Category: Publisistika

Hava çox soyuq idi. Əlimdə bilgisayar 2 nömrəli maşruta mindik qabaq yerlərdə iki nəfərlik yerdə əyləşdik öz dayanacaqlarında qrup yoldaşım düşdü və bir yer boşaldı bu zaman da dayanacaqdan iki qadın maşruta mindi qucaqlarında təxminən bir yaşyarım yaxud da iki yaşlı bir qız uşağı var idi. Görünür bunlar ana bala idilər. Anası əyləşdi oturacaqda uşağı da, qucağına aldı. Mənim əlimdə bilgisayar olduğu üçün yer verə bilmədim, buna görə də üzr istədim. Gəlin dilləndi narahat olmayın xanım. Uşaq anasını istəyir, müəyyən söz deməyə çalışırdı. Bu zaman yanımda əyləşən nənə qaş-qabağını töküb. Səsini azacıq yüksəltdi. Bax bu xalanı görürsənmi kəs səsini, indi bu saat sənə iynə vuracaq. Uşaq qaşqabağını töküb ağlamağa hazırlaşırdı ki, dedim: yox nənəsi xala ona iynə vurmaz bu çox gözəl baladır. Cann… azacıq təbəssüm edib sevgi dolu gözlərimlə balacanın üzünə baxdım. Uşaq qaş-qabağının düyünlərini açıb, üzümə heyran-heyran baxmağa başladı. Heç anası da yadına düşmürdü. Yol boyu danışdıq nənə ilə, rayon adamları idilər. Mən maşrutdan düşənə qədər uşaq gözlərini bir an olsun üzümdən çəkmədi. Sanki bu körpənin bir xoş sözə ehtiyacı var idi. Bizə bəzən elə gəlir ki, körpə uşaqlar heçnə anlamırlar, əksinə hələ onlar dünyaya gəlməmişdən ana bətnində eşidirlər. Biz onları qorxutmaqla onların gələcəklərini sual altına almış oluruq. Buna nümunə olaraq az yaşlı uşaqların kəkələməsini demək olar. Bu onların qorxu çərçivəsinə düşdükləri zamanı yaranır, qocalıb dünyalarını dəyişənə qədər həmin uşaqlarla yoldaşlıq edir bu xəstəlik. Hələ bununlada bitmir. Qorxu bir uşağın daxilindəki istedadlarını üzə çıxmasına manee olur. Cəmiyyətdə qapalı formada olduqundan patensiyalını ortaya qoya bilmir. Yaxud uşaq səhfən bir iş edəndə üstünə qışqıraraq…oyyyy sən neylədin?! Bu işinə görə vurmaq da eyni qorxu həlqəsini yaradır. Uşaq səhf etdikdə sakitcə təbəssüm edərək ona yaxınlaşıb mənim gözəl balam deyib öncə təbəssüm etmək, sonra isə onu səhfini başa salmaq lazımdır. Danlamaq olmaz. Adlarını sadalamadığım nevroloji xəstəlik də ana bətnindən, və doğulduqdan sonra bu kimi hallardan yaranır. əgər bir uşağa həyat verməyəcəyiksə onu həyata gətirməyin anlamı nədir? Onun nə günahı var axı? elə dünyaya gəlib insan kimi böyüməyəcəksə dünyaya nədən gəlməlidir ki… Arzu olunmaz uşaqların gözlərindəki kədər, sevgisizlik sonradan narkamanyaya, cinayətkarlığa, cibgirliyə, yalana, yol açan amillərdən deyilmi. Yaxud onu mükəmməl yetişdirməyi bacarmayanda da eyni halla qarşılaşmaq qaçılmaz fakt deyilmi?! Uşaqları sevgi və təbəssümlə böyüdüb, cəmiyyətin çirkabından qorumaq bütün valideynlərin boynuna düşən ən önəmli vəzifələrdən biri hesab olunur. Bir uşağın gələcəyi ilə oynamaq da, ona gələcək vermək də bizim öz əlimizdədir…

Adnan Oktarın Arab Times’də nəşr olunan yazısı

İslam coğrafiyasının hər tərəfində davam edən müharibə, qarışıqlıq, qarşıdurma, kasıblıq, aclıq, siyasi və iqtisadi problemlərin kökdən həll edilməməsinin səbəbi müsəlmanların həmrəy olmamasından qaynaqlanır. Halbuki təməldə eyni dəyərlərə inanan, eyni dildən anlayan, Allaha inanan, qibləsi, müqəddəs kitabı və peyğəmbəri eyni olan insanların öz aralarında birləşməsi çox əhəmiyyətli və ən doğru davranışdır. 1969-cu ildə qurulan və 57 İslam ölkəsinin üzv olduğu İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının məqsədi bu olsa da, hal-hazırda bu təşkilat gözlənilən səmimi həmrəylik gücündən çox uzaqdır.
Gücün birlikdən doğduğu, münaqişənin isə zəiflik, parçalanma və güc itkisi yaratdığı hamıya məlumdur. Yer üzərində kapitalist, sevgisiz, imperialist, müstəmləkəçi, şiddətə əsaslanan və zəifi əzməyə çalışan şeytani siyasət aparıldığını düşünsək, heç bir ölkənin bu hiyləgər sistemə qarşı tək müqavimət göstərə bilməyəcəyini aydın görərik.
Dünyada eyni səbəblərə əsaslanaraq, yəni güclü olmaq, zəifləməmək üçün fərqli düşüncəyə sahib olan müxtəlif insan qruplarının əhəmiyyət verdikləri dəyərlər ətrafında razılaşıb birləşdiklərini görürük. Sosialistlər beynəlmiləl ətrafında, təbiətsevərlər səslərini eşitdirmək üçün yaşıl birliklər meydana gətirib onun çərçivəsində, neft istehsal edən ölkələr öz aralarında, peşə qrupları xüsusi təşkilatlarda, müxtəlif irqdən olan insanlar da yenə öz aralarında birləşirlər. Avropa ölkələri, Ərəblər və Latın ölkələri kimi öz aralarında iqtisadi, hərbi və texnoloji güclərini birləşdirmiş bir çox güclü ittifaq mövcuddur.
Bütün bu güc birliklərinə baxmayaraq öz aralarında birləşə bilməyən müsəlmanların vəziyyəti İslam dünyasının varlıq və nizamı üçün böyük təhlükə yaradır.
Bu gün müsəlmanlar birləşmək və həmrəy olmaq əvəzinə çarəni başqa yerlərdə axtarırlar. Hətta bir çox məqamda İslam əleyhdarı rejimlərə sahib olan ölkələrdən asılı vəziyyətə düşmüşdür. Qərb dünyası və Qərb vətəndaş cəmiyyəti təşkilatları İslam ölkələrində yaşanan xoşagəlməz hadisələrə kömək əlini uzatmağa həm istəksiz, həm də lazımi qədər faydalı deyillər.
Afrika, Asiya və Yaxın Şərqdəki bir çox İslam ölkəsində aclıq, yoxsulluq, gerilik, terror, müharibələr, qeyri-insani siyasət, işgəncə və epidemiyalar müsəlmanlar üçün həyatı çox çətinləşdirir.
Məsələn, Afrika qitəsinin bu günə necə gəldiyinə qısa salsaq, müstəmləkə sistemiylə Afrikalıların qorxunc rəftarlara məruz buraxıldıqları və çox zərər çəkdikləri görüləcək. Bir çox zəngin təbii ehtiyatları və münbit torpaqları olan Afrika ölkələri, imperialist dövlətlər tərəfindən zəbt edilərək talan edilmiş, qitə xalqları isə aclıq və səfalətə məruz edlmişlər. Köməyi gözlənilən ölkələr isə, əslində qitənin tarixinə müstəmləkəçiliyi gətirənlərin şəxsən özləridir.
Avropanın içində yaşayan müsəlmanlar belə Bosniyada, Kosovada, BMT və AB kimi təşkilatların gözləri qarşısında qətl edildi. Asiyadan hər gün ölüm, əzab və faciə xəbərləri gəlir, bu xəbərlər artıq dünya mediasında əhəmiyyətsiz hesab olunur. İslam ümməti geri qalmışlığı içində iztirab çəkir.
Tarixə nəzər saldığımız zaman, keyfiyyəti, mədəniyyəti, texnologiyası, incəsənəti və elmiylə dünyaya istiqamət verən İslam aləm ilə qarşılaşırıq. Müsəlmanlar qurduqları mədəniyyət, sahib olduqları ədalət və üstün əxlaqla insanlara nümunə olmuşlar.
Avropada insanların dünyanın dəyirmi və ya düz olduğu barədə mübarizə aparıb bir-birini öldürdüyü dövrlərdə, İslam alimləri dünyanın ölçülərini hesablayaraq, fırlanma sürətini test edən həssas ölçü alətləri hazırlayırdılar. Qərb dünyası, Romanın süqutundan etibarən qaranlıq dövr yaşayarkən, müsəlman alimlər möcüzəvi tibbi kəşflər edirdilər. Bu dövrdə İbni Sina anatomik fizioloji, farmakoloji orqanik xəstəliklərin patoloji araşdırmalarına, müalicə metodlarından – əməliyyat metodlarına qədər qanun hökmündə görüşlər ehtiva təxminən 1 milyon sözlük tibbi ensiklopediya meydana gətirmişdir.
Müsəlmanlar bu xüsusiyyətləriylə keçmişdə insanlığa rəhbər olduqları halda, bu gün İslam aləminin sevgisizlik, laqeydlik və bölünməsi nəticəsində hal-hazırki vəziyyətdən hər müsəlman özünü günahkar hiss etməlidir.
Özünə bir çətinlik və ya faciə üz vermədiyi üçün müsəlman qardaşının başına gələnləri görməməzlikdən gələnlər də unutmamalıdırlar ki, sabah eyni faciələr öz başlarına da gələ bilər. Çünki bundan 10-20 il əvvələ qədər Suriya, İraq kimi ölkələrin ən azından bu gün yaşadıqları problemlərdən çox uzaq bir həyat tərzi sürdükləri, ancaq indi üzləşdiyi problemlərin, vətəndaş müharibəsi və bölünmənin eşiyində olmaları buna bir nümunədir.
Ancaq yaşadığımız bu vəziyyətdən çıxıb müsəlman coğrafiyasında dinclik, rifah və sülh təmin etmək əslində heç də çətin deyil. İslam aləmi güclərini birləşdirdiyi təqdirdə heç kim müsəlmanlara Allahın izni ilə güc çatdıra bilməz, onlara zulm edə bilməz. Bu gün İslam Birliyi qurulsa, sülhün və əmin-amanlığın memarı olan çox güclü bir quruluş ortaya çıxmış olacaq. Müsəlman ölkələr birlikdə hərəkət etsə, iqtisadi olaraq müdhiş bir zənginliyə və rifaha quşulacağı, ticarətin nə qədər inkişaf edəcəyi aşkardır.
İslam Birliyinin bir an əvvəl qurulmasının nə qədər təcili olduğu çox açıqdır. Müsəlmanların, İslam Birliyinin meydana gəlməsini könüldən istəmələri və bu uğurda səmimi səy göstərmələri halında, Allahın iznilə bu birlik çox qısa bir zamanda qurulacaq. Bunu bilməliyik ki, müsəlman aləminin içində olduğu vəziyyətdən çıxmasının tək yolu İslam Birliyidir.

XIX yüzil və XX yüzilin önlərində Azərbaycan yazıçılarının əsərlərində “erməni” mövuzusu

