tənqidi prinsip, tarixi nikbinlik prinsipi sosializm yaradıcılığına uyğun  gəlirdi. Araz Dadaşzadə Vaqifə də, Vidadiyə də, bir sözlə, həmin dövrün yaradıcı adamlarına kompleks yanaşma ilə ədəbiyyatşünaslıq elminin metodologiyasına öz əlavələrini etməyi bacarmışdır”, – deyə akademik İsa Həbibbəyli vurğulayıb.

    Akademik İsa Həbibbəyli Araz Dadaşzadənin ensiklopedik fəaliyyətinə də toxunaraq bildirib ki, alimin bu istiqamətdə də diqqətəlayiq fəaliyyəti olmuşdur. O, Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasının Baş redaktoru vəzifəsinə qədər böyük yol keçmiş və ədəbiyyatşünaslığımıza olduğu kimi, ensiklopediya sahəsində də əməli xidmət göstərmişdir.

    Sonra Ədəbi tənqid şöbəsinin müdiri filologiya elmləri doktoru Vaqif Yusifli “Araz Dadaşzadənin Vaqif dünyası”, filologiya elmləri doktoru Cavanşir Yusifli “Araz Dadaşzadə XVII-XVIII əsrlər Azərbaycan lirikasının tədqiqatçısı kimi”, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Fidan Əlizadə “Professor Araz Dadaşzadə Molla Pənah Vaqif yaradıcılığı haqqında” məruzələri ilə çıxış ediblər.

    Vaqif Yusifli məruzəsində vurğulayıb ki, “Araz Dadaşzadə əsl ədəbiyyat adamı idi, ədəbi prosesdə fəallığı ilə seçilirdi. Onun həm klassik ədəbiyyatla, həm də müasir ədəbi proseslə bağlı məqalələri, namizədlik və doktorluq dissertasiyalarına verdiyi rəylər, onlarla elmi əsərlərdə redaktor kimi çalışmaları, ayrı-ayrı tamaşalara həsr etdiyi resenziyalar, Yazçılar İttifaqında keçirilən mötəbər müşavirələrdə çıxışları buna sübut ola bilər…

    Araz Dadaşzadənin Vaqif yaradıcılığı ilə bağlı fikir və mülahizələri onun mükəmməl bir ədəbiyyat tarixçisi olduğunu, bu sahədə ustadları olan Həmid Araslı, Məmməd Arif, Məmməd Cəfər yolunu davam etdirdiyini göstərir…”

    Azərbaycan Milli Konservatoriyasının rektoru, professor Kamilə Dadaşzadə çıxışında yubilayrın sənətşünaslıq sahəsində böyük nailiyyətlərə məxsus şəxs olduğunu vurğulayıb. Bununla yanaşı, elm aləminə Molla Pənah Vaqifin tədqiqatçısı kimi daxil olduğunu da xatırladıb. Vaqifşünaslıq sahəsində fundamental əsərin müəllifi olduğunu diqqətə çatdırıb.

    Daha sonra filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Aqşin Dadaşzadə çıxış edərək tədqiqatçı-alimin ədəbi araşdırmaçılıq fəaliyyətindən söhbət açıb. O qeyd edib ki,  Araz Dadaşzadə Molla Pənah Vaqif, Molla Vəli Vidadi, Şakir Şirvani kimi ədiblərimizin yaradıcılığı barədə ciddi tədqiqatlar ortaya qoymuşdur və ədəbiyyatşünaslıq və tənqid sahəsinə böyük xidmətlər göstərmişdir.

    Araz Dadaşzadənin qızı filologiya üzrə elmlər doktoru Zümrüd Dadaşzadə çıxış edərək bildirib ki, fundamentallıq, əsaslılıq, hər şeyin mahiyyətinə varmaq ədəbiyyatşünas-alim Araz Dadaşzadənin yaradcılığına xas olan ən ümdə keyfiyyətlərdən biri idi. O, hər sözün üzərində sanki əsirdi və bu keyfiyyətini övladlarına da ötürmüşdü. Onun ən vacib xüsusiyyətlərindən biri sistemləşdirməyi bacarmaq idi. Hər bir işində, elmi yaradıcılığında ən xırda detalları belə nəzərə alır və onları sistemləşdirirdi.

    Tədbirdə görkəmli alimin həyat və yaradıclığından bəhs edən videoçarx nümayiş etdirilib.

    Sonda ailəsi adından çıxış edən sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru, professor Zümrüd Dadaşzadə və filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Aqşin Dadaşzadə göstərilən hörmət və ehtirama görə, tədbirin təşkilatçılarına və iştirakçılarına minnətdarlıqlarını bildiriblər.

  • Xalq şairi QABİL.Mərsiyə (20 Yanvar şəhidlərinə)

    Gecəni atəş ilə qırmızı dan eylədilər,
    Xalqımı-millətimi gülləbaran eylədilər.

    Tutulub vahimədən nitq bu gün, dil bu səhər,
    Bəzəyib Abşeronu qanlı qərənfil bu səhər,
    Bakı fəryad eləyir, gözdən axır sel bu səhər,
    Gəmilər nalə çəkir, ərşə çıxır zil bu səhər.
    Gecəni atəş ilə qırmızı dan eylədilər,
    Xalqımı-millətimi gülləbaran eylədilər.

    Öz Qızıl Ordumuzun yurdumuza qəsdinə bax,
    Üstümə tank yeridən fitnəkarın şəstinə bax,
    Gözü qanımla xumar düşmənimin məstinə bax,
    Qara bayraqlarımın cərgəsinə, dəstinə bax,
    Gecəni atəş ilə qırmızı dan eylədilər,
    Xalqımı-millətimi gülləbaran eylədilər.

    Öldü gənc, öldü uşaq, öldü gəlin-qızlarımız,
    Ölmədi! Şanlı şəhid oldu necə yüzlərimiz
    Bu saat Kərbü bəla düzləridir düzlərimiz,
    Necə qan ağlamasın üzlərimiz-gözlərimiz,
    Gecəni atəş ilə qırmızı dan eylədilər,
    Xalqımı-millətimi gülləbaran eylədilər.

    Kim görüb böylə mərasim ola milyonlar ilə,
    Bakı insan axınıyla dola miiyoniar ilə,
    Salına şanlı şəhidlər yola milyonlar ilə,
    Analarla bacılar saç yola miiyonlar ilə,
    Gecəni atəş ilə qırmızı dan eylədilər,
    Xalqımı-millətimi gülləbaran eylədilər.

    Qəbrin üstündə də heç kukla olar çanta ilə,
    Ağ gəlinlik fatası… qırmızı al lenta ilə.
    Bəs Kremlin görəsən fərqi nədir Xunta ilə?!
    Açınız tarixi, həm indi elə, onda elə…
    Gecəni atəş ilə qırmızı dan eylədilər,
    Xalqımı-millətimi gülləbaran eylədilər.

    Düşdü dildən-dilə bu qətl, bu matemgahımız,
    Çatdı hər ölkəyə bu şəhri-bəyani ahımız,
    Gördü aləm ki, aman… cəlladımızmış şahımız,
    Yoxsa da bir şeyimiz, vardı fəqət allahımız,
    Gecəni atəş ilə qırmızı dan eylədilər,
    Xalqımı-millətimi gülləbaran eylədilər.

    Hər qızıl güllü məzar – sinəmizin dağı, məzar!
    Əyilir üstünə göy qübbəsinin tağı, məzar.
    Hər məzar qanlı beşik – laylayı ağı, məzar!
    Dayanıb tam alacaq bizdən hələ yağı, məzar!
    Gecəni atəş ilə qırmızı dan eylədilər,
    Xalqımı-millətimi gülləbaran eylədilər.

    Ey Vətən oğlu, Vətən övladı, sil göz yaşını!
    Qan haçan yerdə qaiıb, təzələ öz yaddaşını!
    Çox görüb, Qabil, Azərbaycanım işğal qoşunu,
    Görməyib ancaq hələ böylə cinayət işini…
    Yazmışıq təqvimə qan ilə bu yanvar qışını,
    Gecəni atəş ilə qırmızı dan eylədiiər,
    Xalqımı-millətimi gülləbaran eylədilər.

    Yanvar, 1990

    Mənbə: https://edebiyyatqazeti.az/

  • Xalq şairi Səməd VURĞUN.”Şair, nə tez qocaldın sən!”.

    Nemətsə də gözəl şer,
    Şair olan qəm də yeyir.
    Ömrü keçir bu adətlə,
    Uğurlu bir səadətlə.
    Görən məni nədir deyir:
    Saçlarına düşən bu dən?
    Şair, nə tez qocaldın sən!

    Dünən mənə öz əlində
    Gül gətirən bir gəlin də
    Gözlərində min bir sual
    Heykəl kimi dayandı lal…
    O bəxtəvər gözəlin də
    Mən oxudum gözlərindən:
    Şair, nə tez qocaldın sən!

    Ovçuluğa meyil saldım,
    Gecə – gündüz çöldə qaldım,
    Dağ başından enib düzə
    Bir ox kimi süzə – süzə
    Neçə ceyran nişan aldım;
    Cavab gəldi güllələrdən:
    Şair, nə tez qocaldın sən?

    Bəzən uca, bəzən asta,
    Ötür sazım min sim üstə.
    Andı yalan, eşqi yalan,
    Dostluğu da rüşvət olan,
    Ürək yıxan bir iblis də
    Üzəvari deyir hərdən:
    Şair, nə tez qocaldın sən!

    Saç ağardı, ancaq ürək
    Alovludur əvvəlki tək.
    Saç ağardı, ancaq nə qəm!
    Əlimdədir hələ qələm…
    Bilirəm ki, deməyəcək
    Bir sevgilim , bir də Vətən:
    -Şair, nə tez qocaldın sən!

  • Xalq şairi Vaqif SƏMƏDOĞLU.Seçmə şeirlər

    Doğuldum 1939-da,
    1937-də tutuldum.
    48-də nənəm öldü,
    ömrümdə ilk dəfə
    ölüyə ağladım.
    Balıqlar saxladım
    akvariumda.
    Açıq qaldı pəncərəm
    bir qış gecəsi.
    Dondu balıqlar…
    İndi 1965-in
    yanvar gecəsidir.
    Deyəsən yaşamaq istəyirəm.

    Uzaq yaşıl ada

    Ürəyim yol çəkir bir gözə dönüb,
    Yollar da tərs kimi uzanır, gülüm.
    Yuxumdan hər gecə durnalar keçir,
    Bilmirəm nə olub, haradan bilim?!
    Belə getsə sınar quşların səsi,
    Dənizin də səsi günbəgün batar.
    Yubanma, əzizim, gəl qurtar məni,
    Arxadan dərd çapır, qorxuram çata…

    Halıma yanan gərək səsin düşəndə yada,
    Ötən günləri qoru, yaxşı bax, vermə bada…
    Ayrılıq bir dəniz imiş, sən uzaq yaşıl ada…

    Tez ol xəbər ver, görüm necəsən,
    Gözlərin necədi, yerişin necə?
    Yaman darıxmışam, mən səndən ötrü,
    Barı bir soraq ver özün gəlincə.
    Yerini bilmirəm, bilsəm gələrəm,
    Könlünü alaram, sevərəm yenə.
    Xəzərin köksündən qalxan dumana,
    Qara şanı büküb gətirrəm sənə…

    Halıma yanan gərək səsin düşəndə yada,
    Ötən günləri qoru, yaxşı bax, vermə bada…
    Ayrılıq bir dəniz imiş, sən uzaq yaşıl ada…

    Günaha batmağım gəlib, ay Allah

    Günaha batmağım gəlib, ay Allah,
    Cəsarət dəmidir, saxlama məni,
    Sənə inamdan da gözəl bir qız var,
    Xəyanət dəmidir, saxlama məni.

    Nə millət uğrunda, nə yurd uğrunda,
    Nə türklük uğrunda, boz qurd uğrunda,
    Sevdalı faciə, xoş dərd uğrunda
    Fəlakət dəmidir, saxlama məni.

    Özün bax, gör dünya nələrlə dolmuş.
    Gör nələr olacaq, gör nələr olmuş,
    Yalanla, şərabla, qəmlə yoğrulmuş
    Həqiqət dəmidir, saxlama məni.

    Qoy artsın dirimə, ölümə söyən.
    Halıma ağlayıb dizinə döyən,
    Baxtın şahə qalxan atı kişnəyən
    Səadət dəmidir, saxlama məni.

    Dəymə, qoy qəlbimə girsin bu ilan,
    Onun zəhərinə indi can qurban,
    Bütün qanunlara meydan oxuyan
    Cinayət dəmidir, saxlama məni.

    Qoy bu gün sevinim, utanım sabah
    Yarımçıq çıxmasın sinəmdən bu ah,
    Günaha batmağım gəlib, ay Allah,
    Məhəbbət dəmidir, saxlama məni!
    1996

  • Xalq şairi Nəriman HƏSƏNZADƏ.”SƏN BAĞIŞLADIN”

    Bəstəkar Emin Sabitoğlu

    Mənə üfüq boyda geniş səmanı,
    göydə buludları, yerdə dumanı,
    dənizdə dalğanı sən bağışladın,
    bu hüsnü-mənanı sən bağışladın.

    Uzanan yolların dümağ sətrini,
    dünyanın ən gözəl çəmən ətrini
    qumlu sahillərdə sən bağışladın,
    o zərif əllərdə sən bağışladın.

    De, nədir səadət həyatda, gülüm,
    bir könül xoşluğu, bir az təbəssüm.
    Onu da, bunu da sən bağışladın,
    dünyanı dünyada sən bağışladın.

  • Xalq şairi Zəlimxan YAQUB.”GƏLDİM”

    Mən yerin altdan çıxdım,
    Mən yerin üstdən gəldim.
    Bir ucu göyə bağlı,
    İlahi səsdən gəldim.

    Ruhum halal mayadan,
    Mayam nurdan, ziyadan.
    Dağdan, daşdan, qayadan,
    Dəmirdən, misdən gəldim.

    Haray sazı, ün sazı,
    Ömür sazı, gün sazı,
    Sinəmdə türkün sazı,
    Dilimdə dastan gəldim.

    Mənəm haqqın aşığı,
    Söz haqqın yaraşığı.
    Eşqim Allah işığı,
    Haqq adlı dostdan gəldim.

    Gözüm nəmin yuvası,
    Könlüm qəmin yuvası,
    Can sitəmin yuvası,
    Ələmdən, yasdan gəldim.

    Suya döndüm içildim,
    Yola döndüm keçildim,
    Gülə döndüm açıldım,
    Oldum gülüstan, gəldim.

    Buludlardan üzüldüm,
    Çiçəklərə düzüldüm,
    Füzulidən süzüldüm,
    Axdım Yunusdan, gəldim.

  • Xalq şairi Süleyman RÜSTƏM.Qəzəllər

    QƏZƏLLƏR

    Yaxşı məclisdə, könül, söhbət məhəbbətdən düşər,
    Dostluğa, qardaşlığa sonsuz sədaqətdən düşər.

    Darda meydandan qaçan, ağ gündə cövlan eyləyən,
    Hər kim olsa, el içində, məncə hörmətdən düşər.

    Kim ki, aləmdə “təkəm mən, məndən olmaz” söyləsə,
    Şübhəsiz gözdən düşər, bir sözlə şöhrətdən düşər.

    Olsa da məddahı minlərlə, nə qəm tezdən də tez,
    Xalqına bağlanmayan sənət təravətdən düşər.

    Gör nə xoşbəxtsən, Süleyman, ta yüz ildən sonra da,
    Məclisində söz bu al bayraqlı millətdən düşər.

    Sevgilim, qoyma dilimdə nə şikayət qalsın,
    Nə də könlümdə-gözümdə acı həsrət qalsın.

    Gəl, vəfasız, demə “bəsdir” səni candan sevənə,
    Qoymaram bir daha üstümdə bu töhmət qalsın.

    Bir gözəlsən ki, gözəllər sənə dikmiş gözünü,
    Deyirəm, ölkədə haqqında bu söhbət qalsın.

    Son verək gəl bu şikayətlərə, səndən, məndən,
    Dərdə dözmək, cavan aşiqlərə adət qalsın.

    Varsa şübhən sözümə, onda buyur, al, gözəlim,
    Ürəyim qəbrə qədər, səndə əmanət qalsın.

    Gəl, Süleyman o qızılgül dodağından öpsün,
    Torpaq altında da ağzında bu ləzzət qalsın.

    Gələndə məclisə mey əldə lalə şəklində,
    Nigarım ay tək olur, mənsə hələ şəklində.

    Ürək qanımla yazıb sönməyən məhəbbətimi,
    Nigarə söyləyirəm odlu nalə şəklində.

    Vəfalı könlünə bir yol tapan zaman şe’rim,
    Gözündə nəm görürəm, inci, jalə şəklində.

    Mən aşiqəm, beləyəm mən, hər aşiqanə sözüm,
    Coşub, axır ürəyimdən, şəlalə şəklində.

    Sevin, sevin ki, Süleyman, əlində sevgilinin,
    O qan olan ürəyindir, piyalə şəklində.

    Könlüm yenə min şövq ilə, canan, səni istər,
    And olsun əziz canına ki, can səni istər.

    Çəkməz ətəyindən əlini, çəksə də hicran,
    Eylər canını canına qurban, səni istər.

    İlham alıram incə səsindən, nəfəsindən,
    Tək mən deyiləm, şanlı bu dövran səni istər.

    Sən qəlbi təmiz, alnı açıq, şux gözəlimsən,
    Ellər də olub hüsnünə heyran, səni istər.

    İşdir, mənə üz versə fəraqından kədər, qəm,
    Könlüm yenə də dərdinə dərman səni istər.

    Gün keçsə, zaman keçsə, vəfasız belə olsan,
    Əvvəlki məhəbbətlə Süleyman səni istər.

    Aşiq olanın bağrı dönər qanə, deyirlər,
    Atəşdə yanan aşiqə, pərvanə deyirlər.

    Dost-aşnanı öyrən, baxıb ətrafına, könlüm,
    Hər addımını, eybini, cananə deyirlər.

    Aç qəlbini cananına, göstər ki, inansın,
    Bilsin, nə deyirlər ona, əfsanə deyirlər.

    Ey nazlı nigar, sən mənim eşqim, həvəsimsən,
    Eşq atəşidir, can verən insanə, deyirlər.

    Mən fəxr edirəm, çünki əleyhimdə nə varsa,
    Sən tək gözələ, gözləri ceyranə deyirlər.

    Məndən sənə, ey gül, nə deyirlərsə, inanma,
    Səndən də gəlib gündə Süleymanə deyirlər.

    Sənə üz versə kədər, məclisə cananı çağır,
    Dodağı qönçəni, ol gözləri ceyranı çağır.

    Eşqdir, hicrdir, aləmdə vüsaldır mə’na,
    Varsa şübhən, bunun isbatına dünyanı çağır.

    Söndürə bilməyəcəksən yenə eşqin odunu,
    İstəyirsən köməyə çayları, dəryanı çağır.

    Sağalar məncə vüsal ilə bu hicran yarası,
    Çəkmə zəhmət, nə təbibi, nə də loğmanı çağır.

    Səni qəmlər dənizi boğmağa eylərsə hücum,
    Özgə bir kimsəni yox, təkcə Süleymanı çağır.

    Sevgilim, könlüm sənin heyranın olsun, olmasın?
    Can cedyib, candan keçən cananın olsun, olmasın?

    Bəlkə bilmirsən özün, çoxdan mənim qəlbimdəsən,
    Canına bağlı bu canda canın olsun, olmasın?

    Bir gün hicran yollarında könlünə üz versə qəm,
    Odlu, ilk busəm sənin dərmanın olsun, olmasın?

    Şux çiçəklər, güllər öpsün gül dodağından gərək,
    Aşiqin bağçandakı bağbanın olsun, olmasın?

    Mən Süleyman Rüstəməm, dillən görüm, yandım ki mən,
    Gündə min yol can sənin qurbanın olsun, olmasın?

    Əbədidir bu gözəl, ülvi məhəbbət məndə,
    Məncə, səndəndir, əzizim, bu təbiət məndə.

    Səni son mənzilədər gözləyəcəkdir bu könül,
    Eşqinə olmayacaq zərrə xəyanət məndə.

    Ölkə, xalq gəzdirəcək sözlərini qəlbində,
    Günbəgün artacaq hər nəğmənə hörmət məndə.

    Görürəm, hiss edirəm ölməyəcəksən, bilirəm,
    Dözərəm hicrinə, varkən bu həqiqət məndə.

    Get, zəfərlərlə qayıt, ölmə, Süleymanım get,
    Get, fəqət, qoy ürəyin qalsın əmanət məndə.

  • Arzu HÜSEYN.”Ürəyimdə aparacam bu eşqi”

    Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Prezident mükafatçısı, Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının BAKI Bürosunun Rəhbəri

    Ürəyimdə aparacam bu eşqi,
    Kəfənədək, qəbirədək mənləsən.
    Hər cizgini yaddaşıma yazmışam,
    Unutmaram bir də səni görməsəm.

    Nə fərqi var yoxluğunun beynimə?
    O, saatsız, o, zamansız, o, səssiz.
    Geyinmişəm sənsizliyi əynimə,
    Əbədiyyən qovuşmarıq daha biz.

    Qəbul etdim, tərki-silah eylədim —
    İnadımı, inamımı, eşqimi.
    Bir də sənin pəncərəni döymədim,
    Uçub getdim ovucundan quş kimi…

    Sən kükrəyən dalğalarda qəribsən,
    Boğulacaq son ümidin dənizdə.
    Dodağımdan “əlvida”nı dəribsən,
    Daha bizi barışdırmaz dəniz də…

    Gecdir artıq nə “bəlkə”si, nə “kaş ki”.
    Amma yenə ürəyini dinləsən —
    Nəfəsində daşıyırsan bu eşqi:
    Ölənə dək, kəfənə dək mənləsən.

  • Xəyalə SEVİL.Yeni şeirlər

    “Gənc Ədiblər Məktəbi”nin müdavimi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin (AYB) üzvü, Azərbaycan Respublikası Prezidenti təqaüd fondunun təqaüdçüsü, Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının GƏNCƏ Bürosunun Rəhbəri

    … Bir başıpapaqlı
    Həsrətdi mənimki,
    Mən də mental düşüncədə –
    Sözündən çıxa bilmədim.
    Gecə bilmədim,
    Yuxu bilmədim.
    Bütün qaydaları pozdum,
    Bir addım qabağa çıxdım.
    Bu qadın canımla
    Bir damcı qorxu bilmədim.
    Bəs sən neylədin mənimçün?

    Bacara bilmirəm özüm özümlə,
    Bilmirəm gen gəzim, ya çatım sənə.
    Əllərimin ucundaydı məsafə,
    Nə yaxşı ki, dünən yazmadım sənə.

    Yazmadım, içimdə boğdum hissimi,
    Asan iş deyil ki, başıma gələn.
    Mənim ürəyimin xarabasında
    Bircə sən çatmırdın xoşuma gələn.

    Toplanmışam qırıq-qırıq hamıdan,
    Gözüm səndə, eh, nə böyük işdi ki.
    Səni mənə çox gördüyün yerdəyəm,
    Səsin gəlir, ah, ürəyim düşdü ki.

    Bu nə hissdi, bu nə sisdi gözümdə?
    Sən bilərsən, yoxsa özüm bilərəm?
    Elə zəifəm ki, sənin önündə,
    Birdən çaşıb gəl deyərsən, gələrəm.

  • Xalq şairi Mirvarid DİLBAZİ.”Azərbaycanım”

    Torpağı-türbət
    Suları-şərbət,
    Günəşi məlhəm
    Ayrılığı- qəm Azərbaycanım!

    Aranı,dağı,
    Tərlan oylağı,
    Könlüm çırağı,
    Qızılgül bağı Azərbaycanım!

    Ana nəfəslim,
    Qaranquş səslim,
    Ellim, obalım,
    Dağlar havalım Azərbaycanım!

    Qızları dilbər,
    Oğulları ər,
    Odum,ocağım,
    Ana qucağım
    Qalsam həyatım,
    Ölsəm torpağım Azərbaycanım!

  • Xalq şairi Osman SARIVƏLLİ.”Bənövşə”

    Dumanlı səhərlər, çənli axşamlar,
    Olduqca məskənim, olduqca yuvam,
    Yamaqlı şalvarım, yamaqlı çuxam,
    Vüqarlı başımı saldı aşağı,
    Çıxdı gözlərimə qəlbimin dağı…
    Ələmdən, kədərdən qaça bilmədim,
    Ciyərim həsrətlə alışdı, yandı,
    Könlümü kimsəyə aça bilmədim,
    Çırıq paltarımdan eşqim utandı.

  • Xalq şairi Hüseyn ARİF.Seçmə şeirlər

    Meşəbəyi

    Kef üstündə kefimizi
    Gəldi, sordu meşəbəyi.
    Buyur!- dedik, atdan enib,
    Bardaş qurdu meşəbəyi.

    Qamçısını atdı sola,
    Çantasını çəkdi dala.
    Şirin-şirin, bala-bala
    Bizlə vurdu meşəbəyi.

    İsti kabab , təzə fətir.
    Doymaq olmur,yenə gətir.
    Bığlarını arada bir
    Eşib burdu meşəbəyi.

    Altmışını verib yelə,
    Düşməyibdir ruhdan hələ.
    Qarşıdakı bir gözələ
    Göz də vurdu meşəbəyi.

    Yatdı biri -keflənərək,
    Birini də yıxdı külək.
    Hüseynlə axıradək
    Möhkəm durdu meşəbəyi

    Qədim Gəncə çinarları

    Bir-birinə dayaq olur,
    Qədim Gəncə çinarları.
    Axşam-səhər oyaq olur
    Qədim Gəncə çinarları

    Yeri öpər, höyü qucaq,
    Meh toxunar, ətir saçar,
    Kölgəsini dosta açar,
    Qədim Gəncə çinarları.

    Vaxt dolanar fəsil-fəsil,
    Dözümdə dağ, çəkimdə fil,
    Hər küləkdən qopan deyil,
    Qədim Gəncə çinarları.

    Pıçıldaşan yarpaqları,
    Nəğmə deyən dodaqları,
    Necə oxşar qulaqları
    Qədim Gəncə çinarları.

    Çay boyu qatar-qatardı,
    Əsrlərdən yadigardı,
    Dünya görmüş babalardı –
    Qədim Gəncə Çinarları.

  •  Banu Muharrem.Yeni şeirlər

    Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Prezident təqaüdçüsü, Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Baş redaktoru.

    * * *

    Nədir əllərimə dəyən bu boşluq?
    Nədir qollarımda dərin qaranlıq?
    Siyah gözlərimə necə vurulub
    Kuzə gözündəki alatoranlıq?!

    Neçə dil danışsam çətindən çətin!
    Tərcümə edilmir belə duyğular.
    Nifrəti unudub qorunu sevən
    ürəyin işinə qarışmaq olar?!

    Eşq elə atəş ki, inad edilməz!
    “Cəhənnəm oduna” nə ad verim mən?!
    Ölü sərçələrə cihad edilməz.
    Qucaqla,qoluna qanad verim mən.

    Sən məni gözəl sev,çox sevmə qəti!
    Çox sevmək azalar, gözəllik qalar.
    Əlimin izləri əmanətindir-
    Sevgim nur içində artar,çoxalar.

    Özünü bilməyən bir bəxtəvərsən
    Gözüm,gülüşlərim,izlərim səndə.
    Belə ədalətə nə deyəsən, hə?!
    Verdiyin tək dərddi- gizlədirəm də.

    İçində çarəsiz suallar olan
    bədən bir qaranlıq quyudu,dibdi.
    Mənim yıxıldığım bu boşluq sanki
    dünyanın sonunun əlamətidi?

    Böyüyür əlimdə, ovcumda yoxluq
    Çürüyür könlümə saldığın həsir.
    Sinəmə elə bir qəfəs qurmusan
    Düşün – ölənədək əsirsən! Əsir..

    * * *

    O küçə şahid oldu, bilmədim necə işdi.
    Nəmli yollar tanıdı addımımın səsini.
    Bir telefon zənginə xəyallarım dəyişdi,
    Azdım əzbərlədiyim küçənin sinəsini.

    Bəlkə yuxu görürdüm. Sanki Allah bağırdı:
    -“Sən özünə yazdığın bu dərd sənə ağırdı”.
    Bu qarmaşa içində ona şeir yazırdım:
    -“Maşın yolunu gedir, təkərlərə ağırdı…”

    “Dünya qəhətdi?” -deyə pıçıldadım özümdə.
    Zaman donub yıxıldı gözlərimin önündə.
    Məğrur idi tərsliyim -vədəsində ,sözündə
    ürəyim yalvarırdı: “gəl,gözümə görün də..”

    Gözlərim dolaşırdı o küləkli havada,
    Ovuclarım səsinin mehini ələyirdi.
    Bitirmişdim içimdə qazandığım davanı
    Saçım o gedən yola əlini yelləyirdi.

    Bilmədim hansı dərdin məlhəmidir,dadıdır.
    İstədim dərdə düşüm ,dedim: “dərmanım olar”
    İndi mənim düşdüyüm dərd də onun adıdır,
    Bilməzdim ki,məlhəmim ölüm fərmanım olar..

    Dedi: “filan küçədən keçib çıxıb gedirəm”
    Dedi: “bilet almışam,içib,çıxıb gedirəm”
    Dedi:”hər bir sözünə diqqət elə misranın,
    mənə geri dön deyə, səni arzu edirəm”.

    Qamətimi düzəltdim arzuların eşqinə.
    Bir təbəssüm yayıldı üzümə- “keçicidir” .
    Yollarımız bir imiş, istiqamət əksinə;
    Bilmədi onun yolu ürəyimin içidir.

    Küçə də şahid oldu,mən göylərə baxırdım
    göylər mənə a’xırdı! Mən göylərə gülürdüm.
    Təkərlər ağrıyırdı, əllərim üşüyürdü,
    Göy gözümdən axırdı,yenə biraz ölürdüm.

  • Rafiq ODAY.”Günü həmrək olmalı”.

    Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının təsisçisi və direktoru

    HƏMRƏYLİK OLMALI

    Bu başıbəlalı dünyamızın hər şeydən çox həmrəyliyə ehtiyacı var…

    Yüz milyonluq bir millətin,
    Günü həmrəylik olmalı.
    Göylərə bülənd harayı,
    Ünü həmrəylik olmalı.

    Dünyanı bürüsün səsin,
    Vur, zərbindən yer titrəsin.
    “Mən varam” deyən hər kəsin
    Yönü həmrəylik olmalı.

    Yox edək ahı, amanı,
    Qəlb olsun sevgi limanı.
    Haqq oğlu haqqın imanı,
    Dini həmrəylik olmalı.

    Qədd əyilməz – vüqar olsa,
    Qəlb üşüməz – bahar olsa.
    Dildə minbir şüar olsa, –
    Mini həmrəylik olmalı.

    Sözə baxmaz ürək hərdən,
    Eşqlə tutar ürəklər dən.
    Sökün, atın ürəklərdən
    kini, həmrəylik olmalı.

    Dünya tabe üçə yəni,
    Haqq əsirdi gücə yəni.
    Deyirsən ki, “Necə yəni?” –
    Yəni, həmrəylik olmalı!

    28.12.2025

  • Azərbaycanlı yazıçı Xanım ANELA

    Xanım Anela 1983-cü ildə anadan olub. 2000-ci ildə Rusiya Federasiyasının Kalininqrad şəhərində 4 saylı orta məktəbi, 2005-ci ildə isə Moskva Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirib.

    Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının (https://edebiyyat-az.com/) Baş redaktorudur.

    2013-cü ildən bədii yaradıcılıqla məşğul olur. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. Hazırda “Mücrü” nəşriyyatında tərcüməçi-redaktor vəzifəsində çalışır.

    “Amarna günahkarları”, “Yuxuların oğrusu” və “Ürək notu: Vanil” romanlarının müəllifidir. Yazıçının bunlardan başqa “Anela” hekayələr toplusu, “Fürer”, “Mafiyalar”, “Tabe olmayanlar – həbsxanadan qaçışlar” və “Təyyarə qəzaları” adlı araşdırma kitabları işıq üzü görüb.

