Kafam az dumanlı, andım, ağladım
Felek bu yaptığın neva mı bana
Hasret ateş yaktı, yandım, ağladım
Bu kadar zülüm reva mı bana.
Dağladı kalbimi hüzün yelleri
Gözlerimden aktı hasret selleri
Ünüm göke kalktı, geçti illeri
Kusse, keder, gamın deva mı bana.
Sevda ateşınde yandım , yakıldım
Gülümü aradım xara takıldım
Kanatımı kırdın, yere çakıldım
Bilmedim ceza mı, heva mı bana.
30.01.2016.
Əziz dostum, qardaşım Cemil Dadasov müəllim, doğum günün münasibəti ilə səni ürəkdən təbrik edir, uzun ömür, can sağlığı, ailə səadəti, xoşbəxtlik və yeni-yeni yaradıcılıq uğurları arzulayıram.
Allah səni sevdiklərinə çox görməsin.
Dostum, tanınmış jurnalist, “Ədalət və Həqiqət” qəzetinin
təsisçisi və baş redaktoru Cəmil Zəbulla oğlu Dadaşova ithaf
edirəm.
Saflıq, təmizlikdir həyat meyarı,
Ömrünü bu yolda yordu bu adam.
İnsanlıq, insafdır ölçü əyarı,
Bunu əməlində qurdu bu adam.
Doludur sevgiylə könül aləmi,
Duyğusal qəlbinin titrəyər simi…
Qayğıkeş, vəfalı bir övlad kimi,
Sevdi Vətənini, yurdu bu adam.
Bütün inamıyla, ədalətiylə,
Andı, amanıyla, həqiqətiylə,
Qəlbində yurd salan məhəbbətiylə,
Haqqın keşiyində durdu bu adam.
Gülüşü, baxışı, üzü işıqlı,
Fikri, düşüncəsi, sözü işıqlı,
Təpədən dırnağa özü işıqlı,
Səməndər quşutək nurdu bu adam.
Arzu göyərtməyə gəldim həyata,
Qəlbim günəş oldu, iradəm alov,
Sevincə bərabər nə var dünyada,
Qəmdən betər olur gec gələndə o.
Neçə yol boylandım yaz səhərinə,
Bəxtimə düşəcək günü gözlədim.
Döndərdim könlümü əkin yerinə,
Bir ovuc ümiddən zəmi gözlədim.
Gözləyə-gözləyə xərclədim ömrü,
Səbrimin səddini aşa bilmədim.
Kəsdi yollarımı taleyin əmri,
Fürsət nə vaxt döndü quşa bilmədim.
Nə qədər ayrıclar var imiş öndə,
Yolumu tapınca gəncliyim itdi.
Arzular məqsədə, kama dönəndə,
Mənim içimdəki məni əritdi.
Çəkdim qayğısını hər gələn günün,
Ötən illərimə yana bilmədim.
Bircə istəyimə yetmədi ünüm,-
Taleyin hökmünü dana bilmədim.
Gecikdim neçə yol görüş yerinə,
O qız məndən küsdü, mən taleyimdən.
Tələsdim bağların bar-bəhərinə,
Özüm də usandım öz gileyimdən.
“Hər şeyin vədəsi”-atalar demiş,
Mövsümlər sovuşub, bu bar yetişməz.
Ümid toxumları bəlkə puç imiş?
Təsəlli tapmağa nübar yetişməz.
Gözlədim ömrümün həsrət payını,
Çoxu istəmədim, aza gecikdim.
Özüm də duymadım könül duyanı,
Hər fəslə yetişdim, yaza gecikdim.
Arzu göyərtməyə gəldim həyata,
Qəlbim günəş oldu, iradəm alov,
Sevincə bərabər nə var dünyada,
Qəmdən betər olur gec gələndə o.
Mövcudluğu ayrı-ayrılıqda mümkün olmayan iki termin. Cəmiyyəti idarə edən və orada qayda-qanunu, sabitliyi və tərəqqini təmin edən, bununla belə başlıca məqsədi xalqın maraqları olan siyasi hakimiyyət təşkilatına, dövlət deyilir. Elektorat öz növbəsində, səs verdiklərinə talelərini inanaraq, səsvermə yolu ilə siyasi arenada maraqlarını təmsil edənləri müəyyən edirlər. Hakimiyyət – bir nəfərin daşıyacağı yükdür və o, hakimiyyətin ona nəyə görə lazım olması məsələsini həll etməlidir: şəxsi varlanması üçün (bu cür insanların hakimiyyətdən uzaq durması daha məqsədəuyğundur) və ya Vətəninin rifahı və qorunması üçün (baxmayaraq ki, bu cür insanlar hər zaman azlıq təşkil edir, onlara zərurət böyükdür). Hakimiyyətə rəhbərlik etmək asan deyil, lakin insan dövlətə olan zəruriliyini dərk etmılidir. Hakimiyyəti şəxsə maraqlara görə yox, dövlət və xalqın rifahının artırılması və qorunması üçün qoruyub saxlamaq lazımdır. Məhz buna görə dövlətin idarəetmə yükünü üzərinə götürmüş şəxs konstitusiyaya və ya müqəddəs Qurani-kərimə əl basaraq, dövlət və xalqın maraqlarını müdafiə etməyə and içir.
Dövlət və xalq bir-biri ilə sıx əlaqədə olan iki termindir. Düzdür, bəzən dövlətlə xalqın maraqları ayrılır, lakin bu başqa bir mövzudur.
Prezident – latın dilindən tərcüməsi praesidens – başda, öndə duran (xalqın iradəsi və arzusu ilə konstitusiya ilə müəyyən olunmuş müddətə seçilmiş). Prezident öz növbəsində xalqın rifahı üçün çalışan insanları təyin edir (nazirlər, merlər). Cəmiyyəti idarə etdikdə dövlətin öhdəlikləri: vətəndaşların hüquqlarını qorumaq və təmin etmək, xüsusən: əlçatan təhsil, yüksək həyat səviyyəsi, pulsuz və keyfiyyətli səhiyyə, seçki və fikir azadlığı hüququ. Çıxışlarının birində Ümummilli lider Heydər Əliyev demişdi:
«Xalq dövlət üçün deyil, dövlət xalq üçündür».
Xalq gücdür və bu güc olmadan dövlət mövcud ola və inkişaf edə bilməz. Əlbəttə ki, dövlətin başında elə bir şəxs durmalıdır, ki o özünü tam olaraq xalqın rifahı və çiçəklənməsinə həsr etmiş olsun. İdarəetmə sükanı arxasında durmuş şəxs anlamalıdır ki, bir tərəfdən onun siyasətini dəstəkləyən insanlar duracaq, digər tərəfdən isə dövlətlərini başqa rakursdan görmək istəyən insanlar. Bu da təbii ki, hakimiyyətin çalxalanmasına gətirib çıxara bilər. Əlbəttə ki, hakimiyyəti zəbt etmək istəyənlər bu cür vəziyyətdən istifadə edə bilərlər. Əgər hakimiyyətdə oturan şəxs zəif olarsa, onu məhv edib, ölkədə xaos yaradarlar. Hakimiyyətini yalnız iradəsi möhkəm, müdrik şəxs qoruyub saxlaya bilər. Hakimiyyət insanı sınağa çəkir, onun şəxsiyyətinin bütün simalarını açıb göstərir. Xalq onu başa düşənləri və xalqın rifahı üçün əlindən gələni əsirgəməyən şəxsləri sevir. Rusiya imperiyasının ədliyyə naziri olmuş Qavriil Romanoviç Derjavin «dövlət xadimi» anlayışını dəqiq və dolğun ifadə etmişdir: «Dövlət xadimi, digər vətəndaşlarla müqayisədə daha çox vətəninə bağlı olmalıdır. O, vətənə məhəbbətlə yaşamalı, onu öz tabeçiliyində olanlara aşılamalı və bütün dövlətə nümunə olmalıdır»
Bu cür keyfiyyətlərə Azərbaycanın Ümummilli lideri Heydər Əliyev və Böyük Britaniyanın baş naziri Uinston Çerçil malik idi.
Heydər Əliyev, bütün həyatını Azərbaycan xalqının rifahına və çiçəklənməsinə həsr etmiş bir siyasətçi olub. Böyük karyer sahibi: Azərbaycan SSR DTK sədri (1967-1969), Azərbaycan SSR KP MK Birinci katibi (1969-1982), SİKP MK Siyasi bürosunun üzvü, SSRİ Nazirlər Kabineti sədrinin birinci müavini, general-mayor (1987-ci ildə qulluqdan çıxmışdır), Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı (1990-cı ildən), 1991-ci ildən 1993-cü ilə qədər isə Naxçıvan Muxtar Respublikasının sədri olaraq, o 1993-cü ildən Azərbaycan Respublikasının prezidenti seçilmişdir. Müxtəlif vəzifələrdə çalışaraq, Heydər Əliyev dövlətçiliyin maraqlarını qoruyaraq bütün həyatını Azərbaycan xalqının rifahına və çiçəklənməsinə həsr etmişdir. Öz həyatı üçün belə qorxmayaraq, Heydər Əliyev xalqın ən çətin məqamlarında onun yanında olub. 20 yanvar 1990-cı il hadisələri ilə əlaqədar, Heydər Əliyev, faciənin səhərisi günü Azərbaycan SSR-in Moskvadakı nümayəndəliyində (hal-hazırda Azərbaycanın Rusiyada səfirliyi) mətbuat konfransı keçirmişdi və orada ordunun Bakıya daxil olmasını pisləmiş və Qorbaçovu Konstitusiyanı pozmasında ittiham etmişdi.
XX əsrin sonlarında Azərbaycanda müstəqillik bərpa edildikdən sonra, ölkənin ictimai-siyasi və sosial-iqtisadi həyatının bir çox sahələrində köklü dəyişikliklər etmək lazım idi. Bir tərəfdən ölkənin ərazi bütövlüyü uğrunda Ermənistanla müharibə şəraitində olan Azərbaycan, digər tərəfdən vətəndaş müharibəsi ərəfəsində idi. Ölkə üçün belə bir ağır, dövlətin müstəqillik məsələləsinin həll edildiyi bir məqamda, 1993-cü ilin iyun ayında Azərbaycan xalqının istək və iradəsinə tabe olaraq millətinin əsl oğlu Heydər Əliyev vətənə qayıdır və bununla da Ermənistanla münaqişə zonasında hərbi hərəkətləri və vətəndaş müharibəsini dayandırır. Heydər Əliyev bütün sahələrdə reformalara başlayır, ölkənin daxili və xarici siyasətini gücləndirir. Ümummilli liderin ideya və irsi, Azərbaycan xalqının böyük irsi hesab edilir.
Uinston Çerçil (Tarixin ən dahi britaniyalısı) ondan artıq idarənin rəhbəri olmuşdur. Hələ karyerasının başlanğıcında o, qarşısına Böyük Britaniyanın Baş naziri olması məqsədini qoymuşdu. Çemberlenin istefasından, Norveç uğrunda döyüşdə məblubiyyətdən sonra baş-nazir postuna iki nəfər layiqli namizəd var idi – Uinston Çerçill və Qalifaks. 1940-cı ilin mayın 10-da Çerçill baş nazir oldu. «Qələbə, nəyin bahasına olursa olsun, heç nəyə baxmadan, yalnız qələbə; çünki qələbəsiz həyat mümkün deyil» (13 may 1940). Çerçil Britaniya uğrunda döyüşdə qalib gəlmişdi və Hitlerin Britaniyanı asanlıqla tutma planını darmadağın etmişdi. Yuxarıda adıçəkilən vəzifələrdə çalışaraq, Çerçil öz xalqının rifahına xidmət edirdi.
Həm Heydər Əliyevə, həm də Uinston Çerçilə, çox nadir hallarda hallanan «Xalq adamı» titulu vermək daha düzgündür. Onlar xalqlarının ən ağır məqamlarında yanlarında olaraq, xalqın rifahı üçün səylərini əsirgəməyən şəxslər olmuşlar. Vətənpərvər və xalqlarının layiqli övladı olaraq, onlar digər siyasilər üçün əsl nümunə nümayiş etdirmişlər.
Heydər Əliyev və Uinston Çerçil, xalq və dövlətin vahid bir anlayış olmasının parlaq nümunəsidir.
Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi Sumqayıt şəhər təşkilatının maliyyə dəstəyi ilə həyata keçirilən “Yeni nəsil Azərbaycan gəncliyinin istedadlı nümayəndələrinin inkişafına dəstək” layihəsi çərçivəsində yeni nəsil Azərbaycan gəncliyinin istedadlı nümayəndəsi, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Nizami adına Ədəbiyyat İnstitunun doktorantı, “Gənc Ədiblər Məktəbi”nin müdavimi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyinin üzvü, Prezident təqaüdçüsü, Gənclər mükafatçısı, gənc xanım yazar Gülnar Səmanın “Gözəllik” şeiri Azərbaycan türkcəsində Qardaş Türkiyə Cümhuriyyətinin Kahramanmaraş şəhərində fəaliyyət göstərən “Usare” iki aylık kültür edebiyat sanat dergisinin 8 sayısında çap olunub.
Qeyd edək ki, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi Sumqayıt şəhər təşkilatının maliyyə dəstəyi ilə həyata keçirilən “Yeni nəsil Azərbaycan gəncliyinin inkişafına dəstək” layihəsi çərçivəsində Gənclər mükafatçısı, gənc xanım yazar Gülnar Səmanın şeirləri Qardaş Türkiyə Cümhuriyyətinin Tokat və Çukurova şəhərlərində fəaliyyət göstərən “Kümbet” və “Güzlek” dərgilərinin yeni sayları üçün də göndərilib.
QEYD: Şairə-publisist, gənc xanım yazar Gülnar Səmanın şeiri
“Kümbet” eğitim, kültür, sanat ve edebiyat dergisinin Azərbaycan təmsilcisinin-Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi Sumqayıt şəhər təşkilatının xətti ilə göndərilib.
Gülnarə ŞÖHRƏDDİNQIZI,
“Möhtəşəm Azərbaycan” qəzeti
KÖROĞLU
Kimliği ile ilgili görüşleri iki grupta toplamak mümkündür. Birinci grupta; M. Fuad Köprülü, Zeki Velidi Togan, Ziya Gökalp, M. Fahrettin Kırzıoğlu, Evvelbek Kondratyev, Dursun Yıldırım ve Fikret Türkmen’e göre Köroğlu Orta Asya’da ortaya çıkmış, oldukça eski ve muhtemelen Türk boylarının tam olarak gruplara ayrılmasından önceki dönemde yaşamış eski bir Oğuz – Türkmen kahramanıdır. Bu kahramana ait hatıralar 16-17. yüzyılda tekrar hatırlanmış ve özellikle Anadolu ve Azerbaycan sahalarında yaşanan olayların kahramanı gibi göstermek suretiyle Türk sözlü destan geleneğinde yeniden yaşatılmaya devam edilmiştir. (Ekici, 2004.92)
İkinci grup Pertev Naili Boratav, V. M. Jirmunskiy, B. A. Koriyev gibi araştırmacıların görüşüne göre Köroğlu Anadolu ve Azerbaycan’da yaşamış ve alt sınıftan bir kişi olup, halkın ideallerinin sözcüsü olmuş ve bu doğrultuda “Ütopik Çamlıbel ülkesinin ideal lideri ve zenginlerin düşmanı olarak” yönetilen sınıfın öncüsü olmuştur. Bu özellikler etrafındaki Köroğlu hakkındaki anlatmalar Anadolu ve Azerbaycan’dan Orta Asya’ya ve diğer Türk boylarına ve Orta Asya’da; hem de Orta Doğu ve Kafkaslarda Türklerle komşu olan diğer toplumlara yayılmıştır.
“Bah versiyonu” olarak adlandırılan ve “kör bir adamın oğlunun maceralarını anlatan” Anadolu ve Azerbaycan anlatmalarına karşılık, “Doğu versiyonu” olarak adlandırılan ve “mezarda (gurda) doğan kahramanın maceralarını anlatan” Orta Asya anlatmalarında Köroğlu milli bir kahramandır ve üstün özelliklere sahip bir insandır.
Köroğlu’nun Anadolu ve Azerbaycan’da yaşadığını savunan araştırmacılara göre, Doğu versiyonundaki olağanüstülük Orta Asya destan geleneklerinin abartma ve ekleme özellikleri ile ilgili olmalıdır. Bu fikri savunan bilim adamlarının görüşleri her şeyden önce “metin merkezli” ve tarihçi bakış açısıyla konuya yaklaşmaktır. Özellikle Anadolu ve Azerbaycan sahası sözlü geleneklerinden derlenen metinlerin incelenmesi ve Pertev Naili BORATAV tarafından Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlık arşivlerinde bulunan 1580 tarihli fermanda Bolu yöresinde yaşamış bir eşkıyanın yaptıklarının anlatılması ve tutuklanmasının istenmesi ve Köroğlu anlatmalarındaki çeşitli olaylar ve belalı hareketleri arasındaki paralellikler bu araştırmacıların Köroğlu’nu 16-17.yüzyıllarda yaşamış bir kişi olarak kabul etmeye sevk etmiş ve anlatmaların da 16-17. yüzyılda yaşanmış olaylardan çekirdeğini aldığını iddia etmeye yöneltmiştir.
Köroğlu anlatmalarının Anadolu ve Azerbaycan sahasında anlatılan bazı kolları için bu tez geçerli olabilir. Yani bazı kolların oluşması ve gelişmesi için Celâli isyanlarının yarattığı ortam, uygun bir ortam olarak kabul edilebilir. Ancak Anadolu sahasındaki bütün kollar için Celâli isyanlarının temel oluşturduğunu söylemek imkânsızdır. Mesela; “Köroğlu’nun Medayin Seferi” adlı anlatma Celâli isyanlarından çok önce, Basra Körfezi’ne düzenlenen Türk akınlarından “Rusya Seferi” veya Ordu Kolu anlatmaları Osmanlı-Rus savaşlarından kaynaklanmış olabileceği gibi “Silistre Kolu” veya “Köroğlu’nun Kıratı’nın Keloğlan tarafından kaçırılması kolu” da ünlü Silistre kuşatması ile ilgili olmalıdır. Celâli isyanları döneminde ortaya çıktığının kabul edilmesi bir tarafa, Köroğlu’nun Anadolu ve Azerbaycan sahasında anlatılan her kol ve epizot farklı tarihsel olayları ele almış olabilir. Bu noktada asıl önemli olan anlatıcıların kim olduğudur. Konuyu neden Köroğlu ile ilgili kılmışlar? Her anlatmayı derleyen anlatıcı ile ilgili sorunlar çözülebilirse, metinlerin hangi tarihsel olaylara paralellik arz ettiklerinin nedenleri çözülebilecektir.