XIX yüzil və XX yüzilin önləri Azərbaycan xalqının ictimai-siyasi,mədəni həyatında mühüm önəm daşıyan bir mərhələdir.Ədəbiyyatımızın bu dönəmi ədəbiyyat tariximizdə çoxsaylı tədqiqatlarla müşayət olunur.Lakin bu tədqiqatarda elə məsələlər vardır ki,zamanın tələbləri ilə bağlı olaraq öz məzmunu və forması etibarı ilə dəyişdirilibdir.Bütün tarixi dövrlərdə türkün qəddar düşməni olan ermənilərə münasibət bu qəbildəndir.Tarixdən bildiyimiz kimi,milli faciəmizi qanuniləşdirən,iki qardaşı bir-birindən ayrı salan Türkmənçay müqaviləsinin XV maddəsi ilə İrandan Qarabağa ermənilər köçürüldükdən sonra bu düşmənçilik gizli və açıq şəkildə özünü göstəribdir.Uzun illər Azərbaycan yazıçıları öz əsərlərində saxta xalqlar dostluğu ideyasına sadiq qalaraq bu mənfur xalqın nümayəndələrini ədalət və demokratik nöqteyi nəzərdən göstərməyə çalışıblar.Hazırki araşdırmamın məqsədi XIX yüzil və XX yüzilin önlərində yazılmış əsərlərdə erməni obrazına münasibət bildirməkdir.Ümumilikdə bu dövrün mənəzərəsinə nəzər saldıqda erməni məsələsi,ermənilərin iç üzü həm XIX yüzil,həm də XX yüzilin önlərində yazıb-yaradan yazıçılarımızın əsərlərində özünü açıq şəkildə biruzə verir.XIX yüzil yazıçılarımızdan M.Ş.Vazehin şeirlərində,dramaturgiyamızın banisi M.F.Axundzadənin “Sərgüzəşti mərdi-xəsis”(Hacı Qara) komediyasında,həmiçinin “Aldanmış Kəvakib” povestində,N.Vəzirovun “Yağışdan çıxdıq,yağmura düşdük” komediyasında kefli Qıdının timsalında,o cümlədən,XX yüzilin önlərində realist nəsrimizin ən görkəmli nümayəndələrindən olan C.Məmmədquluzadənin “Kamança” pyesində kamançaçı Baxışın,”Usta Zeynal” hekayəsində Muğdusi Akopun timsalında,eləcə də felyotonlarında,xüsusən “Erməni və müsəlman övrətləri” başlıqlı felyetonunda,N.Nərimanovun “Bahadır və Sona” romanında və başqa əsərlərdə üzdə dost görünən,arxadan isə quyu qazan bu murdar xalqın iç üzü,qorxaqlığı,hiyləsi və.s hər cür insanlığa sığmayan iyrənc hərəkətləri üstöürtülü də olsa ustalıqla göstərilibdir.Bundan əlavə erməni xisləti,erməni məkri,hiyləsi neçə-neçə azərbaycanlının görən gözlərinin,düşünən beyinlərinin başında çanaq kimi çatlayıbdır.Belə ki,Azərbaycan mədəniyyətinin görkəmli simalarından biri,istedadlı alim,filosof və şair olan A.Bakıxanovun bir növ rus çarının gözündən salınmasında,ona qarşı hər cür pisliyin göstərilməsində erməni Mirzəcan Mədətovun məgər rolu olmayıbdırmı?Bu haqda biz görkəmli ədəbiyyatşünas Vəli Həbiboğlunun “Abbasqulu Ağa Bakıxanov” monoqrafiyasında rast gəlirik.Kitab A.Bakıxanov haqqında məlumat almaq üçün ən dəyərli sənət incisidir.Burada A.Bakıxanovun uşaqlığından tutmuş ta ölümünə qədər həyatı verilmiş,əsərlərinin adı qeyd edilibdir.Ancaq bu monoqrafiyada “Erməni generalı Mədətov” başlıqlı sərlövhə xüsusi maraq doğurur.Burada erməni generalının öz sələfləri kimi vəzifəsindən sui-istifadə edərək müsəlman əhalisinə divan tutması göstərilir.Qafqazda bu kimi erməni generallarının vasitəsilə çarizmin müstəmləkəçilik siyasətinin həyata keçirilməsində və bu siyasətin erməni uzaqgörənliyi ilə aparılmasında bilavasitə Çar Rusiyasının xüsusi əli olubdur.Məgər A.Bakıxanovun “Müsəlman polkuna nə üçün başqa dinə biət edən şəxs başçılıq edir” fikri düşündürücü deyilmi?Və yaxud,A.Bakıxanovun çarın gözündən salmaq üçün gizli onun otağına girib seyfindən təmiz tərcümçə sənədlərini alıb onun yerinə qaralama,dəyişdirilmiş sənədlərin qoyulması erməni iç üzünü açıb göstərmirmi?Bu kimi faktları nə qədər istəsək göstərə bilərik.Buna bənzər başqa bir azərbaycanlı oğlunun-F.Köçərlinin başına gətirilən müsibəti də qeyd etmək yerinə düşər.Dövrünün açıq fikirli ziyalılarından olan bu azərbaycanlı oğlunu təəssüf ki,erməni xisləti nəticəsində əcəl vaxtsız apardı.Hələ sağlığında bu görkəmli Azərbaycan alimi “Ey qardaşlar,həyatın qədrini biliniz,ayılınız,hərəkət ediniz,qapı-bacalarınızı açınız,evinizə işıq düşsün.Gözlərinizin tozunu silib diqqət ilə ətrafa baxınız” kimi xalqı ayıltmağa çalışan dəyərli fikirləri ilə öz ölüm fərmanını imzalayıbdır.Təbii ki, bu cür fikirlər nə Çar Rusiyasını,nə də erməni daşnaklarını razı sala bilərdi.Ona görə də belə insanların aradan götürülməsi vacib şərt idi.Necə deyək,onlar qaranlıq beyinlərə işıq saalan məhz belə insanları aradan götürməklə xalqın düşünən beyinlərini məhv eləmək istəyirdilər.Onlar xalqın tanınmış şəxsiyyətlərinin sanki qan içənləri idilər.
XIX yüzildə mənfur erməni obrazını ilk dəfə ədəbiyyat tariximizdə işıqlandıran hələlik araşdırılmayan,geniş oxucu kütləsinə məlum olmayan Xürrəminin “Salman ilə Sərkis” poemasından daha aydın görmək olar.Poema haqqında məlumatı biz Yolçu Piriyevin “XIX əsr Azərbaycan ədəbiyyatında poema janrı”kitabından əldə edirik.”Kəşkül” qəzetinin 1888-ci il 65,66,67 və 68-ci nömrələrində hissə-hissə çap olunan bu əsər Azərbaycan və erməni xalqlarının həyatına və məişətinə həsr edilib.Əsərdə göstərilir ki,azərbaycanlı Salman və erməni Sərkis yol yoldaşı olur.Onların hər biri öz millətində olan şərafətdən,nəcabətdən bəhs edir.Salman öz xalqını tərifləyir və ermənilərdən şərəfli olduğunu qeyd edir.Salmanın aşağıdakı sözlərinə fikir verək:”Dağıstanda xanlıq olanda ermənilər bizə qul imişlər.Sizdə vüqar,təmkin,böyük-kiçik gözləmək yoxdur.Sizin millət arasında “təsvir və hiylə” geniş yer tutur.”(9,78).Salmanın bu sözü Sərkisin xoşuna gəlmir,o da müsəlmanları pisləməyə başlayır.Müsəlmanların tərifi çox xoşladıqlarını söyləyir.Sonra qeyd edir ki,bəs nə üçün belədirsə,Qafqazda şöhrət qazanan ermənilərdir,ən yaxşı şeylər bizim xalqdan yetişir,badəpərəst bizik məst olan siz.
Ermənilər əgərçi çox azdır.
Leyk çeşmi-çırağı Qafqazdır.
Əlbəttə ki,Sərkisin sözlərində məna vardır.İkiüzlülük,hiyləgərlik erməni xalqından başqa hansı xalqdan çıxa bilər.Ermənilərin ən böyük hiyləsi də xalqının qədrini,qiymətini bilməsidir.Bunu biz Sərkisin timsalında da görürük.O,dövlətin qüvvətlənməsi üçün hər ay Üçkilsəyə dini vergi verir.”Salman və Sərkis” poeması maraqlı məzmuna malik,dövr üçün aktual olan bir məsələyə həsr edilmiş bir əsərdir.
XIX yüzildə “erməni” mövzusuna ədəbiyyatımızın ilk maarifçi nümayəndəsi olan M.Ş.Vazehin yaradıcılığında rast gəlirik.M.Şəfinin əsərləri içərisində onun azərbaycanca “Süsəni” rədifli müxəmməsi və farsca nəzmlə yazılmış aşiqanə məktubu xüsusilə diqqəti cəlb edir.Hər iki əsər Susanna adlı bir erməni qızına həsr olunub.Böyük şair görünür sələfi Molla Pənah Vaqifin öz gözəl vətən qızlarımızı vəsf etmək ənənəsi əvəzinə yanlışlıqla poetik səhvə yol verərək,erməni qızını vəsf edərək,onu bütün dünya gözəllərindən üstün tutubdur.Şeirdə erməni qızının bu cür vəsf edilməsi həqiqətən başa düşülməzdir.Erməni məsələsi XIX yüzildə daha bir görkəmli sənətkarımızın-M.F.Axundzadənin yaradıcılığında vardır.Ədəbiyyatımızda komediyanın,yeni nəsrin,realizm məktəbinin əsasını qoyan bu böyük sənətkarın “Hekayəti mərdi-xəsis” və ya “Hacı Qara” komediyasında və “Aldanmış Kəvakib” povestində erməni məsələsinə toxunulubdur.”Sərgüzəşti mərdi xəsis” və ya “Hacı Qara” komediyası həyat həqiqətlərini dərindən əksetdirmə etibarı ilə M.F.Axundovun dramaturgiyasının şah əsəridir.Bu komediya sanki XIX əsr cəmiyyətini və onun qayda-qanunlarını,eyiblərini əks etdirən bir güzgüdür.Komediyada erməni obrazlarına Ohan,Sərkis,Qəhrəman,Karapet,Mkrtıç və Arakel sürətləri daxildir.Onlardan Ohan,Sərkis,Karapet erməni qaravulları,Mkrtıç və Arakel isə adi əkinçilərdir.Ədib komediyanın üçüncü və dördüncü məclisində bu erməni nümayəndələrinin ifşaedici obrazlarını yaradıbdır.Komediyanın üçüncü məclisində Ohan,Sərkis,Qəhrəman və Karapet adlı erməni qaravullarının qorxaqlığı canlandırılır.Onlar qorxaq,ikiüzlü erməni vətəndaşlarıdır.Onlar əvvəlcədən ağız dolusu danışır,qaçaqları gəlməklərinə peşman edəcəklərini,əllərində nə varsa soyacaqlarını bildirirlər.Ancaq işə gəldikdə isə yerlərində tir-tir əsirlər.Onları öldürməmələri üçün qaçaqlardan aman istəyirlər.Buradan da yazıçı oxucuya bu xalqın necə qorxaq,ikiüzlü və riyakar olduğunu açıq-aydın göstərir.Bu faktı biz Heydər bəylə Ohanın dialoqunda bir daha görürük.Fikrimizi daha aydın çatdırmaq üçün dialoqdan bir parçanı qeyd edək:
Heydər bəy-Adə qırışmal,ermənisən,nəsən,nə kəsdiribsən yolumuzu?Çıxın yoldan.Yoxsa hamınızı bu saat yarpaq kimi biçib-tökərəm.
Ohan-Çıxırıq,çıxırıq darıxma balam.Sərkis,Karapet,Qəhrəman qayıdın balam.Bunlardan qan iyisi gəlir.
Artıq bu dialoqdan görünür ki,hər şey açıq-aydındır.Dialoqun bir tərəfində dediyi sözdən dönməyən,bircə qaşıq qandan belə qorxmayan igid türk oğlu türk obrazı,digər tərəfində isə öz həyasızlığı dünyaya səs salan,türkün qabağında tir-tir əsən erməni obrazı canlandırılır.
Bundan başqa əsərdə ermənilərin lap rüsvayçı halı Ohanla Sərkisin dialoqunda da özünü göstərir.Belə ki,Sərkisin papağı qaçdığı yerdə başından düşür.Sərkis papağını əyilib götürmək istəyəndə Ohan yüzbaşı onu qoymur.”A gədə,Sərkis, bu yana dön.Bizi qana çalxalama,qoy qalsın-deyir”.Buradan da artıq ermənilərin nə qədər “qeyrətçil” bir xalq olduğu görsənir.Can hayında olan erməninin gözündə qeyrətin tapdaqlar altında olması onu heç maraqlandırmr.
Dahi mütəfəkkir ədəbiyyatımızda yeni nəsrin(povest janrının) əsasını qoyduğu “Aldanmış Kəvakib” əsərində də “erməni məsələsi”nə toxunubdur.O,XIX yüzildə Rusiyanın əli ilə ermənilərin ayrı-ayrı yerlərə səpələnməsi məhz “Aldanmış Kəvakib” povestində mollabaşı Axund Səmədin dili ilə aşağıdakı kimi vurğulayıbdır:
“Hətta mən istədim ki,cühutlara və ermənilərə dəxi əl qatıb onları da şiə məzhəbinə döndərim.Amma bir para xeyrəndiş kimsələr məsləhət görmədilər ki,lüzumu yoxdur.Çünki hər torpaqda cühutdan və ermənidən bir az var,bizim torpağımızda da bir az olmaqları məsləhətdir”
“Erməni” mövzusu” ədəbiyyatımızın görkəmli nümayəndəsi N.Vəzirovun yaradıcılığında da öz əksini tapır.Ədibin 1895-ci ildə yazıb qurtardığı “Yağışdan çıxdıq,yağmura düşdük” komediyasında bunu sübut etmək mümkündür.Komediyanın Kefli Qıdı surəti timsalında dırnaqarası ermənilərlə azərbaycanlıların dostluğu,mehribanlığı göstərilir.Komediyada Kefli Qıdı gününü eyş-işrətdə keçirən harın erməni obrazıdır.Onu öz qarnından başqa heç nə maraqlandırmır.O,hətta əsərdə arvadbaz və cimrinin biridir.Uşaqlıq dostu Hacı Qəmbərə bir tikə çörəyi çox görür.Komediyanı oxuduqca yazıçı erməni obrazının hansı sifətlərə malik olmasını oxucunun nəzərinə çatdırır.Bundan əlavə bir şeyi də qeyd etmək lazımdır ki,N.Vəzirovun hər iki qonşu xalqı keçmişdəki kimi mehriban yaşamağa çağırması fikri də o qədər ürəkaçan deyil,əksinə ədib ermənilərin tarixən Azərbaycan xalqına qarşı törətdiyi vəhşilikləri nəzərə alıb,erməni obrazına daha tənqidi yanaşmalı,belə fikirlər irəli sürməməli idi.Hər halda o dövrün qayda-qanunlarını nəzərə alıb ədibin bu cür yanaşması başa düşüləndir.
Ədəbiyyatımızda erməni mövzusu,erməni obrazına münasibət XIX yüzil yazıçılarımızın əsərlərində öz əksini tapdığı kimi,XX yüzil yazıçılarımızın əsərlərində də işıqlandırılıbdır.Bu dövr yazıçılarımızdan C.Məmmədquluzadənin “Kamança” pyesində,”Usta Zeynal” hekayəsində,N.Nərimanovun “Bahadır və Sona”,M.S.Ordubadinin “Dumanlı Təbriz”,Y.V.Çəmənzəminlinin “Qan içində” romanında “erməni məsələsi”nə ustalıqla yanaşılıbdır.Qeyd edilən əsərlərdə dırnaqarası erməni-Azərbaycan dostluğu,ermənilərin fırıldaqçılığı,Azərbaycana qarşı torpaq iddiaları və.s məsələlər göstərilir.İlk olaraq C.Məmmədquluzadənin “Kamança” pyesindəki erməni obrazına münasibət bildirək.Bu pyes Azərbaycan ədəbiyyatında Qarabağ münaqişəsinə həsr olunmuş birinci bədii əsərdir.Pyesin qəhrəmanı Qəhrəman yüzbaşı vətənin müdafiəsi üçün erməni quldurlarına qarşı mübarizə aparan igid azərbaycanlı oğludur.Əsərin ən maraqlı hissəsi Qəhrəman yüzbaşı ilə erməni-kamançaçı Baxışın qarşılaşdırılması hissəsidir.Həmvətənlərinin ermənilər tərəfindən vəhşiliklə öldürülməsinə baxmayaraq o böyük humanistlik göstərərək ermənini-kamançaçı Baxışı bağışlayır.Bununla da müəllif üstörtülü də olsa göstərir ki,Azərbaycan xalqı hər zaman bağışlayan,mərhəmət edən xalqdır.Halbuki qarşısındakı qaniçən erməni olsa belə.Böyük sənətkarın “Usta Zeynal” hekayəsində də Muğdusi Akopun simasında erməni obrazına rast gəlirik.Əsərdə avam,cahil Usta Zeynalın dilindən ermənilərin necə murdar bir xalq olduğu bədii ustalıqla oxucunun nəzərinə çatdırılır.Usta Zeynalın dilindən adicə bir fakta diqqət yetirək:”Qurban,belə fərz elə,ermənilərin hamısı dönüb müsəlman oldu.Onda Allah cəhənnəmi kimdən ötrü xəlq edib?”.Buradan gözəl bir məntiq ortalığa çıxır ki,erməni və erməni xalqı nəinki bu dünyaya,heç cəhənnəmin yeddinci qatına da layiq deyillər.Əsərdə yazıçı ermənini o qədər murdar hesab edir ki,küp vasitəsilə bunu lap gözəl ifadə edir.Aşağıdakı parçaya da diqqət etsək,dediyimiz fikri lap aydın başa düşərik:”Qurban,Allah sənə lənət eləsin!.Erməninin küpəsində su gətirib gəc qayırdın,btün aləmi murdar elədin”.Görünür böyük yazıçının erməni xalqına o qədər dərin bifrəti olub ki,əsərdə belə bir priyoma əl atıb.
Tarixi romanların mahir qələm sahiblərindən olan böyük yazıçı M.S.Ordubadinin “Dumanlı Təbriz” romanında erməni surətinə rast gəlirik.Təəssüflə qeyd etmək lazımdır ki,yazıçı erməni Arşaq Sürenyanı əsərin müsbət surətlərindən biri kimi təqdim edir.Guya müəllif bu surət vasitəsilə xalqlar dostluğunu,ermənilərlə-azərbaycanlıların qədim tarixə malik “qardaşlığını” əks etdirmişdir.Bir şey başa düşülməyəndir ki,daima türkün qanını içən,”türk sənin yeganə düşmənindir” deyən,adda qardaş adlandırdığı Azərbaycan xalqının ahılına,qocasına,beşikdəki körpəsinə belə acımayan,onu qılıncdan keçirən,faşistdən belə yüz dəfə qatı faşist olan erməni xalqının azərbaycanlılara qarşı hansı dostluğundan söhbət gedə bilər?.Hər halda bu o dövr üçün digər yazıçılarımızda başa düşülən olduğu kimi,M.S.Ordubadidə də başa düşülən idi.Çünki bu dövrdə ölkəyə Çar Rusiyasının əmanətçisi olan Sovet İmperiyası ağalıq edirdi.Azərbaycan xalqının başı üzərində daima ermənilərin simasında rusların “Demokl qılıncı” var idi.
Erməni məkri,erməni hiyləsi XX əsrdə daha bir yazıçımızın-Y.V.Çəmənzəminlinin “Qan içində” romanında mühüm yer tutur.Romanı tarixi sənədlərə,mənbələrə əsaslanmış yazıçı Mirzə Adıgözəl bəyin “Qarabağnamə” və Mirzə Camalın “Qarabağ tarixi” əsərlərindən geniş istifadə edibdir.Romanda Ohan yüzbaşının timsalında ermənilərin Azərbaycan xalqına qarşı torpaq iddialarının ilk rüşeymlərini görürük.Belə ki,Qarabağ ərazisində yerləşən erməni məliklikləri böyük ağaları Rusiyanın havadarlığı ilə Qarabağ xanlığına qarşı pozuculuq edir,xanlığın nüfuzunu Rusiyanın nəzərindən aşağı salmağa çalışırdılar.
Ümumiyyətlə,ermənilərin həm istər o dövr üçün-XIX,XX yüzil,həm də müasir dövrümüzdə-XXI yüzildə Azərbaycan xalqının başına gətirmədiyi bəla,müsibət qalmamışdır.1918-ci il mart soyqırımı,1990-cı ilin 20 yanvarı,Sumqayıt hadisələri,1992-ci ilin Xocalı soyqırımı,Qarakənd faicəsi və bundan başqa saya bilmədiyimiz Azərbaycana qarşı haqsız törədilən yüzlərlə terror aktları erməninin-bu mənfur xalqın türkün,ümumilikdə türk dünyasının qorxulu kabusu,düşməni olduğunu bir daha göstərir.Bu mövzu ədəbiyyatımızın ağrılı-acılı səhifələrində özünəməxsus yer tutur və erməni məkrini,hiyləsini daha dərindən öyrənmək üçün gələcəkdə tədqiqə böyük ehtiyacı vardır.
ƏDƏBİYYAT
1.Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi.II cild.Bakı.1960.AMEA-nın nəşriyyatı
2.Axundov.Y.”Azərbaycan Sovet tarixi romanı”.Bakı,Yazıçı,1979
3.Axundov M.F.”Bədii və fəlsəfi əsərləri”.Bakı,Yazıçı,1987
4.F.Köçərlinin şəxsi arxivi.Bakı,Nurlan,2005
5.Həbiboğlu Vəli.”Abbasqulu ağa Bakıxanov”.Bakı,Gənclik,1992
6.Məmmədquluzadə C.”Seçilmiş əsərləri”.I cild.(Pyesləri və nəsr əsərləri)
7.Məmmədquluzadə C.”Seçilmiş əsərləri”.II cild.(felyotonları və məqalələri)
8.Məmmədquluzadə C.”Seçilmiş əsərləri”.IV cild.(Memuarlar,məqalələr,məktublar).Bakı,Öndər,2004
9.Piriyev Y.”XIX əsr Azərbaycan ədəbiyyatında poema janrı”.Bakı,yazıçı,1988
10.Vəzirov.N.”Seçilmiş əsərləri”(Povest və hekayələri).Şərq-Qərb.Bakı,2005
Tural Adışirin Şəki–2014