    Uşaqlar üçün Azərbaycan dilində “Şirin və Düşüncənin yeni il macəraları”, “Cırtdan geri qayıdır və ya Cırtdan və dostlarının Novruz macəraları”, “Pıçıltı” (“İlin uşaq kitabı – 2024 mükafatının qalibi), “Hərflərin oyunu”; həmçinin rusca “Фа, Фа и Гранатовое Королевство” və “Фа и Фа в поисках Деда мороза”, “Fərəh və əlfəcin Yumuş” nağıl kitabları çap edilib.

    Müəllifin “Kalp notası: Vanilya” romanı Türkiyədə nəşr edilib.

    Bədii yaradıcılıqla yanaşı Mehmet Niyazi “Mövcudluq mübarizəsi”, Qriqori Petrov “Bataqlıqlar ölkəsi”, “Bir Saatda Tarix” Maestro Niyazi, “Bir Saatda Tarix” Merilin Monro, “Bir Saatda Tarix” Abraam Linkoln, Tarık Buğra “Osmancıq”, Mariya Velho de Kosta “Mayra”, Maykl Hart “Yüz dahi şəxsiyyət” kitablarını, habelə dünya uşaq ədəbiyyatından seçilmiş nağılları tərcümə etmişdir.

    Mətbu nəşrlərdə “Ustad”, “Proza”, “Mücrü”, “Ulduz” və “Güfte Edebiyat” dərgilərində əsərləri yayımlanmışdır.

    Xanım Anela bədii yaradıcılıq və tərcümələrlə yanaşı qiraətlə də məşğul olur. Bir neçə audiokitab layihəsində iştirak edən yazıçı vaxtaşırı Azərbaycan və dünya ədəbiyyatından qiraətlər edir.

    Hobbiləri və həm də yaxşı bacardığı məşğuliyyətlər rəssamlıq, musiqi, fotoqrafiya, ssenari yazmaq və güllər yetişdirməkdir.

  • Arzu HÜSYEN.Yeni şeirlər (2025) II hissə

    Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Prezident mükafatçısı, Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının BAKI Bürosunun Rəhbəri

    Kökü məndə meyvə, barı özgədə,
    Yadındamı toxum halın hələ də?
    Axtarmıram günahları özgədə.
    Mənəm bunun günahkarı yenə də.

    Qaranlığın cazibədar, çəkici,
    İçimdəki işıqları keçirdim.
    Dur deyənlər mənim üçün nəçi ki?
    Sənə gələn yasaqları keçirdim.

    Körpülərin sütünü yox baxsana,
    Aldanışlar qılıqlayar yormadan.
    Sabahımda bilirəm ki, yoxsan ha,
    Yenə səni düşünürəm durmadan.

    Düşündükcə ram eləyir qəm məni,
    Yoxluğun da, özün kimi qüsursuz.
    Bilirəm ki ,unutmusan sən məni,
    Niyə belə qürursuzam, qürursuz.

    Kökü məndə budağının, qolunun,
    Dar günündə yaslandığın o dağam.
    Ölənədək gözləyəcəm yolunu,
    Dönəcəksən, dönəcəksən torpağa…

    * * *

    Bu şəhərdə payız tənbəl, sarışın,
    Bu şəhərin küçələri yuxulu.
    Səsin gəlmir, başın kimə qarışıb?
    Gülüşlərim sevinclərim yox olub.

    Qulağını şəkləyibdir qorxular,
    Yuxularım tədirgindi, qırıqdı.
    Otağımın hər küncündə qoxun var,
    Ciyərimə çəkə-çəkə darıxdım.

    Darıxdıqca dalğalandım, kükrədim,
    Darıxdıqca leysan oldum, yel oldum.
    Yenə səni ürəyimdən sökmədim,
    Yenə səni sevə-sevə duruldum.

    Bu şəhərdə payız tənbəl, sarışın,
    Bu şəhərin gözlərində qəhər var.
    Unutma ki, mən cəhənnəm bu qışı,
    Sənsiz ev ev üşüyəcək şəhər var.

    Pəncərədən boylanıram hər səsə,
    Addımınla qulağımda gülsənə.
    Eybi yoxdur bu bayram da gəlməsən,
    Bahar çağı durnalarla gəlsənə.

    Qulağını şəkləyibdir qorxular,
    Yuxularım tədirgindi, qırıqdı.
    Otağımın hər küncündə qoxun var,
    Ciyərimə çəkə-çəkə darıxdım.

    Sənsiz yaman darıxdım…

  • Arzu HÜSYEN.Yeni şeirlər (2025) I hissə

    Screenshot

    Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Prezident mükafatçısı, Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının BAKI Bürosunun Rəhbəri

    Mənim ürəyimdən yağır bu yağış,
    Mənim ürəyimdə qara buludsan.
    Bəxtimə calanan ən ağır qarğış
    Sən idin — hayana yolunu tutsan.

    Bilməz içimdəki çiskinin, sisin,
    Üşüdən tərəfin tanımaz kədər.
    Daha bir araya gətirməz bizi,
    Bizi bir arada yaşadan illər.

    Bir an saçlarımda qərar tutmamış,
    Özgənin saçında sığal yeridi,
    Mənim ürəyimdən yağır bu yağış,
    Bəlkə də hiss edir əllərin indi…

    Dünənlə bu günün arasındayam,
    Ən şirin yuxuymuş acı aldanış.
    Harda ayrıldıqsa, elə ordayam —
    Mənim ürəyimdən yağır bu yağış…

    Dan üzünü söküb atdım dənizə,
    Səpələndi su üzünə Xəzərin.
    Öz içimdə mən də kiçik dənizəm,
    Sahilimsən, ümmanımsan sən, mənim.

    Dərdlərimi söküb atdım dənizə,
    Dəniz aldı, dəniz çəkdi, apardı.
    Bir də baxdım — kirimişəm, səssizəm,
    Ömür yenə çiçəklənən bahardı.

    Nələr atdım, nələr atdım dənizə,
    Çiyinlərim birdən-birə dikəldi.
    Bapbalaca sevinclərim bir anda
    Üz-gözümdə, gülüşümdə yekəldi.

    Zaman qaçar, hey tələsər, hey axar,
    Tuta bilməz kimsə onun ipindən.
    Biri gələr, əl uzadıb çıxarar
    Ümüdünü dənizlərin dibindən.

    Biri gələr, küləkləri susturar,
    Tufanları dayandırar, məst edər.
    Səni alıb fırtınadan, dalğadan,
    Səni bütün dənizlərə dost edər…

    Dan üzünü söküb atdım dənizə,
    Səpələndi su üzünə Xəzərin.
    Öz içimdə mən də kiçik dənizəm,
    Sahilimsən, ümmanımsan sən, mənim.

  • Gözəl Azaydan yeni şeirlər

    Sən demə, gözlərimin kökü çoxdan quruyub,

    Kirpiklərim nəm imiş…

    Bütün sevgilər kimi,

    Bu sevginin sonu da

    Sevgimizdən kəm imiş…

    Sən ayrılıb gedirsən…

    Məndən sənə xatirə —

    Ayrılığa yollayan bir kəlmə izn olur.

    Yaşanan xoş görüşlər,

    Tutulmayan vədlərin,

    Edilməyən əhdlərin…

    Ayrılanda əllərim

    Dodağımdan qopmayan ehtiraslı öpüşlər…

    Deyirsən, bizim olur?!

    Nə sən mənim olursan,

    Nə mən sənin xatirən…

    Çox ədalətsiz dünyadır:

    Sən ayrılıb gedirsən —

    Sənsizliyə yazılan şeirsə… bizim olur.

    Darıx…

    Məni bircə dəfə xəyal et, nolar,

    Darıx mənim kimi, küs mənim kimi.

    Demə, yorulmusan xəyalından da,

    Yorul mənim kimi, sus mənim kimi.

    Nə olar, mən sənin nəfəsin olum,

    Köksünə dolaram dağ havasıtək.

    Bir az da baharı xatırla mənlə,

    Günəşin üfüqlə yer davası tək.

    Nə olar, bir anlıq baxışın olum,

    Gizlənim gözünün dərinliyində.

    Ağlasan, od tutan canımı mən də

    Soyudum gözünün sərinliyində.

    Nə olar, gecəki xatirən olum

    Yuxunun səhərki solğunluğunda,

    Yorul mənim kimi, darıx mənimtək,

    Öpərəm darıxan yorğunluğundan.

    Uzaqda deyiləm

    Mən hara gedim axı?!

    Ağlın aparıb məni, ayaqlarım yerimir…

    Bu bağları çözməyə nə çarə edim axı?!

    Barmaqlarım dolaşır

    Bəlkə qabar izləri

    Əllərində əllərimin yeridir?!

    Mən bu hala gəlmişəm…

             hayana gedim axı?!

    Sən niyə narahatsan?!

    Axı özün həyatsan

    Bu dünyaya gəlmişəm…

               o yana gedim axı?!

    Darıxırsan, bilirəm…

    Qəlbindəki hər yara

    Dərdlərimdən biridir

    Mən hara gedim axı,

    Bir nəfəsi bölürük

    Qəlbin səndə, yara məndə yer edib,

    Hər nəfəsdə ölürük

    Darıxırsan, bilirəm

    Əlində əlim qalıb

    Bax, uzaqda deyiləm,

    Çiynində telim qalıb…

    Qələmi qırardım

    Alıb dərdlərimi elə gedərdim,

    Canımın ağrısın yozan olmasın.

    Çəkib yazılanın üstündən xətti,

    Qələmi qırardım — yazan olmasın.

    Gedərdim gizlicə, səssiz-səmirsiz,

    Qoyduğum izləri pozan olmasın.

    Qazardım bir böyük quyu özümə,

    Quyumu darısqal qazan olmasın.

    Mənim ağrılarım tonla yazılır,

    Qramın vermərəm — dözən olmasın.

    Mənim kürəyimi yüküm bəzəyir,

    Qəddimi əymərəm — əzən olmasın.

    Yandıraram canımı

    İnan mənə,

    Tükənməyən hissimə.

    Qıyma mənim bu çarəsiz qəlbimə…

    Almısan büsbütünün, əgər dəysən bir simə,

    Mən küsərəm canımdan, can da olsan, incimə…

    Susma, danış mənimlə,

    Səssizliyin həzinmiş.

    Susqun-susqun bax elə,

    O baxış da bəsimmiş.

    Gözlərini qaçırma, gedən mənim əksimmiş,

    Çəkilərəm gözündən qaranlığın küncünə,

    Qaranlıqda alışaram, yanaram,

    Canımı yandıraram, can da olsan, incimə…

    Yer tapmaram, dincələm…

    O ürəyə, o gözə, o baxışa

    Sığışmaram bircə mən,

    Yerləşmərəm cahana, cahan olsan, incimə…

    Gələrsən yuxulara?!

    Nə olsun, darıxıram…

    Yuxu yaman haqlayıb.

    Alıb aparır məni,

    Qoymur bir az ağlayım…

    Nə olsun ki, darıxıram —

    Bircə səs, nəfəs çatmır.

    Nəfəsim kəsilməyə

    Yuxu qoymur… saxlayıb.

    Nə olsun, darıxıram —

    Yuxu qoymur darıxım.

    Gələrsən… yuxulara?

    Gələrsən — sənə baxım?!

    Gələrsənmi — həsrəti ayaqlayıb?!

    Gələrsənsə… tez de ki, yuxunu qucaqlayım…

    Mənbə: https://edebiyyat.az

  • Nicat Hunalp Alp Aruz Taleyi


                                              Alp Aruz Taleyi 

                               Bu qara çadır mənə borc olsun dedi ; Alp Aruz 

                                                                            Dədə Qorqud dastanı

    Gəlmişəm sözümü dinlə ay dədə,

    Min ildir ruhumda gör nələr yatır.

    Oğuzun başına bəla gətirdi ,

    O qara qovurma ,o qara çadır.

    Küsəndə obadan,eldən Alp Aruz,

    Dış Oğuz ,İç Oğuz   oldular düşman.

    Ağac  tək içindən oyuldu Oğuz,

    Axırda Oğuzu tutdu həmin qan.

    Həmin qan Oğuzu yuxuya verdi,

    Həmin qan Oğuzu daşa çevirdi.

    Tanrı qara yazdı bəxtin Oğuzun ,

    Tanrı baharını qışa çevirdi.

    İndi haqqı deyim , mən haqqı Dədə,

    Nə olsun kökümüz Bozqurddan gəlir.

    Bizim başımıza gələn bəlalar,

    Elə sən Dədəmiz Qorquddan gəlir.

    Tanrı yazmayırmı taleyi ,bəxti?

    Tanrı vermir məgər oğulu- qızı?.

    Bəs niyə sındırdı bəy qürurunu,

    Ulu xan babamız o Alp Aruzun.

    Tutdu gözümüzü o qarğış, o ah,

    Babamız etdiyi səhv tutdu bizi.

    Neçə il ulu xalq, bəy xalq , sultan xalq,

    Deyə – deyə babam ovutdun bizi.

    Züryətsiz olmağı günahı deyil,

    Tanrının Aruza yazan yazıydı.

    O vaxtdan bu yurdda bütün sonsuzlar,

    Talecə , qismətcə Alp Aruzuydu.

    Olarda qınandı eldə, obada ,

    Oğulsuz dedilər qızsız dedilər.

    Toya çağırmayın uğursuzluqdu,

    Sən Allah yan elə, sonsuz dedilər.

    İçində göynədi yarası Dədəm,

    Kimsə nə çəkirdi Aruz ,bilmədi.

    Uçmağa vardıda , qəbri itdidə,

    Qara çadırdakı Aruz ölmədi.

    Daşıdı içində sonsuzluq dərdin,

    Min ildir yerində daşlaşıb qalır .

    Baybican, Bəybura, Qılbaş , Alp Aruz,

    O qara qovurma ,o qara çadır.

    Mənbə: https://edebiyyat.az

  • “Biri ikisində” Elvin Paşanın şeirləri ilə

    “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının “Ulduz” jurnalı ilə birgə Biri ikisində layihəsində bu gün sizlərə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Prezident təqaüdçüsü Elvin Paşanın şeirləri təqdim edilir.

    HEÇ OLMASA DÜZÜNÜ DE

    Yenə hardansa soyuq gəlir.

    Bir az bu səs-küylü biganəlik titrədir,

    Bir az boynuma sarılan əllər üşüdür.

    Danışırıq atıb gedənlərdən…

    Sonra susuruq

    dünyanın ən qəddar adamlarında…

    Sonra hərəmiz bir küncdən qaldırırıq əllərimizi,

    Bir az Davudun səsindən

    kövrəlirik,

    bir az sonumuzu düşünürük,

    danışırıq axşam-axşam.

    Gələni gözləyirik.

    Yenə susuruq dünyanın ən qəddar adamlarında,

    hərə bir ad çəkir:

    Yezid, Hitler, Səddam…

    Bu dəfə hərəmiz eyni küncdən qaldırırıq əllərimizi.

    Bəlkə, sən də dəyişərsən?

    Düşünürəm ürəyimdə,

    nə bilmək olar, dünyanın işidir,

    biz nə qədər çox susuruq,

    Allah daha çox eşidir.

    İkimizə bir mələk var başımızın üstündə,

    bizi hər duamızda pusur.

    sənin təsəllilərinə,

    “Xoşbəxtəm, mən xoşbəxtəm” yalanına

    Tanrı özü də susur…

    Mənəm də,

    məni boş ver.

    Heç olmasa düzün de,

    hələ də bilmirsənmi

    səndən sonra nələr oldu,

    neçə ildi alnımdakı qırışları pozuram…

    İndən belə,

    bəlkə, ölümünə belə ağlamadım…

    Mən 14 yaşımda məsciddə

    əllərimi göyə qaldırıb

    təslim oldum,

    indi ölümünə də

    ikiəlli hazıram…

    ***

    And olsun köksünü geniş qıldığın kəsə,

    birdən içimi ölüm qorxusu bürüyür;

    ölüm cazibə qüvvəsidi, adamı yerə çəkir…

    Yaşadıqlarım öz oxu ətrafında fırlanır başıma,

    bir səs fısıldanır qulağıma küləkdə:

    Varam, varam – günahkar olma.

    Üzünü gördüyüm bir adam gəlir yaddaşıma,

    özümü unuduram,

    peşmanlıqdan əyilirəm “vav” kimi,

    alnımı torpağa qoyuram.

    “Çətindi” “çətindi” zikri

    edir dilim.

    Özüm öz sözümü kəsirəm,

    qulağım bir səs alır müəzzindən:

    İnnəma məal usri yusrən…

    NİGARAN

    Görəsən, nə bişirir?

    İndi, görən, nə yeyir?

    Kimə baxıb danışır?

    Ürəyində nə deyir?

    Nə bəhanə gətirir

    yeməyi çiy bişəndə?

    Düşündüyü mənəmmi

    qaşıq yerə düşəndə?

    Bəlkə, əlindən düşüb

    stola duz dağılır.

    Mən yoxam, nə ürəyi

    nə stəkan qırılır…

    Gecələri diksinib

    yuxudan oyanırmı?

    “Hər şey yaxşı olacaq” –

    hələ də inanırmı?

    Necə yatır, oyanır?

    Döyürmü gün üzünə?

    Neçə yuxu danışıb

    bu vaxtacan özünə?

    MƏNİ ELƏ SEV Kİ

    Məni elə qoru ki,

    bu gün də, sabah da

    zövq almağa bir bənd şeirin olsun.

    Məni elə sev ki,

    bir fincan çayı da gətirməyə

    bir ömür həvəsin olsun…

    Məni elə sev ki,

    gözlərim gözlərindən

    asılı qalsın,

    unutsun ətrafın cazibəsini.

    Məni elə sev ki,

    dünyanın səsindən, küyündən ayıra bilsin

    pas atmış qulağım

    incə səsini…

    Məni elə sev ki,

    ən çətin işimiz küsülü qalmaq,

    ən asan işimiz barışmaq olsun.

    Məni elə sev ki,

    sükutum səs-küylü dalaşmaq olsun.

    Məni elə sev ki,

    yad ocaqlar soyutsun məni,

    başqa qapılar tanış gəlməsin.

    Məni elə sev ki,

    Məcnun olduğuma inanım hər gün,

    özgə Leylilərə gözüm düşməsin.

    “Ədəbiyyat və incəsənət”

    (18.12.2025)

    Mənbə: https://edebiyyatveincesenet.az/

  • 17 Dekabr-Xalq şairi Osman SARIVƏLLİNİN doğum günüdü

  • Şair-ədəbiyyatşünas Rafiq YUSİFOĞLU.”HÜZN ADASI”

    Bilmirəm tale məni
    niyə tez-tez vurur dişinə?
    Düşmüşəm sms yağmuruna;
    nə daldalana bilirəm,
    nə düşünə…
    Qəlbində sevgi
    ocağı yanmırsa,
    başından çıxan
    bu tüstü nədi?
    Mən bir hüzn adasıyam,
    ancaq bilmirəm ki,
    Xoşbəxtlik gəmilərinin
    yanıma üzməkdə
    qəsdi nədi?

    07.12.2014

  • Şair-ədəbiyyatşünas Rafiq YUSİFOĞLU.”DƏYİŞMƏYİB DÜNYA MƏNİ”

    Mən dünyanı dərk eləyən
    Uşaq qəlbli bir qocayam.
    Təriflərdən çox ucayam,
    Təltiflərdən çox ucayam…

    Nə versən gözü doymayan
    Çox çətin ki, duya məni…
    Dünya malında gözüm yox,
    Dəyişməyib dünya məni…

    Qəlbimdə sevgi kükrəyir,
    Yoxdu həyatda bənzərim!
    Həmişə üstümdə olub,
    Ulu Tanrının nəzəri!

    Ömrüm boyu dost olmuşam
    Çəmənlə, güllə, çiçəklə!
    Allah məni təltif edib
    Duyan, sevən, bir ürəklə!
    O adamlar bədbəxtdi ki,
    Gözündə sevgi sayrışmır…
    Allahın sevdiyi kəsə
    Bəndə təltifi yaraşmır…

  • Əməkdar incəsənət xadimi Mədinə GÜLGÜN.”Firidun”(Poema) 

    “Firidun” poeması Cənubi Azərbaycanda milli azadlıq uğrunda gedən xalq hərəkatından bəhs edir. Əsərdə Azərbaycanın milli qəhrəmanı Firidun İbrahiminin ictimai və inqilabi fəaliyyətindən, xalqla yaxından bağlılığından, milli hökumətin müvəqqəti məğlubiyyətindən sonra onun qəhrəmancasına həlak olmasından bəhs edilir.

    Dünyada azadlıq uğrunda mübarizə edən bütün gənclərə ithaf edirəm…

    Gözaydınlığı

    – Hardasan, ay Qəni, gözlərin aydın,

    Talvarın altından yaxına gəl bir.

    Fatma salamatdır, bir oğlun oldu,

    Oğul bu dünyada gözəl töhfədir.

    – Çox sağ ol, ay bibi, çox razıyam mən,

    Sənin sədaqətin bəllidir bizə.

    Biz ayrı düşməyək bu şəfqətindən,

    Anasan, böyüksən sən evimizə.

    Demə ki, sonsuzam, sıxılma bir də,

    Fatma da qızındır, sevin, gül, danış…

    Bəxtin solub getdi acı illərdə,

    Bilirəm, saçın da vaxtsız ağarmış.

    Sənsən məşəqqətin canlı qurbanı,

    Ərin də, evin də getdi əlindən.

    Bilirəm, başının tükləri sanı

    Nələr çəkməmisən bu torpaqda sən?!

    – Ay oğul, qanını qaraltma, yetər,

    Bu gün şadlıq edib sevinək gərək.

    Deyirəm, dünyada hər şeydən betər

    Odur ki ümidsiz qovrulur ürək!

    Qarı əllərini qaldırdı göyə,

    Yenə dua etdi öz adətilə.

    Qəni öz evinə, öz qapısına

    Baxdı bir atalıq məhəbbətilə…

    Onun ürəyindən nələr keçmədi,

    Oğul atasıyam, – deyə sevindi.

    Köksünə sığmadı şirin arzular,

    Fərəhdən, elə bil, uçacaq indi.

    Bu zaman bir “inqə” sədası qalxdı,

    (İl kata olanlar duyar bu səsi…)

    Yox, bəlkə quşlardı, qondu qapıya?

    Onlardır oxuyur bahar nəğməsi?!

    Qəni bu atadan qalma evinin

    Açdı qapısını indi atatək.

    Danışa bilsəydi, nələr deyərdi

    Onun sinəsində çırpınan ürək?!

    O açdı qapını mehriban, gülər,

    Öpdü saçlarından təzə ananın.

    Söylədi: – Ay Fatma, deyirəm, yəqin

    Düzələr gərdişi bu gəc dövranın.

    Mən sənə bəxşiş də gətirməmişəm,

    Bağçadan dərdiyim güllərdən qeyri.

    – Ay Qəni, bu nə söz, bu nə gileydir?

    Biz ki, çox görmüşük çətin günləri.

    Deyə, asta-asta danışdı Fatma,

    Heç sənə darıxmaq yaraşmır, Qəni?

    Həmişə zülümə, möhnətə qarşı

    Mən meydan oxuyan görmüşəm səni.

    Zindana da düşdün, işsiz də qaldın,

    Getdiyin haqq yoldan geri dönmədin.

    Sən elə yandın ki, başının üstə

    Tufanlar da qopdu, yenə sönmədin…

    Ata ehtiyatla əyildi birdən,

    Beşiyin içində uşağa baxdı.

    Yuxuda ağlayıb, sevinən körpə

    Sanki, atasıyla danışacaqdı…

    Öpmədi körpəni ata, doğrusu,

    Qorxdu bu təmasdan uşaq diksinə.

    Fatmanın alnından, qara saçından

    Ehtiramla öpdü, o dönə-dönə.

    – Eh Fatma, nə qədər ağıllısan sən,

    Fəqət, nə eləmək, atayam mən də.

    İstərdim bəxşişlər, xələtlər alam

    Dünyaya bu körpə balam gələndə…

    Keçdikcə saatlar, keçdikcə günlər

    Ana bir maraqla baxdı körpəyə.

    Qara saçlarına sığal da verdi,

    “Oğlumun ad günü olacaq”, deyə.

    Yeddi gecə

    Bibi xonça bəzəmiş,

    Qalmasın nisgil deyə.

    O, noğuldan, şirnidən

    Düzmüş kiçik süfrəyə.

    Yığdığı quruşlara

    Aldırmış ət, düyü, yağ.

    Zaman çəksə də onun

    Sinəsinə neçə dağ –

    Çalışır şad görünə.

    Gözlərində gizli qəm.

    Deyir: – Qəni, darıxma,

    Mən özüm əhd etmişəm:

    Oğlunun ad günündə

    Dolanam əl-ayaqda.

    Hələ qonum-qonşudan

    Çağırmışam qonaq da…

    ***

    Gəlmişdir tanışlar, qohumlar – hamı,

    Bu da Astaranın öz adətidir.

    Bu “yeddi gecə”də şənlik eləmək

    Elin bir-birinə məhəbbətidir.

    Gəlinlər söz atır qarıya hərdən;

    – Bibili, toyunda xəbər ver bizə.

    – Burda nişanlılar qəhətə çıxmış,

    Gərək bir özümü verəm Təbrizə.

    Deyib, heç qarı da pozmur halını,

    Gülüşür bu sözə ürəkdən hamı.

    Gəlin Fatmanın da köksünə sığmır

    Sevinci, şadlığı bu ad axşamı…

    ***

    Süfrə yığışdı artıq,

    Ortaya xonça gəldi.

    Sanki məclis içində

    Təzə məclis düzəldi.

    Bibiyə döşək salıb

    Yer göstərdi qız-gəlin.

    Bu da bir adətidir

    Bizim obanın-elin.

    Körpə qundaq içində

    Dolandı əldən-ələ.

    – Elə mübahlıq gətir

    Balaca qədəminlə.

    Deyə, bu xoş arzunu

    Hamı təkrar elədi.

    Xeyir-dua verdilər,

    Bizdə qayda belədi.

    Qarı bir ehtiyatla

    Aldı uşağı yenə.

    Baxdı necə şəfqətlə

    Onun məsum üzünə.

    Körpənin qulağına

    O, çoxlu sözlər dedi.

    Ananın övladına

    Bu ilk nəsihətiydi.

    – Əlin əyri olmasın,

    Xəbərçilik bilmə sən.

    Biz görmədik, ay bala,

    Sən xoş günlər görəsən!..

    Qonaqlar dağılışır,

    Gün doğur, dan sökülür.

    Körpənin beşiyinə

    Göydən şəfəq tökülür…

    ***

    Gün günə qovuşduqca

    Firidun da böyüdü.

    İlkin məktəbi oldu

    Ona ana şəfqəti,

    Bir də ata öyüdü.

    Sonra getdi məktəbə,

    Meylini dərsə saldı.

    İllər qanadlı quştək

    Uçub arxada qaldı…

    Firidun sual verir

    Fatma süfrə açdı, tez şam gətirdi,

    Ata da, oğul da iştahla yedi.

    Fəqət, Firidunun baxışlarından

    Ata hiss elədi kədəri, dərdi.

    Sonra Firiduna – yaxın gəl – dedi.

    Yəqin yorulmusan, ağıllı balam?

    Gəl, mənim yanımda bir dincəl, dedi.

    Bu mehribanlıqdan, bu nəvazişdən

    Firidun kövrəldi, bir də tutuldu.

    Min sual oynadı yenə başında,

    Sinəsi ahlarla boşaldı, doldu…

    – Nə olub, ay oğul, bir danışsana,

    Ah çəkmə, kim dəyib xətrinə? – söylə.

    Bəlkə də bir xata çıxıb əlindən,

    Gəl məni hər şeydən sən agah elə.

    Firidun tutuldu, bir bulud kimi,

    Sanki, göy kişnədi, ildırım çaxdı.

    Ürəyində nisgil, üzündə giley,

    Bir anlıq atanın üzünə baxdı.

    Sonra dilə gəldi, elə bil, çaylar,

    Açıldı uşağın qaşı-qabağı.

    O kiçik qəlbində, böyük dərdini

    Danışdı ataya böyüksayağı:

    – Rəhim, yazıq Rəhim, bu səhər müdir

    Onu həmişəlik qovdu məktəbdən.

    “Oxumaq pulunu tamam üç aydır

    Söylədi hələ də verməmisən sən”.

    Dedi: – “Get özünə ayrı peşə tap,

    Zorla ki, oxumaq yaraşmaz, bala”.

    Rəhim çantasını götürüb getdi,

    Bir yol da qanrılıb baxmadı dala.

    O getdi, gözlərim qapıya baxdı,

    Az qaldım dalınca çağıram – Rəhim.

    Deyəm bu boş qalmış yerinə sənin

    Mən bir də nə təhər baxaram, Rəhim?

    Hər səhər heç dərsə başlamadan biz,

    Dua oxuyuruq şahın canına.

    Ata, məsləhət ver, olmaz ki, Rəhim

    Bir məktub göndərib, desin ki, ona –

    Ey bizim ölkənin möhtərəm şahı,

    Qovublar məktəbdən məni boş yerə.

    Atamın, anamın ümidiyəm mən,

    Ey şah, əmr eləyin bizim müdirə.

    Məktəbin haqqını verərəm yəqin,

    İşə girəcəkdir ata səhərdən.

    Deyir, mən işlərəm, sən oxu, oğul,

    Təki, gözübağlı qalmıyasan sən.

    “Adilsən”, “Böyüksən”, gəl əsirgəmə

    Bizim üstümüzdən kölgəni, ey şah…

    Gecə də, gündüz də dua edərik

    Sənə cansağlığı bəxş etsin Allah.

    – Ata, məsləhət ver, yol göstər bizə,

    Sabah mən də bəlkə, düşdüm bu günə.

    Məgər yoxsul olmaq bir qəbahətdir?

    Oğlu həsrət qalır məktəb üzünə.

    Hacının, malikin, tacirin oğlu

    Hər səhər bizimlə bir dua edir.

    “Yoxsulsan, get ayrı peşə tap, bala”

    Söyləyən müdirin məqsədi nədir?!

    Yəqin razı olmaz şah belə işə,

    Məktəb dövlətindir, müdirə nə var?!

    Deyirlər, şah özü əmr etmiş gərək –

    Oxusun ölkədə bütün balalar?..

    Uşağın gözlərində

    Neçə sual, neçə söz.

    Atanın ürəyini

    Kabab edir alov, köz.

    Uşaq baxır ataya,

    Atanın fikri darda.

    Dərddən birləşə bilmir

    Bu doğma baxışlar da.

    Ata indi nə desin,

    Hardan başlasın sözə?

    Ata ürəyi istər

    Bu böyük dərdə dözə!

    Yalan danışsınmı o?

    Yox, yalan nəyə gərək,

    Yalana yol verərmi

    Ləkə görməyən ürək?!

    Nə desin, nə söyləsin.

    Axı, məktəb, dərsi

    Yazmağı sevsin ancaq.

    Bir siqar alışdırır,

    Qullab vurur dərindən.

    Eh, nələr, nələr keçir

    Atanın gözlərindən:

    Yoxsulların fəryadı,

    Kəndlinin nəm daxması.

    Göz yaşıyla ucalan

    Saray, zülmət dünyası.

    Bir də qanlı vuruşlar,

    Xalqın haqq deyən səsi:

    O əlçatmaz, quşqonmaz

    Qəsri Qacar məhbəsi…

    Gecənin bir yarısı

    Yoxa çıxan igidlər,

    Yurduna barmaqlıqdan

    Həsrət baxan igidlər…

    Danışsınmı kasıbın

    Burda günü qaradır?!

    İnsanlar var, dünyada

    Xariqələr yaradır?

    İnsan var ki, ömrünü

    Dərd alır duman kimi.

    İnsan var, həyat sürür

    Qalib bir insan kimi!

    Nə balası beşikdə –

    Çörək deyib ağlayır,

    Nə ana günahkartək

    Dizini qucaqlayır.

    Fikirlərdən ayrılıb

    Ata baxır oğluna.

    Tarix kimi danışır

    Bildiklərini ona.

    Oğlan heyrət içində,

    Ata danışır hələ.

    Deyir, oğul istərəm

    Elin göz yaşın silə.

    Yox, yox, hər daş altında

    Neçə-neçə igid var.

