Nizaminin təsiri ilə ilk “Xəmsə” yaradan hind şairi Əmir Xosrov Dəhləvi onu özünə ustad sayaraq yazırdı:
Nizami hər sözü demiş birinci,
Qoymamış cilasız qalsın bir inci.
Məhəmməd Füzuli isə Nizamidən sonra “Leyli və Məcnun” mövzusunda əsər yazmağın çətinliyindən bəhs etmişdir.
Böyük özbək şairi Əlişir Nəvai “Fərhad və Şirin” dastanında Nizaminin söz sənətindəki böyüklüyünü belə ifadə edirdi:
Bu meydanda sanma asandır durmaq,
Nizamiylə pəncə-pəncəyə vurmaq.
Nizamiyə pəncə uzatsa hər kəs,
Qırılar pəncəsi, murada yetməz.
Şir pəncəsi gərək şirlə edə cəng,
Bari şir olmasa, qoy olsun pələng.
Nizami bir fildir, yox bərabəri,
Söz incisi ondan aldı dəyəri.
Əbdürrəhman Cami — Məşhur fars şairi Nizaminin söz qüdrətinə heyranlığını ifadə edərək, onun hər beytini bir hikmət incisi adlandırmış və onun bənzərsizliyini xüsusi vurğulamışdır.
İohan Volfqanq Höte — alman klassik ədəbiyyatının ən böyük nümayəndələrindən biridir. Nizamini yüksək düha sahibi, incə zəkalı şair kimi qiymətləndirir, onun sevgi mövzularını dərin psixoloji və fəlsəfi məzmunda işlədiyini deyir.
Herman Ete — Şərq ədəbiyyatını tədqiq edən alimdir. Nizaminin poeziyasını yüksək əxlaqi məzmunlu, orijinal və təsirli bədii ifadəyə malik bir poeziya hesab edir.
Paul Horn — Şərq ədəbiyyatı üzrə tədqiqatçıdır. Nizaminin “Leyli və Məcnun” poemasını dərin hiss və incə duyğularla yazılmış əsər kimi dəyərləndirir və Qərb məhəbbət ədəbiyyatı ilə yaxınlığını qeyd edir.
Hans Pitter — Nizami yaradıcılığını araşdıran alimdir. Nizaminin əsərlərində forma ilə məzmunun vəhdət təşkil etdiyini vurğulayır.
Edvard Braun — ingilis şərqşünasıdır. Nizamini Şərqin ən böyük dühalarından biri sayır və onun nadir sənətkar olduğunu bildirir.
S. E. Vilson — Ədəbiyyat tədqiqatçısıdır. Nizaminin duyğu və ehtirası ifadə etməkdə Şekspir və Petrarka ilə eyni səviyyədə olduğunu deyir.
Barbye de Meynar — fransız şərqşünasıdır. Nizaminin tarixi-romantik roman janrını formalaşdırdığını və bu sahədə yenilikçi olduğunu bildirir.
İtalo Pittsi — italyan alimidir. Nizami ilə Bokkaçio arasında oxşarlıqlar olduğunu, xüsusən “Həft peykər”in “Dekameron”a təsir etdiyini qeyd edir.
Yozef fon Hammer — Avropa şərqşünaslığının banilərindəndir. Nizaminin qadın obrazlarının ideallaşdırılmasını və bədii təsir gücünü yüksək qiymətləndirir.
Yevgeni Bertels — Nizamişünaslığın ən böyük nümayəndələrindəndir. Nizamini XII əsrin ən kamil şəxsiyyəti sayır, “Xosrov və Şirin”i isə dünya ədəbiyyatının zirvəsi kimi dəyərləndirir.
Nümunələrdən də göründüyü kimi, Şərqin böyük ustadları ilə yanaşı, Qərbin nüfuzlu şərqşünas alimləri və ədibləri tərəfindən də yüksək qiymətləndirilən Nizami yaradıcılığı ümumbəşəri dəyərə malikdir.
Bir cavab yazın