Bizdə- Gədəbəydə balaca oğlan uşaqlarını əzizləmək üçün onlara “kişi qırığı” deyilir.Yəni, hələ balaca kişidi, tam kişi deyil, ancaq bəzi adamların yaşı artsa da onlar heç vaxt kişi ola bilmirlər. Ömürlərini elə “kişi qırığı” olaraq başa vururlar. Bu yazımda cəmiyyətimizdə kişilik kimi qəbul edilən, lakin əclaflıq olan bəzi məsələlər haqqında danışmaq istəyirəm.
1.On nəfərin birini təkləyib döyməsi- güclünün gücsüzü əzməsi.
Heyvanlar aləmində belə bir qanun var ki, güclü olan zəifi məhv etməlidir. Axı, biz insanıq. Bizim öz insani qanunlarımız var və bunlarla heyvanlardan fərqlənirik. Bu gün gənclər arasında qruplaşmalar gedir. Hərə başına özü ağılda beş- on nəfəri toplayıb olur bir dəstə. Vay tək başına qalanların halına o, qruplardan bir nəfərlə sözü düz gətirməsə ağzı ilə burnu yer dəyişdirəcək. Bunun günahkarı elə yaşadığımız bu cəmiyyətin özüdür. “Qanuni oğruları” reklam edən saytlar, yazarlar onlara ayırdıqları zamanı və yeri daha xeyirli yazılara ayırmalıdırlar ki, bu cür fəsadlar olmasın.
Hərdən eşidirik ki, orduda əsgər, əsgər yoldaşını ya döyüb şikəst edib, ya da daha pisi, öldürüb.
1.Təzə gedən bir əsgər döyülür, əgər şikayət etsə olur “suka”.
2.Köhnələr, yeniləri döyməklə “sınayır”
3.Və bütün bunları o, gənclərə elə yaxınları, qohumları aşılayır.
Haqqını tələb etmək, zalimi cəzalandırmaq üçün qanuna təslim etmək nakişilik, zülm etmək, anasını- bacısını qorumaq üçün gələn əsgərin ana- bacısına söymək kişilik adlandığı sürəcə bu işlər düzəlməyəcək, ölüm xəbərlərini isə yenə ürək ağrısı ilə eşidəcəyik.
2.Ailəsi dağılmış qadınlarla ilişki qurmaq- “gəlin tutmaq”
Deməli oğlan uşaqları müəyyən yaşdan sonra fahişə yanına getmirsə kişi adlandırılmır bu cəmiyyətdə. Bir az böyüyəndən sonra isə mütləq “gəlin”-i olmalıdır. Bax o, zaman onlar olur əsl kişi- əslində isə əclafın yekəsi. Bir zaman qeyrətimiz vardı bizim. Gəlinliklə gətirdiyimiz qız, ancaq kəfənlə çıxa bilərdi evimizdən. Bəs indi?
Niyə qadınların həyatını məhv edirik. Bir neçə ayın gəlini olmuş o gözəl, incə varlıqları ömürlük ləkələyirik. Bununla qalsaq dərd, yenə bir az, az olar. Bu qadınlara yenidən ailə qurmaq şansını vermirik. Belələri ilə evlənənləri nakişi çıxarırıq, cəmiyyət olaraq. Və bu insanlar:
Ya fahişəlik etməlidir,
Ya, kiminsə ikinci xanımı olmalıdır,
Ya da ki, evdə çürüməlidir.
Bax bunlara görə günü- gündən mavilərin, qatillərin, oğruların sayı artır.
Bax, buna görə elə “kişi qırığı” olaraq ölür bəziləri.
KİŞİLİK KİMİ İSƏ GÖZÜ YAŞLI QOYMAQ DEYİL, AXAN BİR GÖZ YAŞINI SİLMƏKDİR.
Tural

İnsanlar şəxsiyyət doğulmurlar… şəxsiyyətləri zaman yetişdirir… və hər kəsin bəxtinə şəxsiyyət olmaq yazılmayıb! Şəxsiyət olmaq üçün bir çox üstünlüklərin, fərqli tərəflərin olmalıdır. Susmağı və danışmağı bacarmalısan! Pozmağı və yazmağı bacarmalısan! Son sözün bir başlanğıc olmalıdlr! “Mən” kəlməsindən uzaq, təkəbbürdən uzaq, Allaha yaxın olmalısan!
İnsanlar şəxsiyyət doğulmurlar… və şəxsiyyətlər doğulmadıqları kimi, ölmürlər də… şəxsiyyətləri öldürmək də mümükün deyil! Dünya durduqca, şəxsiyyətlər də olacaq, yaşayacaq! Cəmi əlli il yaşayıb, min illərdir həyat sürən şəxsiyyətlər var. Otuz il yaşayıb, tarixə əbədi yazılan şəxsiyyətlər var. Kim nə deyir desin, bu dünyada ən böyük xoşbəxtlik elə şəxsiyyət ola bilməkdir!

İnsanlar şair olmurlar… şair doğulurlar! Şairi zaman yetişdirmir! Şair zaman yetişdirir… şeir zamanı!
Qələmlə dost, kağızla sirdaş olmaq da hər kəsə nəsib olmur!

İnsanlar şair olmurlar… şair doğulurlar! Amma şairi də öldürmək mümkün deyil… əgər özü-özünü öldürməsə! Bir ömür boyu yazmasan, yazdığını kimsəyə göstərməsən, çap olunmasan, özünü öldürmüş olarsan! Şairi öldürmüş olarsan!

Məmməd Dayının ölüm təhlükəsi yoxdur… O, şairi öldürsə belə, şəxsiyyətdir! Amma sevindirici tərəfi odur ki, biz dostları ona şairi öldürməyə də izn vermədik. Yola gətirdik və onun şeirlər, qəzəllər kitabı işıq üzü gördü. Bayaq dedim axı, şəxsiyyət susmağı və danışmağı, pozmağı və yazmağı bacarandır!

Məmməd, elə öz canını sən mərdlərə qurban,

Şimşək kimi namərd başına çaxmalı olduq.

Canını mərdlərə qurban etmiş şəxsiyyətin kitabını oxumaq isə bizim hər birimizin borcumuzdur!

İndi şeir zamanıdır!

Fidan Abbasova-Yeni nəsil Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi, Azərbaycanın istedadlı gənc xanım yazarı.Şeirləri yetişməkdə olan bir gənc xanımın könül dünyasından xəbər verir.Qəlbindən süzülüb gələn misraların hər birində romantika var.Məhz bu ali keyfiyyət gənc xanım yazarın şeirlərini daha da şux, ovqatlı, əsrarəngiz, ecazkar edir.
Şeirlərin hər birini oxuyanda “həqiqətən də istedadlı gənc xanım yazardı”-deməmək, doğrusu, düzgün olmazdı.Məncə, Fidan xanımın şeirləri bu gündən sonra da istər Çağdaş Azərbaycan ədəbiyyatının inkişafına xidmət edən ədəbiyyat yönümlü qəzetlərdə, dərgilərdə, almanaxlarda, antologiyalarda, kitablarda, portallarda dərc olunmalı, istərsə də dövri mətbuat səhifələrində haqqında məqalələr yazıılmalıdı.Çünki Fidan xanımın şeirlərini Çağdaş dönəmdə gənclərə aşılamamaq, şeirlərini təbliğ etməmək ən azı doğru addım olmaz.Məhz buna görə də hesab edirəm ki, Fidan xanımın şeirləri bir neçə gənc yazarın ədəbi-bədii ideya istiqamətinin doğru müəyyən olunmasında mühüm rol oynaya bilər.
Son zamanlar Fidan xanımın şeirlərini Çağdaş Azərbaycan ədəbi elektron məkanında fəaliyyət göstərən ədəbiyyat yönümlü portallarda (edebiyyat-az.com, gundelik.info, eqoist.net, dokkuziklim.net, shahbulaq.az, ayb.az, dgtyb.org) yayınlanması gənc xanım yazarın uğurlarındandır.
Lirik əsərlərinin əsas tərkib hissəsini təşkil edən sevgi, məhəbbət, kədər və sevinc dolu misralar qəlbi yol tapmaqla bərabər, həm də həsrətin göz yaşlarından yoğrulub yanaqdan süzülən inci tanesi kimidir.”Uğur olsun, bacım!”-deməyi özümə qardaşlıq borcu bilirəm.