    Onlar alacaq yəqin

    Haqqınızı, balalar!

    Ataya qulaq asır

    Oğul heyrət içində…

    Süfrədəki çay tamam

    Soyuyub, buza dönmüş,

    Atanın həsrət gözü

    Yanan ulduza dönmüş.

    Yuxusu qaçmış tamam,

    Gözü yol çəkir yenə.

    Bir şəfqətlə baxır o,

    Firidunun üzünə.

    Ata, sanki həyatın

    Sirrin açır oğluna,

    – Bəs müəllim bunları

    Niyə deməmiş ona?

    Əkib, biçən kəndlidir,

    Müftə kef çəkən ərbab.

    Bu zülmə yoxsul yazıq

    Nə təhər eləyir tab?

    Burda iki cür insan,

    İki cür həyat varmış.

    Bəs nə üçün müəllim

    Uşaqları aldatmış?

    Elə bil ki, yuxudan

    Ayılır uşaq yazıq.

    Çəkilir gözlərindən

    Pərdə-pərdə qaranlıq…

    Firidun darülfünunda 

    Tehran. Darülfünun. Qaynar bir həyat.

    Gənclik, bir çağlayan su deyilmi bəs?!

    Yaxşı deyiblər ki, tapılmamışdır

    Həyatda gəncliyə bərabər, əvəz.

    İnsan həyatında gənclik bahardır,

    Min bahar gəlsə də, o dönmür geri.

    Mənim də, sənin də, onun da yəqin

    Özünə şirindir gənclik illəri…

    O kimdir, əynində boz kostyumu var?

    Xurmayı saçını yan daramışdır.

    O gülümsər gözlər, o nazik bığlar

    Bilsəniz, nə qədər mənə tanışdır?!

    Boyu da bəstədir, görənlər bilir,

    Əlləri qadının əlindən incə.

    Dostlar, yaxın gəlin, dindirin onu,

    Nədir bu cavanı sıxan düşüncə…

    Onu fikir almış, durardı yəqin,

    Özü salam verib, əhval tutardı.

    Gərək arxasınca mən özüm gedəm,

    Bəlkə ürəyində bir sözü vardı?!.

    Açdı qapısını professorun

    Firidun ədəblə salam söylədi.

    – Əziz professor, hər sözünüzü

    Buyurun, can-başla hazıram – indi.

    Qaldırıb əlini tez professor

    Dedi: – Çək stulu, yaxına gəl bir.

    Anandan barı, heç kağız gəlirmi?

    Necə keçinirlər, atan necədir?

    – Atam da bir yaxın dostundan dünən

    Məktub göndərmişdi, salam var sizə.

    Yazır, vətənini sevən bir adam

    Gərək sürgündə də yaşaya, dözə…

    Atam Nəhavənddə, özüm burada,

    İndi başsız qalmış ailə tamam.

    Eh, necə səbr etsin bu haqsızlığa

    Gözüylə hər zülmü görən bir adam?

    Firidun danışır, qoca alimsə

    Qalxıb var-gəl edir otaqda yenə.

    Gah siqar yandırır, gah da eynəyi

    Çıxarır, təzədən taxır gözünə.

    Ağarmış saçında gəzir əlləri,

    Beynində min fikir oynayır, sönür…

    Qəzəbdən çatılır, qaşı-qabağı,

    Sinəsi atlanır, qəlbi döyünür.

    Əyləşir təzədən öz yerində o,

    Deyir, diqqətli ol hər işində sən.

    Hər daşın altında bir casus yatır,

    Bunu yaxşı, yaxşı gərək biləsən.

    Bəzi üzdəniraq müəllimlər də

    Gündə neçə dona girirlər, bala.

    Adam var, bircə il xaricdə qalıb,

    İndi fars olduğun danır az qala…

    Al, bu Əraninin yazdığı kitab

    Zindan həyatımdan bir yadigardır.

    Burda anaların əhdi, arzusu,

    Cavan gəlinlərin göz yaşı vardır.

    Orda yazılmışdır əsil həqiqət,

    Həyat, mübarizə, döyüş, inqilab.

    Sizə yol göstərməz bu yazılartək

    Bilin ki, hər qalın bəzəkli kitab.

    Fəqət, ehtiyatlı tərpənin bir az,

    “Ehtiyat igidin yaraşığıdır”.

    Qoruyun bu böyük yazıları siz,

    Bunlar kor gözlərin bir işığıdır…

    Yenə eynəyini çıxarır qoca,

    Gəzir ağ saçında qansız əlləri.

    Ömrünü ellərə qurban vermişdir

    O, ağı qaradan seçəndən bəri.

    Gah vətəndə olmuş, gah da qürbətdə,

    Bir yol dönməmişdir ilqarından o.

    Onu gözləsə də mal da, sərvət də,

    Doymamış yurdunun baharından o.

    Vətənə qayıtmış, vətənə bəli –

    Yad ölkə, söyləmiş, qəfəsdir mənə.

    Cavan müəlliməm, arvadım, anam,

    Bir də yoxsul evim, bu bəsdir mənə.

    Elsiz bal da yesəm, zəhər dadacaq,

    Yavan çörək yesəm, vətəndə yeyim.

    Axı bu torpaqdan hərarət almış

    Mənim bu nisgilli, dərdli ürəyim.

    Sonra həbsxana, sürgün, ayrılıq,

    Cavan arvadının ölüm xəbəri.

    Kimsəsiz otaqda yola saldığı

    Qocalıq, subaylıq, tənha illəri…

    Onun gözlərində canlanır bir də,

    Hər şeyi elə bil görür indicə.

    Dolmuş gözlərini eynəyin altdan

    Arıq əllərilə silir xəfifcə.

    Deməyin kişi də heç ağlayarmı?

    Fateh bir insan da ağlayar bəzən.

    Qocanın gözündə parlayan o yaş

    Elin göz yaşıdır, hiss edirəm mən.

    Bir də nakam qalan məhəbbətidir,

    Həzin kaman kimi inləyir belə.

    Gəlin, toxunmayaq, dostlar, amandır

    Qocanın qəlbində o həssas telə…

    O ilk məhəbbətin, ilk təranəsi,

    Bir də ki, bir də ki, son nəğməsidir.

    O kama çatmayan eşqin, diləyin

    Pərdə-pərdə qalxan həzin səsidir…

    Qoyun qulaq assın qoca o səsə.

    Hər kəsin öz eşqi, öz həvəsi var.

    Əlimdən gəlsəydi pozardım sizi,

    Siz, ey məhəbbətə dönük çıxanlar.

    Firidun əl tutur, sakitcə gedir,

    Qocanın gözləri qalır qapıda.

    Bir an fikir, xəyal. Sonra zəng səsi,

    Çıxır bir təmkinlə otaqdan, o da…

    Həyat haqqında düşüncələr

    Gecə yarıdan keçir,

    Hələ yatmayan da var.

    Gəlin, yaxına gəlin,

    Görək, nə edir onlar?

    Otağın rəflərində

    Qəzetlər dəstə-dəstə,

    Kitablar qalaq-qalaq,

    Üzlərə işıq salır

    Zəif yanan bir çıraq.

    Biri kətil üstündə,

    Biri taxtda oturmuş,

    Biri əlində jurnal

    Ayaq üstündə durmuş.

    Sadə parçadan onun

    Əynində pijama var,

    Səliqəli geyməyi

    Çox sevərdi, o, dostlar.

    Saçını yan daramış,

    Gözləri gülür yenə.

    Əlindəki jurnalı

    Oxuyur dönə-dönə…

    Hər kəlmənin üstündə

    Neçə sual, söz olur,

    Müqəddəs fikirlərlə

    Baş dolur, beyin dolur.

    Mən demədim kimdir o,

    Tanışdır çoxdan bizə.

    Qəlbində baş qaldırır

    Arzu təzə, söz təzə…

    Danışırlar ümidlə,

    İnamla, hərarətlə.

    Danışırlar, vətənə

    Sonsuz bir məhəbbətlə.

    Danışırlar sakitcə,

    Danışırlar təkbətək –

    Başqa cavanları da

    Başa salsınlar, gərək…

    – Mən, sən, o sakit dursaq,

    Kim çarə gəzər axı?

    Elin gücü bir olsa,

    Neyləyər bizə yağı?

    Danışdıqca Firidun

    Hiddəti coşur onun.

    Deyir: “Fəryadı birdi

    Burda şəhərin, kəndin.

    Bizdən ümid gözləyir,

    Doğma vətən, doğma el…

    Təkcə təhsil almaqla

    Dərdlər sağalan deyil…

    Gözlərdəki pərdəni

    Cırıb ataq bir yana.

    Azadlıqdan xoş nə var

    Bu dünyada insana?!

    Qoy təhsili qurtarım,

    Burda qalmaram, bir an.

    İntizarla gözləyir

    Yolumu Azərbaycan.

    Təbriz ümman kimidir,

    Dalğa-dalğanı aşır.

    Xalqın haqq-hesab günü

    Anbaan yaxınlaşır,

    Anam da yazıb: “Tez gəl,

    Bağımızı aldılar.

    Dəyirmanı yandırıb

    Yaman günə saldılar”.

    Yazıq anam, yazır ki,

    Gəlsən, pis keçməz bizə.

    Bilmir ki, mən birbaşa

    Getməliyəm Təbrizə.

    “Xavərno” qəzetində

    Gedib işləyəm gərək.

    Ana dildə məqalə –

    Necə səslənər görək?!

    Axı bizim dildə də

    Yaranıb neçə nəğmə.

    Füzuli, Vaqif, Möcüz

    Səs salıbdır aləmə.

    Qanun yazdı Xətai

    Doğma dilində fəqət,

    Şeirə, sənətkara

    Ürəyində məhəbbət.

    Firidun danışdıqca

    Qulaq asır dostları.

    Gündüzə yol axtarır

    Onlar bu gecə yarı…

    Arada neçə söhbət,

    Neçə-neçə söz olur,

    Kiminin fikri yanlış,

    Kiminin ki, düz olur.

    Danışır gənc tələbə,

    Tutulmuşdur bir qədər.

    Deyir: – Tətil etməklə

    Nə udacaq fəhlələr?

    Dünənki nümayişdə

    Neçəsi öldü nahaq.

    Zərər çəkən, əzilən

    Yenə yoxsuldur ancaq.

    Məncə, yaxşı olar ki,

    Ərzə yaza fəhlələr,

    Sahibkar da güzəştə

    Gedər, yəqin bir qədər.

    Nahaq qan axmaz daha,

    Ölməz arada fəhlə.

    Son qoyular bu qanlı,

    Vuruşlara, tətilə.

    Soruşur bir başqası:

    – Firidun, başa sal bir,

    Bəlkə bizim fikrimiz

    Kökündən düz deyildir?

    – Səhvdir, fikriniz, qardaş,

    Əranini oxuyun.

    Ondakı fikirləri

    Təhlil eləyin, duyun.

    Şüurun da silahı

    Mübariz bir kitabdır.

    Fəhlənin azadlığı,

    Haqq səsi, inqilabdır.

    Sahibkar bir gün keçər,

    Bir yol güzəştə gedər.

    Nə üçün mərhəmətlə

    Gün keçirtsin fəhlələr?

    İş onun, dəzgah onun,

    Qabarlı əllər onun,

    Torpaq üstə tökülən

    Puçur-puçur tər onun.

    Niyə o, xahiş etsin

    Ərzə yazsın hər səfər,

    Sahibkarın ürəyi

    Rəhmə gələ bir qədər?

    Kəndlinin də həyatı,

    Ömrü-günü qaradır.

    Əkir, biçir, ərbaba

    Xoş güzəran yaradır.

    Bəs o yazıq nə etsin,

    Odamı dözsün belə?

    Allahın hər əmrinə?!

    Qardaşlar, “Ajeri”də

    Oxuyun yaxşı, yaxşı,

    El gücü, el yumruğu

    Birləşsin zülmə qarşı.

    Dinləyir Firidunu

    Dostlar heyrət içində.

    Dan sökülür, ulduzlar

    Qalır zülmət içində.

    Ayrılıq və görüş

    Hüquq şöbəsini bitirdi bir gün,

    Firidun diplomu əziz saxladı.

    Ürəyində arzu, gözündə gülüş,

    Neçə yol diplomu açıb yoxladı.

    Tehran dəbdəbəli olsa da onu

    Bağlaya bilmədi özünə bir an.

    Yığdı şeylərini, bir məhəbbətlə

    Görüşüb ayrıldı yoldaşlarından.

    Qoca alimin də getdi yanına,

    – Kim bilir, bəlkə də görüşdük – dedi.

    Həyat təcrübəsi öyrədib axı –

    Bizim düşmənimiz, cəbhəmiz birdi.

    – Yəqin görüşərik, qoca alim də

    Əl tutub görüşür, tez Firidunla.

    Silib eynəyini, taxır gözünə,

    Qəhərdən titrəyir səsi az qala.

    Oğula tamarzı atalar kimi

    Öpür Firidunun alnından qoca.

    Eh, necə istərdi, oğul böyüdüb

    Dalınca baxaydı o da doyunca…

    Firidun ahəstə çıxır qapıdan,

    Üzündə, gözündə bir ümid yanır.

    Qalxır öz yerindən ağsaçlı alim

    Qapının önündə xeyli dayanır.

    Kövrəlir yenə də bu ayrılıqdan,

    Bir siqar yandırır məlal içində.

    Unudur özünü, yenə qərq olur

    Gah acı, gah şirin xəyal içində…

    ***

    Firidun Təbrizə gəlir bir səhər,

    İlk dəfə gördüyü bu gözəl şəhər

    Ona doğma gəlir, ona xoş gəlir,

    Vətən havasından ruhu dincəlir.

    Baxır binalara köhnə tanıştək,

    Geniş küçələri bir-bir keçərək,

    O, Ərk döngəsində bir otaq tutur,

    Bir çamadan qoyur, bir kiçik bağlı.

    Qonşu arvadları xeyli maraqlı:

    – Bəs şeylərin hanı?

    – Şeylərim? Budur!

    Firidun bağlını göstərib gülür.

    (Kasıbın dərdini kasıblar bilir).

    Qonşu utanaraq öz sualından

    Deyir ki: “Qəm yemə, ay cavan oğlan,

    Mən səndən kasıbam, düzünə baxsan.

    Sən hələ çox pullar qazanacaqsan.

    Nə ola, ömrünün sonu xoş gələ,

    Sən bir bağlamayla gəlmisən, ancaq –

    Nə var istəyirəm, nə də ki, otaq,

    Deyirəm, kaş, balam əliboş gələ.

    Fəqət gəlib çıxa…

    – Oğlun hardadır?

    Zalım əlindədir, bala, dardadır.

    Eh, nə deyim sənə, nəyi danışım,

    Çox bəlalar çəkmiş bu yazıq başım.

    Yollar yorğunusan, get dincəl indi,

    Dərdi söhbət etmək dərddən çətindi.

    Vaxt gələr, deyərəm. Kim bilir, bir də

    Çarə tapılarmı bu ağır dərdə?

    Bəlkə dövran döndü, zaman dəyişdi,

    Oğlum azad oldu, özü danışdı.

    Firidun tez qalxdı səhər yataqdan,

    Onun qulağına qonşu otaqdan

    Həzin bir səs gəldi, ağlamaq səsi –

    Yazıq bir ananın odlu nəfəsi,

    Elə bil qarsırdı daşı-divarı.

    Sonra da ananın hıçqırıqları

    İsti göz yaşında boğuldu birdən.

    Firidun sakitcə qalxaraq yerdən

    Asta addımlarla çıxdı həyətə.

    Ananı ağladan bu müsibətə

    Şərik olmaq üçün düşündü xeyli.

    Həyatdan, taledən belə gileyli

    Ana Firidunla durub üz-üzə

    Danışdı başından gəlib keçəni:

    – Bir zülm eləmiş ki, ağalar bizə,

    Mən neçə gündüzü, neçə gecəni

    Durub nəql eləsəm, qurtarmaz yenə –

    Biz kənddə olurduq, keçən il bu vaxt

    Bilmirəm, hardansa xanın evinə

    Yığılıb gəlmişdi bir dəstə qonaq.

    Ağanın nökəri gəzdi hər yanı,

    Kimin nəyi vardı, çəkib apardı.

    Bizim kişinin də qızışdı qanı,

    Bir qoyunun üstə haray qopardı.

    “Belə də zülm olar” dilində qaldı,

    Nökərin şallağı qalxdı havaya,

    Haraya dəydisə zol-zol qaraldı.

    Bir nəfər olmadı girsin araya,

    Mən ha yalvardımsa zalım baxmadı.

    Kişi bir dağ kimi qopdu yerindən

    O yıxılan oldu, bir də qalxmadı.

    Divana-dərəyə ərzə verdim mən,

    Oğlum da hakimin yanına getdi,

    Öz əlilə verdi ərizəmizi.

    Bir gör ki, hakim də axır nə etdi?

    Kənddən çıxartdırıb qovdurdu bizi.

    Yığışıb Təbrizə gəldik keçən qış,

    Sonra da oğlumu tutdurdu ağa.

    Dedi ki, bəhrəni yığıb aparmış…

    İndi üç aydır ki, tifil uşağa

    Təbriz zindanında əzab verirlər.

    Mənim də nə gecəm, nə gündüzüm var,

    Dil bilən adamım olsaydı əgər,

    Dərdimi bir yana çatdırardılar.

    Firidun dinmədi, xəyala daldı,

    Ananın halına yandı ürəyi.

    İstədi desin ki, əmr-mahaldı

    Bu dövlətin sənə ola köməyi.

    Ancaq danışmadı, nə desin indi?

    Ananın qəlbini ala bilmədi.

    Lal-dinməz oturub qala bilmədi,

    Keçib otağına dərhal geyindi,

    Firidun birbaşa getdi zindana.

    Rəislə görüşüb xeyli danışdı,

    Məhəl qoymadılar əvvəlcə ona.

    O bir vəkil kimi işə qarışdı,

    Sonra qanun-qayda gəldi araya.

    Eynəyin üstündən baxanda rəis

    Firidun duz səpdi təzə yaraya.

    Dedi: Nə zamandır bəs məhkəməniz?

    – Məhkəmə, məhkəmə… – rəis duruxdu –

    Dəqiq bilməyirəm, düzünü bilsən,

    Məhkəmə haqqında bir xəbər yoxdur.

    Adam göndərərəm arxanızca mən,

    Sizsiz məhkəməni keçirmərik, bil.

    Firidun hiss etdi bu kinayəni,

    – Buyurun, neçə ay, ya da neçə il

    Oturub gözləyək biz məhkəməni?

    – Bu bir az çətindir.

    Kəndin maliki

    Şikayət etmişdir:

    O ölən adam

    Xəstəymiş, bu kənddə hamı bilir ki,

    O öz əcəliylə ölmüşdür tamam.

    Odur ki, məhkəmə olmadan qabaq

    Qazıb çıxarsınlar gərək ölünü.

    Diqqətlə hamımız mərhuma baxaq

    Gərək o məhkəmə başlayan günü,

    Sonra da haqq ilə verilsin qərar…

    Firidun hirs ilə qalxdı yerindən:

    – Demək, hələ sizin nəqşəniz də var?

    Eyb etməz, yenə də gələcəyəm mən.

    Bəlkə məhkəmədə dustaqdan qabaq

    Haman o ölünü dindirəcəksiz?

    İndidən deyirəm, siz o gün ancaq

    Xalqı özünüzə güldürəcəksiz…

    Rəis eynəyinin üstündən baxdı,

    Hakimin dodağı qaçdı bir qədər.

    Düşündü, məktəbdən çıxmış uşaqdı,

    Deyərəm, “dərsini yaxşı” verərlər…

    Keçdi hadisədən bir həftə tamam,

    Firidun gəlmədi, iş bitdi demək.

    Bir səhər şəhərdə bir dəstə adam,

    “Xavərno” satırdı haray çəkərək:

    “Gəlin, təzə bəxər, nadir bir xəbər,

    Hakimlər ölünü dindirəcəklər…”

    Hamı maraqlandı, bu necə işdir?

    Ölü məhkəməyə necə gələcək?

    Gördülər ki, hakim özü demişdir:

    “Qazıb çıxarsınlar mərhumu gərək…”

    Xəbər dükan-dükan, küçəbəküçə

    Şəhəri dolandı, kəndə yollandı.

    Qəzet hökmdara gəlib yetincə

    Elə bil od tutdu, o, alovlandı.

    Qəzəblə zəng etdi rəisə haman:

    – Bir deyiniz görüm, bu necə işdir?

    İşin tərsliyindən elə bu zaman

    Firidun otağa təzə gəlmişdi.

    Rəis Firiduna baxıb yanakı,

    Özünü itirdi həycan içində.

    Nə “hə” deyə bildi, qorxdu, nə də ki,

    “Yox” söyləyə bildi. Duman içində,

    Bir sözlər danışdı mənasız tamam.

    Ostandar yarıda kəsdi sözünü:

    – Bəli, xidmətizə gələrəm axşam,

    Gəlib danışaram sizə düzünü…

    Burda Firidunun qaçdı dodağı,

    Qəzeti uzatdı rəisə sarı.

    Hakimin töküldü qaşı-qabağı,

    Dedi: – Oxumuşam tamam bunları.

    İndi vaxtım yoxdur, sabah gələrsən,

    Bəlkə imkan edib eşitdim səni!

    Firidun söylədi: – Gələcəyəm mən,

    Görək kim aparır bu məhkəməni? –

    Rəis eynəyinin silib tozunu,

    Baxdı Firiduna o, əyri-əyri.

    Zor ilə saxladı rəis özünü,

    Onu təhqir etmiş uşağın biri.

    Rəis dillənmədi, qəlbində fəqət

    Dedi: “Sabah yenə gələrsən, əlbət…”

    Ananın səsinə qalxıb yataqdan

    Firidun kədərli çıxdı otaqdan.

    Yenə ağlayırdı zavallı ana,

    Nahaqdan tutulmuş o tək oğluna.

    Əlac axtarırdı göydən, Tanrıdan,

    Deyirdi, kömək et, böyük Yaradan,

    Səndən istəyirəm oğlumu ancaq.

    O, çöldə dustaqdır, mən evdə dustaq.

    Firidun kədərli çıxdı otaqdan,

    Ananın sözləri onu bayaqdan

    Alıb aparmışdı. O öz-özünə

    Danışa-danışa gedirdi yenə.

    Deyirdi, dünyaya təzə gəlmişəm,

    Məktəb bir aləmdir, həyat bir aləm…

    Mən indi düşündüm, mən bildim indi

    Həyat imtahanı daha çətindi…

    Xəyal bir quş olub gəzir hər yanı,

    Keçib küçələri, baş xiyabanı,

    Gedir komitəyə Firidun dərhal,

    Ürəyində təlaş, üzündə sual.

    Görüşür dostlarla, ona deyirlər, –

    Rəis xəbər alıb səni bu səhər –

    Deyirmiş, xeyirdir, gəlsin həl-həlbət.

     – Xeyir olan işdə olmaz məsləhət.

    Firidun rəisin yanına gəlcək,

    Rəis yer göstərdi ona yanında.

    – Mən də alovluyam, elə sənintək,

    Ancaq elə alış, alovlananda

    Dostu da qarsmasın alovun, barı,

    Deyib dişlərini ağartmış ona.

    – Axşam başa saldım mən hökmdarı,

    Dedim ki, mərhumun yazıq oğluna

    Üç aydır əziyyət verilir nahaq,

    Əmr edin, bu səhər onu buraxaq.

    Sağ olsun, çıxmadı o da bu sözdən,

    Elə oradaca əmrini yazdı.

    Səhər də şad xəbər vermək üçün mən

    Səni axtarırdım…

    Bu da kağızdı,

    Göndərin, zindandan buraxsın dərhal.

    (Kağızı uzatdı ona hörmətlə)

    Bir də xahişim var, – unutma bizi…

    Firidun hakimə baxıb diqqətlə

    Dedi, – unutmaram xidmətinizi!..

    ***

    Şad xəbər bircə anda qanadlı quşa döndü,

    Məhəllədə tanış da, dost da, yaman sevindi.

    Bəxtikəm bir ananın güldü üzünə həyat,

    Yazıq arvad az qaldı çığırsın, ay camaat!

    Eşidin, agah olun, balam qurtardı dardan!

    Bircə iltimasım var indi pərvərdigardan:

    Bu ömrümü calasın Firidunun ömrünə,

    Gözümün işığını o qaytarıbdır mənə.

    Eh, qoysaydı neçə yol dolanardım başına,

    Görüm darda qalmasın ona süd verən ana…

    Ananın daxmasına tanış da, dost da gəldi,

    Ay Qızyetər, bir danış, bu nə təhər əməldi?

    Sirr-xudadır, düzü, heç belə də iş olar?

    – Hə, inanın, dünyada belə də igidlər var.

    Nə pul aldı, nə para, fəqət dadıma çatdı,

    Sanki yatmış bəxtimi öz əlilə oyatdı.

    – Sən allah, ay Qızyetər, bizi də tanıt ona,

    Balamı neçə aydır salıbdılar zindana.

    Varım, yoxum dağılıb, səbrim tükənib daha,

    Dilim qabar olubdur yalvarmaqdan Allaha…

    – Məni də tapşır ona. Bir tək qardaşım vardı,

    Onu təqsirsiz yerə polis gəlib apardı.

    Gərdənbəndim, güşvaram rüşvətə getdi tamam,

    Əl mənim, ətək sənin, ay xala, yalvarıram!

    Çatdır ərzi-halımı o cavan vəkilə sən,

    Qardaş dərdi yamandır, onu başa sal, denən.

    Ana böyük inamla hamıya ürək verdi,

    Dedi, ağır da olsa, gərək bütün bu dərdi

    Axşam gedib yanına özüm danışam bir-bir.

    Fəqət dərdi danışmaq dərd çəkməkdən çətindir.

    Onda olan insafa ürəkdən inanmışam,

    Sizin də ərzi-halı yetirərəm bu axşam.

    Hər kəsin ürəyində bir təsəlli oyandı,

    Ev-ev gəzdi Təbrizi cavan vəkilin adı…

    Tapşırıq

    Firqə komitəsinə

    Firidun getdi yenə.

    Görüşüb, danışdı o,

    Dostlarla dönə-dönə.

    Ona xəbər verdilər,

    Bir tapşırıq var təzə:

    Elə günü sabahdan

    Kəndləri gəzə-gəzə

    Torpaq haqda yazdığın

    Məqaləni başa sal.

    Kəndli yaxşı bilsin ki,

    Nə yuxudur, nə xəyal,

    Bu aydın həqiqətə

    Kəndli bir də inansın.

    Becərdiyi torpağın

    Özü ağası olsun,

    Keşiyində dayansın!..

    ***

    Firidun düşündü. Onu xəyallar

    Aldı qanadına, bir tərlan kimi.

    Nəyisə yadına saldı o, xeyli,

    Baxdı üfüqlərə nigaran kimi.

    Elə bil, bir anda dəyişdi dövran,

    Qurumuş ağaclar dirçəldi, qalxdı.

    İllərlə sükuta qərq olan Ərk də,

    Sanki Firidunla danışacaqdı.

    Doğma kəndlərində neçə il qabaq

    Sevdiyi İntizar yadına düşdü.

    Elə bil, qış vaxtı, şaxtalı gündə

    Bir sevdalı bahar yadına düşdü.

    ***

    – Yazıq qız, nə qədər həsrət çəkibdir…

    Yəqin, deyəcəkdir yenə gedirsən?

    Daha bilməyir ki, lap bu yaxında

    Onunla toyumu edəcəyəm mən.

    Sən ey saf məhəbbət, sənin yolunda

    Əzab çəkəndə də yorulmur ürək.

    (Sən ey saf məhəbbət, ömrüm uzunu

    Səni hər naşıdan qoruyum gərək.)

    Gedir asta-asta Firidun yenə,

    Gedir Şeşgilana, İntizargilə.

    Gedir, ürəyində düşünür, görən,

    Bu yolla nə qədər gedəcək hələ?..

    ***

    – Kimdir, qapı döyən?

    – Açınız, mənəm.

    – Bıy, sənsən, Firidun, di gəl içəri.

    – Yox, yox, işim vardır, yolüstü gəldim.

    Doldu İntizarın yenə gözləri.

    – Bəs işin var idi, niyə gəlirdin?

    Gəlibsən, keç evə, çörək ye, dincəl.

    – İntizar, doğrusu, səfər üstdəyəm,

    Sən keç təqsirimdən bu dəfə də gəl.

    Uzun hörüyünü barmaqlarına

    Dolayıb astadan dindi İntizar:

    – Lap məəttəl qalmışam, düzü, Firidun,

    Adam da bu qədər qürbətdə olar?

    – Nə qürbət, vətənin hər yeri birdir,

    Fəqət, ayrılığın məni incidir.

    – Demirsən mənim də…

    – Hə, de, utanma?

    – Nə deyim, gedirsən, yaxşı yol sənə.

    Qızın saçlarından öpür Firidun,

    Deyir, inanıram sədaqətinə,

    Bu son ayrılığın, son həsrətindir,

    Hər şey dəyişəcək yaxın zamanda.

    Lap el qaydasilə, el adətilə

    Səni evimizə aparram onda.

    İntizar qızardı.

    – Eh, sən də vallah, elə toy deyirsən,

    Toy niyə gərək?!

    – Toysuz da iş keçər? Anam əhd edib

    Ki, oğul toyunu ölməyək, görək.

    – Mənim də xanımım əhd eləyibdir,

    – Demək, düzələcək hər şey yaxında.

    Lap el qaydasilə, el adətilə

    Səni evimizə aparram onda.

    Bilirsən, kəndlilər qalxmış ayağa,

    Şəhərdə fəhlələr lap üzə durmuş,

    İntizar, sevgi də, puç olub gedər,

    Olmasa azadlıq, bir də qurtuluş.

    – Mən nə deyirəm ki, rast gəlsin işin,

    Bəlkə mən də sənə bir kömək edəm?

    – Hələ vaxta vardır, lazım olanda

    Səndən də köməklik istəyəcəyəm…

    Yadların əlində dağılır vətən,

    Onun hamımıza ehtiyacı var.

    Zülmətdən çıxmaqçün əzilən xalqın

    Fəqət bircə yolu, bir əlacı var:

    O da inqilabdır, bir də azadlıq.

    Bunu başa düşsün gərək hər adam.

    Bax, o gün İntizar, arxanca gəlib

    Səni də evmizə aparacağam…

    Əl tutub ayrıldı iki sevgili,

    Vüsalla ayrılıq durdu üz-üzə.

    Susdu hər ikisi, şirin xəyallar –

    Sanki qıfıl vurdu söhbətə-sözə…

    Bir anlıq baxışlar danışdı, dindi,

    Dil danışmayanı gözlər danışdı.

    Oxucum, yəqin ki, sevda çağları

    Mənimtək sənə də yaxşı tanışdı!

    İntizar qapıda durdu bir zaman,

    Baxdı Firidunun ardınca xeyli.

    Biz də arzu edək, gözəl bir gündə

    Kam alsın bu iki cavan sevgili…

    ***

    Səhər dan söküləndə,

    Qızaranda göy üzü,

    Firidun yola düşdü,

    Tərk elədi Təbrizi.

    Gah atla, gah piyada

    O, kəndlərə yollandı.

    Neçə yoxsul kəndlinin

    Evində qonaq qaldı.

    Başa saldı, torpağın

    Becərəndir ağası.

    Söylədi uçulacaq

    Zülm, əsarət dünyası.

    El bir olsa oynadar

    Öz yerindən dağı da.

    Birləşin, qoy məhv olsun

    Kəndxuda da, ağa da…

    Firidunun sözündən

    Cana gəldi kənd tamam,

    Oymaq-oymaq dolanıb,

    O danışdı hər axşam.

    Dünya görmüş bir qoca

    Söykənib ağacına

    Dinlədi Firidunu,

    Ah çəkdi yana-yana:

    Köhnə dərd təzələndi,

    Qocanı qəhər boğdu,

    Dedi: – Kənd əhli bilir,

    Kimim-kimsənəm yoxdu,

    Arvad aclıqdan öldü.

    Qaldıq qızım, bir də mən.

    Balama pay verərdim

    Pay olsaydı ömürdən.

    Eh, birtəhər böyütdüm,

    Dərdlərim də böyüdü.