Diğer taraftan Celâli isyanlarına dönecek olursak, destanda “gözlere mil çekerek kör etme” motifi dikkatimizi çekmektedir. Türk dünyasında, çeşitli anlatmalar içinde bu yapıyı içeren anlatmalar sadece Anadolu ve Azerbaycan sahasında bulunan Köroğlu anlatmalarında bulunmaktadır. Köroğlu’nun Doğu versiyonlarında da bu yapı bulunmakla birlikte gözlerin kör edilmesi, doğum motifinden sonra yer almaktadır. Başka bir Türk destanında gözleri kör ederek cezalandırma yöntemine rastladığımızı belirtelim. Türk kültüründe böyle bir cezalandırma 29 Haziran 1072’de Romen Diyojen, Çelebi Mehmet’in kardeşi Şehzade Orhan’ın gözlerine mil çektirmesi az da olsa uygulama içerisindedir. Bundan hareketle Deli Yusuf (Ruşen Baba)’un bu cezaya çarptırılması bundan dolayı kahramanın Köroğlu adını alması, “Guroğlu”nun “Köroğlu” olarak yer değiştirmiş olması ihtimali de vardır.
İkinci ve daha önemli husus, Celâli isyanlarıdır. Celâli hareketinin önderi başta Bozoklu Celal, Karayazılı Abdülhalim, yine Suriye’de isyan eden Canbulat oğlu, Harput yöresinde Tavil, Ankara yöresinde Kalenderoğlu Mehmet gibi isimlerin bu adla adlandırılması tabii olmasına rağmen Köroğlu neden bu anlatmanın kahramanı kabul edilmiştir? Acaba eskiden toplumun çıkarları için mücadele eden Köroğlu vardır, yeniden yapılandırılarak yeni bir anlatı mı meydana getirildi? Kanaatimizce ikincisi daha uygundur. (daha&helliip;)
Yazılı bilgi olmadığında veya yeteri ölçüde belge bulunmadığında “söz” cevher değeri taşır. Arkeoloji biliminin maddi bulguları, insanlık tarihinin en eski bilgilerine ışık tutarken; sözün kökeni, bizleri insanlık âleminin derin kültürüne, tarihine, edebiyatına, medeniyetine götürür. Yazı ve çizi birer belgedir ve kalıcıdır, söz kuşaklar arasında intikal ederken değişir veya dönüşür; her bir dilde yenilenir ve farklı üsluplarla aktarılır. Bu arada kayıplara da uğrar. Bu değişim ve dönüşümler yüzünden sözlü bilgilere ihtiyatla yaklaşılır. Anlatı döneminin kendi (mit, destan, halk hikâyesi, masal ve efsane) çağları ve/veya ihtiyaçları, ortadan kalktıkça sözlü anlatılar bir sonraki devreye kaydırılır.
Mitik çağ, destan çağı, halk hikâyesi çağı bitmiştir. Masal çağının doğal ortamı sona ermekle birlikte, bu ortamın son şahitlerinden bölük pörçük masallar dinleyebiliriz. Efsaneler her dönem var olmaya insanlığın gizlerini içlerinde taşımaya devam etmektedirler. Mitik dönemin, çok tanrılı çağların izleri, günümüze “sözle” taşınmıştır. Bu sözler yeni bir şekle girmiş, yeni inanç yapıları içine yedirilmiş; söz, davranış ve inanç kırıntıları halinde sürdürülmüştür. Dağ, eren, su, ağaç kültü bu türden kalıntıları oluşturur.
Destan çağları, savaşların, mücadelelerin, haksızlıklara karşı koymanın ön planda çıktığı zaman dilimlerini anlatırlar. Temelinde kişisel veya toplumsal bağımsızlığın anlatmaları vardır. Destanlar, sözün gücü sayesinde tarih öncesinden günümüze dek taşınmıştır. Hun dönemi destanları bu cümledendir. Halk hikâyeleri yerleşik döneme ait olup yine sözlü gelenek üzerinden anlatılmıştır. Okuryazar oranının çok düşük olduğu yakın zamana kadar, sözün ne kadar güçlü olduğu ve sözlü edebiyatın halk arasında ne denli yaygın olduğu göz önünden uzak tutulmamalıdır.
Köroğlu merkezli anlatmalar en başta sözlü edebiyatın ürünleri arasında yer alır. Edebiyatın sözlü tarihe ne ölçüde kaynaklık ettiği meselesi her zaman tartışma konusu olmuştur. Köroğlu bir yanıyla destan, diğer yanıyla bir halk hikâyesidir. Tür olarak yakın zamanlarda, özellikle Balkan coğrafyasında masala dönüştürülerek anlatıldığı bilinmektedir. Türler veya metinler arasında, mitler, destanlar, masallar ve efsaneler zaman zaman iç içe anlatılagelmiştir. Bu durum Köroğlu’nun anlatmalarına da yansımış, bunların ne denli önem taşıdığına, metinlerin zenginliği üzerinden şahit olunmuştur. Diğer yanıyla Köroğlu destanlarının geniş coğrafyalarda anlatılması, Türk dünyasındaki önemini ortaya koymuştur. Destan veya halk hikâyeleri içinde en çok kola, bir başka ifadeyle sözlü anlatmaya sahip olan Köroğlu Destanı’dır: 360, 700, 777 kol. Bu durum, bir abartı olarak anlaşılmamalıdır. Bizim henüz yayınlayamadığımız Dobruca varyantı unutmalar dışında yirmi beş sayfalık bir sözlü anlatımı oluşturmaktadır. Köroğlu destanının zengin bir külliyatına sahip olduğu, derin tarih ve geniş coğrafya dikkate alındığında makul görülmelidir (Feyzioğlu 2012: 59-64).
Köroğlu anlatmaları, beraberinde tarihin izlerini ne kadar taşıdığı hakkında pek çok araştırma yapılmış, tezler ileri sürülmüştür. Çin sınırlarından, Sibirya’dan, Sirderya kıyılarından Pers coğrafyasına, Horasan’dan Kırım’a, Anadolu’ya, Balkanlara dek Türklerin yaşadığı bütün bir coğrafyada anlatılagelmiştir. Bu büyük coğrafya Doğu ve Batı olarak ayrıldığında, Dede Korkut coğrafyasındaki ayırım gibi, bir bölümleme ile karşılaşırız. Dede Korkut Hikâyelerinde on iki hikâye anlatılırken; Köroğlu’nun farkı, tek bir kahraman etrafında bu kadar çok kolun/hikâyenin anlatılmasıdır. Köroğlu destanı hakkında, mitolojik çağdan Göktürk dönemine, Türkmen oymaklardan günümüze dek evrelere ayrılmış; Altay sahasından, Bozkır sahasına, Tarim Sirderya’ya kadar farklı zaman, mekân ve devletler/boylar üzerinden tasnifler yapılmıştır. (daha&helliip;)
Köroğlu, Türk Dünyası’nda adını herkesin bildiği bir destan kahramanıdır. O kılıcı ele alınca yaman bir silahşor, sazını ele alınca kişiliğinin yüce duygularını dile getiren bir sanatçıdır. Ayrıca toplumu gözleyen ve öğütler veren bir halk filozofudur da.
Şiirlerine ve hikâyelerine yansıyan kişiliği O’nu Türk Dünyası’nda mertliğin, yiğitliğin, cesaretin kahramanlığın başka bir örneği daha olmayan temsilcisi haline getirmiştir.
Mertliği, yiğitliği, cesareti, kahramanlığı temsil bu eden kişilik o kadar benimsemiş ki Türk dünyasında asırlar boyu şiirleri yanında maceraları da anlatıla ve dinlenile destanlaşmış. Her şeyi daha iyi anlayabilmek için önce Köroğlu’nun hikâyesini özetleyelim.
Köroğlu’nun babası 16. yüzyılda Anadolu’daki Derebeylerden birinin yanında, beyin atlarından sorumlu olarak çalışan birisidir. Köroğlu’nun macerası Bey’in bu adamını kendisine cins atlar alması için görevlendirmesiyle başlar.
Köroğlu’nun babası gezer, dolaşır, araştırır. Bey’e zayıf, sıska, bakımsız bir tayı soylu, çok güzel bir tay diye getirir. Böyle zayıf sıska görünüşlü bir tayın kendine cins bir tay diye getirilmesine Bey çok öfkelenir. Kendine hakaret edildiğini, aşağılandığını düşünür. Öfkeyle adamın gözlerine mil çekilmesini emreder. Gözü kör edilen adam getirdiği tayla kovulur.
Evine dönen adam intikam ateşiyle yanar. İlk iş olarak taya bakım yaparak ondaki gizli cevheri ortaya çıkarmak, haklılığını ispat etmek ister. Bunun için tayı, hiç ışık almayan, pencereleri kapalı bir ahıra kapatır, besiye çeker. Bir müddet sonra test etmek için tayı balçık halindeki bir çayıra salarlar. Aylardır ışık almayan kapalı ahırda besiye çekilen tay, zincirden boşanmış denilen şekilde çılgın gibi koşar, oynar. Kenara gelince atın ayak bileklerini elleriyle yoklar. Durumunu gelebileceği noktanın gerisinde bularak yeniden besiye çekilmesini ister.
Böylece maceranın en önemli unsurlarından “kırat” ortaya çıkar.
Oğlu da büyümüş, gelişmiştir. Özündeki üstün yetenekleri kıratla bir araya gelince müthiş bir güç ve enerji ortaya çıkar. Kırata binince inanılmaz bir hareket kabiliyeti kazanır. Maceranın bir eksiği kalmıştır. Köroğlu’na yardımcı olacak Ayvaz. O da katılınca, Köroğlu, Ayvaz ve kırat üçlüsünün maceraları başlar.
Köroğlu babasının gözünü kör eden Bey’e savaş açar. Dağlara çıkar, yol keser, eşkıyalık eder. Ünü her tarafa yayılır. Tokat kalesinin beyinin kızını kaçırır, onunla evlenir. Hikâye böylece sürer gider.
Maceralar dışında Köroğlu’nun hayatı kalın bir sis perdesi arkasındadır. Sonunun ne olduğunu, nerede nasıl öldüğünü, soyundan kimler kaldığını kimse bilmiyor. Öyle ki son zamanlara kadar gerçekten böyle birisinin yaşayıp, yaşamadığı bile bilinmiyordu.
Ama geride kalan şiirleri var. Mertliği, yiğitliği, cesareti, kahramanlığı, yüce duyguları dile getiren coşkulu şiirler. Bu şiirlerdeki üslup hikâyelerdeki Köroğlu’nun kişiliğiyle örtüşüyor.
Köroğlu en çok bilinen şiirlerinden birinde;
“Benden selam olsun Bolu beyine, çıkıp şu dağlara yaslanmalıdır” der. Bu şiirden hareketle Köroğlu’nun mücadelesini Bolu Beyi’ne karşı verdiği dolayısıyla Bolu civarında yaşadığı tartışmasız genel kabul görmüş bir husustur.
Ama bundan 50-55 yıl önce dinlediğim bir hikâye bu görüşten farklı şeyler anlatıyordu. Köroğlu’nun barınağı, karargâhı Tokat ile Sivas arasındaki Çamlıbel Dağları idi.
Başlangıçta bu benim de yadırgadığım bir görüştü. Ama şimdi artık farklı düşünü-yorum. Neden farklı düşündüğümü anlatmaya çalışacağım. Daha da önemlisi bu güne kadar pek de bilinmeyen, benim de sonradan öğrendiğim bilimsel çalışmalardan bahsedeceğim (daha&helliip;)
Felek gelme üstüme
Sana bir çift sözüm var.
Ben garibim kastın ne
Bahtı kara yazım var.
Açtırmadın gülümü
Kurumuş bir dalım var.
Susturdun bülbülümü
Yaralanmış dilim var.
Doyamadım yârime
Sakladığım ahım var
Bırakmadım kendime
Cananıma canım var.
Yalnız koydun kafeste
Vatanım var yuvam var.
Aldığım her nefeste
Gönlümde ki yârim var.
İstemem dünya malı
Kuru lokma aşım var.
Varacağım son belli
İki metre yerim var.
Muhtacım dost yüzüne
Kalpten kalbe yolum var.
Hasretim ben sözüne
Muhabbetten balım var.
Şikâyet etmez halim
Sığındığım Rabbim var
Aşkı arayan kulum
Babamdan bir duam var.
Ələsgər yurdunda dinən nəğmələr,
Yenə gözəllərin dodağındadı.
Gözündəb süzülən ayırlıq özü,
Dumduru bir nəmli yanağındadı.
Baharı izləyib, yaznı çəkmək,
Qələmlə qaşını, sazını çəkmək,
İşvə gözəllərin nazını çəkmək,
Əzəldən bu yurdun ocağındadı.
Saz kimi göynəyib, ney tək inləmək,
Axan bulaqların səsin dinləmək,
Dost olan Allahı haqqa ünləmək,
Min şeir mülkünün qucağındadı.
Günəşin doğmağı, ayıb batmağı,
Aşiqin vüsala yenə çatmağı,
Şirədən kəlməyə bir bal qatmağı,
Sahilə uzanan budağındadı.
Yanaqdan süzülən göz yaşı olmaq,
Elatın cığırı, dağ, daşı olmaq,
Dərdlərin çatılan yüz qaşı olmaq,
ələsgər yurdunun torpağındadı.
Gündəlik Analitik İnformasiya Agentliyinin Mətbuat xidmətinin rəhbəri,
Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü
Allaha sığınıb, həyatı boyu,
Keçilməz sədləri yarıb, gəlmişəm.
Ustadım Yunus tək illər uzunu,
Bu qərib dünyanı yorub, gəlmişəm
Gözümü açandan “Quran”ı gördüm,
Bir vaxtlar Muğanı, Aranı gördüm,
Türkün diyarında TURANI gördüm,
Dostların halını sorub, gəlmişəm
Kədərlə üz-üzə qalmışam mən də,
Allahı yadıma salmışam mən də,
İlhamım Məkkədən almışam mən də,
Uzaq bir səfərdən durub, gəlmişəm
Çox gördüm “dostların” gerçək üzünü,
Öyrəşdim deməyə sözün düzünü.
Ayırdım dostların əlli, yüzünü,
Sevgi sarayımı qurub, gəlmişəm
Keçməsin, illərim Yurddan güzarda,
Son günüm qalacaq mənim məzarda,
Şəhriyar Ustadım, Ulu diyarda,
Sevib, bəndələri gülüb, gəlmişəm.
Məni sarsıtsan da sınan deyiləm,
Hələ sınmaq deyil qarılmağım da.
Yapış əllərimdən saman deyiləm,
Gözlərin qorxmaın qırılmagımdan.
Külümü sovurma, qorum alışar,
Qoruna bilməzsən qorun əlindən.
Qaçmasam ağ olar-gorum alışar
Eybinə kor olan korun əlindən.
Bu dünya qədərdir qədərinəcən,
Hər kədər qədərlə yoğrulan dərddir.
Mənə qəm yedirmə yetərinəcən,
Onsuz da yerimə doğulan dərddir.
Buraxıb ağlımı başlı başına
Gözünün yaşıyla bulanan çayam.
Oxu daşa dəyib-daşdan yaşınan
Əsəbi tarıma çəkilən yayam.
Mən ki sən deyiləm-yayı gizləyim,
Bu oxun yiyəsi özüməm, canım.
Üzündən keçmədim həya gözləyib,
Özümə toy tutdu, özümə canım.
Qəlbimdən keçənlər gözümdən bəlli,
Qəlbimə girənlər bağrımı dəlir.
Mən kiməm nəçiyəm-sözümdən bəlli,
Sənin kimliyini bir ALLAH bilir.
Gözünün kökünü saraldar bir gün,
Gözunun rənginə çalar baxtın da.
Nə qədər düşməyib ümüdün ölgün,
Özünü dərk elə bir yol vaxtında.
Azərbaycan.Quba.
Sən bir uşaqsanmiş mən bir oyuncaq
Sən demə sevgimiz əyləncə imiş.
O ara verməyən gizli görüşlər
Günlərdən asilmiş yelləncək imiş.
Gözümü bağladin göz görə görə,
Özümə gəlməmiş özündən getdin.
Söz verib and içib peyman bağladiq,
Gözümü açinca sözündən getdin.
De, necə unudum sənsizliyimi,
Yoxsa sənin kimi itirib gedim
Dünən gözlərimdə gülən sevgimi
Bənövşə ömrü tək bitirim gedim?!
Qapayib gözümü məhbbətinin
Köksündə dəfn etdin öz əllərinlə.
Qəlbimdən düşmədin son yarpaq kimi-
Gözümdən düşsən də əməllərinlə.
Taleyin ömür-gün yelləncəyində
Oxu daşa dəyən sənli kədərəm.
Gözləri nəmlənən qara buludlu,
Çiskinli, çisənli, çənli, səhərəm.
Yaşayir qəlbimdə sənli günlərim
Sevdali günlərin timsali kimi
Çilğin çağlarimdan yarimçiq qalan
Gəncliuin mürəkkəb misali kimi.
İnana bilmirəm yoxluğuna da,
İnana bilmirəm yadsan özgəsən.
sevda qatarindan duşən sərnişin,
Tale yollarinda dar bir döngəsən…
Azərbaycan.Quba.1986
Şairə-jurnalist-publisist
Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü,
“Qızıl qələm” media mükafatı laureatı,
“Könül dəftərim” – silsiləsindən
Əl çatmayan,ün yetməyən uşaqlığım,
Xəyalımı tərk etməyən uçaqlığım.
Yaddaşımdan heç itməyən uşaqlığım-
Hardasan?
Köhnə kəndin,köhnə dəbli məktəblisi,
Həm çalışqan,həm əsəbli məktəblisi.
Məktəbinin ən ədəbli məktəblisi-
Hardasan?
Hərarətsiz,soyuq,sönük cavanlığım,
Özü sısqa,dərdi böyük cavanlığım,
Etibarsız,üzü dönük,cavanlığım-
Hardasan?