Dərin hörmət və ehtiramla:

Kənan AYDINOĞLU.
Tokat Şairler ve Yazarlar Derneğinin Fəxri üzvü.
28 ocak, 2014 yıl.Bakü şehri.

Əziz həmvətənlər!
Hörmətli soydaşlar!

31 Dekabr – Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəylik Günü ərəfəsində Sizi ürəkdən salamlayır, hər birinizə ən xoş arzularımı çatdırıram.
Mənəvi birliyimizin rəmzinə çevrilmiş bu bayram soydaşlarımızın qəlbindəki Vətən sevgisi və milli təəssübkeşlik duyğularını təcəssüm etdirir. Dünya azərbaycanlılarının həmrəyliyi hazırda özünü təkcə emosional hiss və duyğularda deyil, həm də daha çox real məzmuna malik milli-siyasi birlikdə, əməli addımlarda və konkret nəticələrdə göstərir.
Azərbaycanlılar arasında həmrəyliyin daha da möhkəmlənməsi və diaspor qurumlarının təsirli qüvvəyə çevrilməsi prosesi uğurla davam edir. Son illərdə xarici ölkələrdə yaşayan soydaşlarımızın hüquqlarının təminatı, Azərbaycan haqqında obyektiv məlumatların yayılması və dövlət maraqlarının qorunması sahəsində diaspor təşkilatlarının rolu xeyli artmışdır. Dövlətimiz diaspor təşkilatlarına bu istiqamətdə indiyə qədər verdiyi dəstəyi bundan sonra da davam etdirəcəkdir.
Azərbaycan Respublikasında ümummilli lider Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi siyasi kurs əsasında həyata keçirdiyimiz ardıcıl islahatlar hazırda bütün sahələrdə mütərəqqi dəyişikliklərə gətirib çıxarmış, ölkəmiz sürətli inkişaf yoluna qədəm qoymuşdur. Fərəhləndirici haldır ki, bu ilin əvvəlində biz “Azərspace-1” milli peykini orbitə çıxararaq dünyanın kosmik dövlətləri sırasına qoşulduq. Bu günlərdə isə Bakıda Avropanın aparıcı neft-qaz şirkətləri ilə imzalanmış “Şahdəniz -2” enerji sazişi Azərbaycanın uzunmüddətli və dayanıqlı tərəqqisi yolunda aydın üfüqlər açır. Haqlı olaraq XXI əsrin müqaviləsi adlandırılan bu möhtəşəm layihə 1994-cü ildə imzalanmış “Əsrin kontraktı” kimi Avropanın enerji təminatı xəritəsində əsaslı dəyişiklik edəcək və dövlətimizin beynəlxalq rolunu daha da gücləndirəcəkdir.
Azərbaycanda son on ildə sosial-iqtisadi sahədə baş vermiş güclü sıçrayış cəmiyyət həyatının bütün sahələrinə müsbət təsir göstərmiş, ictimai-siyasi proseslərin sağlam məcraya yönəlməsini şərtləndirmişdir. Respublikamız demokratiya yolu ilə inamla addımlayır, ölkədə siyasi plüralizm, insan hüquq və azadlıqları təmin edilir, vətəndaş cəmiyyətinin inkişafına geniş şərait yaradılır. Bu il keçirilmiş Prezident seçkiləri göstərdi ki, Azərbaycanda siyasi mədəniyyətin səviyyəsi yüksəkdir və davam etdirilən strateji kurs xalqın iradəsinə söykənir.
Hazırda Azərbaycan bölgədə həm də beynəlxalq iqtisadi, siyasi, humanitar tədbirlərin və idman yarışlarının keçirildiyi əsas mərkəzə çevrilmişdir. Ölkəmiz dünyada tolerantlıq və multikulturalizm məkanı kimi tanınır. Azərbaycanın iki il ərzində BMT Təhlükəsizlik Şurasında təmsil olunması isə dövlətimizin nüfuzuna və yürütdüyü siyasətə dünya birliyinin verdiyi yüksək qiymətin əyani təzahürüdür.
Uğurlarımızla bərabər qeyd etməliyəm ki, qarşımızda Ermənistanın hərbi təcavüzü nəticəsində ölkəmizin pozulmuş ərazi bütövlüyünün bərpası kimi taleyüklü vəzifə dayanır. Biz Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin beynəlxalq hüquq normalarına uyğun ədalətli həllinə nail olmaq üçün qarşı tərəflə danışıqları davam etdiririk. Hesab edirəm ki, harada yaşamalarından asılı olmayaraq dünya azərbaycanlıları da bu işə öz dəstəklərini verməlidirlər.
Bir reallığı da qeyd etməliyəm ki, müasir dünyada yaşanan qlobal proseslər müsbət meyillərlə yanaşı, ölkələrin milli inkişafına, xalqların milli-mənəvi dəyərlərinin qorunmasına bir çox problemlər də yaradır. Belə şəraitdə dünya ölkələrində yaşayan həmvətənlərimizin həmrəyliyi güclənməli, diaspor qurumlarının fəaliyyəti daha mütəşəkkil və çevik olmalıdır.
Birliyimizin və həmrəyliyimizin əsasında dayanan müstəqil Azərbaycan Respublikasının qorunması və inkişaf etdirilməsi, dünya birliyində mövqelərinin möhkəmləndirilməsi hər birimizdən xüsusi səy tələb edir. Biz hamılıqla milli mənafelərimizin müdafiəsi, soydaşlarımızın hüquq və azadlıqlarının təmin olunması, dövlətimizin tərəqqisi və beynəlxalq nüfuzunun artırılması naminə azərbaycançılıq ideyası ətrafında daha sıx birləşməliyik.
Bu bayram münasibətilə bütün həmvətənlərimizi və soydaşlarımızı səmimi qəlbdən təbrik edir, hər birinə xoşbəxtlik, firavanlıq və işlərində uğurlar arzulayıram!

İlham Əliyev
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti

Bakı şəhəri, 25 dekabr 2013-cü il.

31 dekabr Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəyliyi Günü və Yeni il bayramı münasibəti ilə Lökbatan qəsəbəsində yerləşən “Qaradağ” şadlıq evində bayram tədbiri keçirildi.
Tədbirdə Qaradağ Rayon İcra Hakimiyyəti başçısı cənab Süleyman Mikayılov, Milli Məclisin deputatı Mixail Zabelin, rayonun idarə, müəssisə və təşkilat rəhbərləri və rayonun ictimai-siyasi həyatında fəallıq göstərənlər iştirak edirdilər.Tədbirdə ilk öncə dövlət himni səsləndi.
Tədbiri giriş sözü ilə açan Qaradağ Rayon İcra Hakimiyyəti başçısı cənab Süleyman Mikayılov tədbirdə iştirak edənləri və onların simasında Qaradağ rayonunun bütün sakinlərini 31 dekabr Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəyliyi Günü və Yeni il bayramı münasibəti ilə səmimi qəlbdən təbrik etdi.
Bir neçə gündən sonra vidalaşacağımız 2013-cü ilin ölkəmizin ictimai-siyasi və sosial-iqtisadi həyatında çox mühüm hadisələrlə yaddaşlara həkk olunduğunu qeyd etmişdir. Respublikamızın bu il də möhtərəm Prezidentimiz cənab İlham Əliyevin rəhbərliyi altında həm beynəlxalq aləmdə, həm də ölkə səviyyəsində bir sıra uğurlara imza atdığını xüsusilə nəzərə çatdırmışdır. Ölkəmizin böyük surətlə inkişaf etdiyini bildirərək, regionlarda geniş vüsət alan sosial-iqtisadi inkişafın, aparılan quruculuq və abadlıq işlərinin Qaradağ rayonunda da yüksələn templə davam etdiyini vurğuladı.
Daha sonra Qaradağ Rayon İcra Hakimiyyəti başçısı cənab Süleyman Mikayılov və Milli Məclisin deputatı Mixail Zabelin tərəfindən rayonun ictimai-siyasi həyatında öz fəallığı ilə fərqlənən şəxslərə fəxri fərmanlar və dəyərli hədiyyələr təqdim edildi.
Tədbir tanınmış musiqi ifaçılarının çıxışları ilə davam etdi.

26 noyabr 2013-cü il tarixdə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin “Natəvan” klubunda Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin yeni sözcüsü Xəyal Rzanın təşkilatçılığı ilə “İnternet və ədəbiyyat: problemlər, imkanlar”dlı yeni silsilə tədbirlərə start verildi.Silsilə tədbiri saat 14:00-dan-16:00-a qədər davam etdi.Tədbiri giriş sözü ilə AYB-nin yeni sözcüsü Xəyal Rza açdı.O, ilk növbədə tədbir iştirakçılarını salamladı, sonra Çağdaş Azərbaycan ədəbi mühitində ədəbiyyatın və internetin həm müsbət, həm də mənfi cəhətləri haqqında tədbir iştirakçılarını bilgiləndirdi.İlk sözü Yeni Yazarlar və Sənətçilər Qurumunun sədri, yazıçı-kulturoloq Aydın xan Əbilova verdi.Aydın xan Əbilov ilk növbədə tədbirə gələn qonaqları salamladı və ədəbiyyat və internetin çağdaş dönəmdə əhəmiyyətindən danışdı.Daha sonra Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyinin Təsisçilər Şurasının başqanı Əkbər Qoşalı, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Prezident təqaüdçüsü Səidə Könül, Azərbaycanın istedadlı xanım yazarı Afaq Şıxlı, “Ədalət” qəzetinin əməkdaşı Ceyhun Musaoğlu, “Dünya ədəbiyyatı” dərgisinin baş redaktoru Səlim Babullaoğlu, Azərbaycanın istedadlı xanım yazarı Vüsalə Babaxanqızı, Mütləqə İnam Ocağının Yükümlüsü İşıqlı Atalı və digərləri çıxış edərək “İnternet və ədəbiyyat: problemlər, imkanlar” mövzusu ətrafında öz fikirlərini bildirlər və təkliflərini etdilər.Tədbirin sonunda Xəyal Rza zəhmət çəkib tədbirə gələn insanlara təşəkkürünü bildirdi.

Əfsanə BAYRAMQIZI
Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyi Yönətim Kurulu başqan yardımcısı