    Yüz qıza dəyişmərəm

    Doğrusu, bir igidi.

    Onu qəmli görəndə

    Bağrımın başı yandı.

    Qıza gözəl olmaq da

    Kənd yerində yamandı.

    Hə, nə deyim, ay oğul,

    Nə təhər danışım mən?

    O son ümidimi də

    Ərbab aldı əlimdən.

    Sonra da eşitdim ki,

    Qızım yaman xəstədir.

    Bir səhər də dedilər:

    Narıngül can üstədir.

    Öz evimdə yas tutub

    Səhər-axşam ağladım.

    Həsrətini qəlbimdə

    Bir nişanə saxladım.

    Qadanı alım, oğul,

    Tez qurun haqq divanı,

    Ədalətlə ayırın

    Siz yaxşını, yamanı.

    Qoca xəyala dalır,

    Hamı susur bir anlıq.

    Barat dillənir birdən:

    – Eh cavanlıq, cavanlıq,

    Qayıtsaydın, nə dərdim,

    Mən də cavanlar kimi

    Bir silah götürərdim.

    – Qəm eləmə, ay əmi,

    Nə kövrəl, nə də ah çək.

    Sənin də əvəzində

    Bax, bunlar döyüşəcək, –

    Deyə, Firidun yenə

    Aram-aram danışır.

    Gecə keçir, kənd əhli

    Evinə dağılışır.

    – Bu gecə də Barata

    Qonaq olasan gərək.

    Nə olar, bu qocayla

    Kəsəsən bir duz-çörək.

    – Çox sağ olun, ay əmi,

    Sizə tabeyəm mən də.

    Yaxşı olar oyatsan

    Səhər dan söküləndə…

    Firidun qalxdı yerdən

    Sübhün lap erkən çağı.

    Barat kişi dilləndi:

    – Sənin kimi qonağı

    Allah öz imdadında

    Saxlasın, əziz bala!

    Düşməyəsən çətinə,

    Gəlməyəsən zavala.

    – Sağ ol, əmi can, sağ ol,

    Görüşərik biz yenə.

    Sən qəm etmə, darıxma,

    Qulluq elə özünə.

    Arzusunu çəkdiyin

    O dövranı gör, sən də.

    Təzə həyat gələcək

    Möhrə divarlı kəndə.

    Qoca güldü, Firidun

    Bağrına basdı onu,

    Yoxsul kəndistan haqda

    Düşündü yol uzunu.

    Təzə ev və təzə arzular

    Tərbiyət xiyabanı,

    Yaraşıqlı bir həyat.

    Firiduna vermişdir

    Onu Milli Hökumət.

    Həyətdə güllər açıb,

    Gözəl çarhovuz da var.

    Meyvədən başlarını

    Yerə əymiş ağaclar.

    Həyətin baş ucunda

    Çeşmə axır, ahəstə,

    Quşlar məclis düzəldib

    Tər budaqların üstə.

    Şəhər gəlinə bənzər,

    Örpəyi ağ buludlar.

    Sevinc yaşıyla yuyur

    Tellərini göy otlar.

    Əllərində çantası,

    Dillərində şən nəğmə

    Uşaqlar dəstə-dəstə

    Yollanırlar məktəbə…

    Var-gəl edir otaqda

    Odur, Firidun yenə.

    Əlindəki məktubu

    Oxumuş dönə-dönə.

    O, doğma sətirlərdən

    Yenə ayrıla bilmir.

    Onun qulaqlarına

    Elə bil ki, ananın

    Mehriban səsi gəlir:

    “Canım-ciyərim, oğlum!

    Şükürlər olsun ki, sən

    Xatirimə dəyməyib

    Bu bahar evlənirsən.

    Bacılarınla bahəm

    Gələcəyik Təbrizə.

    Yəqin sevdiyin qızı

    Göstərəcəksən bizə.

    Toyunu görsəydim bir

    Dünyada kam alardım.

    Ömrümün son vaxtında,

    Gəlinimlə qalardım.

    Körpə nəvənin üstə

    Nanə kimi əsərdim,

    Sən toy eyləyən günü

    Bir qurban da kəsərdim.

    Ancaq, el adətini

    Heç zaman unutma sən:

    Elçiliyə bacınla

    Özüm gedəm gərək mən.

    Salam, dua, öpürük

    Hamımız səni, oğlum!

    Məktubun cavabını

    Tez yaz, qurbanın olum”.

    ***

    Bir səhər də Fatmayla

    Qızları gəldi qonaq.

    Dostlarla, tanışlarla

    Doldu, boşaldı otaq.

    Ana plov dəmlədi,

    Bacılar döşədi miz,

    Süfrə qadın əlilə

    Oldu qar kimi təmiz.

    Astara matahından

    Bir bağlı da düzəldi, –

    O sovqat haman axşam,

    Gəlin evinə gəldi.

    ***

    Ana bir də düşündü,

    Ev təzədən döşəndi.

    Bacılar necə şəndi.

    Gəlin, biz də sevinək,

    Toy olacaqdır demək.

    Həqiqətmi, xəyaldı,

    Firidun üzük aldı.

    Bu ayna, bu da şaldı.

    Gəlin, biz də sevinək,

    Toy olacaqdır demək.

    Təzə güllər əkildi,

    Qəşəng talvar çəkildi.

    Bəy otağı tikildi,

    Gəlin, biz də sevinək,

    Toy olacaqdır demək.

    Ananın gülür üzü,

    Gülür arzusu, sözü,

    Toya çağırır bizi.

    Gəlin, dostlar, sevinək,

    Toy olacaqdır demək.

    Xalq məhkəməsi

    Səttarxan xiyabanı. Bura Filarmoniya.

    Cərgələr dolmuş, hələ ayaq üstə duran var.

    Gəlmişdir bu salona, heç ömründə gəlməyən,

    Gözüylə neçə zülmə şahid olan qocalar…

    Nə nümayiş olacaq, nə də konsert günüdür,

    Məhkəmə qurulubdur, nəğmə ucalan yerdən.

    Elə bir məhkəmə ki, dilimiz, adətimiz –

    Ürək açan nəğməmiz, zəncirlənməsin bir də!

    Gəlmiş evi dağılan, malı əllərdə gedən,

    Bir doyumluq çörəyə körpəsi möhtac qalan.

    Gəlmişdir, ömrü boyu taxıl əkib, becərən

    İl başı yenə borclu, yenə özü ac qalan.

    Gəlmiş kəndli, şəhərli, gəlməmək olarmı heç?!

    Xalq özü düşməninə hökm verəcək bu gün.

    Sən ey Milli Hökumət, ey doğma partiyamız,

    Hər addımda görünür qüdrətin, böyüklüyün.

    Səhnəyə daxil olur müddəyiümum, müstəntiq,

    İclasçılar, vəkillər, şahidlər əyləşir, bax:

    Hər nigaran ürəkdən bir səs ucalır indi –

    Bu gün heç görünməyən xalq divanı olacaq.

    O ortada əyləşən cavanı kim tanımır!

    Çiynində qara örtük, əyləşib miz başında.

    Neçə məna, neçə söz, neçə nisgil oxunur

    Onun alışıb yanan, qəzəbli baxışında.

    Yenə də hər günkü tək saçını yan daramış,

    Təbəssümü bir anlıq uçub getmişdir ancaq.

    Axı bu gün Firidun, haqqı kül olmuş xalqın,

    Bir də doğma yurdunun adından danışacaq!

    Canlanır gözlərində viran qalmış o kəndlər,

    Qoca Barat kişinin yanıqlı şikayəti.

    Canlanır gözlərində gəlinlərin, qızların,

    Oğulsuz anaların dağdan ağır möhnəti…

    Hakim zəngi basantək, gətirirlər məhbusu,

    Bu caniyə dikilir bütün baxışlar bir an.

    Başını yerə əyir, əynində hərbi forma,

    Vicdanı qan, əli qan, iblis görkəmli insan.

    ***

    Paqonundan bildiniz, sərhəng olmuş bu cənab,

    Zəngənənin zülmünə yer də, göy də ağlayıb.

    Vaxtsız ölən oğluna, vaxtsız ölən qızına

    Sinəsi dağlı vətən hər zaman yas saxlayıb.

    Kəndlinin dərisini soyudub bircə anda,

    Təki öz ağasına sadiq qalsın bu cənab.

    Min belə canilərin haqqını verir indi

    O Səttarxan bayraqlı, bahar səsli inqilab.

    Cani keçən günləri unuda biləydi kaş,

    Qara məchul kölgələr gözündən keçir yenə.

    Ayaqdan asdırdığı neçə kəndli elə bil

    Deyir, cavab ver, axı nə etmişdik biz sənə?

    Alnımızdan axan tər, əlimizin qabarı,

    Bir də könül qubarı artdı yenə, qaldıq ac.

    Qolumuz zəncirləndi, göylərə zülmət endi,

    Kim ucadan dilləndi, başına endi qırmanc.

    Qaradağın naləsi, Urmiyanın fəryadı

    Dönür bir uğultuya caninin qulağında.

    Axı, onun əmrilə talan oldu neçə ev,

    Süngüyə keçirildi körpələr qundağında…

    Başından çarğatını götürdü neçə ana,

    Onun ayaqlarına atdı, rəhmə gəl, – dedi.

    Bizi pənahsız qoyma, odlama daxmamızı,

    Onsuz da, başdan aşır yazıq kəndlinin dərdi.

    Cani keçən günləri unuda biləydi kaş,

    Tonqalda yanan kəndli gözlərində görünür.

    Axır nəfəsə qədər günahım nədir? – deyən

    O kəndlimi, yoxsa ki, kölgəsidir sürünür?

    Elə bil ki, kölgənin neçə-neçə əli var,

    Yapışır boğazından sərhəngi boğsun deyə.

    – Aman, səsi də çatmır, çağıra bəlkə, bəlkə,

    Tanışından, dostundan gəldi ona köməyə.

    Köksünə süngü enmiş körpənin son inqəsi,

    Bir də – can balam, – deyən gəlini salır yada.

    İndi məcburdur, gərək diqqətlə qulaq assın

    Bir vaxt nəşə aldığı o aha, o fəryada.

    İndi ah da, aman da səslənir qırmanc kimi,

    Sərhəngin gözlərində sürünür neçə kölgə.

    Yapışır boğazından, canini boğsun deyə,

    Düşmənlərin əlindən azad olmuş bir ölkə!

    Danışırlar şahidlər, vəkillər də aramla,

    Məhbus sərhəng qəzəbdən gəmirir dodağını.

    Eh, bilsəydi bir gündə məhv edib bu “türkləri”

    Torbada daşıdardı Azəri torpağını.

    Dilini, adətini lağa qoyduğu bir el

    Hökm çıxaracaqdır onun özünə indi.

    Yəqin onu da duydu bu sərhəng cənabları –

    Xalqın məhkəməsindən can qurtarmaq çətindi.

    ***

    Danışırlar şahidlər, danışırlar vəkillər,

    Məhbusa söz verilir, məhbus danışmır, fəqət.

    Donur damarında qan, deyir, bir az su verin,

    Nə danışsın, kim ona eləyəcək mərhəmət?!

    Danışır müddəyiümum, vüqarı dağdan ağır.

    Qanun məcəlləsini varaqlayır əlində.

    O danışır, sərhəngin dodaq büzüb, güldüyü

    İllərlə bağlı qalan Azərbaycan dilində.

    Ürəklərdə tələb, söz çevrilir uğultuya,

    Hamı təsdiq eləyir, cavanı bir ağızdan.

    Dünya görmüş bir qoca söz alıb deyir: – Bala,

    Xalqın hökmü böyükdür o əl boyda kağızdan.

    Firidunun üzünə qonur xəfif təbəssüm,

    Baxır qocaya, sonra yenə başlayır sözə:

    – Cənab sərhəng, eşidin, mənim xalqım, vətənim,

    Bir də ki, qanun yazıb ölüm hökmünü sizə.

    Salonda bir uğultu, salonda bir hərəkət,

    Məhbus-sərhəng qıvrılır yerində ilan kimi.

    Cərgə-cərgə əyləşən salondakı adamlar

    O donmuş gözlərində rəqs edir duman kimi.

    Salon seyrəlir artıq, səhnə boşalır tamam,

    Min illik bir ölüyə bənzəyir məhbus sərhəng.

    Zorla qalxıb ayağa çığırır dəli kimi,

    – Yox, yox, rəhmə gəlin bir, istəmirəm mən ölmək.

    Dünən gurlayan o səs gör necə də zəifdir.

    (Mərd insana yaraşıb mərd yaşamaq, mərd ölmək.)

    İki pasiban qalır, dağılır gedir hamı,

    Mən ölmək istəmirəm, – deyə çığırır sərhəng…

    El bayramı

    Günlər günü adladı,

    Həftələr aya döndü,

    Kəndlər, şəhərlər tamam

    Bayram donu geyindi.

    “21 Azər”ə

    Qız, gəlin nəğmə qoşdu,

    Axı o gün sevindi,

    Həsrət qəlblər qovuşdu.

    Bu bayrama hər kəsin

    Yadigar dəməti var,

    Kəndlinin, şəhərlinin

    Böyük məhəbbəti var.

    Hərə öz sənətindən

    Hazırlayır bir nişan.

    Uzun gecələrini

    Gözəl mahnılar qoşan

    Sənətkar da yatmayır,

    Yazır, gözəl bir nəğmə.

    Bir nəğmə ki, yurdunu

    Tanıtdıra aləmə.

    Hananın qarşısında

    Əyləşibdir bir ana.

    O, hədiyyə toxuyur

    Doğma Azərbaycana.

    Rənglərdən rəng seçir o,

    Calayır sapı-sapa.

    Düşünür bu xalçaya

    Gözəl bir ad da tapa…

    Savalanın qarını,

    Təbrizin baharını,

    Yurdunun vüqarını

    Göstərə biləydi kaş…

    Azadlığın dadını,

    Kəndlinin həyatını,

    Azad olmuş qadını

    Göstərə biləydi kaş.

    Ana rəngdən-rəng seçir,

    Calayır sapı-sapa.

    Düşünür bu xalçaya

    Gözəl bir ad da tapa…

    Kəndli öz torpağının

    Buğdasından, dənindən

    Deyir, Milli dövlətə

    Pay aparam gərək mən.

    Nənə corab toxuyur,

    Naxışlar, gözəl, təzə.

    O da yola salacaq

    Sovqatını Təbrizə.

    – Qadanızı alım mən,

    Deyin ki, Milli dövlət –

    Üşüsə corabları

    Geyinsin ha, həl-həlbət!

    Yununu öz əlimlə

    Darayıb, əyirmişəm.

    Hələ Milli dövlətə

    Neçə nəzir demişəm.

    Qadadan uzaq olsun,

    Zaval gəlməsin ona.

    Bir görsəydim, neçə yol

    Dolanardım başına…

    Qəfil yara və nigarançılıq

    Pozuldu ellərin bayram cəlalı,

    Tehran qoşun çəkdi Təbrizin üstə.

    Evlər talan oldu, neçə igidin

    Ömrü külə döndü soyuq məhbəsdə.

    Neçə məsum körpə beşikdə öldü,

    Onun bələyini boyadı al qan.

    Torpağı əlindən çıxmış kəndlilər

    Yenə də çöllərə düşdü acından…

    Çəkildi dağlara fədailər də,

    Təzədən ağ günə çıxmaq eşqinə.

    Gəldi vicdanını quruşa satan,

    Yaltaq həyat sürən satqınlar yenə…

    Arvad paltarında qaçıb gedənlər.

    Kişi paltarında qayıtdı indi.

    Ənlikli, kirşanlı, ürəksiz xanım

    “Ərim gəlib”, – deyə yaman sevindi.

    Əfsus, soruşmadı, ipək donumu

    Harada itirdin, harada saldın?!

    Hər gün bir şəkilə girməyin üçün

    Ağandan nə qədər sən bəxşiş aldın?..

    Qadın məclis qurdu, gəldi əfsərlər,

    Gəldilər sahibi-ixtiyar kimi.

    Xanım dəyişdikcə tez-tez yerini…

    Əri də gülürdü, yaltaqlar kimi.

    Elə haman axşam qəhqəhə səsi

    Fəryad səslərində itib gedirdi.

    Elə haman axşam qövr eləyirdi

    Vətən torpağının yarası, dərdi!

    Qəti qərar

    Aldım sorağını, gəldim dalınca,

    Məhbəsin önündə qaş qaralınca

    O qansız rəisi gözlədim xeyli,

    Könlümdə səninlə görüşmək meyli…

    Mən hər gün beləcə yol gedib gəldim,

    Nə yorulmaq bildim, nə də dincəldim.

    Fəqət söylədilər, səbr edib bir az,

    İcazə gəlincə görüşmək olmaz.

    Bu zindan yolunu ayaqdan saldım,

    Durub saatlarla qapıda qaldım.

    Bu qarlı, çovğunlu yollarda ancaq –

    Bir gəlin də gördüm, qəmli, utancaq.

    Əlində bağlama, başında örpək,

    Boylanır dörd yana, o, ürkək-ürkək.

    Gah qapıda durur, baxışı darda,

    Gah da yol gedir o, qarlı yollarda.

    Gəmisi batıbdır, sanki dənizdə,

    Dostlar, gəlin onu dindirək, biz də.

    Saçları pərişan, üzündə kədər,

    Kimin həsrətini çəkir bu qədər?

    Uzun kirpiyində yaş donur necə,

    Köksünü ötürür hərdən xəfifcə…

    Zərif barmağında bir üzük də var,

    Dəbdir, üzük taxar nişanlı qızlar…

    Yəqin tanıdınız, kimdir o qız da,

    Yol gedir, yol gəlir qarda, ayazda.

    Əfsus ki, ilk eşqi daşlara dəymiş,

    Bəlkə də söyləyir, bəxtim beləymiş.

    Bəlkə də söyləyir günahsızam mən,

    Alnıma bunları kim yazdı, görən?

    Bəlkə də inanmır bəxtə, taleyə

    “Arzusu kül olan tək mənəm?” deyə, –

    Ürəyi təskinlik tapır, kim bilir,

    Bu qarlı yolları hey gedir, gəlir.

    Bəlkə də, bəlkə də inanır ki, qız –

    Yəqin qalmayacaq başsız, pənahsız.

    Axı, Firidunun min-min dostu var!

    Deyin tək qalarmı, dostu olanlar?!

    Əlində bağlama, görkəmi məhzun,

    Qız yenə yol gedir, hey yorğun-yorğun…

    Kim bilir, kim bilir, məlal içində,

    Fikirlər, qəzəblə çırpınan ürək

    Bəlkə qərarını indi verəcək?!

    Bəli, verəcəkdir qərarını o,

    Pozmaz ilk əhdini, ilqarını o.

    Bildi ki, düşəcək çətinə, dara,

    O, qarlı yollarda gəldi qərara.

    Fəqət, ürəyində nisgil ağladı,

    O getdi, dərdini gizli saxladı.

    Görə bilməsə də sevgilisini,

    Söylədi Firidun, bəlkə də səni –

    Kim bilir, həbsdən kənarda gördüm?

    Qışda görməsəm də, baharda gördüm.

    Başında çal papaq, çiynində tüfəng,

    Həsrətə, möhnətə sinə gərərək,

    Cəbhədən-cəbhəyə adlayan gördüm?!

    Düşmənin bağrını odlayan gördüm.

    Fədai dostların arasında sən

    Gördüm aram-aram nitq eləyirsən,

    Harda olur-olsun, nə fərq, sevgilim,

    Yəqin ürəyimdə qalmaz nisgilim.

    Vətən torpağında görüşərik biz!

    Dildən-dilə gəzər məhəbbətimiz!

    Ömrün son səhifəsi

    Gün hələ rəqs edir şəhərin üstə,

    Qaranlıq, rütubət soyuq məhbəsdə

    Tanıya bildinmi, kimdir o cavan?

    Belə qəzəblidir, belə nigaran.

    Yenə saçlarını daramış yana,

    Bu qara kostyumu yaraşır ona.

    Təzə köynək geymiş, pambıq kimi ağ,

    Elə bil harasa gedəcək qonaq.

    Bığı səliqəylə vurulmuş yenə,

    Hələ müşk ətri də səpmiş üzünə.

    Çiçək də taxmışdır sol döşünə o,

    Bəlkə öz yarının görüşünə o,

    Beləcə geyinib getmiş həmişə?!

    Görkəmində vüqar, qəlbində nəşə,

    Bəlkə, universitetə, tələbələrlə

    Geyinib görüşə getmişdir belə?!

    Bəlkə, bu paltarda çıxarmış qərar,

    Önündə baş əymiş qansız ağalar.

    Novruz bayramında, gözəl baharda,

    El şənlik edəndə doğma diyarda

    Beləcə geyinib getmiş görüşə?!

    Görkəmində vüqar, qəlbində nəşə!

    Düşünür Firidun, düşünür dərin,

    Çəkmir barmaqlıqdan o, nəzərlərin.

    Vətən göylərinə həsrətlə baxır,

    Başında elə bil ildırım çaxır…

    Yenə taladılar Azərbaycanı,

    “Dost” deyə, qırdılar min-min insanı.

    Neçə qəhrəmanı dardan asdılar,

    Neçə ana qaldı sinəsi dağlı.

    Sürgün yollarının yolçusu oldu

    Neçə cavan gəlin, qolları bağlı.

    Düşünür anası nə edir görən,

    Bacısı, qardaşı indi sağmıdır?

    Bu nahaq qanların intiqamını

    Onlar düşmənlərdən alacaqmıdır?

    ***

    O, son qələbəni görürmüş kimi,

    Unudur ən ağır hökmü bir anda.

    Görür azadlığın bayraqlarını

    Necə dalğalanır Azərbaycanda…

    Ona ölüm hökmü vermiş yağılar,

    Yandı ürəyimin başı bu sözdən.

    Necə dilim gəlsin, necə deyim ki,

    Firidun əbədi ayrılır bizdən?!

    Onun son arzusu, onun son əhdi

    Heyrətə gətirmiş düşməni belə:

    Mənim kostyumumu, çəkmələrimi

    Gətirin – söyləmiş, o gülə-gülə…

    “Təəccüb etməyin, demiş, ağalar,

    Mənim adətimdir təmiz geyinmək.

    Bir də, deyirəm ki, dar ayağında

    El məni pərişan görməsin gərək”.

    Elini, yurdunu düşünən igid

    Bizim qəlbimizdə yurd saldı, getdi.

    Bir insan ömrünü başa vurmadı,

    Min insan ömrücə kam aldı, getdi.

    Qalxıb barmaqlıqdan baxır nigaran,

    Bir quş qanad çalır bəxtəvər, azad.

    Ömrünü ağ günə bəxş edən insan

    Sənin həsrətinlə gedir, ey həyat?!

    Sabah sönəcəkdir dan ulduzutək,

    Doğan günəşin də gözü dolacaq.

    Pərişan saçını açıb ahəstə.

    Cavanın üstünə kölgə salacaq…

    Fikirlər çağlayan ümmana bənzər,

    Qurtaran deyildir, bir an içində.

    Çəkilin, qoymayın siz ey fikirlər!

    Firidun qərq ola ümman içində.

    Cilovsuz at kimi nə olmuş belə,

    Gah lal durursunuz, gah çapırsınız?

    Fikirlər, bir məni agah eləyin,

    Dincliyi harada siz tapırsınız?

    Qanadlı quş olun, qalxın göyə siz,

    Bəlkə qəhrəmanım dincələ bir az.

    Onun ürəyini dinləyə Təbriz,

    Öz son laylasını oxuya Araz!

    Baxır barmaqlıqdan Firidun yenə,

    Hörür tellərini günəş də artıq,

    O mavi göylərin gen sinəsinə

    Ahəstə-ahəstə çökür qaranlıq…

    Firidun gözünü çəkmir səmadan,

    Bir quş qanad çalır bəxtəvər, azad.

    Ömrünü ağ günə bəxş edən insan

    Sənin həsrətinlə gedir, ey həyat!

    ***

    Pozur ağır sükutu

    Ayaq səsləri bu an.

    Qarışıq hənirti də

    Eşidilir yaxından.

    Zəncirlər cingildəyir,

    Boş dəhlizə düşür səs.

    Yəqin ki, bir-birini

    Qapıçı edir əvəz.

    Qapıya bir əl dəyir,

    Qıfıllar düşür səsə.

    Zindanbanla bir nəfər

    Daxil olur məhbəsə.

    Ayın zəif işığı

    Divarda rəqs edir, bax,

    Firidun tez düşünür:

    Kim ola bu yad qonaq?

    Geyimi səliqəli,

    Əlində, qələm, kağız,

    Süni bir təbəssüm var

    Dodağında qərarsız.

    Firidun danışmayır,

    Qonaq keçir qabağa,

    İrişib salam verir

    Fikrə getmiş dustağa.

    – Çox şadam bu görüşə,

    Nə təhərdir kefiniz?

    Kiməm, nəçiyəm yəqin

    Heç tanımırsınız siz?

    Burda mütərcim də var,

    O sizi başa salar,

    – Cənab mister, hazıram,

    Danışınız, nə olar.

    O, siz, ingiliscə də

    Bilirsiniz danışmaq?!

    – Hər cəhətdən münbitdir

    Doğulduğum bu torpaq.

    – Yaman diplomatsınız,

    Gözəl savadınız var.

    – Bəzən istedadını

    Pula satır adamlar.

    – Yanlış başa düşdünüz,

    Fikr edirəm, siz məni?

    – Siz gələndə hiss etdim

    Qəlbinizdən keçəni.

    – Yox, yox, siz nahaq yerə

    Ayrı fikrə düşməyin.

    Rica edirəm, mənə –

    Cənabsız mister deyin.

    Sadəcə bir müxbirəm,

    Amerikadan gəlmişəm.

    Məqalə yazmaq olmuş

    Əvvəldən işim, peşəm.

    – Müxbirlik çox yaxşıdır,

    Tanışam mən də, bir az.

    Fəqət, əsil müxbirə

    Yanlış yazmaq yaramaz!

    – Bəli, bəli, elədir,

    Tam şərikəm sizə mən.

    – Cənab, mister, bəs onda

    Əziyyət çəkib nədən –

    Amerikadan birbaşa

    Gəlibsiniz Təbrizə?!

    – Mən qəti söyləyirəm,

    Mister, bunlar nağıldı.

    Duymağı bacarsaydın,

    Qulaq asardın, yəqin,

    Həqiqəti ürəklər

    Danışardı səninçün!

    Deyirlər, xalqınız da

    Sizə inanmır daha?

    – Bizə inanmayıb bəs

    İnanacaqdır, yəqin

    Xana, bəyə allaha?

    – Yazır, sizin nə qədər

    Cilovlanıb ağlınız.

    Dumanların içində

    Keçir gənclik çağınız…

    – Cənab, bu nə deməkdir?

    Nəyə lazım təbliğat?!

    Yaxşı olar söhbəti

    Tamamlayaq bu saat?!

    – Elədir tamamlayaq,

    Sözünüz yoxsa əgər.

    – Kameranın havası

    Sıxdı sizi bir qədər…

    – Deyin, ölüm hökmünə

    Varmı etirazınız?

    – Mister, bu sözlərimi

    Diqqət ilə yazınız!

    Məni qorxutmadı düşmən hədəsi,

    Ürəyim çağladı, coşdu sinədə,

    Əgər olsam da həyatdan gedəsi,

    Anacaqdır məni ellər yenə də.

    ***

    Yenə yurdumda çiçəklər açacaq,

    Güləcək dərdli ürəklərdə dilək.

    Gün doğub yurduma nurlar saçacaq,

    Göy üzündən qara zülmət gedəcək.

    Ruhumu oxşayacaq yaz günəşi,

    Mənə layla çalacaq bir də Araz!

    Qatacaq nəğməsini, nəğmələrə,

    Qoyacaq son, bu ağır dərdə Araz!

    Yada baş əymədi odlar diyarı,

    Şöhrəti gəzdi nəsildən-nəsilə.

    Unudar doğma vətən ağrıları,

    Bil ki, haqq məhkəməsi bitmir hələ…

    Bu sözlərin altında

    Dağ da dözə bilməzdi.

    Qalsın ki, müxbir ola!

    Müxbir dəhşət içində

    Tez çəkildi dal-dala…

    Firidun acı-acı

    Gülümsündü bu hala.

    Cənab müxbir dinmədi,

    Əsdi əli, ayağı,

    Qorxu, heyrət içində

    Tərk elədi dustağı.

    Zəncirlər cingildədi,

    Qıfıllara düşdü səs.

    Sükut çökdü təzədən

    O qaranlıq məhbəsə…

    Ana görüşə gedir…

    Hava ilıq, səhər-səhər yel əsir,

    Novruzgülü bayraq açır yamacda.

    Bu gün nədən dil-dil ötən o quşlar

    Qəmli, qəmli əyləşmişdir ağacda?

    Kəsilmişdir həzin səsi çayların,

    Üstü yığıncaqlı, bulaq ağlayır.

    Düşmən göz yaşını görməsin deyə,

    Kövrəlir, ürəkdən torpaq ağlayır.

    Sənin kədərinə şərikəm mən də,

    Demək, tək qalmışam, ey ana Təbriz!

    Firidun yatıbdır, bəlkə yorğundur,

    Gəl susaq, qoymayaq oyana, Təbriz!

    Daha laylasını çalmır Araz da,

    Kəsmişdir o şirin, həzin nəğməni.

    Qorxur ki, dalğalar, şıltaq ləpələr

    Yuxudan oyada yatan körpəni.

    ***

    Fatmanın başında saçaqlı örpək,

    Əlində bağlama, gəlir Təbrizə.

    (Mən aslan ürəkli ana istərəm

    Bu dərdə tablaya, bu dərdə dözə!)

    ***

    “Tehran qarajı”ndan çıxır nigaran,

    Dalğın baxışları görən nə gəzir?!

    Yollanır Gülüstan bağına tərəf,

    Həsrət ürəyini fikirlər əzir.

    O, bir an Səttarxan xiyabanında

    Durub nəfəsini dərir ahəstə.

    O, məhbəs yoluna dönür, bilmir ki,

    Firidun balası yoxdur məhbəsdə?

    Ananın qəlbində dərd ümman kimi,

    Şəhərin sükutu onu da sıxır.

    Dalğın baxışları nə gəzir görən?!

    Fatma sağ-soluna çevrilib baxır.

    Uşaq da, böyük də keçir önündən,

    Eh, kimdir burada tanıyan onu?!

    Bu bayramqabağı uzun yol gəlib

    Təki görə bilsin əziz oğlunu!..

    Sezir üzlərdəki matəmi ana,

    Qopur ürəyindən kədərli bir ah…

    – Hifz elə hamının balasını sən,

    Mənim də balamı, ey adil Allah.

    Ananın önündən keçir adamlar,

    Sıxır ürəyini bir qorxu, təşviş.

    Düşünür, kim bilir, bəlkə şəhərdə

    Ən böyük, mötəbər bir adam ölmüş?!

    Yoxsa bu nə matəm, bu nə sükutdur?

    Ana dalğın-dalğın yol gedir yenə.

    Danışır qəlbində, dinir qəlbində,

    Arabir ürək də verir özünə.

    Uzaq yol gəlmişəm – deyib rəisə,

    Yalvarıb görüş də alaram, yəqin.

    Canım ölsün, bala, əziz bayramın

    Niyə məhbəslərdə keçir bəs sənin?

    Ananın qarşısında

    Neçə cavan əydi baş,

    Ana təlaşla dindi!

    – Dilim quruyaydı kaş.

    Bəlkə, bəlkə balamın

    Başında bir xata var?

    Siz onun dostusunuz

    Yəqin ki, ay cavanlar.

    Sizin də ananız var,

    Mən də anayam axı.

    Deyirlər, yaman olur

    Anaya oğul dağı.

    Dilim, ağzım qurusun,

    Gör nə çıxır dilimdən.

    Kömək edin, balamı

    Bəlkə görəm bu gün mən!

    Ananın qarşısında

    Analar da əydi baş…

    Fatma ah çəkdi birdən,

    Gözlərindən axdı yaş.

    Duydu ana ürəyi

    Öz təzə yarasını.

    Daha görməyəcəkdir

    Firidun balasını…

    Ürəyinin telləri

    İnlədi kaman kimi.