İlk baharım,güllü yazım,arzularım,
Taleh,qismət,alın yazım,arzularım.
İgid oğlum,gəlin qızım,arzularım-
Hardasan?
Hey çağlayan,tükənməyən ümidlərim,
Sevdasından heç dönməyən ümidlərim-
Ulduzlartək , heç sönməyən ümidlərim
Hardasan?…
Şairə-jurnalist-publisist
Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü,
“Qızıl qələm” media mükafatı laureatı,
Gəlsə də yay fəsli,yaylaqda yazdır,
Heç solmaz dağların gülü,çiçəyi.
Zirvə yay tanımır,hey qarı vardır,
Qırov bağlayıbdır dağın birçəyi.
Rayihə bürüyüb yalı,çəməni,
Şəfalı bitkilər ürkəkcə baxir.
Yamaclar yamyaşıl,sanki səməni,
Qar suyu dərədə şur ilə axır.
Baldırqan,gicitkən,qaraqınığa,
Lilpar qantəpərə qaş-göz eyləyir.
Süsən,solmazgülü yanaq-yqnağa,
Həmərsün səhləbə nəğmə söyləyir.
Əsgərtək düzülüb çobanyastığı,
Seyrana çıxıbdır boymadərənlər.
Yemşanın təzəcə “tərləyir bığı”,
Quşburnu,kəkotu,-olğun ərənlər.
Güc alıb çisəkdən,çəndən,dumandan,
Ələyəz,əvəlik şux,dilim-dilim.
Təkqıçlı göbələk boylanır qından,
Boyunu göstərir şomu,cincilim.
Yarpız,nanə,çaşır,quzuqulağı,
Şövq ilə sarmaşıb,girib qol-qola.
Dövrəyə alaraq nazlı bulağı,
Gizlicə,həsrətlə baxırlar yola.
Buz kimi havası,ətirli mehi,
Sanki bir behiştdir bulud kölgəsi.
Məst edir ruhları ot,çəmən şehi,
Dövran,bir cənnətdir Odlar ölkəsi.
“Ağlama…”
Dənizlərdə ötən qəhər
Ümidləri söndürməsə…
Buludlanan xatirələr
Yağışları öldürməsə…
Ağlama…
Siqar-siqar güllələnib
Sevdalanıb küllənməsən…
Məhzun gözlər xəyallarda
Yel-yel olub yellənməsə…
Ağlama…
Gözəl göydə bir arzuluq
Ulduzuna axmasalar…
Saçlarında səhra qumu,
Qucağında haqqın qulu
Olmasa… bax,
Ağlama…
“Gecəyə bir əlçim şeir…”
Həsrəti başıma çəkəcəm…
Yudum yudum yox olacam…
Göz yaşıma “yel bükəcəm”
Yağmurlara qovuşunca…
Yenə quru səhralarda
Qərib namə itəcəksə…
Mənim səfil axşamımda,
Dua etsəm gələcəksən?…
Daxmalara yaş damacaq..
Durnaları qucanda ah…
Qürubda gün boğulacaq…
“Göy edəcək gözəl günah…”
Oxunmayacaq şeirim….
Ana… Bağışla atamı…
Onda mən də bir belə oxşamaram payıza…
Ana… Bağışla atamı…
“Bizə pislik edənə ən böyük qisas bağışlamaqdısa…,,
Ana… Bağışla atamı…
Mən hələ yoxluğa təslim etməmişəm onu…
Qorxuram çöl adamı kimi kimsəsiz, səssiz və… bizsiz olacaq sonu…
Ana… Bağışla atamı…
Səni and verirəm o payız toyunuza…
Səni and verirəm bu payız qızınıza…
Birdə… Sənə məni yetirən o nağıl sevdanıza…
Ana… Bağışla atamı…
Yaranı saran o yaranı açandı elə..
Gəl, incikliyi buza yazıb günəşin altına qoyaq,
Bəlkə əriyə…
Ana… Bağışla atamı…
Bütün dağnıqlıqların qurbanı uşaqlardısa,
“Ürəyin yıxılıb qanamağı” bütün ağrılardan ağır olursa…,,
Ana… Bağışla atamı…
Mən… Mən Tanrının qızıyam!
Bax, Tanrı bağışladı…
Sən də… Sən də bağışla…
“…Bir daha yalvarımmı?…,,
“Bulanarsan saflığa…,,
Gecəni gözlərimdən
Silə bilmir anam da…
Tanrı eşitmir məni…
Unudub qaranlıqda…
Kiminsə gözlərində
Ağaracaq dan yeri…
Görünür dözməliyəm…
Udub “utancaq qəhəri…,,
Hönkürsəm gözlərinə…
“Bulanarsan saflığa…”
Yox, küsmə kədərinə…
“Onu qoru…,, yalvarıram…,,
Saçlarıma tane tane kar gelir
Uslan gönül sevdan cana ar gelir
Yar vefasız dünya bana dar gelir
Neden geldi bunlar başa bilmirem
Uzak diyarları aşıp gel desem
Gözlerimden akan yaşı sil desem
Seviyorum seni, artık bil desem
Gidem dağa, diyem taşa bilmirem.
Al canımı sensiz yanar neylerim
Hayal kurar, yürek anar neylerim
Gizli gizli yaram kanar neylerim
Kolum bağlı engel aşa bilmirem.
Kismet olsa senle vuslata ersem
Yoluna mis kokan gülleri sersem
Öpüp ay cemalin ona yüz sürsem
Al yanağa, göze, kaşa bilmirem.
İltimas der bütün bunlar bir masal
Dünya fani, ister bekle ister kal
Bu son gemi hadi, tez bir bilet al
Bak geçiyor ömür boşa bilmirem.
01.04.2016.
Bilmeden suçumu muhabbet yedim
Canıma kast edip öldürdün beni.
Yitirdim yolumu nereye gedim
Hayat kervanımdan döndürdün beni.
Hayalin gözümden bir an getmiyor
Dayanıp önümde yardım etmiyor
Sesim duyulmuyor, ünüm yetmiyor
Kendi ateşimde yandırdın beni.
Bu sessiz çığlıklar, diller, dudaklar
İsmini fısıladar, seni soraklar
Hemdemim, sırdaşım beyaz varaklar
Şiir, şarkılarla kandırdın beni.
07.01.2016
Könlümü titrədən həsrət yelidir,
Görüş yerindəyəm, gələcəkmisən?
Gecənin yuxusu səksəkəlidir,
Qəlbimin nigaran döyüntüsündən.
Ümidim göylərdən asılı qalıb,-
Demişdin: Gələcəm ay doğan kimi.
Bu salxım söyüd də küsülü qalıb,
Darıxır mən sənsiz darıxan kimi.
Söykənib könlümün kövrəkliyinə,
Məcnun bülbüllərin açılıb dərdi.
Həyandır gecənin bu təkliyinə,
Bülbülün naləsi, mənim həsrətim.
Ulduzlar min illik karvan yoludur,
Bəlkə də min ildir gətirir səni.
Yarıb neçə-neçə qara bukudu,
Ay gəlib görüşə ötürür səni.
İndicə gələrsən, gözləyirəm mən,
Kainat boydadır sinəmdə ürək.
Gəl, ayla qoşa gəl, günəşlə gedək,
Bu bülbül naləli tənha gecədən.
Zəhmət kitabıdır, qeyrət dastanı,
Oxu, varaq-varaq çevir torpağı.
Onun tək insana yaxın dost hanı?
Aqillər binadan sevir torpağı.
Odur bu dünyanın doğum sənədi,
İlk zəfər nəğməsi ona deyilib.
Nəsillərə keçən bir dəfinədir,
Əzəldən torpağa Ana deyilib.
Atamın ovcuna bənzəyir bir az,
Ətrindən, dadından, səxavətindən.
Əkib becərməsən bir dən də qıymaz,
Zəhmət ətri gələr bərəkətindən.
Dilini öyrəndik danışdı bizə,
Ötən əsirlərin hekayətini.
Hər izi doğmadır, tanışdır bizə,
Saxlayar tarixin əmanətini.
Torpağın bətnindən Vətən doğulub,
Dönüb zaman-zaman el nəğməsinə.
Torpaq Vətən olub, torpaq yurd olub,
Dönübdür xalqımın salnaməsinə.
Heç vaxt itirmədi bütövlüyünü,
Bölsək də biz onu həyətbə-həyət.
Torpağa tapşırıb taleyimizi,
Bizə həyat verən ana təbiət.
Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər Birliklərinin üzvü,
“İlham çeşməsi” qəzetinin təsisçisi və baş redaktoru,
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Təqaüd Fondunun təqaüdçüsü
Altmışında eşqə düşən,
Nə bilər ki, nədi gülşən,
Dibi paxır qabda bişən,
Yeməkləri yemək olmaz.
Söz adamı tutmayanda,
Söz ürəyə yatmayanda,
Söz adama çatmayanda,
Şeiri, sözü öymək olmaz,
Bir misra da bir əsərdi,
Acı bir söz dərddi, sərdi,
Söz var iti bir kəsərdi,
Söz var onu əymək olmaz.
Yaman çoxalıbdı aşıq,
Çömçəni bəyənmir qaşıq,
Fikir əyri, söz dolaşıq,
Tay heç kimi söymək olmaz.
Hörmət qoyaq ozanlara,
Rəhmət düşmür pozanlara,
Mənasız söz yazanlara,
Vallah şair demək olmaz.
Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər Birliklərinin üzvü,
“İlham çeşməsi” qəzetinin təsisçisi və baş redaktoru,
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Təqaüd Fondunun təqaüdçüsü
Bir kənd vardı o dağlarda,
İndi əlim yetmir ona.
Bülbüllər susub bağlarda,
Qalıb boylana-boylana.
Uçub perikib quşları,
Qapılar adam gözləyir,
Göyərib qara daşları,
Cığırlar addım gözləyir.
Əyilib qəbir daşları,
Möhtacdı ilahi səsə.
Axan sular göz yaşları,
Həsrətdi doğma nəfəsə.
Kaş qoynuna gələ biləm,
Bir yaşıl yarpağın olam,
O yerdə yaşayam, öləm,
Bir ovuc torpağın olam.
Neyləyim gələ bilmirəm,
Ovudurlar sözlə məni.
Qürbətdə ölə bilmirəm,
Doğma kəndim gözlə məni.
Bu ailədə süfrə arxasına hamı bir oturub, bir qalxardılar. Saleh də işdən həmişə yeməyə vaxtında gələrdi. Hərdən gecikmələr olurdu. Lakin yenə də oturub gözləyərdilər. Ara-sıra işdən sonra dostlariyla birlikdə olardı.
– Bu gədə harda qaldı görəsən? Belə gec gəlməyindən bilinir ki, işi çox olub – deyərək Gövhər xala narahatlıqla divardakı saata baxdı. Qızı birdən diksinərək bayaqdan gözünü dikdiyi əlindəki telefonu sanki arxasında gizlədəcəkmiş kimi kənara qoyub cəld dilləndi:
– Yox, ay ana! Saleh bayaq zəng eləmişdi. Dedi ki, işdən çıxıb Bəhruzgilə gedəcəm. Yeməyə məni gözləməyin.
– Deyirəm axı, bu uşaq niyə belə gecikir? Yenə getdi avaralanmağa – deyə Gövhər xala işləməkdən kobudlaşmış əllərini dizlərinə dirəyib kök bədənini ağır hərəkətlə ayağa qaldırdı. Mətbəxə doğru addımlamaq istəyərkən ayaq saxlayıb geri boylandı:
– Sən də az o telefonla oyna. At bir kənara, gəl süfrəni düzəlt! Atan da acdır – deyə qızını tənbeh etdi və dilinin altında: “Səsimi çıxartmasam elə ac-susuz oturarlar” – deyinərək mətbəxə girdi. Bayaqkı sükutu pozan qab-qacaq səslərindən bir neçə dəqiqə sonra hər kəs artıq süfrə arxasında oturmuşdu.
Yeməklərini bitirib bəlkə gələcək deyə, Salehi bir az da gözlədilər.
– Taleh, yedin-içdin, bala? İndi də qalx, get otağına dərslərinlə məşğul ol! – deyə Gövhər xala sonbeşik oğlunu otağına yolladı. Nəhayət, hövsələsi daralan Gövhər xala çətinliklə ayağa qalxaraq qızına dedi:
– Dur, qızım, dur, qabları yu, mətbəxi səliqəyə sal, sonra yat. Bax, səhərə qab saxlama ha.
” Heç özümə oxşamadı da bu qız” – deyə anası deyinərək divanda oturub toxuduğu corabın millərini əlinə aldı.
Sənubər telefonunu cibinə qoyub qulaqcığını qulağına taxaraq ayağa qalxdı. Süfrədəki qabları iç-içə yığıb mətbəxə daşıdı. Süfrə arxasından yenicə qalxaraq yeməkdən təngnəfəs olmuş Əlövsət kişi də televizorun pultunu əlinə götürüb:
– Xəbərlərin vaxtıdır – deyərək bir addımlığında olan kresloya yayxanaraq pultun düyməsini basdı.
Bir neçə saat keçdikdən sonra Gövhər xala ayağa qalxıb mətbəxə keçdi. Sənubəri telefon qulağında söhbət etdiyini və hələ də qabların yuyulmamış stolun üstündə qaldığını görüb:
– Ay qız, sən bayaqdan burda neynirsən? Bu qablar ortalıqda hələ çox qalacaq – deyərək danladı.
– Ay maa, indi yuyacam daa. Rəfiqəm söz soruşurdu – deyib tez əlindəki telefonu kənara qoyaraq qabları yumağa başladı.
Gec olduğundan artıq hamını yuxu basırdı. Səhər işə gedəcəkdi deyə hər kəs əsnəyərək öz otağına dağılışdılar. Mətbəxdə isə qabların səsi gəlirdi.
* * *
Gecədən xeyli keçmiş çöl qapısı yavaşca açıldı. Saleh səs eləməməyə çalışaraq ehtiyatla ayagını içəri atdı. Sakitcə əynini soyunub, ayaqqabılarını çıxartdı. Tələsik özünü mətbəxə salmağından ac olduğu aydın idi. Qaranlıqda əlini divara sürtüb mətbəxin işığını yandırmağa çalışdı. Kuçədəki yol kənarı fənərlərin işığı mətbəxi azca işıqlandırırdı deyə yandırmağa ehtiyac duymadı. Əllərini yuyub qazana əlini uzatdı. Hələ də isti idi. Sevindi: “Eləcə çörəyini doğra ye” – deyə sevinərək öz-özünə pıçıldadı. Demək isitməyə vaxt getməyəcəkdi. Bir qaşıq götürüb yeməyin dadına baxdı. Dilinin altında deyindi: “Elə bil bir balaca şit çıxıb”. Çox ac olduğundan qazanı qabağına çəkdi. İçinə bir az duz töküb, çörək doğradı. Bəh-bəhlə yeməyə başladı. Çörək doğramağına baxmayaraq hərdən bir az qırıb yeməyin kənarlarındakı yağa batıraraq ləzzətlə yedi. “Hmm… Bu başqa məsələ. Bir az dada gəldi.” – deyib yeməyə davam etdi. Yemək deyəsən çox bişmişdi. İçindəki tikəsindən məlum idi. Tikəni axıra saxlamaq bir növ adəti idi. Özü də axıra qaldığından çıntır tikə saxlamışdılar. Əlini tikəyə atdı. Elə bu vaxt yataq otağının qapısının səsi gəldi. Kimsə ya qazanın taqqıltısının səsinə durmuşdu, ya da ayaqyoluna tələsirdi. Dəhlizdə ayaq səsləri eşidildi. O “çıntırın” bir tərəfini dişləri ilə o biri tərəfini əli ilə tutub dartdı. Elə dartdığı anda tikənin cırıldamağı ilə mətbəxin qapısının açılırkən cırıltısı üst-üstə düşdü. Bacısı qapını aralayıb yarıyuxulu halda gözünü qıyaraq azca işıq düşən alaqaranlıq mətbəxə göz gəzdirdi. Qardaşını görüncə:
– Niyə belə gec gəlmisən? Bu nə vaxtın gəlməyidir? – deyə soruşdu.
Saleh əsəbi halda bacısına tərəf döndü:
– Sən hələ de görüm bu yeməyi kim bişirib? Nə duzu var, nə dadı. Axşamdan səhərə qədər öküz kimi işləyirəm. Qazandığım bu evə gedir. Bişirdiyiniz yeməyə bax. Mənə saxladığınız da bu çıntır – deyib əlindəki “çıntırı” helikopterin pərləri kimi havada fırlatdı və soruşdu: – Bu əti kim alıb? Bunun bir tərəfindən tutub dartsan dəhlizin o başına kimi uzanar.”
Bacısı bir onun əlində tutduğuna, bir də qabağındakı qazana baxıb özünü itirdi:
– Bu ki… – nə isə demək istəyirdi ki, iş-işdən keçib deyə qorxudan səsini çıxartmadı. Elə bu an anasının ona dəfələrlə dediyi sözlər yadına düşdü: “Bu gün, sabah birinin evinə gəlin gedəcəksən, elə bilirsən ki, heç qazan yumayacaqsan? Yoxsa qabları yuyub, qazana su töküb saxlayacaqsan ki, yenə gəlim mən yuyum? Yu, öyrən də.”
Elə bu dəm Salehin səsi onu fikirdən ayıltdı:
– Sualıma niyə cavab vermirsən? Bu nə tikədir saxlamısız?
– O? – deyə Sənubər həyəcanlı halda soyuducuya yaxınlaşıb balaca qazançanı çıxartdı – Sənin yeməyin budur.
– Başa düşmədim. Bəs bu nədir? – deyib əlindəkini bir daha havada yellədi.
– O… O əlindəki? “Kalqotkadır”. Onunla qab-qacağı yumaq daha rahatdır. Neyniyime…süngər xarab olmuşdu. Mən də atdım – bacısı danışdıqca Salehin gözləri hədəqəsindən çıxırdı. Bir əlində tutduğu neylon coraba, bir də qarşısındakı qazanın içinə baxıb öyüdü və sifətini turşudaraq dedi:
– Dayan, dayan. Belə çıxır ki, mən bayaqdan yediyim yaxantıdır? Vəziyyətin gərginləşdiyini görən Sənubər:
– Bilirsən, məncə sən evə vaxtında gəlsən yaxşıdır – deyib günahkar kimi boynunu bükərək divara qısıldı.