Kölgənin səyahəti

Uzaqdan, lap uzaqdan boynu bükük bir yarıdağılmış minarə boylanır… boylandığı səmtdə sanki itirdiyi doğma birisini axtarır. Onun yanından üzü doğuya sıx ortaölçülü daşlarla döşənmiş dar küçə… sanki sonsuzluğa baş alıb gedir… Küçə boyu uzanan, damları qırmızı kirəmitli evlərin indi sadəcə çox az hissəsinin kirəmiti yerində qalıb. Sıx biçimdə nizamla döşənmiş kirəmitlərin bəziləri ya dağılıb, ya da qar-yağış rəngini-rufunu aparıb.
İllərdir, bu məhəllələrin yol daşları addım səsinə möhtacdır, yol boyu bir canlının səs-səmiri yoxdur… Bu kimsəsiz küçələr beləcə ölü sakitliyi yaşayır. Addımların altında indi əzilən daşlar illərin, yüzillərin, tarix olmuş, neçə-neçə igidin addımını “eşidib”, atlarının kişnərtisinə tanıqlıq edib, qılınclar çəkiləndə “haydı, igidlərim” – deyən əcdadın qopardığı tozanağı udub, sinəsini qabağa verib bu daşlar… bu daşlar indi qəribsəməzmi o səslər üçün..? – Qəribsəməsəydi, üzərində na­məhrəm – tanımadığı, tanımağa çətinlik çəkdiyi addımlara sifətini bozardıb, çınqıl kimi xırıltı səsi çıxarmazdı. İllərdir, bu daşlar minarəyə gedən yolda beləcə xırıldayır. Son canını verməyə çalışan məxluq kimi, xırıldadıqca, dar küçə boyu uzanan divarlar əks-səda verir…
“ – Hacı Məmməd, hara belə?
– Yuxarı tərəfə. Sən hara belə, a Mövsüm?
– Mən də dükanı bağlayıb, aşağıya enəjəm.”
…Daşlar böyüklü-kiçikli yeyin addımların toxunuşundan xoşhallanır, bütün istini canına çəkirdi. Sürətlə bir-birini əvəzləyən addımların biri küçənin yuxarı başına, digəri isə aşağı başına yol alırdı. Elə ki, qapının girişinə yetişdilər, başı göyün yeddinci qatına ucalan minarələr bir-birini gözəl avazla salamlayıb, hal-əhval tutardı… İki ayrı yerdən eyni vaxtda ucalan ecazkar, musiqili avaz havada əks-səda verər, şəhər əhlini Yerin, Göyün Yiyəsini salamlamağa səslərdi.
“ – Salam, hacı, ovqatın təlxdir deyən. Noolub belə?
– Əleykümə salam! Bir az sən deyəndi elə… canın sağolsun. Səndə hal-qəziyyə nə yerdədir?
– İşlər şuluqdur, bu naməhrəmlər rahat durmur, urusun silahıyla bizə xox gəlirlər.
– Pristav, naçalnik də öz kef-damağında… Keçən gecə qonşu mahalda on evi yandırıb, bir çətən arvad-uşağı qana boyayıblar bu kafirlər. Bu inqilab hələ başımıza çox oyun açacaq. Yığışıb öz başımızla qaladakı arvad-uşağı qorumalıyıq.
– Xalqın namusu bizə əmanətdir!”
…Qalanın küçələrindən keçən at faytonları ağır-ağır hərəkət edir, küçədən keçən tək-tək adam, ya da darvaza dalından boylanan uşaqlar ilgi ilə onun arxasınca baxardı. İsti yay günlərində küçə daşlarının tez-tez yaratdığı bu cırıltılı səslərə böyükdən-kiçiyə hər kəs adət etmişdi. Bu o demək idi ki, qalaya Bakıdan qonaqlar gəlib. Həyət-bacadan qonaqlara edilən “xoş gəldin” sədalarını indi daşların yaddaşının çözələmədiyi dildəki kobud və tükürpədici qırıq-qırıq səslər ya da yarıuçuq evin damında yuva qurmuş qarğaların qarıltısı əvəz edir.
“Görəsən evimiz durur?! Anam həmişə deyərdi ki, minarənin yanına çatanda sola dön. Orda darvazanın arxasında hündür bir tut ağacı görəcəksən… bax, ora bizim evdir… – Yaxşı, hanı bəs?! Minarənin yarısı yoxdur. Solda darvaza da gözümə dəymir. Nənəm yalan deməz axı.!?
Aha, kötük..! Bu ki, bizim tut ağacının kötüyüdür! Yüz faiz, odur… Ən son onun tininə çıxmışdım ki, ətrafa baxım. Atılan “Qrad” səslərindən diksinib, yerə yıxıldım. Ah, tut ağacım mənim, babam deyərdi, əgər mən də qonşu Vüqar əminin oğlu Nadir kimi oxuyub böyük adam olsam, bu ağacın altındaca mənə qonaqlıq verəcək, bu ağacın bərəkətindən ailəmə bərəkət payı ayıracaq. Zamanı gəlincə bu ocağı gələnəyimizcə, mənə təhvil verəcəkdi. Bircə mən qoruya bilmədim ocağımızı, baba, mən…”
…Böyük, qol-budaqlı tut ağacından bircə kötük qalmışdı. Hansısa zalım bir əl onu baltanın ağzına vermişdi. Kötüyün üzərinə böyük bir kölgə çökdü, çökməsiylə bir neçə dəqiqə ətrafında dövrə vurub dayandı. Bir neçə dəqiqədən sonra kötüyün üstü göz yaşlarına qərq olmuşdu…
Ortaya sükut çökmüşdü, bu sükutu küçədən yavaş-yavaş keçən xəfif addım səsləri pozurdu. Sərin yay küləyi əsdikcə, küçə qırağındakı otlar dalğalanır, gələnlərin ayaqları altına sərilirdi. Ayaqlandıqca incinən bu otlar səssiz-səmirsiz dursalar da, hər tapdaqdan sonra daha böyük əzmlə başlarını minarəyə doğru ucaldırdı. Bunun fərqinə varmayan mavi rəngli şort geyinmiş eynəkli bir gənc oğlan düz minarə önündə dayandı. Əli ilə tərini silərək “Vau…” – deyib fotoaparatını nə isə kəşf etmiş kimi, minarəyə doğru uzatdı. Qəfildən həmin an minarə daşlarından qopan xırda dənəciklər toz qarışıq mavi şortlu gəncin obyektivinə doğru səpələndi. “Damnd!” (Lənət olsun”) deyə fotoaparatı aşağı alaraq, gözlərini ovuşduran oğlan hirsindən tikilini təpiklə döyəclədi. Bayaqdan dünya səyahəti həvəsində olan bu yabançını izləyən saqqallı kişi hiyləgər və özündənrazı vəhşi baxışlarıyla hırıldadı. Öz-özünə “Yaxşı ki, çəkmədin, əclaf” deyə onun qolundan tutub, yaşıl dağlara tərəf sürüklədi.
Kölgə minarə boyu dolanaraq, onu sakitləşdirməyə, təsəlli verməyə çalışdı, minarənin içindən salona daxil oldu. “Yadımdadır, babam hər cümə namazı məni sənin yanına gətirərdi. Uzaqdan sənin naxışlı minarəndəki bəzəkləri görəndə ixtiyarsız olaraq sevinərdim. Ən çox o naxışları sevərdim. İçəridə “la ilahə illəllah” səsləri əks-səda verdikcə, məhəllənin bütün kişiləri buraya toplanardı. Divarını nəinki cızmaq, heç bərk yumruqlamağa da qıymazdıq. Hər hansı uyğunsuz hərəkətimiz olsa, babamın bir tərs baxışı ilə hər şey həll olardı. İndi gör, bu divarlar nə kökdədir, aman Allah.!? Bu şərəfsizlər Allahın belə evini murdarlayıblar, öz adlarıyla. Bu adlara bax… Tfu… Bilirəm, istəmirsən, bu görkəmdə səni görsünlər. Ona görə o yabançıya elə hirsləndin…”
Kölgə salonun mərkəzində – divarları dağıdılmış və kimsəsiz bu Tanrı evində iki qat əyildi, hələ üç dəqiqə vardı azana. Küçəyə baxdı, elə yəqin edəcəkdi ki, məhəllə kişiləri yolda bir-birilə salamlaşıb yeyin addımlarla içəri girəcək… Hanı?!. Səs-küy, hal-əhvallar, şəhərin və qəzanın ən yeni xəbərləri buradan yayılırdı məhəlləyə. Ancaq küçə sakitlik idi, nə gələn vardı, nə gedən… Azan verilən səmtə, 10 kilometr aralıdakı minarəyə baxdı. Oralarda isə daşı-daş üstə qalmamış viranəlikdə bircə minarə boylanırdı, o da 20 ildən çox idi, başını aşağı salıb susurdu. Bütün şəhəri şumlasalar da, onu göz dağı kimi saxlamışdılar. “Sənin Tanrın belə güclüdürsə, səni qurtarsın” sədaları bu kimsənin qalmadığı, otun belə cücərmədiyi viranə şəhərdə vəhşi və istehza dolu qəhqəhələrlə əks-səda verir, hər daşı belə titrədirdi.
Azan vaxtı bu dəfə uzaqlardan verildi. İkiqat əyilən kölgə insan kölgəsinə çevrildi, oturaraq əllərinə göyə açdı, bir neçə dəfə nizamlı şəkildə aşağı-yuxarı hərəkət etdi. Rahatsız ruhundakı təlaşı və keçmişin həsrətini dindirən kölgə azad səmadan bir daha ətrafı seyr etdi: “Bir də gəlsəm, minarəəki səsə gələrəm, ayrı heç nə məni bura gətirəmməz..!” – göydəki bəlirsiz sığınacağına uçdu…
…Bir vaxtlar gözəlliyi ilə şəhər qonaqlarının belə heyran olduğu “Gövhər Ağa” yadigarından indi bircə dağıdılmış yarıuçuq minarə qalmışdı. Neçə illər, onu tərk edən və gözəlliyini itirən daşlarına, bəzəklərinə küssə də, bu gün sevincli idi o. “Qrad” səslərindən, şəhər əhalisinin tükürpədici səslərindən uzun müddət sonra nəhayət kiminsə yadına düşmüşdü. Nəinki yadına düşmüş, onu ziyarət edən doğma bir ziyarətçi varid olmuşdu. “Son daşım uçana kimi, gözləyəcəm, minarəmə çıxıb o gözəl avazı yenidən şəhərə yayanı görmədən ölmərəm..!”
Minarənin səthi bir az tünd görünürdü. Bayaq fotoaparatı ona tuşlayan yabançı qa­yıdanda minarəyə baxdı. Əlini məscidin divarına toxundurdu, nəm ovcuna hopdu. Xeyli tə­əccüblə minarəyə baxıb, ehtiyatlı şəkildə bir neçə şəkil çəkdi. Belə isti yay günündə binanın daşlarının nəmliyi görünür, onu təəccübləndirmişdi. Amma bunun səbəbini bircə kölgə, bir də onun Yiyəsi – Tanrı bilirdi… minarə illər sonra doğma “qonağ”ın “gəliş”inə ağlayırdı: daş-daş…

Natiq Səfiyevin “Afrika xalqlarının nağılları” kitabı 2013-cü ildə “Təknur” nəşriyyatı tərəfindən 84 səhifə olmaqla, 200 tirajla dərc olunub.Kitabın redaktoru Azərbaycan Xarici Dillər Universitetinin müəllimi Güntəkin İlyasovadır.
Afrika qitəsində çoxlu xaqlar yaşayır.Onlardan hər birinin özünəməxsus folkloru vardır.Bu kitabdakı dilimizə çevrilmiş nağıllar ibrətamiz, tərbiyəvi xarakter daşıması ilə hər kəsi özünə cəlb edir.Topluda 25 xalqın 40 nağılı toplanmışdır.
Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər Birliklərinin üzvü, “Qızıl qələm” media mükafatı laureatı, Azərbaycan mətbuatında 50 ildən artıq yazıları ilə çıxış edən görkəmli və istedadlı yazıçı-publisist Natiq Səfiyevin “Afrika xalqlarının nağılları” kitabı geniş oxucu kütləsi üçün nəzərdə tutulmuşdur.

“NAKAM ŞAİRLƏR” adlanan yeni kitab Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Gənclər Fondunun maliyyələşdirdiyi layihə çərçivəsində hazırlanıb.
Nəşrin tərtib və ümumi redaktəsi Əkbər QOŞALIya aiddir. Nəşrin məsləhətçiləri prof.dr. Almaz ÜLVİ və Azərbaycanda Atatürk Mərkəzinin baş redaktoru Dəyanət OSMANLI, rəy verənləri isə DGTYB Təsisçilər Şurasının üzvü, “Fəxri gənc” ödülü laureatı dos.dr. Rəsmiyyə SABİR, Azərbaycan Vətən Müharibəsi Veteranları Birliyinin Sədr müavini Mübariz HACIOĞLU və “Birlik” dərgisinin baş redaktoru İlqar İLKİNdir.
Kitabda gənc yaşlarında həyata gözlərini əbədi yummuş yeni nəsil Azərbaycan şairləri haqqında bilgilər və şeirlərindən örnəklər verilib. “Ömrü özünə yaşamayan” şəhid şairlərin şeirlərinin də yer aldığı nəşrdə “nakam” sözü onların fiziki ömürlərinin qısa sürdüyünü, Ədəbiyyatımıza daha çox töhfələr vermək, uğurlar qazandırmaq potensiallarının olmasına bax¬mayaraq, həyatdan erkən köçdüklərini ifadə edir. DGTYB-nin bu nəşri… məhz özləri həyatda olmayan – həmişəgənc şairlərin yaradıcılığına müraciət etməsi ilk növbədə özləri həyatda olmasa da, sözləri həyatda olanlara vəfa borcundan irəli gəlir… eləcə də, onların hər birinin xatırlanmağa haqları olduqlarının etirafıdır…
21 yaşlı Ülvi Bünyadzadənin şəhid olmamışdan xeyli öncə öz əli ilə yazdığı “AND” kitaba “önsöz” yerinə verilib.
Kitab geniş oxucu kütləsi üçün nəzərdə tutulur.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Qeyri-Hökümət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Şurası tərəfindən maliyyələşdirilən və Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyi tərəfindən həyata keçirilən “Yeni nəsil Azərbaycan ədəbiyyatının təbliği” layihəsi çərçivəsində “Çağdaş Azərbaycan ədəbi qurumları” kitabının növbəti sayı nəşrə hazırlanır.Layihənin rəhbəri Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyinin Təsisçilər Şurasının başqanı Əkbər Qoşalıdır.Layihə çərçivəsində Azərbaycanda fəaliyyət göstərən peşəkar ədəbi yaradıcılıqla məşğul şəxsləri birləşdirən qurumlar, dərgilər, qəzetlər; saytlar; ədəbiyyatşünaslıq üzrə istisaslaşmış elm-tədqiqat ocaqları; ədiblərin ev muzeyləri, Poeziya Evləri; nəşriyyatlar; eləcə də represiya qurbanı olmuş Azərbaycanlı ədiblər, şəhid Azərbaycan şairləri barədə bilgilər “Çağdaş Azərbaycan Ədəbi Qurumları”nda kitablaşdırılacaq.
Qeyd edək ki, “Çağdaş Azərbaycan Ədəbi Qurumları” kitabının I nəşri 2009-cu ildə “Turan evi” nəşriyyatı tərəfindən 118 səhifə olmaqla, 450 tirajla dərc olunmuşdu.DGTYB başqanı Əkbər Qoşalının hazırladığı kitabın redaktorları Rəsmiyyə Sabir, İlqar İlkin və Namiq Hacıheydərli olmuşdu.

“Elimiz.günümüz”

“Elimiz.günümüz” elmi-ədəbi, mədəni-kütləvi, publisistik qəzetqəzeti ayda bir dəfə 16 səhifə olmaqla 1033 tirajla dərc olunur.Qəzet Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyində qeydiyyata alınmışdır.Əlyazmalar geri qaytarılmır.Qəzet redaksiyanın kompyuter mərkəzində yığılıb səhifələnir və “Azərbaycan” nəşriyyatında çap olunur.Müəlliflərlə redaksiyanın mövqeyi üst-üstə düşməyə bilər.Dərc olunan materiallara müəlliflər cavabdehdirlər.