    Dərdlər başından aşdı,

    Çağlayan ümman kimi…

    Ana hamıdan qabaq

    Qəbristana yol aldı.

    Bir saatın içində

    Ana yüz il qocaldı!

    Təbriz əhli Fatmanın

    Arxasınca yeridi,

    Neçə möhlətkeş qarı,

    Neçə qoca yeridi…

    Məzar bir gül dənizi,

    Məzar çiçək dünyası,

    Yatır güllər içində

    Onun əziz balası.

    Fatma diz çöküb birdən

    Hönkür-hönkür ağladı.

    Çiçəkləri iyləyib

    Məzarı qucaqladı.

    Elə bil Firidunla

    Danışacaqdı indi.

    O, yatmış balasına

    Təzədən layla dedi:

    Yaman olur oğul dağı,

    Bağlı qaldı bəy otağı,

    Bu ömrümün qoca çağı

    Bir dərd tapdım təzə, ellər!

    Ata öldü sürgünlərdə,

    Axşamladım yaman yerdə,

    Üzüm gülməz mənim də,

    Canım qurban sizə, ellər.

    Mən də deyim bu fərağa

    Alışıram baxa-baxa.

    Sinəmdəki çarpaz dağa

    Dağ istərəm dözə, ellər!

    Güllərin yarpağına

    Göz yaşları töküldü.

    Günəş tab gətirməyib,

    Dağ dalına çəkildi.

    Ananın qollarından

    Yapışdı cavan, qoca,

    Bütün bir şəhər getdi,

    İndi onun dalınca.

    O keçdi küçələrdən,

    Şəhər qəzəb dünyası.

    Bu dalğalar içindən

    Qəhrəmanın anası

    Keçir, kədərlə keçir.

    Dünyanı başdan-başa

    Gəzə bilsəydi ana –

    Hörmətlə baş əyərdi

    Bütün yer üzü ona.

    Ana gedir təmkinlə,

    Gedir, yaralı şirtək,

    Dərdin ağırlığını

    Ürəyində çəkərək…

    Qəzəbdən qurumuşdur

    Üzündə göz yaşı da.

    Ana bilir, tufanlı

    Yollar durur qarşıda.

    Boğub hıçqırığını,

    Başını dik tutur o.

    Dərdini-nisgilini

    Bir anlıq unudur o.

    Xalqa tutub üzünü

    And içir ana kimi.

    Deyir: – Evdə oturub

    Qəmdən yanana kimi

    Sizinlə qalıram mən,

    Ürəyim deyir bunu.

    Dar gündə analar da

    Əvəz edər oğlunu!

    Bu torpaq məndən də çox

    Görüb övlad dağını.

    Mənə verin oğlumun

    Siz qanlı yarağını.

    Sabahkı haqq savaşda

    Mən sizdən ayrılmaram

    Dərin olsa da yaram.

    Qoy eşitsin səsimi

    Yer kürəsində hamı.

    Yamandır oğlu ölmüş

    Ananın intiqamı!

    Ana gedir, ardınca

    Min-min insanlar gedir.

    Düşmənlərin əlində

    Yanan bir diyar gedir.

    1959-62

    Mənbə: https://edebiyyatqazeti.az/

  • Xalq şairi Söhrab TAHİR.”Mən həm o tayınam, həm də bu tayın… “

    Öləndə…

    Öləndə kəfənim ikiqat olsun,
    Mən həm o tayınam, həm də bu tayın.
    Qoy bütün dünyaya belə yayılsın
    Öləndən sonra da birlik harayım.

    Öləndə kəfənim ikiqat olsun,
    Ruhum o taydadır, qəbrim bu tayda.
    Dözümlü xalqıma heykəl qoyulsun
    Ortadan qurumuş bir dəli çayda.

    Bir gün xalqım üçün şairləşəndə,
    Şair torpağıma quylanacağam.
    Vətən birləşəndə,
    Xalq birləşəndə
    Mən də öz qəbrimdən boylanacağam.

    Daha

    Dərdi dərd olmuşdur elin də mənə,
    Ağladım, bir naşı güləndə mənə,
    Heç kəs ağlamasın öləndə mənə,
    Mən heç vaxt, heç zaman ölmərəm daha!

    Azad qardaşım var, onunla xoşam,
    Mən gərək sahili sahilə qoşam,
    İki bölünməkdən elə qorxmuşam,
    Çöpü də ikiyə bölmərəm daha!

    Dənizlər, dəryalar mənə dayazdır,
    Ən dərin bir çay var, o da Arazdır.
    Mənə görüş verin, azadlıq azdır,
    Görüşsəm, ayrılmaq bilmərəm daha.

    Ömrümdən qürbətlər, yadlar qovulsun,
    Keçmişim yiyəsiz qaldı, qoy olsun!..
    Ancaq gələcəyim mənimki olsun,
    Mən onu ömrümdən silmərəm daha!

    Mənim səadətim hardasa itdi,
    O asan gəlmişdi, asan da getdi,
    Mənə nə etdisə səadət etdi,
    Bədbaxt səadətə gülmərəm daha!

    Qorxaqlar önümdə çöküb əyilsin,
    Vətənsiz vüqarım göyə dikəlsin;
    deyin azadlığa, ardımca gəlsin,
    Mən onun ardınca gəlmərəm daha.

    Mənbə: https://edebiyyatqazeti.az/

  • Xalq şairi Rəsul RZA.Təbriz – gözəl şəhər! (Şeirlər)

    ***

    Təbrizin yolları oyum-oyumdur,

    Yanıq dağdan qalxan duman olaydım!

    Həsrət könüllərdə ümid olmasam,

    Heç olmazsa, zəif güman olaydım!

    1959

    Təbrizim mənim

    Balaş Azəroğluna

    Laylası məhzun,

    Nəğməsi məhzun.

    Həsrəti ömründən uzun,

    Karvandan üzülmüş ağ dəvəsi.

    Gözlərində böyük ümidin uzaq töhfəsi

    Neçə evinin küçə divarı kor.

    Dodaqları quru,

    bulaqları gur.

    Arzularında qançır, qamçı.

    Kədəri axın-axın,

    sevinci damcı-damcı.

    Bəzən günləri qanlı yuxu kimi,

    bəzən həsrətli yuxuları gerçək olmuş,

    Neçə dəfə sevincək olmuş.

    Balaları sərgərdan,

    Gəlinləri nigaran.

    Qurtuluş yolları:

    məhbəs, dar ağacı, gülləbaran.

    Dan yeri qan boyalı.

    Ümidindən, arzusundan dönməyən.

    Ocağında – ürəyində odu sönməyən,

    Səhəri uzun əsrlərin yolunda yubanan,

    Qardaşına həsrət, bacısına həsrət,

    Bayatıları – qədim məhəbbət.

    Qoynu gah aydın havalı,

    gah çənli, dumanlı.

    Qəlbi gümanlı,

    Taleyi böhranlı.

    Özü bababir, nənəbir

    adət-ənənə bir –

    doğma qardaşım.

    Pasportda o yanlı.

    Arzulayanda əlim çatmayan,

    Ağrısı, göynəyi qəlbimdə

    gecə-gündüz yatmayan.

    Dağları dağlarıma bənzər,

    bağları, bağlarıma.

    Ana sözü kimi

    əziz olan adı – dodaqlarıma.

    Köhnəm, təzəm, uzağım, yaxınım,

    Ən gözəl şerim,

    Yanıqlı mahnım.

    Mənsizim!

    Təbrizim!

    1964

    Nigaran suallar

    Son zamanlar

    səni tez-tez

    yuxuda görürəm, Təbrizim!

    Yuxuma qəmli gəlirsən

    hər gecə.

    Suyun, çörəyin varmı?

    Nəğmən necə?

    Yenə “Qaragilə”dir,

    yoxsa daha qəmlidir?

    Göy məscid necədir?

    Ərk qalası necə?

    Yanıq dağ qupqurudur,

    ya nəmlidir?

    Tez-tez yuxuma girirsən,

    Təbrizim!

    Yoxsa incimisən,

    uzun həsrət yorub səni?

    Yoxsa dözüb-dözüb

    indi yaman qəribsəmisən.

    İnanmıram,

    hələ ümidin var böyüyəsi,

    arzun var boy atası.

    Hardan düşdü yadıma

    anamın göynəkli bayatısı!

    “Mən bütöv bir yuvaydım,

    yel vurdu paralandım.

    Mən səndən ayrılmazdım,

    zülümnən aralandım”.

    1975

    Yaralı Təbriz

    Mən görəndə

    bağçaların, bağların

    çiçək idi,

    gül idi.

    Küçələrdə, məclislərdə

    səslənən

    doğma, gözəl dil idi.

    Fədailər

    dəstə-dəstə keçirdi,

    yeni adlı küçələrdən;

    dodaqlarında nəğmə!

    “Ey torpağı ləl, mərcan,

    Azərbaycan!”

    Səttarxan xiyabanı

    bəzəkli, çilçıraqdı,

    Qoçaq, mərd oğulların,

    Firudinlərin sağdı.

    Kəhrəba işıqların

    gecələrin qoynuna

    ulduz-ulduz yağırdı.

    Oyanışlı günlərin

    nə oldu,

    hanı indi?

    Gəldi qara günlərin,

    Nə az bəxtiyar oldun,

    sevindin.

    Söylə, Təbrizim,

    söylə,

    ulduzlu mavi göydən

    sənə kim yanğı saldı!?

    Üstünü buram-buram

    qara dumanlar aldı.

    Naxış-naxış evlərin

    alışdı, közə döndü.

    Bağçaların, bağların

    viranə düzə döndü.

    Yanğınlar gur kükrədi,

    yayıldı, gölə döndü.

    Pərdələr arxasında

    Gizlənmişdir işıqlar.

    Sazını sındırdımı

    tunc gövdəli aşıqlar!

    Təbriz, qəşəng şəhərim!

    Yüz bir şəhər içində

    seçimli, tək şəhərim!

    Sənin yaran azdımı,

    vurdular bir yara da.

    Qəzəbindən titrədi

    Göy məscidin üstündə

    Qızıldan aypara da.

    Sənin dərdin azdımı,

    taleyinə tarixlər

    qara günlər yazdımı?

    Sinəndə varkən hələ

    göynəkli dil yarası,

    Səttarxanlar yarası,

    Firudinlər yarası,

    yanıq, nakam arzular,

    qəm, nisgillər yarası –

    Yaraladılar səni,

    Heyranların vətəni,

    Sahiblərin vətəni!

    Mən deyirdim, vaxt olar,

    baharlı Novruz günü

    gələrəm.

    Həsrətindən qurtarıb

    Qoynunda dincələrəm.

    Yaraların ağırdır,

    Təbrizim!

    Nigaranlıq qəlbimi

    ağrıdır,

    Təbrizim!

    İnanıram, keçəcək

    matəmli günlərin də.

    Açılacaq üfüqlər

    bir aydın səhərində.

    Çəkiləcək üstündən

    O zəhərli buludlar.

    Doğrulacaq arzular,

    umudlar.

    Yüksələcək bayrağı

    yeni Səttarxanların.

    Qaldıracaq səsini,

    Öz gücünə güvənən,

    bu günlərdən dərs alan,

    gələcəyə inamlı –

    qüdrətli cavanların.

    Göyçay, 11-13 oktyabr 1980

    Ərk qalası

    Təbriz – gözəl şəhər!

    Vuruşdular:

    son gülləyə;

    son süngüyə,

    son qundağa qədər.

    Vuruşdular:

    hər şey qırmızı geydi;

    daşdan, torpağa qədər.

    Vuruşdular:

    alt dodaqdan

    üst dodağa qalxa bilməyən

    səsə qədər.

    Vuruşdular:

    onlardan yeddi dəfə – yetmiş qat

    artıq olan,

    süngüləri narın daraq dişi kimi

    sıx olan düşmənlə.

    Yaralılar ufuldamadı,

    Can verənlər inləmədi.

    Susuzlar “yandım”, demədi.

    Öpdü qurumuş dodaqları

    qan hopmuş torpağı.

    Yaralarına basdılar

    qan rəngli bayrağı.

    Nə düşmən onlardan

    bir aman sözü ala bildi,

    nə bu ölümü yağı duydu,

    nə qala bildi.

    Söykənib qala divarına

    öldülər ayaq üstə;

    çiyin-çiyinə.

    Ulduzlar şahid oldu,

    bir sırada dayanmış

    ölülərin qabağından,

    yüz yerə bölünmüş dirilərin

    çəkildiyinə.

    Öldülər ayaqlarının altında

    Vətən torpağı.

    Başlarının üstündə

    Vətən ulduzları.

    Könüldən könülə keçdi

    ümidləri, arzuları.

    Gecə ağır-ağır keçdi

    cənazələrin üstündən;

    keçdi getdi yolu səhərə.

    Günəş şəfəqdən bir örtük çəkdi

    torpağı qoruyub, torpaqda dincələn

    cənazələrə.

    1958

    Mənbə: https://edebiyyatqazeti.az/

  • Xalq şairi Səməd VURĞUN.Bir varaqla tarixləri, utan, mənim qarşımda… (Şeirlər) 

    Yandırılan kitablar

    İran irticaçıları Azərbaycan dilində olan kitabları vəhşicəsinə yandırırlar

    Cəllad! Sənin qalaq-qalaq yandırdığın kitablar

    Min kamalın şöhrətidir, min ürəyin arzusu…

    Biz köçürük bu dünyadan, onlar qalır yadigar,

    Hər vərəqə nəqş olunmuş neçə insan duyğusu.

    Min kamalın şöhrətidir, min ürəyin arzusu…

    Yandırdığın o kitablar alovlanır… Yaxşı bax!

    O alovlar şölə çəkib şəfəq salır zülmətə…

    Şairlərin nəcib ruhu məzarından qalxaraq,

    Alqış deyir eşqi böyük, bir qəhrəman millətə,

    O alovlar şölə çəkib şəfəq salır zülmətə…

    Cəllad! Mənim dilimdədir bayatılar, qoşmalar,

    De, onları heç duydumu sənin o daş ürəyin?

    Hər gəraylı pərdəsində min ananın qəlbi var…

    Hər şikəstəm övladıdır bir müqəddəs diləyin,

    De, onları heç duydumu sənin o daş ürəyin?

    Söylə, sənmi xor baxırsan mənim şeir dilimə?

    Qoşa Şərqin şöhrətidir Füzulinin qəzəli!

    Sənmi “türkəxər” deyirsən ulusuma, elimə?

    Dahilərə süd vermişdir Azərbaycan gözəli…

    Qoca Şərqin şöhrətidir Füzulinin qəzəli!

    Cəllad! Yanıb od olsa da, külə dönməz arzular.

    Təbiətin ana qəlbi qul doğmamış insanı!

    Hər ürəyin öz dünyası bir səadət arzular,

    Qanlar ilə yazılmışdır hər azadlıq dastanı…

    Təbiətin ana qəlbi qul doğmamış insanı!

    Əzəl başdan düşmənimdir üzü murdar qaranlıq…

    Hər torpağın öz eşqi var, hər millətin öz adı.

    Kainata dəyişmərəm şöhrətimi bir anlıq,

    Mənəm Odlar ölkəsinin günəş donlu övladı!

    Hər torpağın öz eşqi var, hər millətin öz adı!

    Nədir o dar ağacları, de, kimlərdir asılan?

    Oyuncaqmı gəlir sənə vətənimin haqq səsi?

    Dayan!.. Dayan! Oyaq gəzir hər ürəkdə bir aslan.

    Boğazından yapışacaq onun qadir pəncəsi,

    Oyuncaqmı gəlir sənə vətənimin haqq səsi?

    Cəllad!  Sənmi, de, qırırsan fədailər nəslini?

    Millətimin saf qanıdır qurd kimi içdiyin qan!

    Zaman gəlir… Mən duyuram onun ayaq səsini;

    Şəhidlərin qiyam ruhu yapışacaq yaxandan.

    Millətimin saf qanıdır qurd kimi içdiyin qan!..

    Bir varaqla tarixləri, utan, mənim qarşımda,

    Anam Tomris kəsmədimi Keyxosrovun başını?

    Koroğlunun, Səttarxanın çələngi var başımda.

    Nəsillərim qoymayacaq daş üstündə daşını,

    Anam Tomris kəsmədimi Keyxosrovun başını?

    Sür atını, dördnala çap! Meydan sənindir… ancaq,

    Mən görürəm al geyinib gələn bahar fəslini…

    Qoca Şərqin günəşidir yarandığım bu torpaq,

    Mən yetirdim al bayraqlı inqilablar nəslini,

    Mən görürəm al geyinib gələn bahar fəslini!

    1947

    Təbriz gözəlinə

    Çox da fikir vermə danışıqlara,

    Bilirəm ürəyin mənə bağlıdır.

    Nədir o başına örtdüyün qara?

    Bizim ki, eşqimiz bir el nağılıdır!

    Bilirəm, ən şirin röyalardasan,

    Deyirsən, sevgilim gəlirmi ora?!

    Xəyalım əyilib, öpür əlindən,

    Güllü yaylığınla çıxırsan yola.

    Nədir bu həsrətin adı, ünvanı?

    Baisin evində çıraq yanmasın!

    Ah Araz, ah Araz vədəmiz hanı?

    Bir ürək ikiyə parçalanmasın!

    Ayırdı bir vurğu əzəldən bizi,

    Parladı şahların qan rəngli tacı.

    Sıxlaşan bir duman aldı Təbrizi

    Fələk bəxtimizə baxdı qıyqacı.

    Anan vərəmlədi, yoxsul yuvada,

    Soyuq bir məzarı əlinlə qazdın.

    Baban öküzüylə öldü tarlada,

    Bütün bir tarixi sinənə yazdın.

    Mən də bu yolları keçmişəm, sonam.

    Mənim də çox dərdli bir keçmişim var.

    Təbibsiz-dəvasız can verdi anam,

    Yaslı köynəyini geyindi dağlar.

    Demək ki, dərdimiz, sərimiz birdir,

    Həyatın qızıdır məhəbbətimiz.

    Oturub diz-dizə günləri bir-bir,

    Sayıb hesablayaq yaşımızı biz.

    Olub, keçənlərə gəl qələm çəkək,

    Dünən bu gün üçün bir yadigardır.

    Bilirəm sevgilim, bilirəm gerçək,

    Sizdə qış günüdür, bizdə bahardır.

    Odur bax o qıza, bax o gəlinə,

    Baxdıqca qaynayır insanın qanı.

    Azadlıq bayrağın alıb əlinə,

    Günəş salamlayır Azərbaycanı!

    Gözlərin dolmasın, dayan bir az da

    Qəlbin də, sevgin də, dərdin də haqdır.

    Azadlıq bayrağı güllü bir yazda

    Təbrizin üstündə parlayacaqdır!

    O bayram gününə inanıram mən,

    Araz yol verəcək üstündən bizə.

    Qızımın, oğlumun tutub əlindən,

    Qonaq gələcəyəm qoca Təbrizə!..

    Körpünün həsrəti

    Araz qırağında dayandı qatar,

    Elə bil qəlbim də dayandı bir dəm…

    Sıxlaşdı göydəki seyrək buludlar,

    Deyəsən, başıma dolandı aləm.

    Başlar uzanmışdır pəncərələrdən,

    O taya, bu taya boylanır hamı.

    Yanımda sevgilim ağlayıb hərdən,

    Deyir ki, “ah, Araz, tut ilticamı,

    Mənim Sara bacım indi hardadır?

    İyirmi ildir ki, uzaqlardadır”.

    Araz dağlar yarıb, qayalar dəlir,

    Zamanın fikri tək axır sürətlə.

    Qayalı dağlar da salama gəlir,

    Elə bil baş əyir ona hörmətlə.

    O tayda gördüyüm çardaqlı damlar

    Xəyalı küsdürür bu kainatdan.

    Gəzir kənd yanını seyrək adamlar,

    Sanki baş götürüb gedir həyatdan…

    Həyətlər bomboşdur, qapılar bağlı,

    Evlər üz döndərmiş biri-birindən.

    Torpaq nalə çəkir sinəsi dağlı,

    Bir tüstü qalxmayır ocaq yerindən.

    Kəndin üstündəsə bir qəbristanlıq

    Qərq olur göylərin göz yaşlarına.

    Yaşaran gözlərim baxır bir anlıq

    Əyilmiş, yıxılmış baş daşlarına.

    “Qayalı dağı”da duman almışdır,

    O, dünya görmüşdür… Yaxşı bax ona!

    Nə qədər cənazə yola salmışdır

    Bir şəhər boydakı o qəbristana!..

    Ah, ürək duyduqca bu səhnələri,

    Adətim olmuşdur alışıb yanmaq.

    Yanğına düşmüşdür könlüm şəhəri,

    Böyük bir dərd imiş şair yaranmaq!

    Şairim! Bu sözlər qalsın bir yana

    Yaş ötür… qayıtma ricətlərə sən!

    Bir şeir bağışla Azərbaycana,

    Araz üstündəki bir daş körpüdən!

    Qurmuş bu körpünü bir memar əli

    Baş-başa çatılmış tağlar üstündə.

    Xilqətdən yaranmış onun təməli,

    Dayanmış qayalar, dağlar üstündə.

    Kim bilir neçədir körpünün yaşı,

    Şahidi min bahar, bəlkə min qışdır!

    Fəqət bir kərpici, sadə bir daşı

    Hələ öz yerindən oynamamışdır…

    Toplar, topxanalar keçmiş üstündən,

    Hələ daş sütunlar durur vüqarla.

    Körpü Araz üstə düşdüyü gündən

    Şir kimi döyüşür sərt dalğalarla.

    Üzünə gün düşüb, şəfəq güləndə

    Kərpici bir yaqut kimi qızarır.

    Üstünə dağlardan duman gələndə

    Sərt qayalar kimi o da bozarır.

    Deyirlər, qış ağır gələndə tək-tək,

    Körpünün üstündə tar bağlayır qar.

    Qaranlıq yol salır yerdən göyədək,

    Bir canavar kimi ulayır rüzgar.

    Gözüm körpüdədir… Dayanmış qatar,

    Elə bil saxlayır o bizi qəsdən.

    Hanı zınqırovlu-yüklü karvanlar?

    Bir quş da keçməyir körpünün üstdən…

    Axşam qəribliyi dağlardan enir,

    Sakit dərələrə bir həsrət çökür.

    Araz gah parlayır, gah kölgələnir,

    Bəzən də hıçqırır o hönkür-hönkür.

    Gözüm körpüdədir… Dayanmış qatar,

    Elə bil o qəsdən saxlayır bizi.

    Körpünü basmışdır yabanı otlar,

    Nə cığır görünür, nə ayaq izi…

    Kim bilir, kim bilir, nə vaxtdan bəri

    Bir insan keçməyir bu daş körpüdən

    Elə bil yol çəkir onun gözləri,

    Fəqət nə gələn var, nə də bir gedən.

    O kimdir? Gözümə görünür bu dəm?

    Kimdir o ixtiyar? Xəyaldır, nədir?

    Yox, yox, o nə xəyal, nə əfsanədir,

    Gördüyüm insandır, gözlərində qəm…

    Çatıb qaşlarını körpüyə baxır,

    Qəlbində dağ boyda sözümü vardır?

    Başından tüstülər, dumanlar qalxır,

    Cansız əlləri də qabar-qabardır…

    Bildim, o memardır… O yaradandır.

    Yaxın gəl, oxucum, bax əllərinə!

    O Araz üstündə xeyli zamandır

    Ağlayır xar olmuş əməllərinə…

    1948

    Mənbə: https://edebiyyatqazeti.az/

  • Xalq şairi Süleyman RÜSTƏM.”Cənub şeirləri”

    Təbrizim

    Baxdıqca hüsnünə, doymayır gözüm,

    Təbrizim, Təbrizim, gözəl Təbrizim!

    Qoymaram yadları girsin qoynuna,

    İzn ver, qolumu salım boynuna!

    Sənin bayramına, sənin toyuna

    Dili bir, qanı bir qardaşın gəlib,

    Dərdinə aşina sirdaşın gəlib…

    Sən çıxdın qarşıma duzla, çörəklə,

    Bağından dərdiyin, güllə, çiçəklə,

    İkiyə bölünməz saf bir ürəklə…

    Təbrizim, Təbrizim, aman Təbrizim,

    Yox olsun başından duman, Təbrizim!

    Bülbül zar-zar ağlar çəməndən ayrı;

    İnsan deyib-gülməz vətəndən ayrı;

    Can necə yaşasın bədəndən ayrı?!

    Aç öz ürəyini, danış, Təbrizim,

    Olum dərdlərinlə tanış, Təbrizim!

    Qədrini ayrılıq çəkənlər bilir,

    Hicrində göz yaşı tökənlər bilir,

    Ömrünə qaranlıq çökənlər bilir, –

    Bağından gül, çiçək dərdim, Təbrizim,

    Yenə təzələndi dərdim, Təbrizim!

    Bu ayna bulaqlar, bu ayna sular,

    Suda ayağını yuyan qarğular

    Doğurur könlümdə min bir duyğular.

    Səslənir kamanım, sazım, Təbrizim,

    Ey mənim baharım, yazım, Təbrizim!

    İzn ver dağların başına çıxım,

    Dərim üzümündən bir neçə salxım,

    Yeyib gilə-gilə, hüsnünə baxım, –

    Könlüm qartal kimi uçsun, Təbrizim,

    İlham pərisini qucsun, Təbrizim!

    Qəşəng qızların var, totuq, yupyumru,

    Səndə məskən salıb göyərçin, qumru,

    Görüm uzun olsun onların ömrü,

    Görüm gəlməyəsən gözə, Təbrizim,

    Qulaq as dediyim sözə, Təbrizim!

    Əzəldən şairlər yurdusan, inan,

    Döşündən süd əmən saysız qəhrəman

    Yolunda canını etmişdir qurban, –

    Gətirib onları yada Təbrizim,

    Baş əyməz cəllada, yada, Təbrizim!

    Səttar xan, o böyük sərdari-milli,

    O atəş ürəkli, o atəş dilli

    Etdi azadlığı ellərə bəlli…

    Gəl onun yolundan dönmə, Təbrizim,

    Dalğalan, alovlan, sönmə, Təbrizim!

    Nə qəşəngdir yol boyunca söyüdlər,

    Söyüdlərin kölgəsində igidlər

    Babalardan dinləyirlər öyüdlər, –

    Coşur damarlarda, qanı, Təbrizim!

    Yoxdur bu mərdlərin sanı, Təbrizim!

    Atımı sinəndə çapıb sürürəm,

    Hər keçən yolçuya salam verirəm…

    Nələr eşidirəm, nələr görürəm,

    Nədir bu qaranlıq gecə, Təbrizim,

    Buna necə dözüm, necə, Təbrizim?!

    Ağlasan,  – ağlaram, gülsən, – gülərəm,

    Yaşasan, – yaşaram, ölsən, – ölərəm,

    Varımı səninlə yarı bölərəm…

    Gəl, bir də üzündən öpüm, Təbrizim,

    Başına gül, çiçək səpim, Təbrizim!

    Nədir o mənalı, dərin baxışlar?

    Nədir gözlərindən yağan yağışlar?

    Nədir qəlbindəki payızlar, qışlar?..

    Yetim tək boynunu burma, Təbrizim,

    Məlul-məlul baxıb durma, Təbrizim!

    Sənin çiçəyinə, gülünə qurban,

    Mənə qardaş deyən dilinə qurban,

    Vətəninə qurban, elinə qurban!

    Baxdıqca hüsnünə, doymayır gözüm,

    Təbrizim, Təbrizim, gözəl Təbrizim!

    Təbriz, 13 oktyabr 1941

    Əyilmə

    Sönməz qəlbimdəki qəzəb intiqam,

    Əyilmək bilməyən qızıl bayrağam.

    Tək bilmə özünü nə qədər sağam,

    Tökmə gözlərindən qan-yaş, əyilmə!

    Bu elə qəhrəman oğullar gərək,

    Qoy vətən eşqilə döyünsün ürək.

    Atıl cəbhələrə, gücünü görək,

    İgidlər əyilməz, qardaş, əyilmə!

    Böyük əcdadını gətirib yada,

    Oynat qılıncını göydə, havada,

    Azadlıq uğrunda gedən davada

    Qana boyansa da dağ-daş, əyilmə!

    Dərdin sevincindən min dəfə artıq,

    Səni əzəcəklər görünsən yazıq,

    Aç bir gözlərini, gün doğur artıq,

    Olma bu həyatda çaş-baş, əyilmə!

    Keçir geçən qara, gündüzün qara,

    Özünə dost ara, dərd bilən ara,

    Düşmənlər vursalar qəlbinə yara,

    Mənim yanıma gəl bir baş, əyilmə!

    Sinəm dərdlərinlə dolu bir dəftər,

    Etmişəm adını dilimdə əzbər.

    Çünki ürəyimdən verirsən xəbər,

    Mənəm, mən könlünə sirdaş, əyilmə!

    Təbriz, 25 oktyabr 1941

    Dəymə

    Mən sənin dilinə dəymirəm, sən də

    Gəl mənim bu ana dilimə dəymə.

    Sənin də bağın var, gülün var, çəkin,

    Bağımda əkdiyim gülümə dəymə.

    Həsədlərlə baxdın çəmənimə sən,

    Gör bir nələr etdin vətənimə sən.

    Yan deyib, od vurdun bədənimə sən,

    Altında atəş var, külümə dəymə.

    Mən ağa-ağ dedim, qaraya-qara,

    Sən məni istədin çəkəsən dara.

    Təzəcə sağalır vurduğun yara,

    Mənim bu yaralı könlümə dəymə!

    Təbriz, 1942

    Gah gülən, gah da ağlayan gözələ!

    Dərdli qəlbində bir dərin yara var, –

    Onu şair öz əllərilə sarar:

    Səni qorxutmasın bu qəmli diyar,

    Gələcək bir gözəl səhər, gözəlim!

    Səni görmək böyük səadətdir,

    Qaşların, gözlərin qiyamətdir.

    Hamı söylər: – bu sərv qamətdir, –

    Hüsnünə dəyməsin nəzər, gözəlim!

    Qaş gülür, göz gülür, dodaq da gülür,

    Lalədən rəng alan yanaq da gülür,

    Ox… zənəxdan gülür, buxaq da gülür…

    Gül, yox olsun bu qəm, kədər, gözəlim!

    Bağrı eşqinlə dağlı bir şair,

    Qəlbi qəlbinlə bağlı bir şair,

    Səni sevməkdə haqlı bir şair,

    Edəcək, dərdi dərbədər, gözəlim!

    Gah gülürsən, gah ağlayırsan sən,

    Çəkib hərdən ah, ağlayırsan sən.

    Görürəm, vallah, ağlayırsan sən…

    Gül, bizimdir bu gün zəfər, gözəlim!

    Təbriz, 1942

    Bir üzdə görün

    Qəlbində əgər düz diləyin var,

    Hər gün mənə göstərmə beş-on üz…

    Bir üzdə görün, bir ürəyin var! 

    Gündüzsən əgər, zülməti boğ sən,

    Dost olma, baharsansa xəzanla.

    Bağçanda gülün var, çiçəyin var!

    Hər bişərəfin öpmə əlindən,

    Cəlladlara yalvarma, əyilmə!

    Süfrəndə ki, o duz-çörəyin var.

    Hər gün mənə göstərmə beş-on üz,

    Bir üzdə görün, bir ürəyin var!

    Təbriz, yanvar 1942

    Yad gül dərə bilməz

    Yad gül dərə bilməz çəmənimdən,

    Heç qüvvə ayırmaz məni bir an

    Öz doğma elimdən, vətənimdən.

    Hər yerdə günəşdir mənə bayraq,

    Baş əymərəm aləm yağı olsa,

    Qan axsa da seltək bədənimdən.

    Ölsəm, qalacaqdır əməlim sağ,

    Düşmən mənə əl vursa, əminəm,

    Atəş alacaqdır kəfənimdən.

    Heç qüvvə ayırmaz məni bir an

    Öz doğma elimdən, vətənimdən.

    Təbriz, yanvar 1942

    Durnalar

    Hansı dərddir edən sizi bağrı qan,

    Ey bu yerdən uçub gedən durnalar?

    Siz ki, azad doğuldunuz anadan,

    Qəmginsiniz, deyin nədən, durnalar?