Ülkərin bir xəstə üçün nəziri var idi. Xəstədən ümidverici xəbər eşitdiyindən bu dəfə nəzirini gecikdirmək istəmirdi. İşə gedəndə yolüstü verəcəkdi. İşi İçərişəhərdə, lakin nəzirinin ünvanı Təzə Pir məscidi olduğun dan ayrı-ayrı səmtlərdə yerləşirdi. İşəgecikməsin deyə hər dəfə təxirə salır, bu da nəzirini gecikdirməsinə səbəb olurdu.
Bu gün səhər işə tez getməli idi. Necə deyərlər, cox vaxt işə gecikmişdi. Mərkəzi Univermağın qabağı ilə İçərişəhər tərəfə getmək istəyirdi ki, bir qadın səsi eşitdi:
– Bala, Təzə Pir məscidi hansı tərəfdə yerləşir?
Dönüb baxdı. Əks tərəfi göstərib:
– Xala, oraburdanbirazuzaqdır. Düzyuxarıqalxın, sonraordabirindənsoruşarsız – dedi.
– Qızim buraları yaxşı tanımıram. Birdən tapmaram. Bəlkə məni ora götürəsən?– deyə qadın and-aman elədi.
İşə gecikdiyindən çıxılmaz vəziyyətdəidi. Nə edəcəyini bilmədi. Qadının üzünə baxdı. Nurlu siması vardı. Ona anasını xatırlatdı. On il olardıki, onu itirmişdi. Lap kövrəldi. Əynində ağ butaları olan mavi paltarı, başında ağ ipək kəlağayısı və ağ saçları anaya məsum gözəllik verirdi. İşə gecikməyinə baxmayaraq qadının mələk görünüşü onu sanki ovsunlamışdı. Ülkər üçün ayağındakı hündürdaban ayaqqabılarla məscidə gedən bu əyri köndələn yolları üzü yuxarı qalxmaq çox narahat idi. Ələlxüsus da, gecikəndə. Büdrəməsin deyə ayağının altına baxaraq qadınla yanbayan aramla addımlayırdı. Yolboyu bir az şəhərin dəyişməsindən, bir də yeni tikililərin tikilməsindən danışdıqca vaxt azaldı, yol qısaldı, mənzil başına gəlib çatdılar. Məscidin həyətində iman sahiblərinin mərhəmətinə ümid bəsləyən bir neçə dilənçi oturmuşdu. Ülkər nəzirini qutuya atmağı düşünmüşdü. Bu imkansız insanların ehtiyacı qızın diqqətini çəkdi. Elə bu zaman ananın səsi onu fikrindən yayındırdı:
– Allah köməyin olsun, qızım. Səni də işindən elədim. Tək gəlsəydim bu yollarda azıb qalardım – deyə üzünə gülümsəyib məscidin qapısına yaxınlaşdi.
– Narahat olma, xala. Mənim də nəzirim var.
– Allah nəzirimizi qəbul eləsin, bala – deyib ana içəri keçdi. Ülkər də:
– Amin! – deyib özündən asılı olmayaraq onun dalınca məscidin qadınlar üçün ayrılmış hissəsinə keçdi. Məscidə hər dəfə kənardan baxmışdı. İlk dəfə idi ki, içini görürdü. İçəridə kimisi namaz qılmağa hazırlaşır, kimisi də namazın vaxtını gözləyərək divar boyu yerdən düzülmüş döçəkçələrdə oturub qurandan surələr və ayələr oxuyurdular. Hicablı qadınlardan biri onlara salam verib içəri keçməyi buyurdu. Ülkər asılqandan yaylıq götürüb başını örtdü.
Bir müddət qapının agzında dayanıb bu sükutla dolu sehirli məkana tamaşa etməkdən doymadı. Döşəməyə düzülmüş gözoxşayan xalçalardan böyük səbrlə naxışlanmış divar və tavanına kimi hər yer valehedici idi. Artıq namaz vaxtı idi. O, namaz qılmağı bilməsə də içəri keçdi. İçindən namazlığın üzərində dayanıb onların etdiyi hərəkətləri təkrarlamaq gəldi. Namazını bitirib ətrafdakılar kimi səcdəyə oturdu. Allahına şükür və dualarını edirdi ki, qəflətən telefonuna gələn zəng işə gecikməyini xatırladıb onu düşdüyü sehirli aləmdən ayıltdı. Cəld ayağa qalxdı. Ana hələ də namazdan sonra səcdəyə oturub Quran oxuyurdu. Ülkərin getmək istədiyini görüb üzünə gülümsədi. O da mane olmadan başı ilə “sag ol” deyib asılqandan yaylığını asdı. Nədənsə Ülkərə doğma gələn bu insanı daha görməyəcək deyə dönüb bir də onun gülümsəyən simasına baxmaq və onun sayəsində bura gəldiyi üçün təşəkkür eləmək istədi. Axı onun gecikən nəziri var idi. Ülkər donub qaldı. O yerində yox idi. Sanki heç olmamışdı. Onun oturduğu namazlığın üzərində oxuduğu Quran qalmışdı. Ülkər bayaq onları içəri dəvət edən qadına yaxınlaşıb soruşdu:
– Burda əyləşən qadının hara getdiyini görmədiniz?
– Xeyir, görməmişəm.
– Ağ kəlağayılı, açıq mavi geyimli yaşlı bir qadın idi. Birlikdə gəlmişdik. Siz də içəri dəvət etmişdiniz.
– Qızım axı sən tək gəlmişdin. Bir də mən bayaqdan burdayam. Elə bir geyimdə qadın görməmişəm.
Elə bil yuxu görürdü. Mələk kimi geyimi ilə onu görməmək mümkün deyildi. Ülkər pilləkənlərlə həyətə düşdü. Ətrafa göz gəzdirdi. Onu görmədi. Tələsik küçəyə çıxıb dilənçilərdən birinə nəzirini verdi. Artıq cüt gəldiyi yolu tək qayıdırdı. Sanki bu ana nəzirini vermək üçün qarşısına çıxmışdı. Üzünü göyə tutdu. Heyrətdən yerində donub qaldı. Parçalanıb səmaya səpələnmiş kiçik buludlar, sanki bayaqkı ananın mavi paltarındakı ağ butaları xatırladırdı. O, sanki xəyal kimi göylərə çəkilmişdi.
Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər Birliklərinin üzvü,
“İctimaiyyət və təhsil” qəzetinin təsisçisi və baş redaktoru,
“Qızıl qələm” media mükafatı laureatı
Məhəbbətin üzük qaşı,
Adın ürəyimin başı,
Olmamışam hələ naşı,
Həsrəti necə pozmayım,
Bu bağda necə azmayım?
Sevgidən necə yazmayım?!
Sənsiz gündüzüm qaradı,
Ürəyim para-paradı,
Bilmirəm yerim haradı?
Həsrəti necə pozmayım,
Bu bağda necə azmayım?
Sevgidən necə yazmayım?!
Bəzəyirəm sevgi bağın,
Mənəm ürəyə dayağın,
Sevirəm bülbülsayağı,
Həsrəti necə pozmayım,
Bu bağda necə azmayım?
Sevgidən necə yazmayım?!
Bu dünyada qoca-cavan,
Sevgidi onlara qalan,
Ey məni dillərə salan,
Həsrəti necə pozmayım,
Bu bağda necə azmayım?
Sevgidən necə yazmayım?!
Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər Birliklərinin üzvü,
“İctimaiyyət və təhsil” qəzetinin təsisçisi və baş redaktoru,
“Qızıl qələm” media mükafatı laureatı
Dağ başını duman, çiskin alanda,
Yollarımı yaman azdım, bağışla,
Çox dedilər, getmə belə yolu sən.
Məhəbbətə quyu qazdım, bağışla!
Mizrabını vur, o sədəfli sazın,
Ocağına ömrün boyu, get qızın.
Qəm eləmə, istəsən özgə qızın,
Tellərini, qoxla, qoxla… bağışla,
Ürəyində uca saxla…bağışla!!
“Çox günahkardı…,,
evində güzgülər bir ah tanımır..
sənin pəncərənin gecəsi olmur..
yaqut dodaqlarım çox günahkardı…
amma… elə yenə yağmur qoxuyur…
qəhərim qəhqəh çəkir küncdə-bucaqda..
saçlarım?.. sən getdin çilikləndilər…
çəkmən qapıdadı, yanır ocaq da…
söndü… yəqin ki, gəlməyəcəksən…
ulduzlar?.. yox.. daha çox ötmür…
daha diləmirəm onlardan səni…
sənə pıçıldasam səsim hönkürmür…
böyümüşəm… bilirəm dərdi sevməyi…
bir nağıl gecəyə uydurum.. sonra…
özüm inanaram uydurduğuma…
qayıtma… sevmə… mənə aldanma…
şeirlər yaz “ən xoş ayrılığına…,,
” …bu da belə duyğu qoxuyur….,,
yenə əllərimdə şeir ağrıyır…
yenə gözlərimdə tor olur kimsə…
yenə qaranlıqlar hüzn saxlayır…
durna xəyalında yorulur kimsə…
yenə bu axşamı o axşam bilib..
nimdaş ayrılıqdan deyir saçlarım…
yenə usul-usul oluram dəli…
yenə küləklərin evi- saçlarım…
yenə məktublarım oxunmur… itir…
səsimi dənizdən oğurla… oxu…
sərçə gözlərində bir qızmı ötür?..
o mənəm… gördüyün bir əlçim yuxu..
Dön özünə bax!
Bir dəli oğlanam dünya gözümdə
Beş qəpik dəyəri verməyir inan.
Məni fikirləşən dərdimi çəkən
Get öncə özünün dərdlərinə yan.
Bax dünya kürkünə bürünmüsən sən
Bu kürkü soyunsan sanki ölərsən.
Amma bilginən ki, mütləqdir bir gün
Kürün arxasınca baxıb gülərsən.
Bu gülüş içinin ağrısı olar
Həqiqət mülkünün oğrusu olar.
Sənin heç bir zaman düşünmədiyin
Yalançı dünyanın doğrusu olar.
Bax… nə qədər ki gec deyil oyan
Haqqa doğru yolun üstündə dayan.
Əgər sarparsansa bu yoldan kənar
O zaman haqqındır, cəhənnəmdə yan.
“Bir əsgərin vida anı”
Vətən xidmətinə gedirəm canım!
Sən oğlunu geri dönməz say ana…
Namərd gülləsinə tuş gəlsəm birdən,
Dua eylə! Sənin duan mənimçün,
Son ümüddür təsəllidir ay ana!
Sən oğlunu geri dönməz say ana!
Əgər ölümümlə qoruyacamsa,
Yüzlərcə körpənin qığıltısını.
Gözümdə zərrəcə ölüm adında,
Qorxu yoxdur, sədaqət varay ana!
Sən oğlunu geri dönməz say ana!
Hər kəsə yaradan verməyib bil ki,
Üzü ağ, şərəfli ölüm yolunu
Anacan gözündən yaşları tez sil..
Ağlama,məğrur ol… hər bir əsgəri,
Bundan sonra öz oğlun bil ay ana!
Sən oğlunu geri dönməz say ana!!!
Ey millətim! Kökün var, taki Mu qitəsindən.
Tarixin var tarixin əslindən, ötəsindən.
Çətən minilliklərin ən sağlam çətəsindən.
Soyun sağlam bir soydur, sağlam dur sən, Türkiyəm!
Azadlıq peşindəsən, daim hürrsən, Türkiyəm!
Sən İslam dünyasının , sütunusan, belisən.
Sən mərdlər ocağısan, qəhrəmanlar elisən.
Sən Müsəlman Türklərin dünyadakı dilisən.
Dilini qısa tutma, Haqqı söylə Türkiyəm!
Geriyə addım atma, qal həp böylə Türkiyəm!
Hər zaman bir qəhraman xalqın vardır arxanda.
Yüzlərcə namərd əli olsa belə yaxanda.
Bütün dünya bilir ki, sən ayağa qalxanda.
Kafirlər məhkum olur yox olmağa, Türkiyəm!
Çaqqallar dəlik gəzir soxulmağa, Türkiyəm!
Mən Türk soylu Azərbaycan övladı Mirzə Tərxan.
Sözlərim silah olsun, vücudum sipər, qalxan.
Bu dünya olsa belə bu andan alxan-çalxan
Səfim səndən yanadır, dininləyəm, Türkiyəm!
İnşəAllah, sonadək səninləyəm, Türkiyəm!
(20.07.2016)
* * *
evində güzgülər bir ah tanımır..
sənin pəncərənin gecəsi olmur..
yaqut dodaqlarım çox günahkardı…
amma… elə yenə yağmur qoxuyur…
qəhərim qəhqəh çəkir küncdə-bucaqda…
saçlarım?.. sən getdin çilikləndilər…
çəkmən qapıdadı, yanır ocaq da…
söndü… yəqin ki, gəlməyəcəksən…
ulduzlar?.. yox.. daha çox ötmür…
daha diləmirəm onlardan səni…
sənə pıçıldasam səsim hönkürmür…
böyümüşəm… bilirəm dərdi sevməyi…
bir nağıl gecəyə uydurum.. sonra…
özüm inanaram uydurduğuma…
qayıtma… sevmə… mənə aldanma…
şeirlər yaz “ən xoş ayrılığına…,,
* * *
mən özüm-özümə qəniməm adam…
sənə baş ağrısı olaram ancaq…
mən sənin nəyinə gərəyəm adam?..
taleyim başına qaxınc olacaq…
mən sənə deyəndə ki heç sevməmişəm…
“bir ömür itirmisən,, deyərdin… heyif…
bir özgə nəfəsdə isinməmişəm…
dilim çox adama “xoşbəxtəm…,, deyib…
bu dünya nə səni, nə məni götürməz…
biz buralara yad adamlarıq…
ruhun şıltaqlığı bəla gətirməz…
lap gətirsə də… eşqə yozarıq…
çoxdandı təkliyimlə evliyəm adam…
qəfil xəyanətimi o bağışlamaz…
mən elə əvvəldən beləyəm adam…
sevda utancağı, haldan anlamaz…
Vüsalın xoş gecəsi yar vədəsində gəlmədi,
Meydanım oldu mənim dar, vədəsində gəlmədi.
Ürəyim döndü közə, alışdı hicranı ilə,
Odu ram eyləməyə qar vədəsində gəlmədi.
Könlümdən seyr eləmək keçdi baği-behiştini,
Əl atdım, əllərimə nar vədəsində gəlmədi.
İstədim yar şəninə məclisi-toyxanə qurum,
Gecikdi məclisimə tar, vədəsində gəlmədi.
Gəlməliydi, ay Mais, görən nə üz verdi yara?
Sözünü eylədi inkar, vədəsində gəlmədi.
Bu yazımızda Zeynelabidin Makas’ın yayına hazırladığı “Azerbaycan Çağdaş Hikâye Antolojisi”ni sizlere tanıtacak ve kitaptan kısa bir hikâye sunacağız.
Söz konusu olan kitap Kültür Bakanlığının “Türk Dünyası Edebiyatı” serisinin 19. kitabı olarak 1991 yılında 10.000 adet olarak basılmıştır.
Kapak düzeni Ümit Yüksel tarafından tasarlanan kitap 16×24 cm ebadında olup 22+729 sayfadan ibarettir.
Kitabı yayına hazırlayan Yrd. Doç. Dr. Zeynelabidin Makas 1952 Iğdır doğumlu olup bundan başka:
1-Türk Halk Hikâyelerinde Zaman
2-Türk Dünyasından Masallar
3-Çağdaş Azerbaycan Âşık Şiiri Biçimleri
isimli kitapları da bulunmaktadır.
Tanıtmakta olduğumuz Kitabın sunuş yazısına Prof. Dr. Dursun Yıldırım şöyle başlıyor:
“Azerbaycan Türkleri, bizim gibi Oğuz dairesine mensuptur. Batı Türkçesi’nin Doğu kanadını teşkil ederler. Azerbaycan Türkleri tarafından “ Azerbaycan Edebiyatı” tabiri yenidir. Daha önceleri “Azerbaycan Türkleri, Azerbaycan Türk Dili, Azerbaycan Türk Edebiyatı” tabirleri kullanılmaktaydı. Ancak Bugünkü (1991)Sovyet resmî görüşü içinde “Azerbaycan Edebiyatı” ve etnik ad olarak Azerî tabiri kullanılmaktadır. Amacımız farklı alfabeler içinde kendini Türk dili ile ifade eden yazar ve şairlerle Türkiye okuyucusunu tanıştırmak olduğuna göre, burada tabirler için yanlış/doğru tartışmasına girmenin bizi bir sonuca ulaştırmayacağı açıktır. Okuyucu ile yazar ve şair arasına girmektense onları başbaşa bırakmak daha doğru olur, düşüncesindeyiz.”
Azerbaycan Çağdaş Hikâye Antolojisi adlı bu eserde Azerbaycanlı elli dört yazarın birer hikâyesi bulunmaktadır. Kitaba dâhil edilen hikâyeler rastgele seçilmemiş, yazarların mevcut eserlerinden ilgili olanlar tarandıktan sonra alınmıştır. Buradaki gaye Azerbaycanlı hikâyeciler ile Azeri hikâyeciliğini Anadolu okuyucusu ile tanıştırmaktır. Bunu sağlamak için de Celil Mehmedguluzade’den başlayıp kronolojik bir sıra takip edilerek Vagıf Sultanhanlı’ya kadar elden geçirilen yazarlardan seçilen hikâyelerle zengin içerikli bir antoloji meydana getirilmiştir. Nitekim eserin giriş yazısını yazan Azerbaycanlı âlim Prof. Dr. Kasım Kasımzade de bu konuyu özellikle belirtmiştir.
Okuyucunun daha objektif bir mukayese yapmasını sağlamak amacıyla hikâyeler Azerî Türkçesiyle kitapta yer almakta olup eserin sonuna Azerice bir sözlük de ilave edilmiştir.
Örnek teşkil etmesi bakımından kitaptan aldığımız Masallı ilçesinin Mollaoba köyünde 1923 yılında doğan âlim, şair ve yazar Gülhüseyin HÜSEYİNOĞLU’nun Ana isimli hikâyesini sunuyoruz.