Tiraj: 1017
Dövrülüyü: ayda 1 dəfə
Təsisçi və baş redaktor: Qiymət MƏHƏRRƏMLİ
Tərtibatçı: Oqtay ORUCLU
“Elimiz.günümüz”qəzetinin dərc olunan növbəti buraxılışını əldə etmək istəyənlər aşağıdakı ünvana müraciət edə bilərlər:
Website: htttp://edebiyyat-az.com
E-mail: Qiymet_549@box.az
Əlaqə telefonları: (012) 537 22 04; (050) 345 60 93; (055 781 61 72
Ünvan: Azərbaycan Respublikası, Bakı şəhəri, Yasamal rayonu, Mətbuat prospekti, 529-cu məhəllə, “Azərbaycan” nəşriyyatı, 6-cı mərtəbə

“Vedibasar”
Müstəqil qəzet

“Vedibasar” müstəqil qəzeti ayda iki dəfə, 8 səhifə olmaqla, 1000 tirajla dərc olunur.Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin 27 yanvar 2003 tarixli icazəsi ilə nəşr edilir.Məqalələr üçün müəlliflər məsuliyyət daşıyırlar.Qəzet “Vedibasar” qəzetinin kompyuter mərkəzində yığılır, səhifələnir və “Azərbaycan” nəşriyyatının mətbəəsində ofset üsulu ilə çap olunur.

Qəzet 2003-cü ildən çıxır
Dövrülüyü: ayda iki dəfə
Tiraj: 1000
Təsisçi və baş redaktor: Sərtib İSLAMOĞLU
Məsləhətçi: Azər ŞADLINSKİ
Redaktor: Nəsibə İSRAFİLQIZI
Müxbirlər:
Tacir SƏMİMİ,
Zaur VEDİLİ,
Füzuli CÜMŞÜDOĞLU,
Elxan NƏRİMANOĞLU,
Operator: Səbiqə RASİMQIZI
Dizayner: Mürvət SAHİBOĞLU
“Vedibasar”qəzetinin dərc olunan növbəti buraxılışını əldə etmək istəyənlər aşağıdakı ünvana müraciət edə bilərlər:
E-mail: Vedibasar2010@mail.ru
Əlaqə telefonları: (012) 510 59 43; (050) 582 34 42
Ünvan: Azərbaycan Respublikası, Bakı şəhəri, Yasamal rayonu, Mətbuat prospekti, 529-cu məhəllə, “Azərbaycan” nəşriyyatı, 6-cı mərtəbə

Müstəqil ictimai-siyasi, ədəbi-bədii qəzet olan “Möhtəşəm Azərbaycan” qəzeti ayda bir dəfə 16 səhifə olmaqla 1000 tirajla dərc olunur.Qəzet Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyində qeydiyyata alınmışdır.Əlyazmalar geri qaytarılmır.Qəzet redaksiyanın kompyuter mərkəzində yığılıb səhifələnir, “Ekspress-servis” mətbəsində çap olunur.Müəlliflərlə redaksiyanın mövqeyi üst-üstə düşməyə bilər.Dərc olunan materiallara müəlliflər cavabdehdirlər.
“Möhtəşəm Azərbaycan” qəzeti yalnız Azərbaycan Respublikasında yayımlanmır.Eyni zamanda qardaş Türkiyə Cümhuriyyətinə-Türkiyə Yazarlar Birliğinə, Tokat Şairler ve Yazarlar Derneğine, Selcuk Universitetinə, Yıldırım Beyazid Universitetinə göndərilir.”Möhtəşəm Azərbaycan” qəzeti Azərbaycan mətbuatında dərc olunan mətbu orqanlar arasında yeganə mətbu orqandır ki, “Çağdaş Azərbaycan ədəbiyyatının inkişafına dəstək”, “Çağdaş Türkiyə ədəbiyyatının inkişafına dəstək” layihələrini öz səhifələrində həyata keçirərək yazarlar olan bilgiləri ictimaiyyətin nəzərinə çatdırır.
“Möhtəşəm Azərbaycan” qəzetinin dərc olunan növbəti buraxılışını əldə etmək istəyənlər aşağıdakı ünvana müraciət edə bilərlər:
Təsisçi və Baş redaktoru: Rafiq ODAY
Telefon: ( 018) 642 01 80; ( 070) 630 88 42
E-mail: office@edebiyyat-az.com
Elektorn orqan: edebiyyat-az.com
Ünvan: Sumayıt şəhəri, 2-ci mikrarayon.

“Azad qələm” ədəbi-bədii, ictimai-publisistik qəzeti ayda bir dəfə 8 səhifə olmaqla bir dəfə 1500 tirajla dərc olunur.Qəzet 2006-cı ildə Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyində qeydiyyata alınıb.Qəzet “Azad qələm” qəzetinin kompyuter mərkəzində yığılır, səhifələnir və “Azərbaycan” nəşriyyatının mətbəəsində çap edilir.Qəzetdə gedən materillara görə müəlliflər məsuliyyət daşıyır.Müəlliflərin mövqeyi ilə redaksiyanın mövqeyi uyğun gəlməyə bilər.

Qəzet 2006-cı ildən nəşr olunur.
Qeydiyyatı: 1944
Tiraj: 1500
Dövrülüyü: ayda 1 dəfə
Təsisçi və baş redaktor: Nəcibə İLKİN
Baş redaktorun müavini və baş məsləhətçi: Fazilə QAFARQIZI
Redaktor: Gülnar MƏHƏRRƏMOVA
Şöbə müdirləri: Mətləb KƏRİMOV, İlkin ƏHMƏDOĞLU
Məsul katib: Bikə İSMAYILQIZI
Əlaqə telefonları: 055 291 77 43; 050 367 75 43
Daxili nömrə: 5 29
E-mail: Azad_qelem@mail.ru
Website: http://edebiyyat-az.com

Ünvan: Azərbaycan Respublikası, Bakı şəhəri, Yasamal rayonu, Mətbuat prospekti, 529-cu məhəllə, “Azərbaycan” nəşriyyatı, 7-ci mərtəbə

Salam, Əziz və Hörmətli Dostlar!
Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalı “Çağdaş Azərbaycan ədəbiyyatının inkişafına dəstək”, “Çağdaş Türkiyə ədəbiyyatının inkişafına dəstək”, “Azərbaycanın istedadlı gənc yazarlarına dəstək” layihələrini həyata keçirir.Layihələrin rəhbəri Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Direktoru Rafiq Odaydır.
Layihə çərçivəsində yazarların özkeçmişləri (tərcümeyi-halları), ədəbi-bədii nümunələri, poeziya örnəkləri, nəsr nümunələri həm Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalında, həm də “Möhtəşəm Azərbaycan” müstəqil ictimai-siyasi, ədəbi-bədii qəzetdə yayınlanacaq.Layihəyə bu gündən start verilib.
Qeyd edək ki, Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalı bir müddətlik
öz fəaliyyətini dayandırmışdı.Bu gündən etibarən öz fəaliyyətini yenidən bərpa edərək siz Əziz və Hörmətli Sayğıdəyər Dostlarımızın görüşünə yeni layihələrlə gəlib sizi sevindirəcək!
BİZİ SEÇİB, BİZİMLƏ OLDUĞUNUZ ÜÇÜN TƏŞƏKKÜRLƏR!

Dərin hörmət və ehtiramla:

Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Mətbuat Xidməti

15 noyabr 2013-cü il tarixdə Xırdalan Mərkəzləşdirilmiş Kitabxanasında Azərbaycanın istedadlı şairi Ədalət Nicatın “Dərdin də öz dərdi var” şeirlər kitabının təqdimatı keçirildi.
Tədbiri giriş sözü ilə Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyinin Təsisçilər Şurasının başqanı Əkbər Qoşalı açdı.O, “Dərdin də öz dərdi var” kitabının nəşrinin Çağdaş Azərbaycan ədəbiyyatı üçün önəmli bir hadisə olduğunu, Uluslararası Aktivist Sanatçılar Birliyinin Azerbaycan tərəfindən ilk nəşr olunan kitab olduğunu qeyd etdi.Sonra Ədalət Nicatın həyat yoluna qısa nəzər salaraq bu günə qədər dərc olunan kitabları haqqında olan bilgiləri tədbir iştirakçılarına sundu.Daha sonra kitabın redaktoru Əli Kərim adına Sumqayıt şəhər Poeziya Klubunun direktoru İbrahim İlyaslı, filologiya elmləri doktoru, professor, tənqidçi Vaqif İbrahimli, Süleyman Rəhimov adına Qubadlı rayon ədəbi ictimai birliyinin sədri Qafqaz Əvəzoğlu, görkəmli ədəbiyyatşünas, tənqidçi Rüstəm Kamal, görkəmli və istedadlı şair Məmməd Nüamaz, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü Oqtay Rza, “Sözün sehri” qəzetinin redaktoru Xan Rəsuloğlu Siqurd, kitabın üz qabığını işləyən rəssam Nəvai Metin Məmmədoğlu, görkəmli şairlər Dayandur Sevgin, Zakir Zahir, Azırbaycan Yazıçılar Birliyinin aylıq ədəbi-bədii orqanı “Ulduz” jurnalının “Poeziya” şöbəsinin redaktoru Fərqanə Mehdiyeva və başqaları çıxış edərək Ədalət Nicatın yeni işıq üzü görmüş kitabından, yaradıcığılığında ürəkdolusu danişdılar.Tədbirin ən maraqlı məqamlarından biri də Qubadlı rayon Mədəniyyət və Turzim şöbəsinin məsləhətçisi Eldar Xanlaroğlunun öncə işıq üzü görmüş kitablarını Xırdalan Mərkəzləşdirilmiş Kitabxanasına hədiyyə etməsi, şeirlər kitabından şeirini oxuması oldu.Tədibirin aparıcısı Əkbər Qoşalı Xırdalan Mərkəzləşdirilmiş Kitabxanasının rəhbərliyinə, müəllifə, zəhmət çəkib gələr insanlara təşəkkürünü bildirdi.

“Respublika gəncləri” qəzetinin xüsusi müxbiri, Azərbaycanın istedadlı xanım yazarı Hacı Zərifə Novruzovanın “Hindistan səfərim, “Tac mahal” gözəlim” kitabı 2013-cü ildə Bakı şəhərində “Gənclik” nəşriyyatı tərəfindən 160 səhifə olmaqla, 300 tirajla dərc olunub.Kitabın redaktoru “Qızıl qələm” fəxri media mükafatı laureatı, jurnalist-publisist Nazilə Rafiq, rəyçilər tarix elmləri doktoru M.N.Əlizadə, fəlsəfə elmləri doktoru R.R.Teymurovadır.
Bu kitab böyük bir dövlət olan Hindistan haqqında, onun gözəlliyindən, tarixindən, bu günündən, keçmişindən, ümumiyyətlə, ziyarıtində olduğum bütün müqəddəs yerlərin, ən qədim abidələrin, dünyada tayı bərabəri olmayan, 7 möcüzədən biri olan “Tac Mahal”dan, müsəlman məscidi “Cümə məscidi”ndən, gözlərimlə gördüyüm, neçə-neçə müqəddəs məkanlardan, əsrlərin yadigarı bu ulu torpağın, ruhuma qida verən bölgələrindən, ştatlarından, musiqisindən, tayı-bərabəri olmayan kino sənətindən və belə bir dövrdə Hindistan dövləti haqqında bu əsərin yazılması, Azərbaycan və Hindistan dövlətinin birliyi və inkişafının daha da yaxınlaşması istiqamətində atılan ən uğurlu addım hesab oluna bilər.
Qeyd edək ki, “Hindistan səfərim, “Tac mahal” gözəlim” kitabı müəllifin oxucularla ilk görüşüdür.

Müəllifləri Rasim Nəbioğlu və Müşfiq Cabiroğlu olan “Vüqar Əhmədin yaradıcılıq yolu” kitabı 2013-cü ildə “MBM” nəşriyyatında 384 səhifə olmaqla, 500 tirajla nəşr olunub.Ön sözün müəllifi ilahiyyat elmləri doktoru, professor, akademik Vasim Məmmədəliyev, elmi redaktoru filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Vüqar Qaradağlı, rəyçilər Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, professor Teymur Kərimli, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru İslam Qəribli, Azərbaycan Milli Konservatoriyasının professoru Rafiq Musazadədir.
“Vüqar Əhmədin yaradıcılıq yolu” monoqrafiyasi görkəmli şair, yazıçı, alim, tənqidçi, publisist, musiqişünas, dramaturq, tərcüməçi və pedaqoqun 50 illik ömür yoluna və çoxşaxəli fəaliyyətinə həsr olunmuşdur.Monoqrafiya müəllifləri respublikada və xaricdə geniş tanınan Vüqar Əhmədin ədəbi-bədii və elmi-pedaqoji yaradıcılığını ətraflı təhlil və tədqiq etmişlər.
Bu kitab ilk növbədə gənclərə ünvanlanmışdır.Daha sonra elm, tədris müəssisələrinin, mədəni-maarif ocaqlarının tələbələri və əməkdaşları, həmçinin magistr, dissertant, doktorantlar, habelə, kütləvi oxucu auditoriyası üçün nəzərdə tutulmuşdur.