    Göydə azad qanad çalmaq gözəldir,

    El dərdinə yanıb, qalmaq gözəldir,

    Ana yurda qurban olmaq gözəldir, –

    Nəyə gərək cansız bədən, durnalar?!

    Yaman günün ömrü xeyli az olar, –

    Qışdan sonra bahar olar, yaz olar;

    bu ellərin keyfi onda saz olar, –

    Siz, ey qəmgin-qəmgin ötən durnalar!

    Bulaq kimi işıldayır gözünüz,

    Dostunuzam, bilirsiniz özünüz.

    Sinələrə dağ çəkir hər sözünüz,

    Ürəkləri al qan edən durnalar!

    Uçursunuz alnı açıq, üzü ağ,

    Bağrım çatlar, sizdən almasam soraq,

    Yorulanda olur sizə oturaq

    Göl kənarı, yaşıl çəmən, durnalar!

    Qaqqıldaşın, qoy yatanlar ayılsın,

    Əzilənlər qalxıb adam sayılsın.

    Şöhrətiniz bu ellərə yayılsın,

    Ey baş vurub göldə çimən, durnalar!

    Arzum budur, – kəsilsin göz yaşınız,

    Hər bəladan uzaq olsun başınız.

    Çiçəklənsin torpağınız, daşınız,

    Toxunmasın sizə düşmən, durnalar!

    Bir gün gələr, ürəyiniz açılar,

    Duman kimi uçub gedər acılar:

    Bağrınızı nişan alan ovçular

    Qoy bilsinlər, – sizdənəm mən, durnalar!

    Çox çəkməz ki, nəğmə söylər şən dillər,

    Ətir saçar şux çiçəklər, şux güllər.

    Bayquşları əvəz edər bülbüllər,

    Xərabələr olar gülşən, durnalar!

    Zaman silər ürəklərdən naləni,

    El unudar göz yaşını – jaləni,

    Yaşıl çəmən bayraq edər laləni, –

    Ötərsiniz onda şən-şən, durnalar!

    Əgər bir gün darda qalsa bu ellər,

    Dərd əlindən nalə etsə könüllər,

    Ahdan yanıb külə dönsə bu çöllər, –

    Mən verərəm sizlərə dən, durnalar!

    Qoy könüllər sellər kimi çağlasın,

    Ağ günlərə min bir ümid bağlasın.

    Qoymayın ki, qan-yaş töküb ağlasın

    Bu yaralı ana vətən, durnalar!

    Təbriz, oktyabr 1941

    Zindan

    Heyhat! Necə dözsün buna insan:

    Vur, vur ki, yıxılsın təməlindən

    Aysız və günəşsiz qara zindan.

    Hər kərpici qan, hər daşı fəryad,

    Gülməz üzü bir kimsənin, əsla…

    Dözməz buna, dözməz buna vicdan.

    Vicdansıza vicdan sözü yaddır,

    Şair deyəcək, susmayacaq heç,

    Cəllad nə qədər içsə də al qan.

    Vur, vur ki, yıxılsın təməlindən

    Aysız və günəşsiz qara zindan!

    Təbriz, 7 yanvar 1942

    Birdir

    Araz! Hər yaz şimalında, cənubunda çəmən birdir,

    Bu torpaqda, o torpaqda qərənfil, yasəmən birdir.

    Suya xəncər-bıçaq vursan da, ayrılmaz, həqiqətdir,

    Uzaqdır ayrılıq bizdən, ürək birdir, bədən birdir.

    İki ayrılmayan qardaş elin əzmilə, eşqilə

    Faşizmin əyninə birgə biçilmiş ağ kəfən birdir.

    Araz tən ortasından qəlbinin axdıqca, ey Rüstəm,

    Haray çal, qoy bütün aləm eşitsin ki, Vətən birdir!

    1942

    İstərəm

    Doğruluqdan başqa bir şey bilmərəm dünyada mən,

    Dosta hörmət bəslərəm, ondan da hörmət istərəm.

    Gizli bir iş görmərəm, alnım açıqdır gün kimi,

    Bir şüarın olmuş dilimdə bu – həqiqət istərəm!

    Doğru sözdür: – Doğru söz kəskin olur, daşdan keçir,

    Mən bu eldən, özgə bir şey yox, dəyanət istərəm.

    Duz-çörək kəsdik səninlə, sirdaş olduq qəlbdən,

    İxtiyarım var deyim,- səndən cəsarət istərəm!

    Dəydi azadlıq yolunda dik başım daşdan-daşa,

    Versələr hər gün mənə min cür əziyyət, istərəm.

    Xalqı azad görməmiş, gəlsə əgər bir gün əcəl,

    Söylərəm: – Tez gəlmisən, bir az da möhlət istərəm.

    Ey Süleyman, nitqə gəl, bülbül kimi gül eşqinə,

    Qoy bütün dünya eşitsin ki, sədaqət istərəm!

    Yandı

    O qədri nalə etdim ki, qızardı lalə tək bağrım,

    Baxıb öz devrəmə gördüm qərənfil, yasəmən yandı.

    Qonub asudə, damlarda ötür heybətlə bayquşlar,

    Əlində haqqı bayraq eyləyən, düz yol gedən yandı.

    Ürəkdə min yaran vardır, yazıq millət, yazıq millət,

    Sənə hər ləhzədə öz canını qurban edən yandı.

    Dolubdur nəmli zindanlar, yanır odlarda azadlıq,

    Neçin dinmirsən, ey qardaş, soruş, bir gör nədən yandı?

    Durubdur başım üstündə, əlində xəncəri, cəllad, –

    Nə gül qaldı, nə bülbül qaldı, bağ yandı, çəmən yandı.

    Yadımdan çıxdı bülbül tək qəfəsdə güllərin rəngi,

    Qəmin, dərdin əlindən od tutub axır bədən yandı.

    Süleyman, qəfil olma, yaxşı bax ətrafə, şairsən,

    Cinayət aşdı həddindən, haray sal ki: – vətən yandı!

    Təbriz, 1941

    Heykəlin yüksələcək

    Ey bu torpaqlar üçün torpağa düşmüş əsgər,

    Gün gələr, səcdə edib ölkənə dünya baş əyər.

    Qəlbinin gözləri ağ günləri mütləq görəcək,

    Bütün aləm yenidən bir yeni dövran sürəcək.

    Azad ellər deyəcəkdir sənə: “əhsən, əhsən!”

    Duyacaqsan bunu torpaqların altında da sən.

    Pionerlər gələrək qəbrinə güllər səpəcək,

    Analar başdaşını candan-ürəkdən öpəcək.

    Gecələr nurladacaq alnını ay, ulduzlar,

    Səni yad eyləyəcək dərdli gəlinlər, qızlar.

    Gələcək qəbrinə hörmətlə xəyalən rəhbər,

    Açacaqdır yenə qartal kimi ruhun şəhpər.

    Orda yatsan da, ölüm yox sənə, heç qəm yemə, yat,

    Sən də varsan, nə qədər varsa bəşər, varsa həyat.

    Bədənin qalsa da torpaqda – yerin qəlbində,

    Heykəlin yüksələcəkdir bəşərin qəlbində.

    Təbriz, 1942

    Könül baharı

    Günah deyil nə qəsidə, nə də qəzəl yazmaq,

    Məharət istəyir ancaq bir az gözəl yazmaq!

    Ürəkdə olmasa hər dərin səmimiyyət,

    Şeirdə qol-qanad açmaz məhəbbət, ülviyyət.

    Görəndə qəmlər əlindən fəğan edən Arası,

    Şikəstə ney kimi inlərdi qəlbimin yarası!

    Desəm ki, dərdli deyildir könül, – bu düz olmaz;

    xəzan qılıncını çəkməzsə, bağçalar solmaz!

    Qapımda durmasa hicran, mənim nə dərdim var?

    Bu doğma dərdimi bumbuz ürəklilər nə duyar?!

    Cənublu qardaşımın dərdidir mənim dərdim,

    Onun adıyla bağımdan ətirli gül dərdim…

    Yenə uzaqlara doğru səfər edir könlüm:

    Tutub baharın əlindən qonaq gedir könlüm.

    Azadlıq elçisiyəm, sirdaşım günəş özüdür,

    Bu yolda eşqimə rəhbərsə qəlbimin gözüdür.

    Xəzanı qovmuşam, ellər bilir, ürəklərdən,

    Azadlıq heykəlini qurmuşam çiçəklərdən.

    Bahar, bahar! – deyə ötdükcə şən qaranquşlar,

    Bu dadlı nəğməni ellər ürəkdən alqışlar.

    Gözəllərin səsi gəldikcə iydəliklərdən,

    Könüldə hər nə qəmim varsa, yox olur birdən.

    Bahar təbəssümü oynar bütün dodaqlarda,

    Dönər çiçəklərə gənclər səfalı bağlarda,

    Gəzir el oğlumuz artıq başında taci-qürur,

    Günəş önündə onun baş əyib səlamə durur.

    Bahar həyatla əkizdir, – bu bir həqiqətdir, –

    Əzəl və son beşiyi sevgidir, məhəbbətdir.

    Baharla sirdaş olub hər zaman iyit babalar,

    Baharı sev! – deyə vermiş bizə öyüd, babalar.

    Baharla dost olanın baxçası xəzan görməz,

    Uca əməllərinin dağları duman görməz.

    Bahar gəlir, önünə siz də duz-çörəklə çıxın,

    Açıq alınla, a dostlar, açıq ürəklə çıxın!

    Bahar nədir? – deyə məndən soruşmaq artıqdır:

    Həyatda, məncə, həqiqi bahar – azadlıqdır!

    Könlümü

    Mən açmaq istəsəm gözünü yatmış ellərin,

    Kim cürət eləyər ki, çəkə darə könlümü!

    Yağdırsalar da üstümə göylərdən od-alov,

    Mən qoymaram gülünc ola əğyara könlümü.

    Yadlar görüncə göz yumacaq, aşikardır, –

    Azadlığın köyündəki səyyarə könlümü.

    Haqqım! – deyib də hey gəzərəm, qorxu bilmərəm,

    Düşmən qoparsa, çırpsa da divarə könlümü.

    Ömrümdə görmərəm, bunu mən etmişəm yəqin, –

    Millət, vətən yolunda üzü qara könlümü.

    Torpaqda kök salan ağacam, heç əyilmərəm,

    Yadlar qılıncla eyləsə min parə könlümü.

    Rüstəm, vəfalı dostlara al ərməğan apar

    Hürriyyətin yolunda olan yarə könlümü.

    Təbriz, 1941

    Sor məni

    Şahiyəm şux güllərin, ətrimdən bihuşdur çəmən,

    İstəyirsən lalələrdən, nanələrdən sor məni.

    Get ora, harda eşitsən ah səsi, zəncir səsi,

    Qolları zəncirlənən divanələrdən sor məni.

    Bir gözəl dilbərlə çoxdan əhdü-peyman etmişəm,

    İmtahandan ötrü, bu peymanələrdən sor məni.

    Sızladıqca, dağ çəkir hər qəlbə naləm, ney kimi,

    Düşmüşəm dildən-dilə, əfsanələrdən sor məni.

    Oldu daşlar yasdığım, ulduzlu göylər yorğanım,

    Yox mənim yurdum-yuvam, viranələrdən sor məni.

    Mən ümidvaram zəman bir rəngdə qalmaz, mütləqa

    Gün gələr ki, söylərəm: – Kaşanələrdən sor məni.

    Mən də bir pərvanəyəm, dərdli vətənsə bir çirağ,

    Atəşi-eşqə yanan pərvanələrdən sor məni.

    Təbriz, 1942

    Səs qalmış

    Görənlər gözlərimdən tökdüyüm yaşı, güman etdi,

    Mənim bu dərdli könlümdə nə arzu, nə həvəs qalmış.

    Qəribə pasibanım var, adı insan, özü cəllad,

    Ona miras bu dünyada qan içmək, kəs-ha-kəs qalmış.

    Hər evdən yüksəlir fəryad, ürək dustaq, dilək dustaq,

    Azadlıq qalmamış, ancaq dəmirdən bir nəfəs qalmış.

    Qan içməkdən, can almaqdan dənilər söyləməz – doydum,

    Fəqət bilməz ki, cismində həyat yox, son nəfəs qalmış.

    O kəslər ki, vətən, millət yolunda can verib getdi,

    Süleyman, bax, o mərdlərdən bütün aləmdə səs qalmış!

    1942

    Xatirə

    Hər kim ki, zəhər içsə gözəl yarın əlindən,

    Olmaz bilirəm, zərrə peşiman əməlindən.

    Bir ev ki, məhəbbətdən uzaqdır, nəyə lazım, –

    Heç kəs acımaz, uçsa o bir gün təməlindən.

    Könlüm quşu ilham alıb eylər yenə pərvaz:

    Bir zülfü pərişan, dodağı qonça gəlindən.

    Hicran məni yandırdı… gözəl eyibsiz olmaz, –

    Cananı xəbərdar eyləyin el məsəlindən.

    Qəlbində yaran varsa da, fəxr eylə, Süleyman,

    Bir xatirədir səndə, bu Təbriz gözəlindən…

    1943

    Məlalımdır

    Həyatə gəldiyim andan məhəbbət ilk məalımdır,

    Günümdür, ulduzumdur, kəhkəşanımdır, hilalımdır.

    Mənə, canandan ayrılma, yolunda can fəda eylə, –

    Deyən sevdalı könlümdür, öz əqlimdir, kəmalımdır.

    Yetər hicranə yandım, hardasan, gəl, ey vüsalım, gəl,

    Cənublu dilbərə etmək mənim ən xoş xəyalımdır.

    Bütün aləm eşitsin, gülmərəm ömrümdə mən onsuz,

    Onun dərdi, məlalı doğma dərdimdir, məlalımdır.

    Süleyman car çəkib söylər: – Cənuba can verən ancaq

    Könüllərdə günəşlər doğduran xoşbəxt Şimalımdır.

    Təbriz gözəlinə

    Anır xəyalını könlüm, gözəl mələk, hər yaz,

    Qırıq qanadlı göyərçintək eyləyib pərvaz.

    Yaranmısan, görünür, varlığınla nazlardan:

    O can alan gülüşün naz, ədalı rəqsin naz…

    Səni ürəklə sevən aşiqin məhəbbətinə

    Nədənsə, etmədin ömründə mərhəmət bir az.

    Mənə məhəbbətinin yadigaridir, gözəlim:

    Qırıq piyalə, qırıq bir könül, qırıq bir saz…

    Yanır vücudum əzəl gündən hicrinin oduna,

    Günəş sönərsə, səmadən mənim bu qəlbimi aç!

    1946

    Mənbə: https://edebiyyatqazeti.az/

  • Ustad Məhəmmədhüseyn ŞƏHRİYAR.”AZƏRBAYCAN”

    Könlüm quşu qanad çalmaz sənsiz bir an, Azərbaycan,
    Xoş günlərin getmir müdam xəyalımdan, Azərbaycan!

    Səndən uzaq düşsəm də mən, eşqin ilə yaşayıram,
    Yaralanmış qəlbim kimi, qəlbi viran Azərbaycan…

    Bütün dünya bilir, sənin qüdrətinlə, dövlətinlə
    Abad olub, azad olub mülki-İran, Azərbaycan!

    Bisütuni-inqilabda Şirin – vətən üçün Fərhad
    Külüng vurmuş öz başına, zaman-zaman, Azərbaycan!

    Vətən eşqi məktəbində can verməyi öyrənmişik,
    Ustadımız deyib: heçdir vətənsiz can, Azərbaycan.

    Qurtarmaqçün zalımların əlindən Rey şümşadını,
    Öz şümşadın başdan-başa olub al qan, Azərbaycan!

    Varəb, nədir bir bu qədər ürəkləri qan etməyin,
    Qolubağlı qalacaqdır nə vaxtacan Azərbaycan?

    İgidlərin İran üçün şəhid olub, əvəzində
    Dərd almısan, qəm almısan sən İrandan, Azərbaycan!

    Övladların nə vaxtadək tərki-vətən olacaqdır?
    Əl-ələ ver, üsyan elə, oyan, oyan, Azərbaycan!

    Bəsdir fəraq odlarından kül ələndi başımıza,
    Dur ayağa! Ya azad ol, ya tamam yan, Azərbaycan!

    Şəhriyarın ürəyi də səninkitək yaralıdır,
    Azadlıqdır mənə məlhəm, sənə dərman, Azərbaycan!

    Fars dilindən Azərbaycan dilinə çevirən: Fikrəq SADIQ.

  • Xalq şairi Süleyman RÜSTƏM.”Gün o gün olsun ki…”

    Gün o gün olsun ki, qurtarsın dava,
    Dağılsın buludlar, açılsın hava!
    Alınsın düşməndən ömürlük qisas,
    Torpaq nəfəs alıb dincəlsin bir az!
    Silinsin ürəkdən, könüldən ağrı,
    Bir də tapdanmasın vətənin bağrı!
    Sağalsın yaralar, axmasın qanlar,
    Sevinsin insanlar, gülsün insanlar!

  • Xalq şairi Vahid ƏZİZ.”DAĞLARDAN…”

    Hərkəsin dəyməz qədəmi,
    dolayları- daşlı, hamar,
    dağlar da kişilər kişilər kimi-
    təpəsi daz, tüklüsü var,

    Zürvədə nur cumar şərə,
    şeh düşər gül bitən yerə,
    gecə getmə meşələrə-
    canavarı, tülküsü var,

    Yadda qalmaz hər yazılan,
    yaxşı çalmaz hər saz alan,
    nə artandı, nə azalan-
    hər dağın öz ölçüsü var,

    Sevdim göydə söz tutanı-
    paxırlını, pas tutanı,
    çoxdu köksümdə yatanı;
    sözıərin də külçəsi var…

  • Xalq şairi Vahid ƏZİZ.”AŞİQLİK…”

    Bir bədbəxtin bu gecə də
    yuxusu qarışıq olub,
    gözəl-göyçək bülbül qalıb;
    gedib gülə aşiq olub,

    Eşq oynadar canı odnan,
    doğma edər özgə- yadnan,
    indi qan yaşlar axıdan
    gülə-gülə aşiq olub,

    Ülkərdi- göylərdən enib,
    bilmir- bəxtin üzü dönüb!
    Ocaqda közü söndürüb-
    külək külə aşiq olub,

    Başı daşdan-daşa dəymiş,
    aman, Allah, eşq nəyimiş!
    Bülbül də Məcnun gündəymiş-
    şirin dilə aşiq olub…

  • Polad SABİRLİ.Yeni şeirlər

    DÜŞÜNCƏLƏR

    “Üz göstərməyəsən yetim duyğuya”,
    Bükülü tutasan qucaqlarını.
    Elə gedəsən ki, şirin yuxuya,
    Bir əl sığallaya yanaqlarını.

    Qısılıb qalasan ömrün küncündə,
    Ölümün yadına düşməyəsən heç.
    Vurasan hər şeyi qulaqardına,
    Dərdin qazanında bişməyəsən heç.

    Şeytanın başına qaxınc olasan,
    Səni aldatmağa gücü çatmaya.
    Qorxunc görünəsən, qorxunc olasan,
    Aciz tanımaya, ucuz tutmaya…

    Sıxıb şirəsini çıxartmaq üçün,
    Sınağa çəkəsən dərdi bir azca.
    Quruca can desən, canında keçər,
    Bir azca sevəsən, mərdi bir azca.

    Bir “daş bağlayasan” ürəyinə də,
    Gəzəsən dünyanı lap veyil-veyil.
    Kimsə toxunmaya sənin olana,
    Gözucu baxmaya onunku deyil…

    Dönüb baxmayasan dərdinə tərəf,
    Yanından keçəsən gözüyumulu.
    Qədirbilməzlərə canın yanmaya,
    Qala öz hayına can “sulu-sulu”.

    Düşüb dizlərini qucaqlasa da,
    Ürək istəmirsə, ayaq getməyə…
    Söz, sözə uyuşa, könül, könülə,
    Çəkdiyin əziyyət nahaq getməyə.

    01.12.2025.

    TƏRİFƏ


    “İki daşın arasında” –
    Başladın yalan tərifə.
    “Başa çıxardan”, amma ki, –
    Ayağa salan tərifə.

    Bəzən istidən donsa da,
    Bu bir xatasa , qansa da,
    Dilin ağzında yansa da,
    Uymusan kalan tərifə…

    “Qan çanağı”ymış tin-dalan,
    ” Oyun oynayan, əl çalan”,
    Özünü özündən alan,
    Özgəyə qalan tərifə…

    Dosta, ya düşmənə desin,
    Dil lal olsun, sinə desin,
    Adam bilmir ki, nə desin?!,
    Bu filan-filan tərifə.

    Savabında, suçundadı,
    Borclu hələ borcundadı,
    Zəhəri dil ucundadı,
    Aldanma ilan tərifə…

    13.11.2025.

  • Şair-ədəbiyyatşünas Rafiq YUSİFOĞLU.”MƏNƏ HAQQ ŞAİRİ DEYƏN ŞAİRLƏRƏ SALAM OLSUN!”

    “Dünyanın xoş üzü, sərt üzü burda,
    Sevinc üzü burda, dərd üzü burda.
    Haqq şairi Rafiq Yusifoglunun
    Bərq vurur brilyant, dürr sözü burda…”
    Hafiz Rüstəm


    “Rafıq Yusifoğlu şəxsiyyəti, yaradıcılığı ilə
    könüllərdə taxt-tac qurmuş görkəmli şairimizdir.
    Belə yaradıcı insanlarımız indi tək-təkdi.”
    Zülfüqar Şahsevənli

    Mənə Haqq şairi deyən şairlərə salam olsun!
    Qəlbimizi nurlandıran bir ilahi kəlam olsun!
    Gəlsin xəbislər ordusu qorxumuz yox zərrə qədər,
    İman nuru söz mülkündə topdağıtmaz qalam olsun!

    Özgə cibə göz dikənlər hər an umur xalqdan gəlir,
    Onlar bunu unudur ki, bütün çaylar dağdan gəlir.
    Halal ilham mayasını götürür ilahi nurdan, –
    Gözəl sözlər ucalıqdan, gözəl sözlər Haqqdan gəlir…

    Qovrulub həsrət odunda de, nə qədər göynəyim mən?
    Özgələrin ağrısını keçirdim ki, köynəyimdən
    Mənim əzizim, xələfim, mənim doğma balam olsun…

    Sevgidi dərdlərə məlhəm, sevgidi ürəyə açar,
    Xalqın dılini bilməyən “xalq şairi” xalqdan qaçar, –
    Mənə Haqq şairi deyən şairlərə salam olsun!

    12.12.2021

  • Şair-ədəbiyyatşünas Rafiq YUSİFOĞLU.”ŞAİR, NƏ GEC GÖRÜŞDÜK BİZ?”

    ”Sizinlə rastlaşdığım üçün Allahıma minnətdaram. Mən Sizi çox, lap çox sevirəm. Sözün bütün mənasında. Hərdən ağlımdan özümün də qorxduğum bir fikir keçir: ”Şair, nə gec görüşdük biz?”
    Bir məktubdan

    Ürəyin yarpaq tək əsir,
    Eşqin bir kükrəyən dəniz.
    Qəlbindən bir nida qopdu:
    ”Şair, nə gec görüşdük biz?”

    Dedin: – Naşükür deyiləm,
    Minnətdaram Allahıma, –
    Qarşıma Sizi çıxarıb,
    Son qoydu könül ahıma.

    Qəlbimə düşən sevginin
    Hər damlası bir incidi.
    Istədim Sizdən gizləyim,
    Ürəyimdə sirr incidi.

    Nə vaxtadək könlümüzdə
    Arzu arzu tək qalacaq?
    Eşqindən qəlbim əsirsə,
    Necə Arzu tək qalacaq?!

    Sevgi hər şeyə qadirdi,
    İnsanın fağırı yoxdu.
    Taleyin əlində eşqin
    Əvvəli, axırı yoxdu…

  • Arzu HÜSYEN.Yeni şeirlər (2025)

    Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Prezident mükafatçısı, Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının BAKI Bürosunun Rəhbəri

    Melanxoliya

    Uzundur əcəlin əlləri, bil ki,
    Yapışar yaxandan qəfil bir gecə.
    Ölüm qeyri-adi durum deyil ki,
    Yaşamaq ölümdən qəlizdi, məncə.

    Çayım soyuduqca nəfəsin kimi,
    Otağın küncləri üşüyür axşam.
    Nə vaxtsa ən doğma bir kəsim kimi
    Sənin xatirinə şeir yazmışam.

    Yazıb oxumuşam və ağlamışam,
    İçimdə, çölümdə eyni fəsildir.
    Ha çıxıb bölmüşəm, ha toplamışam,
    Bir yerim yenə də səndən kəsirdir.

    Uzundur əcəlin əlləri, uzun,
    Bir ani zamanda qərib kəs kimi
    Qapının ağzında dayanar, quzum,
    Dünyada qoyduğun son nəfəs kimi…

    Hələ də bilmirəm nə idi həyat,
    Çarpışıb vuruşdum ziyadan ötə.
    Bir kimsə — sən daxil — etmədi rahat
    Ruhumu, qəlbimi duadan ötə.

    Görən, eşitdimi Tanrı səsimi,
    Görən, Tanrı gözü məni gördümü?
    Hərdən qum saatı sanıb özümü,
    Tükətdim bir heçə insan ömrümü…

    * * *

    Mənim ürəyimdən yağır bu yağış,
    Mənim ürəyimdə qara buludsan.
    Bəxtimə calanan ən ağır qarğış
    Sən idin — hayana yolunu tutsan.

    Bilməz içimdəki çiskinin, sisin,
    Üşüdən tərəfin tanımaz kədər.
    Daha bir araya gətirməz bizi,
    Bizi bir arada yaşadan illər.

    Bir an saçlarımda qərar tutmamış,
    Özgənin saçında sığal yeridi,
    Mənim ürəyimdən yağır bu yağış,
    Bəlkə də hiss edir əllərin indi…

    Dünənlə bu günün arasındayam,
    Ən şirin yuxuymuş acı aldanış.
    Harda ayrıldıqsa, elə ordayam —
    Mənim ürəyimdən yağır bu yağış…

  • Şeirlər – Balaş İSKƏNDƏRLİ

    Səs

    Sükut dolu qəlbimin
    İçindəki nə səsdir?
    Bəlkə duyğum, ilhamım,
    Bəlkə qəlbimə qəsddir?

    Bəlkə elə ölümdür –
    Gəldi, boynum büküldü?
    Göz yaşıma çevrilib
    Ürəyimə töküldü?

    Bu səs tanışdır yaman,

    İçimdə izlər məni,
    Tanrım, bu səs nə səsdir?
    Özümdən gizlər məni?!

    Ay adam, baxma dalımca

    Ay adam, baxma dalımca,
    İtirdiyin məndə ki yox.
    Tanrını duyan, anlayan
    Mənəm, özgə bəndə ki yox.

    Çağırdım bu qərib quşu,
    Düşdüm sözün xatasına.
    Tanrım qıyıb bir daş ata –
    Qurban olam ədasına.

    Dərdimiz

    Dərd çəkərmi dərdə gülən?
    Bir içim sudu dərdimiz.
    Arsız olma, dərdə güvən,
    Bəlkə yuxudu dərdimiz.

    Söz mülküdü könül mülkü.
    Gəl, könlündən keçəni yaz.
    Dərdə düşsün dərd verəni –
    Dərd olmasa, çəkən olmaz.

    Bulud gələ, çən qarışa,
    Ağlaya bir az dərdimiz.
    Ay dünyanın bəxtəvəri,
    Bəsdir bizə öz dərdimiz.

    Mənbə: https://edebiyyatqazeti.az/

  • Şeirlər – Aysel Xanlarqızı SƏFƏRLİ

    Adamların zəhər sözün

    Oyaq başla çəkmək olmur,

    Tanrım, mənə yuxu ver…

    Alışmışam,

    Xoş nə varsa, ver özgəyə,

    Göz yaşardan dumanından

    Gətir, çəkim ahı,

                            ver…

    Buludlanmış fikirləri,

    Xoşbəxtliyin abidəsin

    O adamın dodağında

    Sözdən sözə yıxıb, ver…

    Bir orqan bağışı kimi,

    yaddaşımı,

    Ver alzeymer xəstəsinə,

    Anam səhvən doğub,

                            ver…

    Şans istəsəm, yolun azar,

    qəza edər.

    Atılası nə dərdin var,

    Ver,

                nə varsa yığıb, ver…

    Tanrım,

    gücün çatsa məni,

    Təkrar zalım biri kimi

    Bu dünyaya doğub ver…

    ***

    Öpdüyüm barmaqları gözümün üstə qoydum,

    Bir dözülməz həsrəti dözümün üstə qoydum.

    Eşqi ən şah beytimin, sözümün üstə qoydum…

    Yalqızlıq gəmirdikcə gözümdə dərd uladı,

    Əlimin tərsi ilə yanağımı buladım,

    Doğmalar “dəli”, deyib bir-bir başın salladı…

    Qəm oxunu atdıqca kirpiklərim qanadı,

    İçimdəki saflığım döyüldükcə anladım

    Səadət axtarırmış bu qürursuz inadım…

    Əzildikcə hey əzdi yükü ağır qayğılar,

    Axı mənim nəyimə yaraşır saf duyğular?!

    Ömür ölümmüş demə, yaşamaqmış yuxular…

    Mən yatmaq istəyirəm,

    Torpaq sinəmin üstə

    Bir ovuc yağış olub

                Bu toxumluq insanı

    Uyutmaq istəyirəm…

    ***

    Göz yaşlarımı

    sapanda qoydum,

    Atdım bu şəhərin yanaqlarından.

    Suları qasırğada

    dördnala çapan,

    Xəzər oldum…

    Arzuların

    yosun saçlarını hördüm,

    Sildim

    göylərin rəsmini

    dalğaların başı üstdən,

    pozar oldum…

    Keçmişin

    sönmüş yaddaşında susdum,

    Ayaq açdı

    Uşaqlıq xatirələrim

    başdaşında,

    Özümü

    Atamın

    Şəkildən baxan gözündə

    Gəzər oldum…

    Dəliliyin

    bəyaz donunda

    dolaşdım ismətimlə,

    Allaha

    bir pərdə uzaq, bir pərdə yaxın.

    Hər şeyi düşündüm,

    “Heç nə” olmadım,

    Bircə

    Bu ölkədə bəxtsiz şair,

    “Yazar” oldum…

    İspaniya şeirləri silsiləsindən…

    1

    Bir ispan

    kafesindən

    baxıram Allaha,

    Ruhuma qürbət damır.

    Şərab qoxulu küçələrdə,

    Kilsə zəngləri

    toxtamır…

    Duyğular – boş çərçivə,

    Təkliyi qoyub içinə,

    asıram boşluqdan.

    Ümidsə yarıyuxulu,

    Təklikdən, sərxoşluqdan…

    Necə də kədərlidir

    həsrətin tərcüməsi…

    Burda heykəl çılpaqlığı

    mədəniyyət,

    Yaşamaq özü bir sənət.

    Hər kəs sənətkar,

    Qaç… qurtar…

    Flamenko rəqsində

    addımlayır

    burda ömür,

    İspanca danışıram, ispanca darıxıram,

    senyor,

    ispanca…

    Bəs o?.. Heç kimsə bilmir…

    Ruhumdakı qabarmalar

    Çəkilmir…

    2

    Okean suları altda

    Çamura bulaşmış arzuları

    axtaran

    balıqçıdır əllərim,

    Kirpiklərimi tilov atdım,

    Toruma düşən göz yaşına…

    Senyorita,

    Qayğısız ömründən bir gün ver mənə,

    Çırpım keçmişimin

    Boz yaddaşına…

    Başdan-başa

    körpüyə dönüb

    Göy üzü,

    Qanad taxdım qollarıma…

    Düşməsin deyə,

    qəlbimi

    dimdiyimdə

    gəzdirirəm qürbəti…

    Senyorita,

    Çünki, o ürək

    mənə uzaqların əmanəti…

    Gec-tez burdan ayrılacaq nəfəsim,

    Burda qəribəm.

    Çırmala ətəyini

    suların,

    yol ver,

    Biskay körfəzi…

    3

    Siqaret dumanında

    rəqs edən qəhqəhə səsi –

    Yaşamağın

    savabı,

    Yanağı qızarmış qədəhlərdə

    səndələyir

    ispan şərabı.