ANA
Men, onun tez tez tenha gûşelere çekilerek ağladığını eşidirdim. Bir defe özüm de bunun şâhidi olmuş, ona teselli verme arzusu ile yanına getmiş, lakin bir kemle de danışabilmemişdim. Ahı men ona ne deyebilerdim? Hamı ona “darıhma, al Leyla hala, mektup gelmeyende ne olar, yegin uzak yerdedir, Allah goysa özü geler” dedikleri halde, ona aynı sözlerle men de teselli verebilirdim mi? Yoh, asla yoh! Bes onda gece-gündüz sızlayan kalbini nece soyutmalı idim? Bunları düşünende nitgim tutulur, üreyim şiddetle çırpınırdı.Leyla hala bizim gonşumuz idi. Yaralanıp cepheden gayıtdığım günden beri o, hemîşe bize gelip geder, menimle söhbet etmeyi çok severdi. Men ise onu her defe görende derdim tezelener, bir anda başımın üstünü keder bulutları alardı. Leyla hala bu kimi durumlarda üzüme diggetle bahar, gussemin asıl sebebini bilmediyinden, ince ve mihriban sesi ile mene teselli verirdi.
Ana senin boyuna gurban, darıhma, igidin başına çoh işler geler, oğul, şükür Allah’a ki, sağ-salamat gelip çıhmısan!..Yaraların da sağalıp… biraz zayıfsan, ne olar, o da düzeler, yeter ki, canın sağ olsun!..
Birgün bahçamızdakigocapalıt ağacının kölgesinde uzanıp kitap ohuyordum. Birden ürek yahan, yanıklı bir ses meni kitapdan ayırdı. Dinlemeye başladım; kim ise ağlayır, hazîn hazîn bayatı deyirdi.
Ezizim Balaban’ı
Asta çal balabanı.
Hamının balası geldi,
Bes menim balam hanı?..
Tüylerim ürperdi, bedenime yayılan üşütme iliklerime işledi. Tâlihinden yanıklı yanıklı şikâyet eden bu gadın sedâsı mene tanış geldi. Ayağa durup gomşu hayata bahdım; ağlayan o idi. Leyla hala. O, evlerinin gabağında oturup, tohuduğu orabı gözyaşları ile isladırdı. Bu hal, meni son derece müteessir etdi. Onun yanına gitmek istedim, ele bu vaht bir sahsağan uçup, Leyla hala ile bizim bağımızı ayıran hendeyin üstündeki garağaca gondu ve gığıldamağa başladı. Gulağına kuş sesi deyen Leyla hala, gafleten yuhudan oyanan adamlar kimi, tez başını galdırdı ve şad heberler müjdecisi sahsağanı görüp sevindi. O, ayağa galhdı ve çohdan ahtardığı kuşa heyacanla müracaat etdi:
-Ey nisgilli anaların hoş müjdecisi sahsağan, eger balam gelecekse, yerini deyişdir; sahsağan, yerini deyişdir…
Sahsağan ise budagdaoturup, yerinden terpenmirdi.
Ana kalbi daha dözebilmir, bütün dertlerini açıp ona söyleyirdi:
-Ahı men anayam, sahsağan, balam gelecekse, yerini deyiş, eşidirsen mi? Yerini deyiş…
Sahsağan gonduğu ağacda itinasız oturup, ganatlarını oynadırdı. İntizar ana ise, mahzûn bahışlarını ondan çekmeyerek ümidle gözleyirdi. Onun bu hali ve yalvarışları meni son derece müteessir etdi. Ağır düşünceler içinde çırpınırken, birdenbire haradansa ağlıma bir fikir geldi: sahsağanı uçurtmak. Ele bu maksatla da bürünüe bürüne garağacın altına geldim ve yeden bi daş götürüp atdım; kuş uçdu. Bu an elebil ananın da kablinden keder uçdu, onun gözyaşları gurudu, rengi açıldı, titreyen dodaglarına tebessüm gondu…
Men onun sevincle “şükür, şükür” deye eve girdiyini görüp, yapdığımdan razı bir vaziyetde geri döndüm.
Bu hadise aynı şekilde sabah da devam etdi. Yazık Leyla hala oğlunun sağ olduğuna inanır, daha ağlamırdı.
Ancak men, onu aldatmağıma peşman olmuş, vicdan azabı çekmeye başlamışdım. Leyla halanın günahı ne idi, niye men hegigeti ondan gizledirdim? Cephe dosdumun hâhişini, son sözlerini, vesiyyetini yerine getirmemekde men haklı idim mi? Bu sualler dâima meni düşündürür, kalbim sıhır, ezirdi.
Sahsağanı uçurtduğuma teessüf edirdim. Ancak ne etmek olardı, artık geç idi, kuş bu işe örgeşdiyinden, Leyla halanın nevâzişkâr sesini eşiden kimi kanat açıp fezalar uçar, ana sevinir, men ise geherlenirdim.
İsti Ağustos günlerinde biri idi. Hayatda oturup söhbet edirdik. Birneçe gonu-gomşu, tanış-bilişimiz bize toplaşmışdı, Leyla hala da burada idi. Biraz söhbetten sonra emim üzünü mene tutup, cephede olup bitenlerden danışmağımı hâhiş eledi. Men, oturanları birer birer nezerden keçirip, daha çoh Leyla halaya bahdım. Onun dâima yollar esiri olan hasretli bahışları bir an mene zillendi. Men, nedense tereddüt edip, danışmak istemirdim. O, bunu hissetdiyinden, yavaş ve titrek bir sesle dedi:
-Danış, oğlum, danış, şirin söhbetinle ana kalbini dindir.
-Eziz dostlar, gulag asın, size gehremen bir ellimiz bâresinde danışacağam. Deyerek, söze başladım…
Men evvelce, onunla ilk defa nece görüşdüyümden, çiyin çiyine vuruşduğumuz savaş meydanlarından, onun cesaretinden nakl edip, sonra asıl metlebe keçdim:
-Biz cepheye getdiyimiz zaman birbirimizden ayrılmamaya and içmişdik. Lâkin amansız ecel bizi ayırdı. Şiddetli vuruşmaların birinde dostum köksünden yaralandı ve bir an içerisinde yıldırım çarpmış ağaç kimi yere serildi. Men, tez özümü ona yetirdim. Dostumu gan aparırdı. Tez başını yerden galdırıp dizlerimin üstüne aldım, ellerimle saçını sığalladım. “Sen ne edirsen, dostum, kalk yaran çoh da ağır deyil, keçip geder” dedim. “Yoh…mene teselli verme… Dostum… Senden bir hâhişim var: Vetene dönsen, bize gedip gözü yol çeken anamın gözlerinden öpersen…Deyersen ki, veten evladı eve dönende…o, yollar üste durup meni gözleyende…Bes menim balam hanı…hanı? Deyerek ağlamasın…”
Dostum bu sözleri deyip daha danışmadı, şefget bacıları yetişene geder dizlerimin üstünde can verdi.
Biz, onu hörmetle defn etdik. Onun cephe yoldaşları, onun ganını yerde goymayacaklarına dâir and içtiler. Men de onun cenazesi garşısında diz çökerek and içdim.
Sözümü gurtarıp Leyla halaya bahdım. Onun gözleri yaşarmışdı, sinesi aramsız galhıp enirdi. O, gözlerimin içine bahır, odlu bahışları ile meni sarsıdırdı. O bahışlar mene neler söyleyirdi? Men, Leyla halanın gözlerindenkalbini aydınca ohuyurdum. Buna göre de onun ızdırapları garşısında “o, senin oğlundur, ana , icâze ver gözlerinden öpüm” diyebilmedim ve üzümü emime tutup:
-Emi can, indi de görüm bele bir oğulun anasına ağlamak yahışar mı?
Emim, sualımın asıl mânâsını anlayıp, derinden köksünü ötürdü, Leyla halanı süzerek:
-Yoh, oğlum, yahışmaz; heç yahışmaz! Deye, cavap verdi…
Bu ehvalatdan sonra men hergün Leyla hala ile üzüze gelirdim. O, hemîşe aynı bahışlarla mene bahır, mahzun bahışları ile “balam hanı?” deyirdise de, sorulmağa dili varmır, cesareti tükenir, gorhudurdu!
Beli, o gorhudurdu… gorhudurdu… çünkü ana idi!
1944
SÖZLÜK
Özüm: kendim
Darıhmak: üzülmek
Yegin: mutlaka, elbette
Bes: peki, o halde
Gayıtmak: geri dönmek
Hemîşe: her zaman, daima
Gusse: gam, keder
Sağalmak: iyileşmek
Balaban: üflemeli çalgı
Bala: yavru, çocuk
Terpenmek: kımıldamak, hareket etmek
Ahtarmak: aramak
Nisgil: yürek ağrısı, dert
Dözmek: katlanmak, tahammül etmek
Hardan: nerden
Elebil: sanki
Hahiş: rica, istirham
Nevâziş: okşama, yakınlık gösterme
Geher: kahır, üzüntü
İsti: sıcak
Birneçe: birkaç
Üz: yüz, yön
Bâresinde: hususunda, hakkında
Çiyin çiyine: omuz omuza
Aparmak: götürmek, alıp gitmek
Sığamak: okşamak
Şefget bacıları: hemşire, hasta bakıcı
Aramsız: ara vermeden
Od: ateş
Bele: böyle
Ötürmek: geçirmek, bırakmak
Ehval: hal
Beli: evet, tamam
12 avqust 2016-cı il tarixində saat 17:00-da Beynəlxalq Mətbuat Mərkəzində AYB vəDGTYB üzvü, Prezident təqaüdçüsü, Türküstandakı Ə.Yasəvi adına Qazax-Türk Universitetinin öyrəncisi, istedadlı gənc şair Ruslan Dost Əlinin yeni işıq üzü görmüş “Ruslan Dostumun Kitabı” adlı ilk şeirlər kitabının “İmza günü” keçiriləcək.
Ünvan: AZ1100, Bakı şəhəri, Yasamal rayonu, Mətbuat prospekti, 23. Beynəlxalq Mətbuat Mərkəzinin 6-cı qatı.
Şəfa VƏLİYEVA,
Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Baş məsləhətçisi,
AYB və DGTYB üzvü, Prezident təqaüdçüsü, Gənclər mükafatçısı
Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi ilə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin birgə layihəsi olan “Gənc Ədiblər Məktəbi2″nin müdavimi, DGTYB Yönətim Kurulunun üzvü, Prezident təqaüdçüsü Ruslan Dost Əlinin “ruslan dostumun kitabı” kitabı işıq üzü görüb. Kitab müəllifin oxucularla ilk görüşüdür.Kitaba müəllifin son illərdə qələmə aldığı şeirləri toplanıb.
Şəfa VƏLİYEVA,
Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Baş məsləhətçisi,
AYB və DGTYB üzvü, Prezident təqaüdçüsü, Gənclər mükafatçısı
Sentyabr ayı idi. Anamın heç cür bağdan ayrıla bilməməsi ucbatından düz on bir gün dərsdən qalmışdım. Ürəyim darıxırdı, şəhərə getmək istəyirdim. Səkkizinci sinifə keçmişdim. Yox, dərs ilinin başlanmasına sevinmirdim. Müəllim danlayacaqdı, ona görə.
Söhbətdən belə başa düşürdüm ki, getməyimizə az qalıb, artıq maşın danışıblar. Bağda olduğumuz üç ay ərzində bir ərik, beş nar ağacına və üzüm tənəklərinə şəxsən özüm qulluq eləmişdim. Avqust ayının sonuncu gününə kimi onları budamış, suvarmışdım. Daha payız gəlirdi. Quluğa ehtiyacları yox idi. İndi onları təbiət özü suvaracaqdı.
Növbə kəsilməsi lazım olan quru ağaca çatmışdı. Nə vaxtdan quruduğunu xatırlamırdım. Onu həmişə belə görmüşdüm. Təxminən bir metr yarım boyu olardı. Gövdəsi çox qalın olmasa da mişarlamağa gücüm çatmayacağını anladım. Atama: – Gəl bu ağacı kəs – dedim. Mənə, – Sonra! – deyib başından elədi.
Əlimi uzadıb budaqlarından birini qırmaq istədim. Qırılmadı, əyildi. Hələ də elastik idi. “Deməli bu agac qurumayıb?”– deyə düşündüm. Onu sığalladım. Bütün gövdəsini mamır örtmüşdü. Züm-zümə eləyə-eləyə mamırları dırnaqlarımla qaşıyıb tökdüm. Dibini belləyib yumşaltdım. Gün batana yaxın onu suvardım. Təxminən on gün olardı ki, onun hamarlaşıb gözəlləşmiş gövdəsini sığallayıb başqaları yox, təkcə o eşitsin deyə lap yaxından ona mahnı oxuyurdum. Yavaş-yavaş dirçəlirdi. Budaqlarında xırda, yaşıl tumurcuqlar görmüşdüm.
Artıq həsrətlə gözlədiyim maşın gəlib çıxdı. Atam şəhərə aparacağımız çantalarımızı maşına qoymaq üçün götürdü. Anam evin qapısını bağlayıb mənə yaxınlaşdı: – Bu gavalı ağacı imiş. Çiçəklərindən tanıdım – dedi. Təəccüblə: – Məgər burda gavalı ağacı var? – deyə soruşdum. Əli ilə göstərib: – Arxaya dön bax, sənin ağacın! – dedi. Dönüb baxdım. “Mənim ağacımın” budaqlarında təxminən beş-altı ədəd alma ağacının çiçəkləri boyda, tünd çəhrayı rəngdə çiçəklər var idi. Əvvəlcə gözlərimə inana bilmədim. Axı payızda ağac çiçəkləməz! Sonra anladım ki, onun mənə qoşulub “sevirəm yar, səni mən yar” deyə mahnı oxumaq üçün dili yoxdur. Lakin o, mənim sevgimə cavab vermişdi. Çiçəkləri ilə!
Yalın dizlərimi yerə vura-vura ona doğru irəlilədim. Qapının yanındakı stulda oturmuşdu. Əynində yumşaq yun parçadan açıq sarı rəngdə gözəl paltar var idi. Həyəcanla ayaqlarını qucaqlayıb üzümü dizlərinə yapışdırdım.
– Yaxşı, söhbəti dəyiş, indi ağlayacaq…
Bibimin sözləri indiki kimi qulaqlarımdadır. Anamın bundan bir neçə dəqiqə əvvəl dediklərini o dəqiqə anlamışdım: “Ölsəydim bunlara kim baxardı?”
Ölmək nədir bilmirdim. Nəyi bilirdim ki?! Hələ təzəcə ayaq açmışdım. O vaxt bir cücənin belə ölümünü görmədiyim halda bu sözü eşidən kimi qəlbimin dərinliyində çox güclü bir sarsıntı duydum. Mənə elə gəldi ki, göydən iri, güclü bir əl uzanacaq. Anam bu əlin ovcunda qalacaq. Sonra bu əl anamı göyün heç kimə məlum olmayan qaranlıq, qorxulu dərinliklərinə aparacaq və mən onu bir daha görməyəcəyəm.
Sinəmin altında sanki bir quş çırpınmağa başladı. Anam əlilə kürəyimi oxşayıb: – Yaxşı, yaxşı, ölməmişəm sağam, görmürsən? – dedi. Dodağım səyriyə-səyriyə soruşdum:
– Ölməzsən?
Anam: – Yox, yox, ölməyəcəyəm… – deyib başımı aldatdı. Ömrüm boyu bu qorxu ilə yaşadım. Bir gün o əl göydən uzanıb anamı ovcuna aldı. Çəkib göylərin qaranlıq dərinliklərinə apardı. Dizlərini qucaqladım, öpdüm:
– Bəs demişdin ölməyəcəksən?
23-06-2016
ə
Ayrı bedenlerde bir can olalım
Aşkın ateşını tene salalım
Dilek dileyelim,öyle kalalım
Bizi bizden başka kimse bilmesin.
Aşıkların yeri gülşenler,bağlar
İntizar çekerse yüregi ağlar
Sitemi dünyanı, cihani dağlar
Senden ayrı düşsem yüzüm gülmesin.
Ağlama sevdam sil gözdeki nemi
Tebessüm yağdır kov yüzdeki gamı
Ver elini olsun vüslatın demi
Hüzün rüzgarları bize gelmesin.
17.02.16.
Yine esiri oldum ipsiz duyğuların
Kalemi kim tutu
Kağıtı kim buldu
Amansız, zamansız bir şiir akıyor yine
İmansız, gümansız bir sevda yakıyor yine
Yüreğimi, gözlerimi sıkıyor yine
Kelimeleri boğazıma tıkıyor yine
İçimden nehirler akıyor yine
Yakıyor,yakıyor, yakıyor yine.
Ağaçları kalem yapsam
Irmakları mürekkep.
Bulutlara yazsam, yazsam yine
Postacı rüzgarlara bıraksam
Bir sabah vaktı.
Tenha bir sokakta
Yakalasa seni
Uzerine yağsa siirlerimi
İslatsa tenini
Kaplasa vücudunu
Anlatsa beni
Ağlatsa seni
Anlarmısın…
29.07.2016
O gün ki , dünyaya göz açdı insan,
Kim kefə , kim də ki , əzaba gəldi.
Kim çıxdı allahın , haqqın yolundan,
O da ilahidən qəzəbə gəldi.
Saydığım üç şeydən qorun dünyada:
Qoyma ləkələnsin arın dünyada,
Qudurma artsa da varın dünyada,
Bir də ki , sədəlik hesaba gəldi.
Səni yaradanın duy varlığını,
Etmə nadanlıqla zay varlığını,
Dərk elə bəşərə pay varlığını,
Abrımız , həyamız icaba gəldi.
Bizə yol verənin yolu nur seli,
Ən əziz bəndəsi , qulu nur seli,
Göylərdən süzülən ulu nur seli,
Əmriylə müqəddəs kitaba gəldi.
Sevincin , ələmin övlalarıyıq,
Görünən aləmin övlalarıyıq,
Həvvanın , Adəmin övlalarıyıq,
Hamı bir birinə əsaba gəldi.
Deyən, çox yaşadım, qocaldı dünya,
Məni saxlamağa taqəti yoxdur.
Onu da çaşdırdı gördüyüm röya, –
Xaliq özü vardı, xilqəti yoxdu…
Şəffafmı əlində tutduğu qələm?
Hərdən tərsə düşür sıralaması.
Güya bərabərmiş sevinclə ələm,
Bizik Tanrımızın qaralaması.