Azərbaycanın istedadlı yazarı Ədalət Nicatın “Dərdin də öz dərdi var” şeirlər kitabı 2013-cü ildə “Bilik” Poliqrafiya Mərkəzi tərəfindən 152 səhifə olmaqla, 300 tirajla dərc olunub.Kitabın redaktoru Ehtiram İlham, ön sözünün müəllifi İbrahim İlyaslı, üz qabığını işləyən Nəvai Metin Məmmədoğludur.
“Dərdin də öz dərdi var” şeirlər kitabı istedadlı şair Ədalət Nicatın oxucularla dördüncü görüşüdür.Əvvəlki nəşrlərdə olduğu kimi, bu kitabda toplanan şeirlərdə də yurd sevgisi, torpaq həsrəti, el-obaya bağlılıq, səmimi və sevdalı bir qəlbin ürək çırpıntıları kimi duyğular poetik bir dillə qələmə alınıb.Gözəl qələm ustası Ədalət Nicatın bu kitabının da şeirsevərlər tərəfindən maraqla qarşılanacağına inanırıq.
Qeyd edək ki, Ədalət Nicatın 2004-cü ildə “Haray, Vətən, haray, haray, Yurd haray”, 2010-cu ildə “Şirinli-acılı dünya”, “Gəl axtar məni” adlı şeir kitabları işıq üzü görüb.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin prezident seçkilərinin ilkin nəticələri ilə bağlı xalqa müraciəti

– Əziz həmvətənlər!
Hörmətli xanımlar və cənablar!
Mənə böyük etimad göstərmiş, yenidən prezident vəzifəsinə seçmiş doğma xalqıma minnətdaram. Azərbaycan xalqını əmin etmək istəyirəm ki, bundan sonra da doğma xalqıma ləyaqətlə xidmət edəcəyəm, daim Azərbaycanın dövlət maraqlarını müdafiə edəcəyəm.
Azərbaycan xalqı bu seçkilərdə azad, şəffaf şəkildə öz iradəsini ortaya qoydu. Azərbaycanda keçirilən prezident seçkiləri demokratiyanın təntənəsidir. Azərbaycanda bütün azadlıqlar mövcuddur. Azərbaycan demokratik dövlət kimi bundan sonra da uğurla inkişaf edəcəkdir.
Bu seçkilərin azad, şəffaf şəkildə keçirilməsi demokratiyaya doğru atılan növbəti ciddi addımdır. Azərbaycanda bütün azadlıqlar – söz azadlığı, mətbuat azadlığı, siyasi azadlıqlar, vicdan azadlığı təmin edilir. Azərbaycanda bütün xalqların, bütün dinlərin nümayəndələri bir ailə kimi sülh, mehribanlıq şəraitində yaşayırlar. Bu, bizim böyük üstünlüyümüzdür, böyük dəyərimizdir. Təsadüfi deyildir ki, Azərbaycan bu gün dünyada milli və dini dözümlülük məsələlərində çox önəmli ölkəyə çevrilmişdir. Azərbaycan dünyada multikulturalizmin mərkəzlərindən biridir.
Eyni zamanda, ölkəmizdə bütün proseslər müsbət istiqamətdə getmişdir. Azərbaycan xalqı bu seçkilərdə son on il ərzində görülən işlərə öz yüksək qiymətini vermişdir. On il ərzində dövlətçiliyimizin əsasları möhkəmləndi. Bu gün Azərbaycan dövləti güclü, müstəqil siyasət aparan bir dövlətdir. Bizim güclü ideoloji əsaslarımız vardır. Azərbaycançılıq məfkurəsi bizim ideoloji dayağımızdır.
Azərbaycanda bütün istiqamətlərdə inkişaf, tərəqqi özünü göstərməkdədir. Biz beynəlxalq məsələlərin həllində bu gün dünya miqyasında çox önəmli ölkəyə çevrilmişik. Azərbaycan dünya birliyinin mütləq əksəriyyətinin dəstəyi ilə iki il bundan əvvəl dünyanın ən ali orqanı olan BMT Təhlükəsizlik Şurasına üzv olmuşdur və hazırda bu təşkilata sədrlik edir.
Azərbaycanda iqtisadi sahədə çox böyük uğurlar əldə edilmişdir. Deyə bilərəm ki, son on il ərzində iqtisadi islahatlarla bağlı atılan addımlar və əldə edilmiş nəticələr dünya miqyasında ən ciddi nəticələrdir. Təsadüfi deyildir ki, bu nəticələr insanların gündəlik həyatında da öz əksini tapmaqdadır.
Son on il ərzində iqtisadiyyatımız 3,4 dəfə artmış, yoxsulluğun səviyyəsi isə təxminən on dəfə azalmışdır. Bu, ölkədə aparılan ciddi iqtisadi və sosial siyasətin nəticəsidir. Bu siyasətin nəticəsində Azərbaycan öz iqtisadi potensialını böyük dərəcədə möhkəmləndirə bilmişdir.
İqtisadi güc bizə imkan verir ki, öz maraqlarımızı beynəlxalq arenada da lazımi səviyyədə müdafiə edək. Azərbaycan bu gün nəinki regional, dünya problemlərinin həllində də öz rolunu oynayır və getdikcə bizim rolumuz daha da artacaqdır.
Azərbaycanda bütün istiqamətlər üzrə konkret proqramlar vardır. Böyük infrastruktur layihələri icra edilir, şəhərlərimiz abadlaşır, gözəlləşir, insanların yaşayış səviyyəsi yaxşılaşır. Dünyanın aparıcı iqtisadi qurumlarının reytinqlərinə görə, hətta dünyanı bürümüş iqtisadi və maliyyə böhranı zamanı Azərbaycan uğurla inkişaf edir. Bizim iqtisadiyyatımız son on il ərzində dünya miqyasında 40 ən rəqabətqabiliyyətli iqtisadiyyatların arasına daxil edilibdir. Bizim bütün təşəbbüslərimiz regional əməkdaşlığa hesablanıbdır. Azərbaycanda bütün sahələr üzrə inkişaf, tərəqqi vardır. Biz bu gün qürur hissi ilə deyə bilərik ki, Azərbaycan artıq kosmik dövlətə çevrilibdir.
Bütün bu nailiyyətlər Azərbaycan xalqının istedadı, zəhməti hesabına mümkün olmuşdur. Düşünülmüş siyasət, xalqla iqtidar arasındakı birlik və bütün təşəbbüslərimizin xalq tərəfindən dəstəklənməsi, hesab edirəm ki, uğurlarımızın əsas şərtidir, əsas səbəbidir.
Azərbaycanda aparılan enerji siyasəti nəinki region üçün, dünya üçün çox böyük əhəmiyyətə malik olan bir məsələdir. Bu gün Azərbaycan müasir, müstəqil dövlət kimi dünyada öz rolunu oynayır və bizim imkanlarımız getdikcə daha da genişlənəcəkdir.
Bu gün bölgədə gedən proseslərdə bizim təsir imkanlarımız kifayət qədər genişdir. Azərbaycanın razılığı olmadan bölgədə heç bir təşəbbüs – istər siyasi, istər iqtisadi mümkün deyildir. O təşəbbüsün gələcəyi olmayacaqdır.
Bütün bunlar görülən işlərin nəticəsidir. Bütün bunlar müstəqil Azərbaycanın uğurlarıdır. Müstəqilliyimizin nə qədər böyük dəyər olduğunu Azərbaycan xalqı gündəlik həyatda görür. Biz azadıq, biz müstəqilik. Bizim taleyimiz öz əlimizdədir. Bu seçkilərdə mənə verilən səslər, hesab edirəm ki, müstəqilliyə, azadlığa, xoşbəxt gələcəyə verilən səslərdir.
Mən çox fəxr edirəm ki, son illər ərzində bütün təşəbbüslərim reallığa çevrilibdir. On il bundan əvvəl – 2003-cü ildə xalqa elan etmişdim və bəyan etmişdim ki, əgər mənə etimad göstərilərsə, mən Heydər Əliyev siyasətinə sadiq qalacağam. Son on il ərzində bu siyasətə sadiq qalaraq Azərbaycanın inkişafı, Azərbaycanın tərəqqisi üçün çox böyük işlər görülmüşdür. Müstəqilliyimiz dönməzdir, sarsılmazdır.
Bu illər ərzində müstəqil siyasətimiz istənilən sahədə özünü göstərmişdir. Biz öz milli maraqlarımızı lazımi səviyyədə müdafiə edə bilərik, müdafiə edirik, edəcəyik. Mənim üçün Azərbaycan xalqının, Azərbaycan dövlətinin maraqları ən birinci yerdədir. Bu maraqların müdafiə edilməsi üçün xalqla iqtidar arasındakı birlik əsas şərtdir. Mən bütün addımlarımda xalqın dəstəyini hiss edirdim, bu dəstəyə güvənirdim. Əgər bu dəstək olmasaydı, biz heç bir işi görə bilməzdik. Məhz xalqla iqtidar arasındakı birlik, vəhdət Azərbaycanı fərqləndirən amillərdən biridir.
Bu seçkilərdə böyük səs çoxluğu ilə mənə göstərilən etimad həm görülən işlərə verilən qiymətdir, həm də Azərbaycanın gələcək inkişafı ilə bağlı olan, xalq tərəfindən ifadə edilən niyyətdir, tələbdir.
Biz gələcəyə çox böyük ümidlərlə, böyük nikbinliklə baxırıq. On ilin təcrübəsi bu inamı daha da artırır. Çünki son 10 il ərzində biz istənilən sahədə çox böyük uğurlara imza atdıq. Bu gün Azərbaycan güclü, inkişafda olan, müstəqil siyasət aparan dövlət kimi gələcəyə də çox böyük nikbinliklə baxır. Belə gələcəyə nikbinliklə baxmaq üçün kifayət qədər əsaslar vardır.
Növbəti illərlə bağlı bizim siyasətimiz açıqdır, aydındır. Mən dəfələrlə müxtəlif tədbirlərdə Azərbaycanın gələcəyi ilə bağlı öz fikirlərimi xalqla bölüşmüşəm. Görülən işlər haqqında xalqa daim hesabat verirəm. Bu gün də bildirmək istəyirəm ki, Azərbaycan bundan sonra da inamlı inkişaf yolu ilə gedəcəkdir. Azərbaycan beynəlxalq müstəvidə öz yerini möhkəmləndirəcəkdir və bütün beynəlxalq təşəbbüslər Azərbaycan xalqının maraqlarını müdafiə edəcəkdir.
Biz Azərbaycanda demokratiyanın inkişafı ilə bağlı bundan sonra da ardıcıl siyasət aparacağıq. Müasir dövlət quruculuğu prosesi bundan sonra da davam etdiriləcəkdir. Növbəti illərdə xoşagəlməz halların aradan qaldırılması üçün, xüsusilə korrupsiya və rüşvətxorluğa qarşı mübarizə daha da ciddi aparılacaqdır. Bu mübarizənin gözəl nəticələri vardır. Xalq tərəfindən bizim siyasətimiz, qətiyyətimiz, addımlarımız dəstəklənir. Sahibkarlığın inkişafı ilə bağlı siyasətimiz davam etdiriləcəkdir. Bütün istiqamətlər – yeni iş yerlərinin açılması, yoxsulluğun, işsizliyin azaldılması, idxalın əvəz olunması üzrə bizim konkret proqramlarımız vardır.
Sosial siyasətlə bağlı bu il və əvvəlki illərdə atılmış addımlar onu göstərir ki, bu məsələlərə nə qədər böyük əhəmiyyət göstərilir. Mən dəfələrlə bəyan etmişəm və bunu həyat və atılan addımlar da təsdiqləyir ki, Azərbaycan sosial dövlətdir. Bizim siyasətimizin mərkəzində Azərbaycan vətəndaşı, onun qayğıları, onun problemləri, onun təhlükəsizliyi, onun xoşbəxtliyi dayanır.
Növbəti illərdə biz bütün bu istiqamətlər – iqtisadi islahatlar, sosial siyasət, enerji siyasəti, xarici siyasət üzrə ancaq və ancaq irəliyə gedəcəyik. Biz daha da güclü Azərbaycan, daha da güclü dövlət quracağıq ki, bu dövlətdə hər bir vətəndaş özünü rahat hiss etsin, sülh, əmin-amanlıq şəraitində yaşasın. Son on il ərzində sabitliyin və ictimai asayişin qorunması bax bu reallıqları şərtləndirdi. Azərbaycanda insanlar təhlükəsizlik şəraitində yaşayır və bu, bizi fərqləndirən cəhətlərdən biridir.
Bir sözlə, əziz həmvətənlər, əziz bacılar və qardaşlar! Gələcək inkişafımızla bağlı məndə və əminəm ki, sizdə heç bir şübhə yoxdur. Azərbaycan bundan sonra da inamlı inkişaf dövrünü yaşayacaqdır. Azərbaycan dövləti və mən prezident kimi Azərbaycanın milli maraqlarını müdafiə edəcəyəm, xalqın rifahını təmin edəcəyəm.
Mən bir daha sizə son on il ərzində mənə göstərdiyiniz böyük dəstəyə görə minnətdarlığımı bildirmək istəyirəm. Bir daha sizi əmin etmək istəyirəm ki, var gücümlə doğma xalqımızın rifahı, dövlətimizin möhkəmləndirilməsi üçün çalışacağam. Biz birlikdə hələ böyük qələbələrə imza atacağıq.
Yaşasın müstəqil Azərbaycan Respublikası!

4 noyabr 2013-cü il tarixdə Dövlət Bayrağı Meydanında “9 noyabr-Azərbaycan Bayrağı günü”nə həsr olunmuş “Mənim üçrəngli bayrağım” mövzusunda Qaradağ rayon Gənclər və İdman İdarəsi və Qaradağ rayonundakı 274 saylı məktəbin təşkilatçılığı ilə ədəbi-bədii kompozisiya keçirildi. Kompozisiyadan əvvəl məktəblilər Dövlət Bayrağı Muzeyi və oradakı eksponatlarla əyani surətdə tanış oldular. Tədbiri giriş sözü ilə açan 274 saylı məktəbin direktoru A.Cəfərov məktəblilərin iştirakı ilə keçirilən belə kateqoriyalı tədbirlərin şagirdlər üçün əhəmiyyətindən danışaraq bu istiqamətdə Dövlət Bayrağı Muzeyindəki yaradılmış şəraitə görə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevə bütün pedaqoji heyət adından minnətdarlıq etdi. Sonra şagirdlər tərəfindən bayrağımızı tərənnüm edən şeirlər, mahnılar və milli rəqslər ifa olundu. Tədbirdə iştirak edən Qaradağ rayon Gənclər və İdman İdarəsinin rəisi E.Abbasov “9 noyabr-Azərbaycan Bayrağı günü” münasibətilə rayon İcra Hakimiyyətinin xüsusi göstərişi əsasında rayonda silsilə tədbirlərin keçirildiyini və bu tədbirin müvafiq tədbirlər planının tərkib hissəsi olduğunu qeyd etdi. Ədəbi-bədii kompozisiyanın sonunda tədbirin təşkilati işlərində yaxından iştirak etmiş müəllim və şagirdlər Qaradağ rayon Gənclər və İdman İdarəsinin fəxri fərmanları və hədiyyələrilə mükafatlandırıldılar.