    Çəkilib bir küncə

    Gəzirəm məni tapanı,

    Yuxumu qaçıran xəyallara

    bir fincan, limonlu

    çay süzərək

    İzləyirəm

    Avropanı…

    Ağlımda

    Vətənim, həyatım

    Və yağış gölməçələri.

    Bir də yanımdan ötən

    maaşım,

    Payızın

    palçıqlı ayaqlarıyla

    savaşı…

    Sonuncu zəngini çalır

    Kilsə,

    Yuxulu gözlərinin duası qaçıb…

    Ovuclarımdan çırpılır zənglərə

    Bakının

    küləkli havası

    uçub…

    Bir neçə saat sonra

    Həftənin ilk

    günüdür,

    Dincələcək badələr.

    Qəhvə ətri yayılacaq

    kafelərdən,

    İşə tələsəcək

    xoşbəxt ifadələr…

    Mənsə,

    Hər İki ölkədə,

    saat fərqində

    beləcə

    mürgüləyəcəm ömrə…

    Bəzən əqlim çaşacaq,

    Oğlumu qorusun deyə,

    Başqa dildə

    dua edib

    Yalvaracam Allaha

    Sonra…

    Sonra…

    ***

    Hər gün bir tel qopur

    ruhumun

    sevgi simlərindən…

    Yavaş-yavaş

    Xaric səslənirik

    Oxuduğumuz eşq nəğməsində.

    Do notu

    barmaqlarım arasında susqun,

    Re-ni üzgün görürəm.

    Bir həsrət çaları var

    Mi səsində…

    Fa notu yolun ortasında

    peşman və üzgün,

    Sol səsi

    Sol açarından küskün,

    Lya – oktavada

    ayrılığa gedən yolun sonu,

    Si – bu sevgidəki ən yanıqlı

    nöqtə.

    Peşmanlıq

    Və yanlış həyatımdakı

    son beyt,

    Məqtə…

    Budur,

    bizim musiqimiz səslənir,

    Bir günahsız sevgi

    ömrün son akkordlarında

    bəstələnir,

    Gözlərimdəki kədərdə

    Dəfn olur…

    Maestro,

    Götür bu şeiri,

    İfa et, əlvida əvəzi

    Mavi gözlü göy adama,

    bulud əlçimlərində…

    ***

    Sübhün gözlərini dua öpürdü,

    Təsbehlər adını zikr edirdi,

    Minarələrdən

    Tanrı nəfəsi axırdı…

    Bir məsciddə Azan səsi

    İsanı

    doğurdu,

    Çarmıxlar çiçək açmışdı.

    Bütün dinlər

    minbərə çıxmışdı

    kəlmeyi-şəhadət

    gətirirək.

    Şeytan daşlayan adamlartək

    Mən də

    Günahlarımı daşlayırdım

    Səni sevərək…

    Kirpiklərim yenicə

    səcdədən qalxmışdı ki,

    İlahi bir eşqlə

    Sevginə ibadətə oturdum

    o gündən

    İllərin necə ötdüyündən xəbərsiz,

    Daha

    Allahsız kimiyəm

    Mən sənsiz!!!

    Mənbə: https://edebiyyatqazeti.az/

  • Şair-publisist Rafiq ODAY.”SAXLARAM”

    Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının təsisçisi və direktoru

    Haçandı gözlərim yol şumlamaqda,
    Yolları gözümün üstə saxlaram.
    Gedişin qəlbimi xəstəhal edib,
    Gəlincə beləcə xəstə saxlaram.

    Adını dilimdə bəslərəm müdam,
    Vədəli, vədəsiz səslərəm müdam.
    Dərdimi sevginlə süslərəm müdam,
    Qoymaram sınıxa – süsdə saxlaram.

    Gör neçə aşiqə usandırıb can, –
    Dünya özü boyda zindandı, zindan.
    Ruhumun, cismimin sızıltısından
    Ən həzin, ən kövrək bəstə saxlaram.

    Əfsəyim, ələyim bənövşələri, –
    O məsum mələyim bənövşələri.
    Taleyi taleyim bənövşələri
    Yolunun üstündə dəstə saxlaram.

    Tale mizanına mən də ayaram,
    Beləcə ötüşər həftə, ay aram…
    Nə ötən bir günü sənsiz sayaram,
    Nə də bir günümü nəhsdə saxlaram.

    Yenə qərib ruhum təndə üşüdü,
    Qəlbinin səsiylə dön də, üşüdü…
    Yol, ərkan gözləmək bəndə işidi,
    Sən yüz yol ərk elə, küs də – saxlaram

  • Şair-publisist Rafiq ODAY.”Bivec dünyada mən qərib”

    Bivec dünyada mən qərib,
    O qədər çarəsizəm ki…
    Dərdi dərd üstən əndərib,
    O qədər çarəsizəm ki…

    Bir saman yolla tutmağa,
    Bəhanə ver unutmağa.
    Canmı qalıb can atmağa, –
    O qədər çarəsizəm ki…

    Göy üzü yarıldı, düşdüm,
    Ümidim qırıldı düşdüm.
    Qanadım yoruldu düşdüm,
    O qədər çarəsizəm ki…

    Bu xırman dənlik deyil ta,
    Var olmaq tənlik deyil ta.
    Yer üzü mənlik deyil ta,
    O qədər çarəsizəm ki…

    Hər tale naxış deyilmiş,
    Dirçəliş qalxış deyilmiş,
    Hər dua alxış deyilmiş, –
    O qədər çarəsizəm ki…

    Təskinlikdi şeir bir az,
    Hərdən edir xeyir bir az.
    Bir bu qədər arzu, muraz…
    O qədər çarəsizəm ki…

    İncimişəm qullarından,
    Yığ bu daşı yollarımdan.
    Tanrım, ya düş qollarımdan,
    Ya məni al qollarına…
    O qədər çarəsizəm ki…

  • Xalq şairi Nəriman HƏSƏNZADƏ.”GÜL BİR AZ…”

    Bəstəkar Ələkbər Tağıyev

    Mən bilirəm xatirinə dəyiblər,
    unut, mənim xatirimə gəl bir az.
    İşdə sənə nə deyiblər, deyiblər,
    evə gəldin, danış bir az, gül bir az.

    Bu dünyanın nadanı var nə qədər!
    Ürəyində nə qəm olsun, nə kədər.
    Torpaqdan da az tapılır incilər;
    qızıl bir az, almaz bir az, ləl bir az.

    Söz var, desən köçürülər, yazılar,
    söz var yaxşı, söz var yaman yozular.
    Ürəyimiz yaralanar, pozular
    öz sözünü bilməyəndə dil bir az.

  • Şair-publisist Rafiq ODAY.”YENƏ BİR YUSİF TƏKLƏNİR…”

    Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının təsisçisi və direktoru

    Əlim ətəyimdən uzun,
    Dilim dilçəyimdən gödək.
    Bu necə darağacıdı?! –
    Boyum ilgəyindən gödək.

    Qaynaşır bazar meydanı,
    Qarışıb qumaşa başlar.
    Kimsənin xəbəri yoxdu, –
    Birazdan tamaşa başlar.

    Yenə soyulur Nəsimi
    Şeyxül-müfid fətvasıyla.
    Ruhuna sığal çəkilir,
    “Dost-doğma”lar nəvasıyla.

    Bu quyu tanış quyudu,
    Kəndiri həmin biçimdə.
    Yenə bir Yusif təklənir,
    Bir qərib ölür içimdə.

    Bir gözqırpımına bağlı,
    Qarışqanın fil olmağı…
    Gör neçə igid gözləyir,
    Növbəni təhvil almağı.

    Tanrım bizə rəva görmə,
    Ömürlük damğa ərkini.
    Ya bizi haqqa qul eylə,
    Ya göstər yerin təkini.

    Əlim ətəyimdən uzun,
    Dilim dilçəyimdən gödək.
    Bu necə dar ağacıdı? –
    Boyum ilgəyindən gödək.

    08.09.2025

  • Şair-publisist Rafiq ODAY.”YARAŞDIRAQ”

    Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının təsisçisi və direktoru

    Bizə ağlamaq yaraşmır?
    Gəl, ağlayaq, yaraşdıraq.
    İkiəlli başımızı
    Daraqlayaq, yaraşdıraq.

    Olsun biri bəlkə mində,
    Acısını gör kəmin də…
    Divanəlik görkəmində
    Məcnunsayaq yaraşdıraq.

    Bir sümük, bir dəri qalaq,
    Nə ölək, nə diri qalaq.
    Lap hamıdan geri qalaq,
    Bir az ayaq yaraşdıraq.

    Bu karvanla sirr daşınır,
    Atmaq olmur sirr daşını…
    İnsan oğlu sirdaşını
    satdı bayaq – yaraşdıraq.

    Qılınclar qından yıxılar,
    Bir qaşıq qandan yıxılar.
    Yatanlar dandan yıxılar,
    Gəl biz oyaq yaraşdıraq.

    Ha söy, ha küfret dünyaya,
    Neylər bu nifrət dünyaya?!
    Bu iblissifət dünyaya
    Bir ad qoyaq, yaraşdıraq…

  • Xalq şairi Mirvarid DİLBAZİ.seçmə şeirlər

    Azərbaycanım

    Torpağı-türbət
    Suları-şərbət,
    Günəşi məlhəm
    Ayrılığı- qəm Azərbaycanım!

    Aranı,dağı,
    Tərlan oylağı,
    Könlüm çırağı,
    Qızılgül bağı Azərbaycanım!

    Ana nəfəslim,
    Qaranquş səslim,
    Ellim, obalım,
    Dağlar havalım Azərbaycanım!

    Qızları dilbər,
    Oğulları ər,
    Odum,ocağım,
    Ana qucağım
    Qalsam həyatım,
    Ölsəm torpağım Azərbaycanım!

    «Yay nəğməsi»

    Göy otların üstdə yatdıq,
    Səhər quşları oyatdıq,
    Quzeylərdə şehə batdıq.
    Günəş bizim, ay bizimdir,
    Bu səfalı yay bizimdir.

    Qovduq əsən küləkləri,
    Dərdik şehli çiçəkləri,
    Seyr elədik şimşəkləri.
    Günəş bizim, ay bizimdir,
    Bu səfalı yay bizimdir.

    Quşlardan əvvəl oyandıq,
    Çayda çimdik, gündə yandıq,
    Həftəmizi bir gün sandıq.
    Günəş bizim, ay bizimdir,
    Bu səfalı yay bizimdir.

    Şirin dillim

    Saçlarından tel əsəndə,
    Telinə qurban olmuşam.
    Dilin sözə tələsəndə,
    Dilinə qurban olmuşam.

    Təzə çıxan süd dişinə,
    Qəh-qəhəli gülüşünə.
    Tırıp- tırıp yerişinə,
    Baxmışam heyran olmuşam.

    Yanağının gülü solsa,
    Könlün bir an tutqun olsa,
    Bir ağrıyla gözün dolsa,
    Mən ürəyi qan olmuşam.

    Keçib getdi ayım, ilim,
    Sən açıldın, qönçə gülüm,
    ” Ana” deyən gündən dilin,
    Bəxtiyar insan olmuşam.

    Mənim nənəm

    Nənəm mənə çay tökəndə
    Tez tuturam əllərindən.
    Deyirəm ki, «Get nənə can,
    Bircə dincəl, rahatlan sən.»

    Hər gün bizdən əvvəl durub,
    Atam, anam gedir işə.
    Evdə qoca nənəmizə,
    Köməkçiyəm mən həmişə.

    Qar

    Qar örtdü bağça bağları,
    Çiçəkli gülü dağları,
    Qışın səfalı çağları
    Yetişdi. Qəlbim oldu şən.

    Səfalıdır bizim Vətən.
    Nə xoş gəlib bu qış, bu qar
    Qışın da başqa zövqü var.
    Qar altda yatdı tarlalar

    Düm ağ geyindi çöl, düzən.
    Səfalıdır bizim Vətən.
    Fərəhlidir bu eldə qış,
    Baharda gur yağan yağış,

    Açıb düm ağ örpəyi
    A yurdumuz bəzən-bəzən,
    İlin bütün fəsilləri
    Səfalıdır bizim Vətən.

  • Xalq şairi Osman SARIVƏLLİ.”“Əlifba dərsi”

    Yolum kəndimizə düşdü bir səhər,
    O gün də məktəbi görməyə getdim.
    Açıb darvazanı çox ehtiramla
    O böyük binanı ziyarət etdim.
    Uşaqlıq çağımı saldım yadıma
    Şeir dəftərimə xatirə yazdım.
    Məcid müəllimin öz şagirditək
    Əyləşib dərsinə qulaq da asdım.
    Onu da deyim ki, Məcid müəllim
    İrəli qaçmağı heç xoşlamazdı…
    Əvvəl köhnə dərsi təkrar etdi o,
    Sonra da lövhədə bir kəlmə yazdı.
    Uşaqlar nə yazdım?
    Yaxşı kim deyər?

    Oynadı havada balaca əllər:
    Müəllim mən deyim…
    deyim…deyim…lər
    Görən yormadımı o müəllimi?
    Yox, yox, hər səmimi sözü körpənin
    Yayılır ürəyə sarı yağ kimi…
    Uşaqlıq dövrünün öz aləmi var,
    Sadə görünsə də o, çox dərindir…
    Bizə əziz olan “müəllim” sözü
    Uşağın dilində daha şirindir.
    Dedi, bir də dedi “baba” sözünü,
    O xeyli dayandı “ata” sözündə…
    Balalar duydumu? Deyə bilmirəm,
    Mən qəhər duymadım onun üzündə…
    Bir kəlmə yüz dəfə yazıldı bəlkə,
    Səbrinə mat qaldım, o müəllimin!
    Sadəcə əlifba öyrətmək deyil,
    O, möhkəm özlünü qoyurdu elmin.

    “Bünövrə daşları” düşdü yadıma,
    Bu gün durmayırsa qocanın özü
    Onun məqbərəsi qoy nurla dolsun!
    Dedim: bundan belə şeir yazanda
    Birinci misramın birinci sözü
    Əlifba öyrədən müəllim olsun!

  • Xalq şairi Səməd VURĞUN.”Azərbaycan”

    Çox keçmişəm bu dağlardan
    Durna gözlü bulaqlardan
    Eşitmişəm uzaqlardan
    Sakit axan arazları
    Sınamışam dostu,yarı.

    El bilir ki sən mənimsən
    Yurdum yuvam məskənimsən
    Anam,doğma vətənimsən
    Ayrılarmı könül candan?
    Azərbaycan,Aərbaycan!

    Dağlarının başı qardır
    Ağ örpəyin buludlardır
    Böyük bir keçmişin vardır
    Bilinməyir yaşın sənin
    Nələr çəkmiş başın sənin.

    Bir tərəfin bəhri Xəzər
    Yaşılbaş sonalar gəzər
    Xəyalım dolanar gəzər
    Gah muğanı gah eldarı
    Mənzil uzaq ömür yarı.

    Lənkəranın gülü rəng rəng
    Yurdumuzun qızlarıtək
    Dəmlə çayı tök ver görək,
    Anamın dilbər gəlini
    Yadlara açma əlini.

    Min Qazaxda köhlən ata
    Yalmanına yata yata
    At qan tərə bata bata
    Göy yaylaqlar belinə qalx
    Kəpəz dağdan göy gölə bax.

    Könlüm keçir Q a r a b a ğ d a n
    Gah bu dağdan, gah o dağdan
    Axşam üstü qoy uzaqdan 
    Havalansın xanın səsi
    Q a r a b a ğ ı n şikəstəsi…

    Gözəl vətən! Mənan dərin
    Beşiyisən gözəllərin
    Aşıq deyər sərin-sərin
    Sən günəşin qucağısan
    Şeir sənət ocağısan.

    Bir dön bizim Bakıya bax
    Sahilləri çıraq çıraq
    Buruqları hayqıraraq
    Nərə salır boz çöllərə
    İşıqlanır hər dağ dərə.

    Nazlandıqca sərin külək
    Sahillərə sinə gərək
    Bizim Bakı, bizim ürək
    İşıqdadır qüvvət sözü
    Səhərlərin ülkər gözü.

    Gözəl vətən! O gün ki sən
    Al bayraqlı bir səhərdən
    İlham aldın…yarandım mən
    Gülür torpaq gülür insan
    Qoca şərqin qapısısan.

    Dinlə məni,gözəl vətən!
    Bir söz gəlir ürəyimdən
    Azadlığın eşqiylə sən
    Güləcəksən hər bir zaman,
    Azərbaycan,Azərbaycan!!!

  • Xalq şairi Zəlimxan YAQUB.”XIRDALAMA, İLAHİ, HƏMİŞƏ BÖYÜT BİZİ”

    Bir-iki kəlmə dua, beş-altı kələmə arzu,
    Tanrım, qoy saf saxlasın sən verən öyüt bizi.
    Sənə üz çevirən gün üzümüzə nur çilə,
    Səndən üz döndərən gün daş elə, keyit bizi.

    İnsanı Haqq yanında hər varlıqdan baş elə,
    Qızını doğma bacı, oğlunu qardaş elə.
    İnsanlığı unutsaq, bağrımızı daş elə,
    Qışın qarına döndər, buz kimi soyut bizi.

    Köksüzlər öz ömrünü bəxtəvər saya bilməz,
    Dağdan dayağı yoxsa, sellər çağlaya bilməz.
    Ruhda, qanda yoxdusa, Haqqa bağlaya bilməz
    Nə peyğəmbər, nə imam, nə qərib seyid bizi.

    Şah sevgilər yolunda qaya kimi çapılaq,
    Harda yıxılan olsa, dayaq olaq, tapılaq.
    Çörək olaq yeyilək, kündə olaq yapılaq,
    Dəyirmanı işə sal, dən kimi üyüt bizi.

    Nə millətə dərd, ələm, nə xalqa ah-zar verək,
    Ürəyi yanan kəsə dağımızdan qar verək.
    Düymələnək, açılaq, çiçək olaq, bar verək,
    Qoy nəsillər bilməsin barsız bir söyüd bizi.

    Gözlərimiz göydədi, əllərimiz Haqdadı,
    Haqqa tapınmayan kəs qara daşdı, taxtadı.
    Demə ki, mən Allaham, bəndə çox uzaqdadı,
    Nə göylərdən arala, nə yerdən soyut bizi.

    Dünya başdan-ayağa insaf olsun, din olsun,
    Dünyada yaxşı nə var, artsın birə-min olsun.
    Verdiyin hər nemətə min dəfə şükür olsun,
    İlahi! Xırdalama, həmişə böyüt bizi!

  • Xalq şairi Süleyman RÜSTƏM.”AZƏRBAYCANA GƏLSİN”

    Vətənimin seyrinə çağırıram elləri,
    Sərvət görmək istəyən Azərbaycana gəlsin!
    Bəzənib başdan-başa şəhərləri, kəndləri
    Cənnət görmək istəyən Azərbaycana gəlsin!

    Qanımızda dövr edən sədaqətdir, sədaqət,
    Günəşdən də parlaqdır gözümdən bu həqiqət.
    Dostuna, qardaşına təmənnasız məhəbbət,
    Hörmət görmək istəyən Azərbaycana gəlsin!

    Gözəlliklər Vətənə gözəllərindən gəlir,
    Dostluğun-qardaşlığın təməllərindən gəlir,
    Könüllərin nıüqəddəs əməllərindən gəlir,
    Qüdrət görmək istəyən Azərbaycana gülsin.

    Saysız qəhrəmanların
    Qurub yaradanların,
    Qocasında, gəncində, bu sadə insanların
    Şöhrət görmək istəyən Azərbaycana gəlsin!

    Payızında, qışında, baharında, yazında
    Dinir dostluq nəğməsi konüllərin sazında.
    Sabaha addımlayan mərd oğlunda, qızında
    Qeyrət görmək istəyən Azərbaycana gəlsin!

    Zavalsızdır ömürlük qoynundakı bağça, bağ,
    Məhəbbəti, şöhrəti dolaşır oymaq-oymaq,
    Al bayraqlar altında alnıaçıq, üzüağ,
    Millət görmək istəyən Azərbaycana gəlsin!

  • Xalq şairi Vaqif SƏMƏDOĞLU.”İndi gileydən, güzardan”

    İndi gileydən, güzardan
    Baş alıb qaçmaq vaxtıdır.
    Qapıları döyülməmiş

    Taybatay açmaq vaxtıdır…

    İndi hər səsdən, hər küydən
    Sükuta dönmək vaxtıdır…
    Millət, dövlət zirvəsindən
    İnsana enmək vaxtıdır…

    İndi nə dua, nə qarğış,
    Nə nəzir demək vaxtıdır.
    Dünya susmalıdır artıq,
    ALLAHa kömək vaxtıdır…

  • Xalq şairi Bəxtiyar VAHABZADƏ.”Axı dünya fırlanır”

    Vaxtın dəyirmanında daş əridi, qum oldu,
    Tarixə atdığıımız qayıtdı, lüzum oldu.
    Dünənin həqiqəti bu gün tərs yozum oldu,
    Niyə də yozulmasın, axı, dünya fırlanır.

    Çox ovlaqlar içində çox ovları ovladım,
    Aşıb-daşan arzumu mən artıq cilovladım.
    Mən atamı ötmüşəm, məni ötür övladım,
    Bu, belə də olmalı, axı, dünya fırlanır.

    Dünən düz sandığımı bu gün əyri sanıram.
    Bəzən olur, özümdən özüm oğurlanıram.
    Hər il başqa arzunun başına fırlanıram,
    Niyə də fırlanmayım, axı, dünya fırlanır…

    Çox əyilən görmüşəm, əyilməyən başları.
    Sular duruldu, gördük dibindəki daşları
    Ünvanmı dəyişdi dünənin alqışları;
    Niyə də dəyişməsin, axı, dünya fırlanır…

    Necə dönür bu dövran, necə dönür bu gərdiş,
    Tazıların üstünə dovşanlar da gülərmiş.
    Dünya bina olandan hər şey dəyişilərmiş,
    Dəyişməsin neyləsin, axı, dünya fırlanır.

    Əbədini dünyada mən əbədi sanmadım,
    Bir atəşə tutuşdum, min atəşə yanmadım,
    Bütlər gəldi və getdi, birinə inanmadım
    Niyə inanmalıyam, axı, dünya fırlanır.

    Fırlandıqca bu dünya, yox da dönüb var olur,
    Quruyan çeşmələrdən sular yenə car olur.
    Bu dünyanm xeyri də, şəri də təkrar olur,
    Niyə təkrar olmasın? Axı, dünya fırlanır.

    Min-min illər bu dünya beləcə fırlansa da,
    Bir yuvanın bülbülü min budağa qonsa da,
    Aylar, illər, fəsillər bir-birini dansa da,
    Dəyişməzdir əqidəm, çox da dünya fırlanır,

    Nə qədər istəyirsə, min o qədər fırlana,
    Qarşıma gah şər çıxa, gah xeyir dığırlana.
    Çərxi-fələk istəyir lap dolana tərsinə,
    Əqidəmi heç nəyə dəyişmərəm mən yenə.

  • Xalq şairi Nəriman HƏSƏNZADƏ.Seçmə şeirlər

    Yuxuda ağladım səndən ötəri

    Mənə dedilər ki, sizdə yas düşüb,
    yuxuda ağladım səndən ötəri.
    Dedilər, torpağa bir almaz düşüb,
    gördüm göz yaşına çoxdu bənzəri,
    yuxuda ağladım səndən ötəri.

    Sənlə gözəl dünya, sənsiz qorxulu!
    sənsənmiş dünyanın tarazlıq yeri.
    Mən yuxusuz qaldım, dünya yuxulu,
    yuxudan qaçdım mən səndən ötəri,
    sənsənmiş dünyanın tarazlıq yeri.

    Ayrılıb dünyaya baxıram, belə,
    Yuxuda kim yaydı bu bəd xəbəri?!
    Sənlə az danışan, ağıram belə,
    Yuxuda dəliydim səndən ötəri.

    Mən öz dediyimdən üzdə dönmədim,
    üzdə çəkdiyimi saldın içəri.
    Səni sevdiyimi sənə demədim,
    yuxuda ağladım səndən ötəri.

    MİNNƏTDARAM MƏN

    Yenə səsin gəldi qulaqlarıma,
    həyata, dünyaya minnətdaram mən.
    Sən orda pıçılda, eşidim səni,
    özgəsi çağırsa, ona karam mən.

    Sən açdın bir qəlbin məhəbbətini,
    mən duydum bir ömrün səadətini.
    Sənsiz hər sözünü, hər söhbətini,
    sənsiz hər ədanı xatırlaram mən.

    Mənim bu aləmdə öz aləmim var,
    sənlə sevincim var, sənsiz qəmim var.
    Dünyadan qazancım bir qələmim var,
    sənin xidmətində varam, varam mən.

    Dünyanın heç kəsi yoxdu

    Gülərüzlüm, çox ağlama!
    göz yaşı məlhəm olmayıb.
    İnsan göstər yer üzündə,
    üzündə bir qəm olmayıb?!

    Mən səndə səni görmüşəm,
    saçında dəni görmüşəm.
    Mən bu naləni görmüşəm,
    mənim bu naləm olmayıb.

    Yaxşı seç qaranı ağdan,
    can üzülər ağlamaqdan.
    Söz dilimə gəlib haqdan,
    əlimdə qələm olmayıb.

    Gedən getdi, səsi yoxdu,
    təzəsi, köhnəsi yoxdu.
    Dünyanın heç kəsi yoxdu,
    heç kəsə məhrəm olmayıb.

    Gözlərin bolluca qəmdi,
    bu səbəbdən hava nəmdi.
    Məndən ötrü cəhənnəmdi,
    başqa cəhənnəm olmayıb.

    FİKİR ELƏMƏ

    Sən fikir eləmə, gözəldi həyat,
    nə qədər mən sağam, fikir eləmə.
    Bu gün yanındayam, sabah hardasa,
    demə mən uzağam, fikir eləmə.

    Sən fikir eləmə, yeri qar alsa,
    göyü bulud örtüb, dumanlar alsa.
    Mən odam-ocağam, fikir eləmə,
    yenə yanacağam, fikir eləmə.

    Sən fikir eləmə heç vaxt dünyada,
    mən getsəm, sən qalsan… ayağın altda
    onda da torpağam, fikir eləmə,
    orda da dayağam, fikir eləmə.

  • Xalq şairi Zəlimxan YAQUB.”Arasındasan”

    Ey insan, hayana qaçırsansa qaç,
    Savabla günahın arasındasan.
    Sağında gündüz var, solunda gecə,
    Axşamla sabahın arasındasan.

    Gündə bir qorxu var, gündə bir hədə,
    Hər gün dərinləşir ürəkdə zədə.
    Həyatla döyüşdə, mübarizədə,
    Səngərlə silahın arasındasan.

    Nəfsidir insanı döndərir ova,
    Kimin hünəri var, qapıdan qova?
    Oğulsan, əl atma yağlı plova,
    Aş ilə tamahın arasındasan.

    Vaxt səni döndərər ota, alafa,
    Ha yalvar, yırtıcı gəlməz insafa,
    Mədəsi dəyirman, ağzı kalafa,
    Pələnglə timsahın arasındasan.

    Açdılar, açılmaz sirrin yox sənin,
    Soydular, soyulmaz dərin yox sənin,
    Allahdan yuxarı yerin yox sənin,
    Bəndəylə Allahın arasındasan.

  • Xalq şairi Hüseyn ARİF.”ŞEİR DEYİLMİ?”

    Məndən təzə şeir xəbər alan dost,
    Bəs yazın gəlməsi şeir deyilmi?!
    Gəzməyə çıxanda – çölün, çəmənin
    Üzünə gülməsi şeir deyilmi?!

    Yenə gözüm qalıb bağçada, bağda,
    Min-min gül açıldı aranda, dağda.
    Eyvana əyilən çarpaz budaqda
    Bülbülün nəğməsi şeir deyilmi?!

    Seyr elə hüsnünü göydə durnanın,
    Qayada kəkliyin, göldə sonanın,
    Aynabənd otaqda gəlin anamın
    Şirin laylay səsi şeir deyilmi?!

    Dərədə moruq dər, döşdə çiyələk.
    Gah yağış xoş gəlir, gah sərin külək.
    Yaş ötür, doymayır dünyadan ürək, –
    Yaşamaq həvəsi şeir deyilmi?!

    Kim deyir şerin meydanı dardır?
    Sonu görünməyən bir ilk bahardır.
    Neçə ki, həyat var, şeir də vardır,-
    Həyatın nəfəsi şeir deyilmi?!

  • Xalq şairi Zəlimxan YAQUB.”GƏLİRƏM”

    Duyğuların zirvəsinə baş vurub,
    Uca sözün ucasından gəlirəm.
    Gör nələr var üçcə hərfin canında,
    “Söz”ün bircə hecasından gəlirəm.

    Ömür üzən, gün qocaldan, yaş yoran,
    Dincəlməyə aman verə, kaş, yoran.
    Sualların saç ağardan, baş yoran,
    “Neyçün”ündən, “necə”sindən gəlirəm.

    Danışdırdım hər pərdəni, hər simi,
    Dərk eylədim avandımı, tərsimi.
    Məktəb açdı, Tanrı verdi dərsimi,
    Ustadından, xocasından gəlirəm.

    Tilsim ömrün, qıfıl ömrün, sirr ömrün,
    Hünərin var qapısından gir ömrün.
    Yuxusuna haram qatmış bir ömrün,
    Min yuxusuz gecəsindən gəlirəm.

    Süzülmüşəm tarixlərin ruhundan,
    Od almışam yananların ahından.
    İnsanların Adəmindən, Nuhundan,
    Cavanından, qocasından gəlirəm.

    Qorxusu yox nə amanın, nə ahın,
    Günəşi var hər açılan sabahın.
    Qapısında xidmətçiyəm Allahın,
    Qapısından, bacasından gəlirəm.

    2000, 3 may

  • Xalq yazıçısı Anar.“Səssizlik”

    Azərbaycan Ədəbiyyat Fondunun “Yazıçı” nəşriyyatında Xalq yazıçısı Anarın “2=3+4, yaxud iki ailədə üç Xalq yazıçısı, dörd Xalq şairi” adlı kitabı işıq üzü görüb. Nəfis tərtibatlı, illüstrasiyalı kitab Azərbaycan ədəbiyyatı irsinə böyük töhfələr vermiş iki nəsildən, onlar barədə həqiqətlərdən və onların ədəbi nümunələrindən ibarətdir.

    608 səhifəlik bu unikal kitabı tərtib edən Xalq yazıçısı Anar uzun illər ərzində təkcə öz yazdıqlarını yox, qəhrəmanlarının – Səməd Vurğun, Rəsul Rza, Nigar Rəfibəyli, Vaqif Səmədoğlu, Ənvər Məmmədxanlı və Yusif Səmədoğlunun yazdıqlarını eyni ideya-estetik yaradıcılıq məcrasına qoşaraq, onları eyni axında birləşdirərək ən yeni ədəbiyyatın ən milli paradiqması olaraq təqdim edibdir.

    “Ədəbiyyat və incəsənət” portalı kitabdan hissələri oxucularına təqdim edir. Anar qəhrəmanlarının ən populyar əsərlərini bir daha yaddaşlarda təzələyir:

    ANAR, ŞEİRLƏR

    SƏSSİZLİK

    Hər il budaqlarda təzə yarpaqlar

    tir-tir titrəşər,

    pıç-pıç pıçıldar,

    sonra

    sovrular,

    xəzəl olar,

    ayaqlar altda

    Xış-xış xışıldar.

    Torpağın altında ağac kökləri

    yüzillər boyu qalar

    səssiz.

    Dağlarda ruzigar

    ulayar, ulayar…

    Dağlar səssiz.

    Cır-cır cırıldar

    mancanaqlar,

    yerin dibində

    susuz quyular –

    səssiz.

    Qayalara çırpılar,

    uğum-uğum uğuldar dalğalar.

    Qayalar durar

    Səssiz.

    Göydə şimşəklər çaxar,

    göyü ildırım yaxar,

    göylər gur-gur guruldar.

    Ulduzlar – səssiz.

    Pır-pır pırıldar quşlar,

    Yuvalar səssiz.

    Şır-şır şırıldar sular,

    Sular altında daşlar

    əbədi yatar

    Səssiz.