İşıqlı dünyaya can atırıq biz,
Divlar aləmidir bu zülmət dünya.
Qırxıncı otaqdır hələ qəbrimiz,
Sirrini saxlayıb məhşərə güya.
Tanrı qələmdən çox pozan işlədir,
Bəs: -Yoxdur,- deyirlər,- yazıya pozu?
Ölüm də, doğum da eyni çeşmədir,
Ömrü də ölümün qələmi yazır.
Birinci Dünya müharibəsi zamanı Osmanlı imperiyasına qarşı İngiltərə və Fransanın öncüllüyü ilə həyata keçirilən gizli Sayks-Piko sazişi bütün İslam coğrafiyasının işğal edilərək bölüşdürülməsini nəzərdə tuturdu.
Birinci Dünya müharibəsi zamanı Osmanlı imperiyasına qarşı İngiltərə və Fransanın öncüllüyü ilə həyata keçirilən gizli Sayks-Piko sazişi bütün İslam coğrafiyasının işğal edilərək bölüşdürülməsini nəzərdə tuturdu. Sazişin böyük bir qismi, demək olar ki, həyata keçirildi. Lakin türk millətinin yüz minlərlə övladını şəhid verməsi bahasına apardığı qəhramanlıq mübarizəsi və Atatürkün bir lider olaraq ortaya çıxması sazişdə yer alan planın tam başa çatmasına maneə törətdi. Qərb İttifaqı Türkiyə Cümhuriyyətinin bir dövlət kimi varlığını qəbul etmək məcburiyyətində qaldı. Bu gün Sayks-Piko gizli sazişindən 100 il keçməsinə baxmayaraq, eyni qüvvələr sazişin tamamlanması əzmi ilə yenidən hərəkətə keçmişlər. Bu mənfur plana görə Türkiyə bir neçə hissəyə bölünməli, türk milləti isə öncə Mərkəzi Anadoluya sıxışdırılmalı, növbəti mərhələdə isə tamamilə Orta Asiyaya sürgün edilməlidir.
Türkiyədə baş verən son dövlət çevrilişi cəhdi də məhz Fətullah Gülən və tərəfdarlarını bir maşa olaraq istifadə edən İngiltərə öncüllüyündəki Qərb İttifaqının Türkiyəni yenidən işğal etmə planının tərkib hissəsidir. Türkiyənin işğalı ilə nəticələnə biləcək ilk çevriliş cəhdi geri püskürdüldü. Lakin türk milləti yaranmış təhlükənin keçdiyinə əmin olmadığı üçün bu günə qədər meydanları tərk etməyib. Burada diqqət çəkmək istədiyim məqam hazırda davam edən təhlükənin yalnızca Türkiyə üçün olmamasıdır. Çünki hədəf hər nə qədər Türkiyə olaraq görünsə də, əsl hədəf türklük və İslam aləminin yox edilməsidir. Türkiyə İslamın son qalasıdır və bu savaş artıq Türkiyənin mübarizəsi olmaqdan çıxmışdır. Bunun üçün dünyanın harasında olmasından asılı olmayaraq, müsəlmanların İslam dünyasının məhv edilməsi üçün başladılan bu həmləyə qətiyyətli şəkildə qarşı çıxması və müsəlman ölkələrin Türkiyəni birmənalı olaraq dəstəkləməsi lazımdır. Müsəlmanların tək vücud olmalarının zamanıdır. Allah Türkiyəmizi və bütün müsəlmanları qorusun.
Ramiq VƏLİYEV,
Gəncləri Mənəvi İnkişafı İctimai Birliyinin sədri
Getdikcə tənhalaşan və sevgidən uzaqlaşan insanlar, əxlaqi degenerasiya, iqtisadi böhran, yoxsulluq, terror, anarxiya, qarşıdurmalar artıq dünyanın sadəcə müəyyən bölgələrini əhatə etməklə qalmır. Baş verənlər sadəcə bir bölgədə deyil, bütün dünyada bəzi şeyləri dəyişdirmək lazım gəldiyini göstərir.
Rabitə və kommunikasiya əsrindəyik. Hər kəsin başqasının sıxıntısından xəbərdar olduğu və təsirləndiyi dünyada yaşayırıq. Başqasının bədbəxtliyi üzərində xoşbəxtlik qurmağın mümkün olmadığını təcrübələrimizlə öyrəndiyimizə görə, indi yaraları birlikdə sağaltmalı və tezliklə “sağalmağın” yolunu tapmalıyıq.
Keçən əsrdə zülmün mərkəzində olan İslam dünyası bu əsrdə irəliləyişin lideri ola bilər. İslamı tanımayan bir çox insan ilk baxışda bunun necə olacağını anlamaya bilər, halbuki bu, çox asandır. Sevməyi bilməyənlərin 1400 ildir din adı altında müsəlmanların üstünə yüklədikləri bütün zəncirləri qırıb Quranın sevgi dolu ruhuna tabe olmaqla, həsrətində olduğumuz sivilizasiyanı qurmaq mümkündür.
Elmi, texnologiyanı, incəsənəti müsəlmanlara qadağan edərək, bir növ əlini-qolunu bağlayıb əzilməyə məhkum edənlərin təsirini aradan qaldırmağın yeganə yolu maarifləndirmədir.
Ancaq burada həyati əhəmiyyətli bir xüsus var. Sözsüz ki, qərb təhsili şərtdir, ancaq qərbdə təhsil aldığı halda, şərqə və Afrikaya gedib terrorçuluq edən müsəlmanların sayı çoxdur. Bu xüsusun üzərində yaxşı düşünmək lazımdır. Aydındır ki, cahillik içində qalanları istiqamətləndirmək daha asandır, bəs elm, fəlsəfə, incəsənət, texnologiya və s. kimi sahələrdə yaxşı təhsil almış gəncləri terrora sövq etmək necə mümkün olur? Diqqətlə baxdıqda problemin istər qərbdə, istərsə İslam dünyasında zorakılığı və şiddəti qanuniləşdirən təhsil sistemi olduğunu görürük.
Qərb təhsil sisteminin mənfi amillərinin nələr olduğunu bilirik. İstər şiə, istərsə sünni yazılı mənbələrindəki zorakılığa, şiddətə təşviq edən fikirlər çox vaxt qulaqardına vurulur. Təəssüf ki, bir çox gəncə İslam öyrədilərkən, əvvəlcə, bu mənbələr öyrədilir. Quranda nə yazıldığından heç xəbəri olmayan, bildiklərini isə xurafatçı düşüncə tərzi ilə öyrənmiş nəsil şiddətə asanlıqla yönəlir.
Bir tərəfdən: “İslam sevgi dinidir”, – deyərkən, digər tərəfdən namaz qılmayanın, oruc tutmayanın, hətta saqqalını qırxanın öldürülməsini əmr edən mənbələrin olması həm ciddi ziddiyyət, həm də mühüm təhlükədir. İslamın qadına dəyər verdiyindən bəhs edənlərin “qadınlar nə desələr, dediklərinin əksini edin”, “qadınlar yarım məxluqdur”, “cəhənnəm əhlinin əksəriyyəti qadınlardır” kimi “hədis”lərin əsassız olduğunu qəbul etməmələri ciddi problemdir. İslama sonradan daxil edilmiş və Qurana zidd olan nifrət, qəzəb, zorakılıq dolu ifadələr aradan qaldırılmadan: “Müsəlmanlar sevgi dolu insanlardır”, – demək kifayət deyil.
Əlbəttə, Qurana görə, müsəlmanlar sevgi dolu, mehriban, mərhəmətli olmalı və insanlara heç cür təzyiq göstərməməlidirlər. Ancaq əsl məsələ İslam aləminin bir qisminin Qurana deyil, bəzi batil adətlər və xurafatlara görə hərəkət etməsidir. Odur ki, yuxarıda bir-iki misal çəkdiyimiz xurafatların hamısı aradan qalxmadıqca, müsəlmanlar Qurana üz tutmadıqca İslam adı altında zorakılıq edənlərin qarşısının alınması və islamofobiyanın aradan qalxması da mümkün deyil.
Təqribən 150 ildir elmi, incəsənəti, texnologiyanı, keyfiyyəti, mədəniyyəti müsəlmanların əlindən alıb, əllərini-qollarını bağlayan xurafatçılığın necə böyük bəla olduğunu görməmək mümkün deyil. Bəzi qərblilər bu bəlanı aradan qaldırmaq üçün İslama qarşı çıxmağı üstün tuturlar. Halbuki bu, bəlanı daha da böyüdür, radikalizmə və zorakılığa təşviq edir. Xurafatçılığın və zorakılığın çarəsi Qurandır.
Tədqiqata və təhlilə təşviq edən, incəsənətə və gözəlliyə dəyər verən, qadınların dövlət idarəçiliyində önünü açan, azad düşünməyi təmin edən, insanların üzərindəki hər cür təzyiqin qalxmasının tərəfdarı olan, düşüncə və inancından asılı olmayaraq, insanların yaxşı yaşamasını irəli sürən, sevinci, yaradıcılığı istəyən Quran əxlaqı müsəlmanların yeganə çıxış yoludur.
Müsəlmanlar bu əxlaqın qazandırdığı düşüncə tərzi ilə yanaşdıqda təkcə İslam dünyasını xilas etməyəcək, eyni zamanda, bütün dünyaya istiqamət verən yeni sivilizasiya quracaqlar və insanlara yol göstərən işıq olacaqlar.
Ülviyyə ƏLİZADƏ
Əxlaqi degenerasiyanın geniş yayıldığı dövrdür. Cəmiyyətdə müxtəlif problemlər mövcuddur, ancaq bu problemlərin içində çox ciddi bir problem var … Son zamanlar geniş yayılmış bir əxlaqsızlıqdan – homoseksuallıqdan danışmaq istəyirəm. Bəzilərimiz bu cür insanları gözlərimizlə görmüşük, bəzilərimiz də ekrandan. Homoseksuallıq çox geniş və sürətlə yayılan problem olduğu üçün hər kəsin bu əxlaqsızlığa qarşı diqqətli olmasını istəyirəm.
Bir neçə il bundan əvvəl bu cür insanları görəndə insanlar qorxurdu, çəkinirdi, belə çirkinliyi görməkdən çox diksinirdilər. Ancaq indi bu, çox adi hal kimi qarşılanır. O cür insanlar nəinki cəmiyyətdə rahat gəzirlər, hətta bu əxlaqsızlıq geniş şəkildə televiziya kanallarında, radiolarda, filmlərdə, musiqi kliplərində, jurnallarda, internet saytlarında, bir sözlə, dünya səviyyəsində təbliğ olunur, hətta insanlar təşviq edilirlər. Bu əxlaqsızlıq müasirlik, demokratiya adı altında insanlara göstərilir. Halbuki bu, əxlaqsızlıqdan, çirkin utanmazlıqdan başqa bir şey deyil. Hər şeydən əvvəl, Allahın sevmədiyi və qadağan etdiyi əxlaqdır. Bir Quran ayəsində bildirildiyi kimi:
Lutu da (elçi göndərdik). Bir zaman o, öz qövmünə demişdi: “Sizdən əvvəl aləmlərdən heç kəsin etmədiyi iyrənc əməli sizmi edəcəksiniz? Siz, qadınları qoyub şəhvətlə kişilərin yanına gedirsiniz. Həqiqətən, siz, həddi aşmış adamlarsınız”. (Əraf surəsi, 80-81)
Bir də insanlara bu mesaj verilir: homoseksuallıq xəstəlikdir, əgər insanlar belə davranırlarsa, özlərindən asılı deyil, bu, xəstəliyin nəticəsidir və guya insanlara düşən də bu xəstəliyə yoluxmuş insanlara şəfqətlə və hörmətlə yanaşmaqdır. Sevgi, şəfqət kimi sözlərdən istifadə edərək homoseksuallığı haqlı göstərmək qəsdən edilən təbliğatın nəticəsidir. “Onlar haqlıdırlar”, “homoseksuallıq xəstəlikdir”, “sevginin qarşısını almayaq” demək dünya üçün çox böyük təhlükədir. Əvvəla, bu, bir xəstəlik deyil. Fiziki quruluş, xromosomlar, hormonlar, neyroloji, yaxud da biokimyəvi təbiət və s. üzərində aparılmış araşdırmalar homoseksuallar və heteroseksuallar arasında heç bir fərq üzə çıxarmayıb. Bir insan Y cinsi xromosomunun olub-olmamasından asılı olaraq ya kişi, ya da qadın kimi doğulur. Qadınlar irsən biri atalarından, digəri analarından olmaqla iki X xromosomuna sahib olurlar, kişilər isə həmişə atalarından gələn bir Y xromosomuna və həmçinin analarından gələn bir X xromosomuna sahibdirlər. Buna görə də qadınlar XX, kişilər isə XY-dirlər.
Allah bizi insan kimi yaradıb, qadın və kişi olaraq. Bizim də fitrətimiz elədir ki, qadın kişidən xoşlanar, kişi də qadından. Bu, Allahın yaratdığı qaydadır, həm insan bu cür həyatdan zövq alır, fitrətinə uyğundur, beləliklə, insan nəsli də davam edir. Ancaq “müasirlik” adı altında insanlar təşviq edilir ki, insan azaddır, müstəqildir, necə istəsə, o cür də yaşaya və seçimini edə bilər. Əlbəttə ki, insan azad və düşünən məxluqdur, ağıl çərçivəsində istədiyi seçimini edə bilər. Ancaq “mən azadam, kişiyəm, gedim kişi ilə əlaqə qurum, bundan kiməsə zərər vermirəm ki”, – demək o insanın həm özü üçün, həm də cəmiyyət üçün bəladır. Məsələn, ABŞ-da aparılan bir səhiyyə araşdırmasının nəticəsinə görə, homoseksuallar heteroseksual insanlara görə 50% daha çox depressiyaya düşməyə meyil göstərir və narkotikdən asılı olurlar. İntihar etmə nisbətləri isə 200%-dən daha çoxdur. Bir homoseksual bir heteroseksuala görə 24 il daha az yaşayır. Homoseksuallar QİÇS səbəbindən həyatlarını 40 yaşlarının sonunda itirdiyi halda, heteroseksual insanlar orta hesabla 70 il yaşayırlar.
İnsana Allah ağıl verib, bu bizi digər canlılardan ayıran ən önəmli amildir. İnsan ağıl və vicdanla Allahın buyurduğu kimi yaşasa, xoşbəxt, hüzurlu, azad və rahat olar. İnsanlar dindən, yaradılış məqsədlərindən uzaqlaşdıqları üçün rahat, xoşbəxt ola bilmirlər.Bu cür əxlaqsızlığa əl atır, xoşbəxtliyi fərqli yerlərdə axtarır, öz cinsindən olan insanlardan zövq almağa çalışırlar, bəziləri içki, qumar, narkotik aludəçisi olur … Halbuki bu əməllər insanlara nəinki rahatlıq verər, əksinə, insanın ağlını başından alar, özünə olan hörmətini itirər, həm özündən, həm ətrafındakı insanlardan nifrət etdirər, hətta cinayətlərə qədər aparıb çıxarar. Bizi yaradan Allahdır, Allah necə xoşbəxt olacağımızı da, necə həyat sürdüyümüz zaman rahat olacağımızı da bilir. Odur ki, insana düşən fitrətinə uyğun yaşamaqdır.
Ülviyyə ƏLİZADƏ
– Ay Zibeydə xala, deyirəm qorxu qalıbe bu Asimanın canında. Hər gecə yerindən dik atılır. Müharibədə necə qorxu keçiribsə, elə o vaxtdan heç canından çıxmır da. Deyirəm bəlkə bir çildağçıya göstərək? – çıxılmaz vəziyyətdə qalan Minəxanım qaynanasından kömək istədi: – Amma heç bilmirəm bunu ona necə deyim, ora necə aparım? Bəlkə səni eşidə, ay Zibeydə xala.
– Az fikir eləmə, getməzsə, biz də canıyanmış çildağçı Güləndamı çağırarıq evə gələr – Zibeydə arvad onu sakitləşdirməyə çalışdı.
Minəxanım bunu eşitcək sevindi:
– Görəsən gələr? Nə yaxşı olardı, ay Zibeydə xala.
– Demək sən belə elə. Axşam Asiman evə gəlsin. Sən hələ bir ona de, gör nə deyir. İşdi-şayət razılaşmasa, onnan sonra mən Güləndamla danışaram – deyib Zibeydə arvad öz göstərişlərini verdi.
* * *
– Dediyimi bisirmisən, ay Minə? –yaş əlini dəsmala silə-silə yeməyin qoxusuna mətbəxə keçən Asiman arvadından soruşdu.
– Əlbəttə.
Minəxanım işi keçsin deyə gülər üzlə ərini qarşılayıb qazın üstdə qaynayan düşbərəni kəfkirlə qarışdırdı. Asiman buxarlanan yeməyin iysini dərin nəfəslə içinə çəkdi:
– Hə, onda gətir gəl.
Yemək tam hazır olduqdan sonra Minəxanım bir neçə dəqiqənin içində hazırladığı təamlarla süfrəni bəzədi. Düşbərədən əlavə ərinin ən çox sevdiyi qutabları da qaba düzüb süfrəni doldurdu. Asiman yeməyə təzə başlamışdı ki, Minəxanım da stulu çəkib əri ilə üzbəüz əyləşdi:
– Hə necədir?
Asiman bir qaşıq düşbərəni üfləyib ağzına qoydu.
– Hmm… Əla! – deyib gözucu onu maraqla izləyən arvadına baxdı: – Görürəm sözlü adama oxşayırsan.
– Ay Asiman, deyirəm müharibədə keçirdiyin istressdən sonra yaman qorxmusane. Gecələr yata da bilmirsən, yerindən dik atılırsan. Bəlkə bir çildağa gedək, hə, nə deyirsən?
– Nə qorxu, ay qız? Gic-gic danışma. Onun-bunun yanında da deyərsən məhlədə biabır edərsən məni.
– Elə demirəme, ay Asiman. Bir az həyəcanlanmısan da yəni – Minəxanım tez sözünü düzəldib əlavə etdi:
– Ay Asiman, sən …
– Ay qız, sus, sus! Yenə başlama boş cəfəngiyatlardan ötrü onun-bunun goruna and verməyə.
– Asiman, bax getməsən, Zibeydə xala çildağçının özünü bu evə gətirəcək.
– Ay qız, məhlədə mənim asobı uvajeniyam var. Indi də məhlə uşaqlarının yanında biabır eləmək istəyirsiz məni?
Uzun çək-çevirdən sonra Minəxanım ərini yola gətirə bilir.
* * *
Onlar Bakının “Kubinka” adlanan köhnə məhəllələrindən birinə girdilər. Yol kənarı boyunca düzülən bir-iki mərtəbəli həyət evləri, məhəllələr arasından keçən ensiz yollar labirint kimi dolaşıq olduğundan mənzil başına soruşmadan gedib çatmaq mümkün deyildi. Məhəllə adamlarından çildaqçı Güləndamın ünvanını dəqiqləşdirəndən sonra tinlərin birindən üzü yuxarı ara yol ilə qalxıb bir həyət evinə yaxınlaşdılar. Zibeydə xala həyətin açıq qapısını aralayaraq “Güləndam” deyə səsləndi. Güləndamın anası olan yaşlı bir qadın yaxınlaşıb onları çildağa gələnlər üçün ayrılmış kiçik otağa ötürdü.
– Keçin bir az gözləyin, əlində işi var, indi gələr.
Divarları hiss olunacaq dərəcədə köhnədən sadəcə əhənglənib ağardılmış, bəzi yerlərinin əhəngi hətta tökülmüş, boyası qopmuş taxta stullar, qapısız girəcəyə asılmış uçan həşəratlardan qorunmaq üçün cuna pərdədən ibarət bu otaqda bir müddət oturduqdan sonra nəhayət, özünü həsrətdə qoyan çildağçı xanım gəlib çıxdı. Bayaqdan boş divarlara baxaraq hövsələdən çıxan Asiman girəcəkdən içəri girən Güləndama tərəf döndü.
Maya kimi ağ üzü, al yanağından boynuna doğru düzülən silsilə xalları, ətli-canlı əndamı, xüsusilə də Iran xanımlarına məxsus iri qara gözləri ilə bu xanım göz qamaşdırırdı.
Güləndam otaqdakılarla görüşüb, salamlaşıb, hal-əhval tutandan sonra yanlarını basa-basa otağın bir küncündə qoyulan naqilli elektrik sobasına yaxınlaşdı. Uzərinə qoyulmuş göy parça bükülü, siqaret kimi ucu közərən çubuğun birini əlinə götürüb cəld hərəkətlərlə Asimanın boynuna, qollarına, ayaqlarına çəkdi. Asiman ətrafına fırlanan Güləndamın iri qara gözlərindən ətli-canlı əndamına qədər gözünün ucu ilə oğrun-oğrun süzdükcə, siqaret kimi bükülmüş parcanın közərən ucu ilə bədəninə dağ çəkilirdi. Ona toxunan “cəhənnəm odu” düşdüyü “cənnətdə” hiss edilmirdi. Necə deyərlər, gözü qalmışdı Guləndamın “gül əndamında”. Hər hərəkətində titrəyən yambuzları diqqətdən yayınmırdı. Asimanin oğrun baxışları da heç Güləndamın nəzərindən qaçmamışdı: “Hara baxır, görəsən bu şorgöz?!” Bəlkə də ondan idi ki, əlində tutduğu bükülmüş parçanın közünü ayılsın deyə yanan siqaret külqabıya basılan kimi onun bədənində basıb söndürürdü.
* * *
Qapıdan çıxan kimi Minəxanım öz aləmində olan Asimanın qolundan yapışıb silkələdi:
– Nə gözüvü zilləmişdin xalxın arvadına?
Asiman astagəl tələffüzü ilə sayıqladı:
– Görmədin, necə iri gözləri var idi?–böyrünü deşən dirsəyin zərbəsindən bir anlıq ayilib: – Anam-bacım olsun! Mən nə deyirəm ki?!
Minəxanım pıçıltı ilə qulağına qışqıraraq tez onun sözünü kəsdi:
– Bəsdir, hələ bir danışır da?
Asiman arvadı ilə yol boyu deyişə-boğuşa evə gəlib çatdıqdan biraz sonra ara sakitləşincə ufuldaya-ufuldaya yataq otağına çəkildi. Minəxanım isə deyinərək qonaq otağında çay süfrəsi hazırlamağa başladı.
İçəridən Asimanın yanğılı zarıltısı gəlirdi: – Ay aman, yandıııım. Yaman göynədire, ay Minə. Yandıme, yandım.
Deyəsən o bədənində közlənən yerlərin acısını yavaş-yavaş hiss edirdi.
Yavaş-yavaş artan ağrılar Asimanın naləsini “asimana” qaldırmışdı.
– Müharibədə heç belə odlanmamışdım, ay Minəəə. Oddadınız məni.
Minəxanım isə heç nə olmayıbmış kimi divanda oturub təzə dəmlədiyi çaydan bir qurtum ağzına alaraq televizorun pultunun düyməsini basdı:
– Sən hələ çox odlanacaqsan.
Televizorun ekranı işıqlanan kimi musiqi səsi Asimanin ahu-zarını üstələdi.
Yandım ay Allah, iri-iri gözləri,
Yandım ay Allah, iri-iri gözləri…
Azerbaycanın Kültür ve Edebiyat Portalının Irak temsilcisi
Şanım kanım
Dört bir yanım
Yurdum canım
Azerbaycan
Şan şühretim
Bol servetim
Tek cennetim
Azerbaycan
Glüstanım
Din imanım
Son mekanım
Azerbaycan
Kardaşınam
Sır daşınam
Öz daşınam
Azerbaycan
Türkmenelim
Ruzgar selim
Ata dilim
Azerbaycan
Kan yaş töküm
Boynum büküm
Sensen köküm
Azerbaycan
Azerbaycanın Kültür ve Edebiyat Portalının Irak temsilcisi
Hasretin boy atmış boyumdan yüca
Xocalı derdine yakıldım nece
Şuşa hep başımda gemli düşünce
Gönlümde sen varsın,can Karabağım
Ben sana canımı vermek isterim
Gelib de gülünü dermek isterim
Atamın yurdusun görmek isterim
Gönlümde sen varsın ,can Karabağım
Söyle kimler oldu yolun bağlatan
Kahr olsun kadere bizi dağlatan
Laçin kelbecerdi bizi ağlatan
Gönlümde sen varsın,can Karabağım.
Ben senin oğlunum çekerim cefa
Dolanım başına günde bin defa
Duşmanı maf edib buluruz sefa
Gönlümde sen varsın,can Karabagım
Senin tarıfını babamdan sordum
Her gün hasretnle oturup durdum
Kurbanım ben sana a benim yurdum
Gönlümde sen varsın,can Karabagım
Kubatlı,Zengilan,Fizuli nerde
Hankenti,Cebrayil sızlama derde
Yeniden geleriz koynuna bir de
Gönlümde sen varsın,can Karabağım.
Azerbaycanın Kültür ve Edebiyat Portalının Irak temsilcisi
Not : Değerli ve sevgili Azerbaycan Edebiyatçılarına, Irak Türkmenler arsında büyük ün kazanan son Klasik şairlerimizden olan ( Osman Mazlum )’un Bir kaç Yazdığı Hoyratlarında ( Bayatılarında ) ele alıp içinde kapsayan Felsefeyı sizlere açıklamak istedim. İnşallah beğenirsiniz. Saygılarımla.
Cansize
Ruh ne yapsın cansıza
Erbill’iye şereftir
Kurban versin can, size.
Esat ERBİL
Türkmen edbiyatı Irak’ta ve dünya Edebiyatı arasında geniş bir yer almıştır, bu zengin edebiyat bir çok bölümlerden oluşmuştur bu nedenle de plansız içine girmekle insan oğlu dalları arasında kendini kayp eder … İşte bu zengin dallarından örnek olarak alırsak ( Şiir, Hoyrat, Dörtlük, Öykü, öykücük, Sahne, Piyes, Düz Yazı, Araştıma ve diğer dalları … ). Biz Türkmenlerin medeniyet tarihimizda olduğu gibi zengin bir geçmişimiz vardır bunada tarih sayfaları belge olarak ep iyi bir tanıktır.
Şüphesiz şayet dönersek çok eski tarih sayfalarına ve tarafsız bir araştırmacı gözü ile tarih sayfalarını titizce takıp edersek görünür ki Türkmenler asil yerleri Ortaasyadan gelen bir kavumdur ( Daha net Aslımız Azerbaycalı olduğumuzu İyice biliyoruz ), ve Irak toprakları verimli olduğu için orada yerleşmeleri Tarihi çok çok eskiden beridir tespit olunmuştur, nedeni ise çünkü Irakın Toprakları verimli bir toprak ve sürekli Türk aşiretleri arasında çıkan çatışmalar nedenile bir birlerinden uzak düşüp oraları seçmişlerdir. Bu göç tarihlerini iyice araştırırsak ve tarihçilerin belge ve Orhun Yazılarına dayanarak biz Türkmenlerin Irakta yerleşme tarihimiz çok eski olduğunu vurgulamaktadır ve dönemide ( Sümerler dönemine dayanmaktadır ) … Böylece tarihimiz koca bir tarihtir ve edebiyatımızda ona göre koca olmaktadır. Bu sözümüze tanık olduğu yüzlerce şair ve Efsanevi yazarlarımız bulunmaktadırlar, işte edebiyatımızda yüzlerce dev şair ve yazarlar bulunmaktadır ve bir kaç filozof şairlerimiz vardır ki onlarıın ismiyle biz Türkmenler İftihar etmekten onur duyarız. Örneğin : Farabi, Nesimi, Şairler Sultanı Fuzuli, Kabil, Şeyh Cercisler, Garibi, Nesrin ERBİL, Mehmet İzzet HATAT, Ata TERZİBAŞI, Mehmet Sadik, Osman MAZLUM ve diğerleri.
Burada onu vurgulamak istiyorum ki Türkmen Edebiyatında yüzlerce dev kilasik şairlerimiz vardır ama Irak Türkmenlerinin son Kilasik şairlerimizden ki kendisiyle uzun zamanlar bir ortamda dostluk edip ve bir kaç suhbetlerde bulunmuşuz ve faydalı bilgiler edebiyat yeteneğime bir hoca olarak sunmuştur oda ölmez şairimiz merhum Avukat ( Osman MAZLUMDUR ).
( Mazlum ) diye biliriz hayatını Türkmen Edebiyatına adadı, o hiç evlenmedi hayatına ortak seçmedi belkide hayat ortağı sadece Türkmen Edebiyatı oldu, o elinden geldiği kadar biz Türkmenlere bir çok ürünler sundu, böylece diyebiliriz ki ( Mazlum ) kişisel mutluluğundan Türkmen Milleti için vaz geçt, ve hayatını Edebiyatımıza kurban verdi, buda bizim görüşümüzde en büyük özveridir ve büyük takdire şayendir.
Söylediğimiz gibi ( Osaman MAZLUM ) Edebiyatimizin önemli bir sembölüdür ve değerli bir yeride vardır, onun hayatından kısa bilgiler vermeyi burada uygun görüyorum :
Asıl ismi ( Osman Mustafa Ali ), 1922 yılında Kerkük Şehrinde dünyaya göz açmiştir, ilk ve orta ve liseyi Kerkükte bitirdikten sonra 1952 yılında Bağdat Üniversitesinin Hukuk Fakültesine alınmıştır, 1956 yılında Fakülteyi başarıyla bitirirken, 1957 yılından itibaren özgür Avukatlıkta çalışmıştır, sonradan Kerkük Mahkemesinde Baş Katip görevine atanmıştır, uzun yıllar hizmet sunarken en son Emekliye ayrılmıştır. 22 Temmuz 1995 tarihinde fani dünyaya göz yumup Allahin rahmetine kavuşmuştur, ve bizden ebedi ayrılırken Türkmen Edebiyatımız en son Eski Kilasik Şairlerimizden toprağa verilmiştir, gömütü nurla dolsun amin.
Bu uzun zaman içersinde yoğun çalışmaları nedeniyle bir çok ürünler ortaya koymuştur onlardan :
1 – Kerkük Hoyratları ( 3 Cilt ) – 1956 – Bağdat.
2 – Gönlümün Defterinden – Şiirler – 1967 – Kerkük.
3 – Abidin – Şiirler – 1972 – Kerkük.
4 – Hoyratlar – 1975 – Bağdat.
5 – Horuzla Hasbihal – Dörtlükler – 1986 – Bağdat.
6 – En son Değerli Yazar ve Sanatçımız ( Behcet Gamgin ) Beyleri Mazlümün Kitaplarda bulunmayan şiir ve gazellerini bir kitaba yerleştirdi oda ( Osman Mazlumun Ülfetnamesi ) adında bir kitap ortaya koydu.
Yukarıda sıraladığımız kitaplar bir Türkmenlerin Kütüphanelerini zenginleştirip yeni eserler kazandırmıştır, bu münasebetle uzun zamandan beridir büyük şairimiz ( Osman Mazlum ) hakında yazmak istemişim ama yoğun işlerim nedeniyle yolumda engel olmuştur.
Bu gün firsatı buldum ve bu firsatı kaçırmamak için bir kaç Cinaslı Hoyralarından ele alıp onları iceleyip ve ne kadar anlamlı olduğunu ve ne kadar Felsefe ve dirayetli hikmetli anlamlar kapsadığını göstermek istedim, benim yorumum olabilir ( Mazlum ) yazdığı hoyratların yüzde bir ifade ettiği anlamlar vermemişim ama onu anmak ve ruhune bir fatihavermek ve onu unutmamak vefadan geldiği için güzel Hoyratlarından bazisini ele aldık umit ederim ki azda olsa bile vefa görevimi ödemiş olabilirim.
Ben yaptığım araştırma ( Mazlum )’un Hoyratlarını incelemek değil belki de ne kadar ( Mazlum ) usta bir şair ve şiirinde ve Hoyratlarında Mantik kullanan birsi olduğunu ve bu Hoyratlar ne amaçta yazıldığını ve ne Felsefeyi anlam taşıdığını ifade etmesini göstermek isti istiyorum, diğer yandan bu Hoyratlar biz Türkmanlerin Milli Kimliğimiz olduğunu gençlerin gözleri önüne seergilermek istedim ki her zaman bu Hoyratlar biz Türkmenlerinin kimlikleri olarak güvenmelerini istiyorum. Başka bir önemli neden ise oda Hoyrat Cinasli olması ve kanadları arasında anlam bütünlüğünü göstermek istedim ki gelecek aydın gençlerimiz ve yeni kuşak Hoyrat yazan Hoyrat anlam bütünlüğü ile konu birliğinine önem vermelerini arzu ettim, bir araştırmacı olarak ( Mazlum ) Felsefe anlamlı Hoyratlarını genç yazarlarımıza titiz bir yol ile açıklamağı uygun gördüm ve inşallah başarlı olmamı ümit ederim :
( 1 )
Gülerem
Bülbül eyler güle, ram
Alam zevkinden güler
Men derdimden gülerem.
Yukarıdaki Hoyratın kanadlarına iyice bir göz atarsak, görürüz ki her şeyden önce Cinas bakımındancinası tamdır, birinci ve ikinci kanatlarına bakarsak anlam bütünlüğü mükkemeldir, çünkü gül ile bülbül ikiside yerleri bağdır bir birinede aşıklar, yanı birinci kanatta gül ile başlamiştir ikinci kanatta ise aynı bağdan dışarı çıkmıyarak bağ içinde kalmıştır ve bülbülün güle şeyda ve aşık olduğunu çok güzel ifade edip ve iyi bir uslupla göstermiştir ve bülbül güle hayran ollduğundan etrafında pervane gibi dolanmayı ( Ata sözünü vurguluyarak başına dolanım – Sevgi ve mühabbeti ifade etmektedir ), ve aşıklığını ispat etmek için kendine göstermektedir. Gel gelelim üç ve dördüncü kanadına, insan oğlunun safa içinde olduğundan mutlu olup gülmeleri gerekmektedir ve mutluluğa yol açılır, ama diğer yandan bazi kimseler de özelliklede hayatını başkalarına ödeyen ve elem içinde mutsuz yaşayanlar ki ne kadar da paraları bulunup ama saadeti bulmadıkları halde umutsusluktanda gülerler … Acı ve Üzüntü bazen insan oğlunu güldürür buda hayat Felsefesidir. Söylemeye değer ki yukarıdaki Hoyrat bence en mükkemel bir şekilde yazmıştır marhum ( Osman Mazlum ) Ağabeyimiz. Hoyrat her insanın yaşamında büyük bir rol oynamaktadır, bu yüzden sizlere en güzel ve anlamlı olanları örnek vermek istiyoruz.
( 2 )
Güleseri
Bülbül ver Güle, seri
Bağımı xazan vurdu
Koymadı gül, eseri.
( Mazlumun ) ikinci Hoyratında genel şekil ve anlam bütünlüğü daha mükkemel bir şekilde görünmektedir, birinci Hoyrattan daha güzel anlam bütünlüğü işlenmiştir :
Bağ içinde bulunan nesneler şunlardır ( Bağvan, Gül, Bülbül, Dikan, duvar ) hepsi bu hoyratta bulunup şayet zikr olunmamışsada ama onlara değinmiştir. Her bir hoyrat yazılırsa cinas – anlam bütünlüğü ve güzel şekil oluşursa bu üç öğe hoyratın değerini gösterecek ve her bir hoyratçı veya şair hoyratı yazdığı an bu öğelere dikkat etmeleri gerekiyor, şayet hoyrat bu şekilde yazılırsa o zaman bu hoyrat Cinas, anlam ve şekil bakımından bütün olacaktır. Bakınız ( Mazlum ) ne güzel işlemiştir bağda gülü ele almıştır, bülbülü de sadik bir aşık göstererek pervane gibi gülün başına dolanmaktadır ve başını gül oğruna kurban verirsede hale az olduğunu ifade etmektedir … Böylece tüm insanlara burada bir önemli mesaj veriyor oda :
Her aşık maşukuna başını kurban verse bile çok normaldır vefa , sevda, kurban ve özveri kapsayan aşk her zaman başarlı olacağına emin olmalarını gösteriyor ve en sonunda iki sevilern başın bir yastığta uyumalarına vesile olur ve mutlu bir yaşam önlerine sergiliyecektir.