    Meydanlarda kütlələr

    hey çığırar, bağırar.

    Sızım-sızım sızlayar

    qəlbimdəki yaralar,

    sızıldar səssiz.

                  16 oktyabr 2003

                     Strasburq

    “Ədəbiyyat və incəsənət”

    (07.10.2025)

    Mənbə: https://edebiyyatveincesenet.az/

  • Həyat ŞƏMİ.”GÖRƏSƏN, SƏN İNSAN OLA BİLDİNMİ?”

    Tarix üzrə fəlsəfə doktoru, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Fərdi Prezident təqaüdçüsü

    Şair ürəyinə toxundu bir səs,
    Görəsən, sən insan ola bildinmi?
    Həm qondu qəlbinə, həm endi bir səs –
    Görəsən, sən insan ola bildinmi?

    Ömür bir labirint, bizsə axar su,
    Başından sonuna doğru axarsan,
    Sağına-soluna axar, baxarsan,
    Görəsən, sən insan ola bildinmi?

    Hər düşən yarpaqla qopan ürəyin,
    Daş deyil, qan dolu sapand ürəyin,
    Qana-qana içdin al-qan ürəyini:
    Görəsən, sən insan ola bildinmi?

    Şəkilləndin ilmə-ilmə, söz ilə,
    Sözdən qala qurdun dərin özüllə,
    Hər keçən daş atdı qalana göz ilə,
    Görəsən, sən insan ola bildinmi?

    Özünlə daşıdın yüklü illəri,
    Başını bağladın, açıq qolların,
    Sonunda ölüm var bütün yolların –
    Görəsən, sən insan ola bildinmi?

    09.07.2025

  • Kişi salonu – Seyran Səxavətin hekayəsi

    Səlim milyonluq şəhər məktəblərinin birində dil-ədəbiyyat müəllimi idi. Dünyanın indiki vaxtında şagirdlər onu çox istəyirdi və bir sözünü iki etməzdilər. Bu gün-sabah yaşı əllini haqlayacaq. Cavan vaxtlarında az-az uydurduğu – yeri gələndə də, gəlməyəndə də, şeir yazırdı. Ancaq heç kəsin bundan xəbəri yox idi, yazdığı şeirləri özü oxuyub kef eləyirdi – o şeirlər həsr etdiyi qızın da elmi-gümanı çatmazdı. Səlim bu işi o qədər dövlət sirri səviyyəsində gizli saxlayardı ki, adam hərdən şübhələnirdi ki, görəsən, onun özünün şeir yazmasından xəbəri varmı?..

    Səlim səbirli olsa da, cırtdaqozluğu da vardı, xırda bir haqsızlığa görə ucundan tutub gedə-gedə az qala, bütün bəşəriyyəti günahkar çıxardar, bir prokuror ədası, hikkəsiylə onun cəzalandırılmasını istəyərdi. Ancaq belə bir mexanizm yox idi axı, indiyə qədər bütün bəşəriyyəti kim cəzalandırıb? Həm də bu, kimsənin bacaracağı iş deyildi – Allahdan başqa…

    İki məsələ onu bərk narahat edirdi, demək olar ki, bütün rahatlığını əlindən almışdı. Müəllimlərin şagirdlərin ayağına verilməsi ilə heç cür barışa bilmirdi. Düzdü, bu məsələnin şəxsən onun hörmətinə, şagirdləri tərəfindən sevilməsinə heç bir dəxli yox idi, ancaq ölkədəki böyük müəllimlər ordusu tək Səlimdən ibarət deyildi axı.

    O, ürək qızdırdığı bir-iki nəfərə deyirmiş ki, mənim tanıdığım bir yer var, hərdən qalxıb ordan saatlarla, diqqətlə dünyaya baxıram, hamı gedir; yavaş gedən, tələsən, sürünən… ancaq hara getdiklərini bilmirlər, çünki tez-tez dayanıb geri baxırlar, ona görə mən də şübhələnirəm – çox qəlizdi…

    Ürək qızdırdığı bir-iki nəfər Səlimə deyəndə ki, bir dəfə o yerə qalxanda bizi apar, biz də ordan baxaq, görək dünyada nə var, nə yox, “olmaz” deyirmiş.

    – Niyə olmaz?

    – Olmaz də…

    – Axı, niyə olmaz də, biz də bilək…

    – A kişilər, ona görə olmaz ki, orda sizin havanız çatmaz, boğularsınız, ürəyiniz qalxar. Ordan kəllə-mayallaq olub, təkər kimi diyirlənərsiniz dərənin dibinə. Bir də yadınızda saxlayın: o mən dediyim yer biradamlıqdı, biradamlıq. Yer üzündə neçə milyard adam var?

    – Çoxdu, çoxdu…

    – Bax, hər adamın heylə bir yeri var, nə vaxt istəsə, ora qalxıb dünyaya baxa bilər; ancaq adamların çoxu o yuxarıdakı yerinin harda olduğunu bilmir. Bu, hələ harasıdı ki? Adamların çoxu… adamların çoxu… bilmirlər ki, yuxarıda heylə bir yerləri var, ee… dəhşət budu, bu…

    Səlim hər gün tezdən o biradamlıq yerinə qalxır, dünyaya tamaşa eləyir, günəş çıxmamış evinə qayıdır ki, hava işıqlanar, onu görüb-eliyən olmasın. Şeir yazdığını dövlət sirri səviyyəsində gizli saxladığı kimi, yüksəklikdəki yerini də hamıdan yayındırırdı.

    O, son vaxtlar çox kövrək olmuşdu; bu, ya mərhəmətdən, ya da zəifliyindən doğurdu – adamlara yazığı gəlirdi, onlara acıyırdı, bəlkə doğrudan adamlar yazıq günə qalmışdı. Bəzən yaşadığı böyük məhəllənin başından girib ayağından çıxırdı ki, kiminsə üzündə təbəssüm görsün, rahatlaşsın – əksini görəndə bir az da ağırlaşıb geri qayıdırdı, evə girməyi ilə çıxmağı bir olurdu, özünə yer tapa bilmirdi; özünə yer tapa bilməyəndə isə əlacı qalırdı çıxıb dünyaya baxdığı o biradamlıq yerinə. Ora isə gündə bir dəfədən artıq qalxmaq olmazdı…

    O, axırıncı beş-altı ayda, demək olar ki, durduğu yerdə işə düşmüşdü, dərdini heç kəsə deyə bilmirdi, salmışdı içinə. Səlim, necə deyərlər, içindən yaralanmışdı, mühit onu içindən vurmuşdu. İç yarasını isə heç kəs görə bilmirdi, axı o, bu yarasını özü də hamıdan gizlədirdi, utanırdı; ona elə gəlirdi ki, bu barədə kimə danışsa, ya ona gülüb arxada ələ çalacaq, ya da şübhələnib orda-burda deyəcəklər ki, o söz…

    Səlimin ürək qızdırdığı, simsar hesab elədiyi iki nəfər var: birinin boyu çox hündür olsa da, ağlı topuğunda deyildi, ikincisi gödək adam idi, ancaq çoxbilmiş deyildi. Və onlar ikisi də çox yaxın dost idilər, arvad-uşaq da bir-birini tanıyır, get-gəlləri vardı. Onlar şəhər məhləsinin parkına gəzməyə çıxanda çox gülməli görünürdülər – əgər uzun gödəyin əlindən tutsaydı, gendən baxanlar elə bilərdi ki, ata-baladılar və ata balasını gəzməyə çıxarıb. Heç kəs bilmirdi ki, “bala atasından” yaş yarım böyükdü – əlbəttə, bu onları tanımayanlara aiddi.

    Bu cütlükdən başqa Səlimin gümanı heç kimə gəlmirdi. Cütlüyün də ona böyük hörməti vardı: – Azərbaycanda bir müəllim varsa, o da Səlim müəllimdi… kişinin oğlu dəryadı dərya… adam nə qədər şeir əzbər bilər… baş deyil eee, maqnitafondu, maqnitafon…

    O tanışlarının vasitəsiylə son altı aydakı durumu ilə əlaqədar yaxşı bir həkim də tapmışdı, təxminən, on-on iki seans qəbul edəndən sonra xeyli özünə gəlmişdi. Axırda isə həkim ona dedi:

    – Səlim müəllim, heç bir təhlükə-filan yoxdu, siz güclü adamsınız, bundan sonra özünüz öz həkiminiz olmalısınız…

    – Axı, necə? – Səlim bir az da gen-bol həkim məsləhəti istədi.

    – Səlim müəllim, biz sizin yanınıza bir adam qoşa bilmərik ki, o, hər dəfə sizinlə olsun… siz şəhərin müxtəlif yerlərində o lövhəyə rast gələndə görməyəsiniz, deyə üzünüzü başqa tərəfə çevirsin – bu, mümkün deyil, yoxsa, mənə nə var… yenə sizə seans verib pulumu alaram də… Axı, siz doğrudan yaxşısınız… Fikir verməyin…

    – Həkim… o yerlərin adını dəyişib dəlləkxana qoymaq olmaz?

    – Yəqin ki, olar? – Həkim qayğıkeşliklə dilləndi.

    – Görəsən, onu kim eliyə bilər? – ümidlə soruşdu.

    – Mən bilən baksovet eliyə bilər… icra hakimiyyəti…

    Səlim həkimin yanından çıxıb tək-tənha xeyli gəzib-dolandı, uzun-uzadı götür-qoy eləyəndən sonra bu qərara gəldi ki, Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinə ərizəylə müraciət eləsin… Hə… bir də şəxsiyyət vəsiqəsi ilə bağlı Prezident Aparatının müvafiq şöbəsinə geniş bir teleqram göndərməliydi. Səlimə elə gəlirdi ki, burda böyük yanlışlıq var, necə yəni şəxsiyyət vəsiqəsi – ölkədə uşaqlı-böyüklü on milyondan bir az artıq adam yaşayır, deməli, bunların hamısı şəxsiyyətdi?! Biz tarix yazanlara, tarixi yaradanlara da şəxsiyyət deyək – şəxsiyyət vəsiqəsi verək, kanalizasiya təmizləyənlərə də?! Bəs, fərq?! Özü də nə boyda fərq…

    Birdən Səlimə elə gəldi ki, məktubun da, teleqramın da cavabı gəlib, hər ikisi də müsbət həll olunub. Ağlına gəldi və ağlına gələnə elə inandı, elə inandı ki, elə bil ağlına gələn başına gəlib. Sonra da “niyyətin hara, mənzilin ora” atalar misalını xatırladı – bu, lap yerinə düşdü və onun kefi kəllə-çarxa vurdu… Səlimin belə xasiyyəti də vardı – bəzən mənəvi cəhətdən əliyalın olsa da, özü-özünü tək qoymurdu, kömək eləyirdi, əl uzadırdı…

    Səlim evindəki yazı stolunun siyirtməsini çəkib səliqə ilə qatladığı kərpici şagird dəftərinin vərəqini açıb, ordakı siyahını diqqətlə nəzərdən keçirəndən sonra varlığına şirin tənbəllik hopsa da, təslim olmadı:

    – Kişi başladığı işi yarımçıq qoymaz… özün də kişilik uğrunda döyüşürsən, cəmisi səkkizi qalıb… uzağı, iki saatlıq işin qalıb, möhkəm ol, – dəhlizdəki yumru güzgünün “üzünə” güldü, elə bil dişlərini güzgüyə göstərirdi…

    O, uzun müddətdi gecədən xeyli keçmiş evdən çıxıb gedirdi, səhərə yaxın qayıdırdı. Arvadı ondan əməlli-başlı şübhələnmişdi, ancaq heç nə demirdi, aradan pərdəni götürmək istəmirdi, hələ gözləyirdi, gözləyirdi ki, görsün işin axırı nə ilə qurtaracaq. “Gecədən xeyli keçmiş evdən çıxıb gedən, səhərə yaxın, xoruz banlamamış qayıdıb gələn kişi hara gedə bilər? Ya oğurluğa, ya adam öldürməyə, ya da ki, özgə arvad yanına gedər… başqa hara var ki, hara gedə… Gecənin qırt yarısında kitabxana işləmir… kababxana işləmir… Nə bilim, bir az da dözüm, görək noolur… Dözmüşəm, axıracan dözüm”.

    Bu müddətdə Səlimlə ikicə dəfə dəhlizdə qarşılaşıb; bir gün səhərə yaxın evə qayıdanda, bir dəfə də gecəyarı evdən çıxıb gedəndə – çünki Səlim elə sakit-sakit gedib-gəlirdi ki, heç kəs duyuq düşmürdü – lap ruh kimi gedib-gəlirdi. Hər iki halda arvad soruşanda ki, gecənin bu vaxtı xeyir ola – cavabı belə olmuşdu:

    – İşim var… sən narahat olma.

    …Gecə saat dördün yarısı-zadı olardı. Səlim başında uzun dimdikli papaq, gözündə qara eynək dəlləkxanaya yaxınlaşıb qoltuq cibindəki çəkici çıxardı, sağ əli ilə “Kişi salonu” yazılmış işıqlı lövhəyə necə çırpdısa, çilik-çilik oldu, öz-özünə pıçıldadı:

    “Kişi salonu… İndi kişi var, salon da ola?!. Kasıb itinin adını gümüş qoyan kimi…”

    Səlim hər dəfə “Kişi salonu” yazılmış işıqlı lövhəni qoltuğunda gəzdirdiyi çəkiclə vurub çilik-çilik eləyəndə mütləq bu sözləri pıçıldayırdı, bir az fasilə verəndən sonra pıçıltıdan bir az yuxarı tonda üç kəlmə əlavə eləyirdi:

    “Qarabağsız kişi olmaz!!!”

    Ürəyi soyumurdu, sonuncu əlavəsini də edirdi:

    “Səlim! Sən də kişi deyilsən!!! Birdən elə bilərsən… Çaşma, haaa!!!”

    …Səhərə yaxın evinə-eşiyinə qayıdanda arvadı dəhlizdə onu qarşıladı:

    – Bu vaxtı xeyir ola, ay Səlim? – Qıpqırmızı gözlərini ərinə zillədi.

    – İşim var… sən narahat olma.

    Arvadın səbri lap çoxdan tükənib yerə tökülmüşdü:

    – Bəs, sənin bu işin nə vaxt qurtaracaq? – Arvadı Səlimdən onu rahatlayacaq bir cavab gözləməsə də, soruşdu.

    – Bu gün… bu gün qurtardı… Sən narahat olma…

    Arvadı Səlimin boynuna sarılıb için-için hıçqırdı, onun boynu islandı, bu duzlu nəmlikdən Səlimin ürəyinə bir dünya işıq şırıltı ilə axdı, ancaq bu şırıltını Səlimdən, bir də arvadından başqa heç kim eşitmədi…

    …Səlim son altı ayda, bəlkə otuza qədər dəlləkxananın “kişi salonu”nu çəkiclə vurub çilik-çilik eləmişdi. Hardasa ürəyinin dərinliyində, bəlkə də lap dibində unudurdu ki, mənasız işlə məşğuldur, ancaq özünü saxlaya bilmirdi. Adamın inanmağı gəlmirdi ki, işdi-şayəd, Qarabağ nə vaxtsa azad edilsə belə, Səlim dayanmayacaq – o qəti surətdə əmin idi ki, kişi yoxdu, vəssəlam!

    Sosial şəbəkələrdə və bəzi saytlarda, hətta bir-iki dəfə də televizorda xəbər vermişdilər ki, guya bir mütəşəkkil dəstə şəhərin mərkəzi küçələrindəki dəlləkxanalara maddi zərər vurur və polis əməliyyat tədbirləri keçirsə də, hələlik cinayətkarın izinə düşə bilmir. Yaxşı ki, Səlim ələ keçməmişdi…

    Arvadı son vaxtlar Səlimdən bir balaca şübhələnmişdi: “Elə bil ki, kişi nəsə birtəhər dəyir ee, gözümə…” Sonra da öz-özünə təskinlik verirdi: “noolub, gül kimi kişidi…”

    Səlim son aylar bu işlə məşğul olduğu müddətdə bir şey gözləyirdi – gözləyirdi ki, bu iş nə vaxt faş olsa, kütləvi informasiya vasitələri, sosial şəbəkələr bu barədə yazsalar, kimliyi bilinməsə də, onu tərifləyəcək, ruhlandıracaqlar. Ancaq tam əksini gördü, adı bilinməsə də hamı onu qınayırdı, tənbeh eləyirdi. Bu, Səlimi sarsıtdı və keçirdiyi sarsıntı ona yol göstərdi: gecənin qırt yarısı üç dəlləkxananın qapısına, tanınmasın deyə əyri-üyrü xətlə belə bir məktub da yazıb qoydu: “Bu nə addı? Kişi salonu –  indi kişi var ki, salonu da olsun?!” Səlimin bu şanlı məktubu sosial şəbəkələrə yol tapandan sonra yerindən duran onu müdafiə edib tərifləyirdi, az qala onun şərəfinə tost da deyirdilər: “Halal olsun. Kişi adamdı. Onu tanısaydım, əlindən öpərdim”. Hətta orta yaşlı bir qadın yazmışdı ki, “adamın belə əri ola… bəxtəvər onun arvadının başına”.

    Səlim bu rəyləri oxuduqca ürəyi dağa dönsə də, sevincini yarımçıq hesab eləyirdi – axı, heç kəs bilmirdi ki, bu tərifnamələr onun ünvanına idi. Xüsusilə, orta yaşlı qadının yazdığı qibtə dolu sətirlər: “Kaş arvad biləydi ki, o mənəm…” Ancaq bir böyük, möhtəşəm təsəllisi də vardı ki, camaat onun tərəfində idi.

    Hətta bu da, Səlimin tam rahat olması üçün kifayət etməmişdi. “Kişi salonu” məsələsi sosial şəbəkəni əməlli-başlı işğal eləyib gündəmə çevirmişdi və get-gedə sakitləşmək əvəzinə daha da qızışırdı. Bütün bu çalxalanmanın mərkəzində isə bir naməlum şəxs dayanırdı, heç kəs onu tanımırdı, ancaq hər kəs onu tanımaq istəyirdi – onu bircə nəfər tanıyırdı – Səlimin özü…

    Ancaq Səlim az qalırdı ortasından çatlasın – bu barədə kiməsə ətraflı söhbət eləyib sakitləşmək istəyirdi; ürəyində belə bir adamın axtarışında idi, ancaq tapa bilmirdi. Bütün qohum-əqrəbası, dost-tanışı növbə ilə, səliqə-sahmanla gəlib onun gözlərinin qabağından keçdi, qorxdu, heç birinə etibar etmədi, hərəsinə bir “qəmiş” qoydu və uzun “axtarış-əməliyyat tədbirlərindən” sonra elə bil nəsə tapdı: arvad… bir də piyada gəzəndə ata-balaya oxşayan ürək qızdırdığı o cütlük. Bu da, bir problem yaratmışdı, indi də qalmışdı arvadla cütlüyün arasında… Onun ürək qızdırdığı bu cütlük, arvadla müqayisədə bir neçə köynək ondan uzaq idi. “Elə arvad hamısından yaxşıdı vallah, uşaqlarımın anasıdı də… o yaxşıdı…” Tam qərara gəlməmiş bir fikir də pırtdayıb ortalığa çıxdı: “axı, deyirlər, arvadın boğazında hülqum olmur… cəhənnəmə-gora olsun… mən onun boğazına hülqum qoyduranam?!” Yadına bu gün qadınlar arasında dəbdə olan kosmetik əməliyyat düşdü. Tələsik qərarını dəyişdi.

    Səlim çayxanada tək-tənha oturub “calaq” işinə baxırdı, çay içə-içə siqareti siqaretə calayırdı. Dünəndən danışdıqları kimi ürək qızdırdığı o cütlüyü gözləyirdi – tez-tez də saatına baxırdı. Onun bu hərəkətindən sonra gendən baxanlar bu qərara gəlmişdilər ki, Səlim müəllim kimisə gözləyir. Əslində bu cütlüyün günahı yox idi, Səlim özü tez gəlmişdi; onun adəti idi, bütün görüşlərə on-on beş dəqiqə tez gedər, danışdıqları vaxt tamam olandan sonra da, uzağı, on beş dəqiqə gözləyərdi, gəlməsəydi, çıxıb gedərdi. Heç vaxt heç kəsi gözlətmədiyinə görə də, heç vaxt heç kəsi gözləməzdi, uzağı, on-on beş dəqiqə.

    Cütlük Səlimin stoluna yaxınlaşan kimi Uzun saatına baxıb soruşdu:

    – Çoxdan gəlmisiniz? – Özü də cavab gözləmədən əlavə etdi, – biz vaxtında gəlmişik, – çönüb Gödəyin üzünə baxdı.

    – Oturun, oturun… mən tez gəlmişəm… oturun.

    Uzunla Gödəyin birlikdə çayxanaya təşrif gətirmələri elə bil ki, çay içənlərin hamısının üz-gözünə təbəssüm yaxdı, hətta kimsə yaxın stolların eşidə biləcəyi bir tərzdə dilləndi də: “ata-baladılar, ee… ata-bala gəldi…” Halbuki yuxarıda dediyimiz kimi bala atadan yaşca böyük idi.

    – Uşaqlar, sizə işim düşüb, – Səlim ehtiyatla ətrafa nəzər saldı.

    – Səlim müəllim, özünüz də bilirsiniz ki, sizə nə boyda hörmətimiz var, – Uzun Gödəyin üzünə baxan kimi dostu başı ilə onun dediklərini təsdiqlədi, – biz hazır, – dedi.

    Səlim onları birinci dəfə görürmüş kimi diqqətlə nəzərdən keçirdi:

    – Heç bilmirəm, necə deyim? – Səlim narahatlıq içində idi.

    – Ay Səlim müəllim, biz özgə deyilik ki, bizə söz demək üçün hazırlaşasınız, – bu dəfə Gödək qabağa düşdü, Uzundan dəstək gözləyirmiş kimi onun üzünə baxdı, – necə xətrin istəyir, elə də, deee…

    – Uşaqlar, sizin içinizdə kiminsə sirri var? – Səlim qəfil soruşdu.

    Cütlük təəccüblə bir-birinin üzünə baxıb nə deyəcəklərini bilməyəndə, Səlim onlara kömək etməyə tələsdi:

    – Yəni demək istəyirəm ki, sirr saxlaya bilirsiniz? – Uzunun üzünə baxdı, Uzun da Gödəyin, elə bil ondan nəsə gözləyirdi.

    Gödək dedi:

    – O baxır nə sirdi də… – Əvvəlcə Səlimin, sonra da Uzunun üzünə baxdı.

    Uzun dilləndi:

    – Düz deyir… O baxır nə sirdi… Ailə sirri var, dövlət sirri var… nə bilim, vallah…

    Cütlüyü maraq götürmüşdü, Səlim də bunu hiss elədiyinə görə xırtdaya-xırtdaya qalıb gözlərini döyürdü, bu tərəfdən də “nahaq yerə onları bura çağırdım, indi nə deyim, necə deyim… qorxuram” fikri onu elə bil ki, divara dirəyib sıxırdı – qalmışdı sıxıla-sıxıla…

    Axır ki, dilləndi:

    – Uşaqlar, mənə sabaha qədər vaxt verin… fikirləşməliyəm, – Səlim onların üzünə baxmadan ayağa durub çayın pulunu verib getdi.

    Cütlük, əvvəlcə gözdən itənə qədər Səlimin dalınca, sonra da bir-birinin sifətinə baxa-baxa qalmışdı.

    Səlimin xəbəri yox idi ki, rəngi qapqaradı. Ona görə də içəri girən kimi arvadı onun qabağına yeriyib həyəcanla dedi:

    – Ay Səlim, noolub sənə… niyə bu gündəsən?

    – Yavaş… uşaqlar eşidər… noolub ki, mənə… – dəhlizdəki güzgüdə özünə baxıb çənəsini də yüngülvari əlləşdirdi. Sonra yataq otağına keçib arvadı çağırdı; arvad tələsik, elə bir az da qadın istəkləri ilə özünü Səlimə çatdırdı, qapını da arxadan bağladı.

    Səlim cütlüklə elədiyi söhbəti təxminən, arvadı ilə də elədi. Səlimin dedikləri cütlüyü hansı hala salmışdısa, arvadı da o vəziyyətə qoydu. Axırda üzünü arvada tutub pıçıldadı:

    – Ay qız, mənə sabaha qədər vaxt ver… fikirləşməliyəm…

    Sabahı gün Səlim yenə çayxanada cütlüklə görüşdü, dünənki gün yenidən təkrar olundu. Axırda da dedi:

    – Uşaqlar, mənə bir gün də vaxt verin… fikirləşməliyəm.

    Sonra da çayın pulunu verib evə gəldi. Yenə güzgüdə özünə baxıb arvadı yataq otağına çağırdı; arvadı bu dəfə tələsmədən, heç bir istəyi olmadan Səlimin yanına gəldi.

    Ancaq, mənim bir yazıçı kimi xəbərim olmadı ki, Səlim arvadına nəsə dedi, ya demədi…

    Yazıçının da xəbəri olmadığı şeylər çox olur.

    Şabran,

    Oktyabr, 2024

    Mənbə: https://edebiyyatqazeti.az/

  • Xanım ANELA.”Unutduğum arzum”

    Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Baş redaktoru

    – Böyüyəndə nə olassan?
    – Televizordakı qız!

    Hələ çox balaca ikən belə cavab vermişdim. Sonralar başa saldılar ki, “televizordakı qız” yox, “diktor”. Diktor olmaqçün jurnalistikanı bitirməli, bununçünsə çox çalışmalıydım. Mikrofonum o dövrün ən məşhur dezodorantlarından biri, “Kobra”nın qabı, müsahibim atam, məkan atamın qarnı. Hər axşam dırmaşıb onun qarnının üstündə oturub müsahibə alır, gülməli suallar fikirləşib-tapırdım. Bu sadəcə bir xəyal idi. Bəs ən böyük arzum? Ən böyük arzumsa Bakıda yaşamaq idi. Bəli, bizim Bakı. Hardan qaynaqlanırdı bu arzu? Bu haqda çox düşünmüşəm. Düşünürəm ki, balaca qardaşımın anama verdiyi suallardan sonra başlamışdı hər şey


    – Mən hardan gəlmişəm?
    – Allah baba verib, mənim qarnımdan çıxmısan, – deyirdi anam.
    – Bəs, Anar? – böyük qardaşım haqda sual verirdi Vüsal.
    – O, papanın qarnından çıxıb, – niyəsə belə deyirdi anam.
    – O böyükdü, papamın qarnı da böyükdü ona görə, hə?
    – Hə, – gülərək işinə davam edərdi anam.
    – Bəs bacım, bəs bacım?..
    Anam üzümə baxıb gülümsəyərək “Onu Bakıdan almışıq” – deyərdi.

    Bakı… Məni fərqli tuturdu anam. Tək qız idim deyəmi? Bilmirəm… Amma mən artıq məni alıb gətirdikləri Bakını görmək istəyirdim, böyüyəndə orda yaşamaq istəyirdim. Bir də, əcaib səslənə bilər, amma nədənsə Mübariz Tağıyev oxuyanda qaçıb televizorun qarşısında durub “O da Bakıdadı… Onun yanına gedəcəm, görəcəm onu” – deyirdim.

    Bakıya ilk gəldiyimdə balaca, məktəbli qız idim. Üç gün qaldıq, sonra valideynlərimlə iki həftəlik səyahət başladı. Qardaşlarım kənddə qalmışdılar. Mən isə valideynlərimlə gəmiyə minib Türkmənistana getdim, oradan avtobusla Qazaxıstana, buradan isə qatarla Aktau, Atırau, Saratov, Moskva, Kiev, Kalininqrad… Hər şəhərdə iki gün, Kievdə bir gün və Kalininqradda bütün yay tətilini keçirdim.

    O illər hər yer gözəl idi, xüsusilə Kalininqrad. 1946-cı ilədək adı Köniqsberq olub, yəni keçmiş alman şəhəri. İkinci Dünya müharibəsi əsnasında yaranmış, Baltik dənizinin limanında yerləşən, İmmanuel Kantın vətəni olan bu şəhər Rusiyanın ən əsas bölgələrindən biridir. Bura gözəl idi… amma mən Bakını istəyirdim…

    Bir neçə il sonra həmişəlik Kalininqrada köçdük, çünki mənim babam orada yaşayırdı. Beləliklə, mən 24 yaşımadək Azərbaycan üzünə həsrət qaldım…

    Hər şey dəyişmişdi… mən də… Hüquqşünas olaraq qayıtmışdım Azərbaycana, sonra ailə həyatı və yenidən Rusiya. 2011-ci ildə biryolluq Azərbaycana qayıtdıq və deyəsən bu sonuncuydu. Artıq iki övlad anası idim. Bütün diqqətimi övladlarıma vermiş, asudə vaxtlarımdasa yazmağa başlamışdım. Çox şəhərlər görmüşdüm o zamanadək, lakin nəsə çatmırdı, yerimdə deyildim…

    Xeyli zaman keçmiş, artıq kitablarım çap olunmuşdu. Bu aralar nəşriyyatda işləyirdim, ara-sıra da diksiyam yaxşı olduğu üçün fərqli layihələrdə səsləndirmələr edirdim. Bu müddət ərzində çox itkilər vermiş, çox hadisələrdən keçmişdim. Bunlar azmış kimi koronavirus və İkinci Qarabağ müharibəsi…

    Artıq əvvəlki kimi gülmür və özümü dünyanın ən yorğun insanı hiss edirdim. Bu yorğun günlərdən birində axşam vaxtı avtobusla evə qayıdırdım. Evdən zəng vurub Heydər Əliyev Mərkəzinə gəlməyimi istədilər. Bura hazırda yaşadığım evin yanı idi. Konsert proqramı var, yorğun olsam da, uşaqların xətrinə getməli oldum. Qızım izdihamı sevmədiyindən camaatdan xeyli aralıda yerdən oturub seyr etməyi başladı. Onlara yaxınlaşıb elə təzəcə oturmuşdum ki, səhnəyə Mübariz Tağıyevi dəvət etdilər. “Qalx, ulu torpaq!”… Üzümdə qəribə bir təbəssüm yarandı, illər əvvəlki arzumu xatırladım… Bakıda yaşayırdım, diktor olmasam da, yazıçı idim və Mübariz Tağıyev tam qarşımda, səhnədə oxuyurdu…

    Mənbə: https://kulis.az/

  • Şəfa VƏLİYEVA.”Pəncərə-pəncərə ağladı evim…”

    “Gənc Ədiblər Məktəbi”nin müdavimi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Gənclər Şurasının və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, Prezident təqaüdçüsü, “İlin gənci” müfakatçısı, Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Baş redaktoru

    Pəncərə-pəncərə ağladı evim,
    Qollarım çatmadı qucaqlamağa…
    Sənə yüyürməyə elə tələsdim,
    Başladım ömrümü yumaqlamağa…

    Bir ovuc boyuma sevda dünyaydı,
    Süzdü ətəyindən süd əllərimi…
    Məni görən, məni bilən Tanrıydı,
    Şeytan hardan bilir əməllərimi?

    … Sənə yar, Tanrıya bəndə olmağa
    Nətəhər bükülüm?
    Nətəhər sevim?
    … Qollarım çatmadı qucaqlamağa,
    Pəncərə-pəncərə ağladı evim…

  • Azərbaycanlı şairə-publisist Nəcibə İLKİN.”BU GECƏ”

    Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər Birliklərinin üzvü, Azərbaycan Respublikası Prezidenti Təqaüd Fondunun təqaüdçüsü, “Azad qələm” ədəbi-bədii, ictimai-publisistik qəzetinin və “Ali Ziya” ədəbi-bədii, elmi-publisistik jurnalının təsisçisi və baş redaktoru

    Bu gecə intihara
    Yol gedir ümidlərim.
    Ogey baxışlarımda
    Güzgülənir dərdlərim…

    Azalir dodagimda
    Gülüşümün sayları.
    Bir – bir ölüb gedirlər
    Ürəyimin tayları.

    Gõzlərimin işıģı
    Ürəyimdən güc alır.
    Əllərimdə üşüyən
    Arzularim qocalır.

    Bu gecə dərd evimə
    Gedən həsrətim yanır.
    Bu gecə ürəyimdə
    Bir sevda alovlanir…