Diğer yandan ( Mazlum ) insanlara genel olarak hıtap etmektedir ve onları hepsini çağırıp aynı şöyle felsefe olarak söylemektedir :
İsan oğlu ne kadar mutlu olursa olsun ama mutluluk nesnelerini elinde olduğu halde anıdan kayp ederse o zaman ümidini kayp ettiği zaman hayal alemine teslim olmaması gerekiyor ve mücadelesini sürdürüp devam etmesi gerekir. İşte felsefe anlamında burada meydanda ortaya çıkıyor ki söyliyor ( Bağımı Tikan vurdu … Gül eseri kalmadı ) yanı diğer anlamda felsefenin diğer yüzüne göz atarsak söyliyor ki yad eller her şeyimi alıp hiç bir şey bize bırakmadılar ve yerimizi, tarlalarımızı ve arsalarımızı elimizden alarak kendi öz yurdumuzda yabancı kaldık daha anlam bütünlüğünde söyliyor iyi insanlar az kaldı ve değerli insanlardan iz kalmamış gibi görünüyor, bu halde kanaatım var ki iyi mücadele sonucunda tekrar kayp ettiğimiz ve bize ayıt olanları geri alacağımıza ümit verip yeniden gülü dikip bağımızı avadan edip tekrar başlar süslü ve renkli güller ile düzen haline getireceğiz. İnsan oğlu bir kayp edip iki kayp ederse ama labut üçüncü veya dördüncü uğraşmalarında başarı elde eder ve umutlar gerçekleşir.
( 3 )
Kanala
Vapor girdi Kanala
Yüzüne suluk salma
Koy dudağım kan, ala.
Yukarıda bulunan hoyratta büyük usta şairimiz ( Mazzlum ) dünyanın bütün insanlarına anlatmak istiyor ki eskiden atalarımız nasıl hasta olanlara ilaç yapmaktaydılar, özellikle de eskide bugünümüz gibi ilaç nesneleri bulunmamaktaydı o zaman mazıdan bir ölümsüz bir örnek almış biz yeni kuşaklara anlatmak istiyor ki nasıl o dönemlerde hasta birsine ilaç yapılırdı. Bu hoyratta ( Mazlum ) bizleri ta 1920 yıllarına geri dönderip o dönemlerde bel ağrısı ve kemik hastalığı ve baş ağrısı olanların nasıl ilaç olurmuşlar bu ilaçı anlamak için açıklamak zorundayım ( evvelki zamanlarda atalarımı ve büyüklerimiz ” Hicame ” denilen yollar ile hastalar ilaç olunmaktaydılar, bu ilaç hakkında Peygamber Efendimiz Muhammed ( s.a.s ) buyurmuş bir hadisi şerifte : ki ” Hicame ” yapmak Müslümanlar için bir Sünnettir ), buda hastanın beliden ve boynundan yoksada yüzünden hicame olarak kan almakla gerçekleşirdi. ( söylentilere göre her insanın belinin üst bölgelerinde Bahar Mevsiminde gözdesinde bulunan tüm pis kan o bölgede toplanır bu nedenle de hicame belin üst bölgelerinde kan almakla olurdu, Hicame yapılırken hemen o hasta iyi olurmuş ve bel ile ayak ağrısı kesilirdi, söylemeye değer ki bazi Türkmen köy ve kasabalarımızda Hicamede ufak bir su Hayvanı kullanmaktaydılar onun ismi ” Sülük “tur, bu su hayvanı hasta kimsenin beline ve yüzüne bırakılıdı bu hayvanda tüm pis kanları hastanın canından alıp emerdi, sonradan bir başka sülük bele yoksada ayağa bırakırdılar böylece tüm pis kanlar hasta canından çıkıp iyileşirdi . Şimdi gel gelelim yukarıda yazıldığı Hoyratımıze büyük şairimiz bize ilk önceden Folkulor hasta ilac yollarını biz genc kuşaklara anlatıyor ve seslenip bakınız sizin büyükleriniz veya atalarınız öyle açıklayıp yollar ile hastalarını ilac etmekteydiler. Diğer yandan sevgiline hitaben söyliyor :
Ey sevgilim Sülüğe ne gerek var yüzüne salmışsın pis kanları emmek için bırak ben öpüşlerimle o pis kanları emip sömürüm ve seni iyileştirim, birde sen yanaklarını ağzıma koyda bak ne güzel oynayacağım ( Sülük ) yerine dişlerim dudaklarını eme eme kızartıp senin tüm eş ve can azarından kurtaracağam ve azarlarına son vereceğim, çünkü yanağının Zekatını dudaklarından alacağım ey dilber.
Böylece ( Mazlum ) bizlere sesleniyor bakınız atalarınızın izlerini kayp etmeyin onların izinde yuruyun.
( 4 )
Yazılanı
Bağ gezer yaz, yılanı
Başıma gelenden bil
Alnıma yazılanı.
( Mazlum ) bu Hoyratta bizlere yaz günlerinde bağları dolaşıp haberdar etmektedir ki yıllanlar çokalır yaz mevsiminde bağda dolaşırlar, böylece insanları uyarıyor ve dikkatlarını çekmek istiyor. Diğer yandan insan oğlu derler ki alnında ne yazılmışsa onu görmeli. ( Mazlum ) hayatını iki satırla anlatıyor mütsüz ve kimsesiz yanlız eşsiz ve yoldaşsız olduğunu anlatıyor ki bak yüzüne anlarsın bu insan kimsesiz ve mütsüz olduğunu alnında yazılmamış ama o kadar zülüm ve gam ile çile çekmiş kı alının yazısı hayat sıkıntılarından belli olmuştur.
Osman Mazlümün çok kimetli yukarıda gösterdiğimiz örneklerden daha fazla ve derin anlamlı Hoyrat ve şiirleri vardır burada yazımıza son vermek istiyorum derin saygı ve sevgilerimle.
Azerbaycanın Kültür ve Edebiyat Portalının Irak temsilcisi
Dünya hiçtir, sonu boştur,
Öz canıma, can istirem,
Bu Dünyanın, nesi hoştur,
Son Dünyayı, men istirem.
Çok eğlen gül, sonun ölüm,
Gel yastığın, olsun kolum,
Esirgeme, Aşkla dolum,
Son Dünyayı, men istirem.
Hayat biter, işin kalır,
İnsan oğlu, işe dalır,
Aşık olan, yarı alır,
Son Dünyayı, men istirem.
Yürek bende, değil canan,
Kör körüne, aşka kanan,
Bak kürede, gönlüm yanan,
Son Dünyayı, men istirem.
Her şeyimi, verdim sana,
Sen boyattın beni kana,
Eller gezdim düştüm yana,
Son Dünyayı, men istirem.
Dost ne demek, ben bilirim,
Dünya aşkın, ben silirim,
Yaprak gibi, bak solurum,
Son Dünyayı, men istirem.
Yaşam tatlı, bilen olsa,
Yar yarına, tekin bulsa,
Burda değil, orda gülse,
Son Dünyayı, men istirem.
Gördüm tühaf, insanları,
Ye cahil ye, erenleri,
Pul kızılı, sevenleri,
Son Dünyayı, men istirem.
Değmez dünya, bilin fani,
Boşa yorma, sen bu canı,
Gidertmeden, güzel anı,
Son Dünyayı, men istirem.
Gördüm yalan, maskalı yüz,
Özü birdir, sözleri yüz,
Sözüm açık, derim ben düz,
Son Dünyayı, men istirem.
( Esat ) yandı, bu dünyada,
İster seni, o dünyada,
Ya ahrette, ya dünyada,
Son Dünyayı, men istirem.
Azerbaycanın Kültür ve Edebiyat Portalının Irak temsilcisi
Uyku gözden hep akıyor
Ne çok güzel yar bakıyor
Müjganların ok takıyor
Benim öksüz bu gönlüme.
Çok hüzünler yüzündedir
Sihir büyü gözündedir
Bir çare bul özündedir
Benim öksüz bu gönlüme.
Balla şeker sözlerinde
Menim gözüm gözlerinde
Okun atma düzlerinde
Benim öksüz bu gönlüme.
Ne güzel bir sevgin esti
Ne şivendi nede yasti
Okun yaman vurdun besti
Benim öksüz bu gönlüme.
Beyaz bayrak kaldırdım ben
Kalbim yara çaresi sen
Müjan vurma yorulmuş can
Benim öksüz bu gönlüme.
Gözlerinde siyah sürme
Bana diyor hadi durma
Kalbim zaif lütfen yorma
Benim öksüz bu gönlüme.
Nolur bensiz bir gün yatma
Nazın hoştur bana satma
İnsaf eyle okun atma
Benim öksüz bu gönlüme.
Özüm yaşlı bil bitmişem
Aşk suyunda gör itmişem
Şirin söz de hoş yatmışam
Benim öksüz bu gönlüme.
Keşki bundan 10 yıl önce
Seni bulup sevip bence
Okların kes girde ince
Benim öksüz bu gönlüme.
( Esat ) dedi, kaçtın ondan,
Tek sevenin, benim candan,
Gel gir katıl, orda kandan,
Benim öksüz bu gönlüme.
Azerbaycanın Kültür ve Edebiyat Portalının Türkiye temssilcisi
Türkçe’ne sahip çık, çok sev dilini,
Dilin emanettir atalarından!
Hor görme köyünü, güzel ilini,
İlin emanettir atalarından!
Tanı milletini, şanlı ordunu,
Canından aziz bil, çok sev yurdunu,
Fark etmen gerekir, kuzu kurdunu,
Gülün emanettir atalarından!
Vatanın bağrında karlı dağların,
Bereket kaynağı yeşil bağların,
Tarihler boyunca şanlı çağların,
Yolun emanettir atalarından!
Harika milletle güzeldir seyran,
Dağı, taşı güzel, hayranım, hayran,
Türkmen güzeli ver yayıktan ayran,
Tülün emanettir atalarından!
Adana.20.11.2008.SAAT: 09.10
Azerbaycanın Kültür ve Edebiyat Portalının Türkiye temssilcisi
Hayat bu; güzellikler de yaşanır, acılar da… Kimi insanlar mutlulukları bol bol yaşarken kimi insanlar da acılardan nasiplerini fazlasıyla alırlar. Önemli olan iyi veya kötü yaşananlar değil, bunlardan ders çıkarabilmektir. “Şahsen her olaydan kendime ders çıkarmayı bilmişimdir.” desem de aldığım derslerin ardı arkası kesilmemekte…
Kimin güvendiği dağlara kar yağmamıştır? Hayatı boyunca kim hayal kırıklığı yaşamamıştır ki! Elbette bu olayların dozu da faklı farklıdır. Biri yemekte börek beklerken makarna geldiği için hayal kırıklığı yaşar; diğeri de güvendiği bir kişinin ne kadar güvenilmez ve ikiyüzlü olduğunu öğrendiği zaman… İşte ben bu ikincisini yaşayanları anlatacağım.
Dış görünüşe önem vermemek gerekir desek de maalesef insanların dış görünüşleri iç yüzlerini gizlemekte çoğu zaman… Bunu, işe yaramaz bir eşyanın muhteşem bir ambalaj içinde sunumunun ilk bakışta hayranlık uyandırması ancak paket açıldıktan sonraki karmakarışık yüz haline benzetiyorum. “Bazı insanlar elektrik süpürgesine benziyorlar. Dışarıdan bakınca içlerindeki pislikler görünmüyor.” diye bir söz var. Doğru laf bence… Dışını allayıp pullayıp insanlara kendini başka türlü gösteren dışı hoş, kendisi bomboş insanlar tanıdım. Kendini melek gibi göstererek idealize ederek önce kendilerini sonra etrafındakileri buna inandıranlar…
Paulo Coelho şöyle demiş: “Bazen insanın en büyük hatası, yüzüne gülen herkesi kendisi gibi sanmasıdır.” Peki, ne yapacağız? Nasıl kurtulacağız bu ikiyüzlü insanlardan? Bence çok zor… Ne kadar uzaklaşsak da bir bakıyoruz ki burnumuzun dibindeler.
Dili güllü tabir ettiğimiz insanlara da dikkat etmemiz lazım. Unutmayalım ki ağzında balı olan arının kuyruğunda da iğnesi vardır. Hoşlukların ardındaki boşlukları zamanında fark edersek kendimizi bu insanlardan koruyabiliriz sanıyorum.
Dileğim şudur ki Allah hepimizi içi dışı bir dürüst insanlarla karşılaştırsın. Aynaya baktığımızda gördüğümüz yüz iç yüzümüzü de yansıtıyorsa ne mutlu bizlere… Tatlı gülüşlerinin ve tatlı sözlerinin arkasında gizlenen ikinci bir yüzü varsa kişinin ona yazıklar olsun.
Adana.11.08.2015.Saat: 12.05
Şairə-jurnalist-publisist
Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü,
“Qızıl qələm” media mükafatı laureatı,
Sonetlərim – silsiləsindən
Sənin o növraqlı yolların üstə,
Çiçəkli baharam,qönçə güləm mən.
Bir ömür istərəm ,qolların üstə,
Sevgimi,eşqimi sənlə böləm mən.
Könül can atanda ilk görüşünə,
O axşam hədiyyən vüsalın oldu.
Ayın nuru qondu xoş gülüşünə,
Söyüdlər həsrətlə saçların yoldu.
Olub eşq dalğıcı tapdım dürr,inci,
Qəlbimə sığmırdı eşqin sevinci
Ulduzlar süzürdü bizi o anda.
Xoş bahar gecəsi artıq yarıydi,
Şahid göy üzünün ulduzlarıydı,
Qoşa addımladıq,ay işığında.
Şairə-jurnalist-publisist
Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü,
“Qızıl qələm” media mükafatı laureatı,
Yaradanın duasıdır,
Xalqın könül butasıdır.
Lisanların atasıdır,
Doğma dilim, Ana dilim.
Ümman qədər dərindir,
Gəl sən də dinlə, dindir.
Qənddən, baldan şirindir,
Doğma dilim, Ana dilim.
Günəşlədir, ayladır,
Qəlb oxşayan layladır.
Güldürür, həm ağladır,
Doğma dilim, Ana dilim.
Güvəni var özünə,
Hər kəlmə, hər sözünə.
Oxdur düşmən gözünə,
Doğma dilim, Ana dilim.
Hopub iliyə, qana,
Mən övladam, o Ana.
Qələm verib Dövrana,
Doğma dilim, Ana dilim.
Qapımı açmışam dağlara sarı,
Dağlardan əsən meh üzümdən öpür.
Neçə kədərimə dağlar hasarım,
Gözüm zirvələrin gözündən öpür.
Qürubun gözündən qərib bir həsrət,
Günəşin üzündən qəm-qüssə yağır.
Bu günüm ömrümə yazılan qismət,
Sabahım RƏBBİMİN əlinə baxır.
Solur buludların qızıl yanağı,
Qaralır səmanın mavi bənizi.
Çəkdikçə ay üzdən bəyaz düvağı,
Əriyir göylərin zülmət dənizi.
Ulduzlar səmada yanan çıraqban,
Gecənin qoynunda Ay ocaq çatır.
Bu gecə sükuta qərq olur hər yan,
Bu gecə hər nə var ürəyə yatır.
An ana calanıb gecədən keçir,
Bir də ayılıram- gecə yarıdır.
Sən demə xəyalım gecədən keçib
Yuxumu qaçıran sözün yarıdır.
Bu gecə sıgınıb tənhalığıma,
Barışa bilmirəm dərdlə,qədərlə.
Bürünüb ümidin bəyazlığına,
Vaxtı öldürürəm xatirələrlə.
Gecəmi vaxt yeyir,özümü sözüm,
Söz-söz boşalıram varağın üstə.
Sözümün əlindən əlimi üzüb,
Yeriyə bilmərəm ayağım üstə.
Qapımı açmışam dağlara sarı,
Dağlardan əsən meh üzümdən öpür.
Neçə kədərimə dağlar hasarım,
Gözüm zirvələrin gözündən öpür.
Azərbaycan Quba
04.05.2001.
Bu gecəni sükut yeyir,
Bu gecə-sənsiz bir gecə.
Sənli günü həsrət geyib,
Bu gecədən çətin keçəm.
Bu gecə neçə söz ölüb-
Dirilir,qatır başımı.
Bu gecə-göydən süzülən
Ulduz-ulduz göz yaşımı?!
Üzümdə ayın işığı,
Gözümdə dərd gecələyir.
Üzür məni tənhalığım,
Ürəyimi gecə yeyir.
Üşütməzdi qəm sevgimi,
Gəlməzdi həsrət qapıma.
Ulduzları təsbeh kimi
Düzsəydim sevda sapına.
Ulduzların misra-misra
Durulsam süd baxışında,
Nə dərdim olar,nə yaram-
Yuyulsam söz yağışında.
Gilə-gilə gilələnir,
Ulduzlar göyün üzündə.
Sanki göydən nur ələnib
Zülməti yuyur gözümdən.
Ay öpdükcə baxışımı,
Təskinləşir ürəyim də.
İçib ulduz yağışını,
Söz cücərir ürəyimdə.
Azərbaycan. Quba
24.07.2016
Hasretin kalbimi dağladı yaman
Gözlerim yaş döküp ağladı yaman
Ayrılık içimde çağladı yaman
Bu canı odlara atma amandır.
Sevgili gelmeyen yollara düştüm
İlaçsız sevdayla dillere düştüm
Koşulup Mecnuna çöllere düştüm
Aşıkların hali valla yamandır.
Sevda nağmesini dilime taktı
Akıl havalarda kalp yola çıktı
Beni viran edip canımı yaktı
Dizlerim büküldü, başım dumandır.
Kismetin verdiği paydan geçilmez
Tanrı istemezse bahtın açılmaz
Talihe yazılan vaydan kaçılmaz
Bekle, yaraları saran zamandır.
25.04.2016
Yarın cemalini gördüm vuruldum
Nazını çekmekten yandım kavruldum
Acılar kismetim sana darıldım
Felek neden böyle yazdın bahtımı
Geceye yenildim Güneşim gitti
Aşk beni bulunca dermanım bitti
Leyladan beterim imanım yitti
Felek neden böyle yazdın bahtımı.
Yüregime yara vurdun çatlattın
Aşık edip dertı bine katlattın
Hiç mutlu olmadım, beni atlattın
Felek neden böyle yazdın batımı.
Yaptığından sorğu sual olunmaz
Sevenler dert çeker bundan alınmaz
Hasretten ölünür, yarsız kalınmaz
Felek neden böyle yazdın bahtımı.
05.05.2016