Mətbuat tarixi

Uzun müddət Zaqafqaziyanın inzibati və mədəni mərkəzinin Tiflis şəhəri olması mətbuat və ədəbiyyata da öz təsirini göstərmişdir. Bakıda ilk rus qəzetinin nəşrinədək Azərbaycan xalqının iqtisadi və mədəni həyatına aid faktları Tiflisdə çıxan rus qəzetləri əks etdirirdi. XIX əsrin 20-ci illərindən başlayaraq “Tiflisskiye vedomosti”, “Zakavkazski vestnik”, “Kavkaz”, “Novoye obozreniye” və başqa qəzetlərdə Azərbaycan xalqının ədəbi həyatına aid yazılar əhəmiyyətli yer tuturdu.
“Tiflisskiye vedomosti” Qafqazda rus dilində çıxan ilk qəzet idi. Bu qəzetdə dekabristlərin iştirakı, qəzetin redaktor müavini V.D.Suxorukovun 14 dekabr hadisələri ilə sıx əlaqədar olması və s. haqqında məlumatlar vardır. Rus-Azərbaycan ədəbi əlaqələri haqqında maraqlı tədqiqatlar aparan alimlər “Tiflisskiye vedomosti” qəzeti haqqında da yeri gəldikcə bəhs etmişlər. “Tiflisskiye vedomosti” qəzetinin bəzi məqalələri mərkəzi qəzetlərdə yenidən dərc edilirdi. Bu qəzet 1829-cu ildə gürcü dilində, 1830-cu ildə fars dilində, 1832-ci ildə isə Azərbaycan dilində də buraxılmışdır. Azərbaycanca qəzetin adı “Tiflis əxbarı” idi.
XIX əsrin II yarısında Azərbaycanın iqtisadi və ictimai inkişafı milli mətbuatın yaranmasını zəruri edirdi. Bu zərurəti dərk edən görkəmli maarifçi Həsən bəy Zərdabi hökumətə müraciət edərək çətinliklə olsa da belə bir qəzetin nəşrinə icazə ala bilmişdi. Qəzetin nəşri üçün Zərdabi İstanbuldan xüsusi ərəb mətbəə şriftləri gətirtməli olmuş və nəhayət, xeyli əziyyətdən sonra 1875-ci ilin 22 iyulunda Bakıda qubernator mətbəəsində qəzetin ilk nömrəsinin nəşrinə nail ola bilmişdi. “Əkinçi”nin nəşrilə həm də milli mətbuatımızın əsası qoyulmuşdu. 1875-ci ilin 22 iyulundan 1877-ci ilin 29 sentyabrına qədər nəşr edilən “Əkinçi” qəzetinin ümumilikdə 56 sayı işıq üzü görmüşdür. Qəzet ayda iki dəfə 300-400 tirajla nəşr olunub.
İlk milli mətbuat orqanı olan “Əkinçi” qəzetinin işıq üzü gördüyü gün – iyulun 22-si respublikada “Mətbuat Günü” kimi qeyd edilir.
“Əkinçi” qəzetində Moskvadan Nəcəf bəy Vəzirov və Əsgər ağa Gorani, Şamaxıdan Seyid Əzim Şirvani və Məhəmmədtağı Əlizadə Şirvani, Dərbənddən Heydəri və Tiflisdən Mirzə Fətəli Axundovun məqalələri və digər yazıları dərc olunurdu.
1877-1878-ci illər Rus-Türk müharibəsi başlanan zaman arxa cəbhədə “türk-tatar” dilində qəzetin mövcudluğundan ehtiyat edən Rusiya hökümətinin göstərişi ilə 1877-ci ilin sentyabrın 29-da “Əkinçi”nin nəşrinə rəsmən xitam verilmişdi. Bundan sonra “Ziya”, “Kəşkül” qəzetləri işıq üzü gördü.
“Kəşkül”, “Əkinçi” ilə “Ziya” arasında orta bir mövqe tutmuşdu, lakin “Əkinçi” yə daha artıq dərəcədə meyli hiss edilir. Ziyalıların şüurunda “Azərbaycan milləti” məfhumunun oyanması “Kəşkül” dövrünə təsadüf edirdi. Onlar başa düşmüşdülər ki, “din” və “millət” məfhumları ayrı-ayrı şeylərdir. “Kəşkül” qəzeti öz səhifələrində bu məsələləri aydınlaşdırmağa səy göstərmiş və ictimai-siyasi şüurun inkişafına kömək etmişdir. “Kəşkül” Azərbaycan millətinin inkişafı və başqa millətlərlə dostluq əlaqələrini möhkəmlətməsi haqqında da müsbət səciyyə daşıyan məqalələr verirdi. Bu məqalələrin bir çoxu mövzusu , ideya istiqaməti, dili və üslubu, ehtiraslılığı ilə fərqlənirdi.
1870-ci ildən 1889-cu ilədək Qafqazda 56 mətbuat orqanı fəaliyyət göstərmişdir. Bunun 20-si rus dilində, 15-i gürcü dilində, 15-i erməni dilində, 3-ü Azərbaycan dilində idi. Əgər ayrı-ayrı elmi cəmiyyətlərin, idarə və təşkilatların rəsmi nəşrlərini də nəzərə alsaq, həmin rəqəm 69-a çatar. Həmin mətbuat orqanlarının bir çoxunun ömrü lap az olmuşdur. Cəmi 23 mətbuat orqanı 5 ildən yuxarı yaşaya bilmişdir. Bunlardan rus nəşrləri aşağıdakılardır: “Qafqaz”, “Tiflisski vestnik”, “Tiflisskiye obyavleniya”, (“Tiflisski listok”), “Kaspi”, “Yuridiçeskoe obozrenie”, “Bakinskiye izvestiya”, (“Bakinski torqovo-promışlennı listok”) və “Severnı Kavkaz”.
Bakıda rus dilində çıxan qəzetlər ideya – siyasi nöqteyi-nəzərindən Qafqazın digər şəhərlərində çıxan rus qəzetləri ilə bir cərgədə gedirdi. Azərbaycanda çıxan ilk rus qəzeti “Bakinski listok” hesab edilir. Qəzetin redaktoru Bakı real gimnaziyasının müəllimi Xristian Sink idi. Qəzetin ilk nömrəsi 1871-ci ilin martın 19-da (6-da) çıxmış, iyun ayında bağlanmışdır. 1872-ci ilin yanvarında qəzetin nəşri yenidən bərpa olunmuşdur. Həmin il iyunun 3-dək davam etmişdir.
1876-cı ildə Bakıda rus dilində ikinci bir qəzet “Bakinskiye izvestiya” nəşrə başlamışdır. Bu qəzet quberniya idarəsinin rəsmi orqanı idi və general – qubernator D.S. Staroselskinin təşəbbüsü ilə buraxılmışdı. Staroselski 1875-ci ildə “Əkinçi” qəzetinin nəşrinə də kömək etmişdi. Onun “Bakinskiye izvestiya” qəzetini çıxarmaqda məqsədi Bakı quberniyası haqqında oxuculara geniş məlumat vermək idi. O, hələ qəzet çıxmazdan xeyli əvvəl quberniya idarəsinin nəzdində mətbəə açmışdı, çapçılar dəvət etmişdi. 1888-ci ildən sonra qəzet “Bakinski torqovo – promışlennı listok” adı ilə çıxmışdır.
1894-cü ilin yanvarından “Bakinskiye qubernskiye vedomosti” adlı rəsmi dövlət qəzeti də fəaliyyətə başlamışdır. Qəzet teleqram və elanları olan əlavəsi ilə çıxırdı. Bu teleqram və elanların bir hissəsi Azərbaycan dilində buraxılırdı. Qəzet 1916-cı ilə qədər çıxmışdır.
Adları çəkilən bu qəzetlərin hamısında rəsmi xəbərlər, qərarlar, elanlar və teleqramlar geniş yer tuturdu. Bakıda rus dilində çıxan burjua qəzetləri içərisində “Kaspi” qəzeti daha uzun ömür sürmüş, müxtəlif dövrlərdə cəmiyyətin həyatını öz baxışları nöqteyi-nəzərindən əks etdirmişdir. Qəzetin 1881-ci ildən 1919-cu ilədək müddətdə 10 min 65 nömrəsi çıxmışdır.
“Kəşkül” qəzeti bağlandıqdan sonra Tiflisdə Azərbaycan dilində mətbuat orqanı yaratmaq üçün bir neçə dəfə təşəbbüs olmuşdur. Məsələn, Məmmədağa Şahtaxtinski 1896-cı ildə Azərbaycan dilində “Tiflis” adlı, Kamal Ünsizadə isə 1900-cü ildə “Daniş” adlı qəzet çıxarmaq istəmişlər. Lakin onların təşəbbüsü fayda verməmişdir.
M.Şahtaxtinskinin “Şərqi – rus” adlandırdığı qəzetin birinci nömrəsi 1903-cü il martın 30-da çıxmışdır. Əvvəllər o, həftədə üç dəfə buraxılırdı. 1904-cü il iyunun 8-dən etibarən gündəlik qəzetə çevrilmişdir. “Şərqi – rus” qəzeti XX əsrin ilk Azərbaycan qəzetidir, həm də ilk gündəlik Azərbaycan qəzetidir.
Azərbaycan mətbuatının qürurverici tarixi nəşrlərindən biri də ideyaları və onların gerçəkləşmə üsulları heç vaxt köhnəlməyən “Molla Nəsrəddin” jurnalıdır. Jurnalın redaktoru Mirzə Cəlilin əsas qayəsi milləti müasir dünyaya uyğun ölçülər səviyyəsində görmək idi. “Molla Nəsrəddin” bu amallar uğrunda mübarizə fonunda yaranmışdı. Jurnalın ilk nömrəsi 1906-cı il aprelin 7-də çıxdı. Jurnalın yazıları bütöv bir millətin başına açılan oyunların, əzab-əziyyətlərin, haqsızlıqların satirik ifadəsi idi.
Jurnalın birinci nömrəsi 1.000 nüsxə tirajla çap olunub yayılandan sonra az müddətdə “Molla Nəsrəddin” adı dillərdə gəzməyə başladı. Nəticədə jurnalın 2-ci nömrəsi 2.000 nüsxə tirajla çıxarıldı.
C.Məmmədquluzadə senzor tərəfindən jurnalda nəşr olunmasına icazə verilməyən şəkillərin və ya materialların yerini ağ saxlayır və yaxud “Bizdən asılı olmayan səbəblərə görə bu yer ağ qaldı” deyə yazırdı.
“Molla Nəsrəddin”in cəsarətli çıxışları onunla nəticələndi ki, 1907-ci il iyunun 8-də Tiflis general-qubernatoru jurnalın bağlanması haqqında əmr verdi. Bu hadisə xalqın böyük narazılığına səbəb oldu. Bakıdan, Şəkidən, Zaqafqaziyanın bir sıra başqa yerlərindən Tiflisə jurnalın nəşrinin bərpasını tələb edən məktublar gəlirdi.
Qısa fasilədən sonra jurnalın 23-cü nömrəsi iyulun 25-də çıxdı. 1908-1909-cu illərdə bir neçə dəfə “Molla Nəsrəddin” jurnalını bağlamağa təşəbbüslər edilmişdir.
1920-ci ildə C.Məmmədquluzadə öz ailəsi ilə köçüb Cənubi Azərbaycana getmişdir. 1921-ci ilin fevralında o, jurnalın nəşrini Təbrizdə yenidən bərpa etmişdir. Təbrizdə “Molla Nəsrəddin” jurnalının 8 nömrəsi çıxmışdır. Sovet hökumətinin təşəbbüsü ilə “Molla Nəsrəddin”in nəşri 1922-ci ilin noyabrında Bakı şəhərinə köçürülmüş və jurnal 1931-ci ilə qədər burada çıxmışdır. Jurnalın sonuncu nömrəsi 1931-ci il yanvarın 7-də buraxılmışdır.
Ümumiyyətlə, “Molla Nəsrəddin”in Tiflisdə 370 nömrəsi, Təbrizdə 8 nömrəsi və Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra Bakıda 398 nömrəsi çıxmışdır.
“Mola Nəsrəddin” çap edilib yayıldıqdan sonra onun təsiri altında Qafqazda, Orta Asiyada, Volqa-boyunda, İranda və İran Azərbaycanında, Dağıstanda və başqa yerlərdə bir sıra satirik və yumoristik jurnallar çıxmışdır. Bu jurnalların bir çoxu “Molla Nəsrəddin”in layiqli ardıcılları olmuş, inqilabi-demokratik ideyaları yaymışdır. Bəzi satirik jurnallar isə liberal görüşlərdən irəli getməmiş, aşağı səviyyədə çıxmışdır.
1911-ci il noyabrın 29-dan Bakıda “Məktəb” adlı yeni bir uşaq jurnalı nəşrə başladı. (Bu haqda bax: uşaq mətbuatı)
1920-ci ildə Azərbaycanda Sovet Hakimiyyəti qurulduqdan sonra 1921-ci ildə nəşrə başlayan “Maarif” (cəmi 2 nömrəsi çıxmışdır) və “Qırmızı günəş” (sonra “Qızıl cavanlıq”), 1923-cü ildən çıxan “Gənc pioner”, 1927-ci ildən çıxan “Pioner” jurnalları, “Azərbaycan pioneri” qəzeti və s. mətbuat orqanları yeni nəslin tərbiyə olunmasında mühüm rol oynayırdılar.

Mətbuatın sovet dövrü
1919-cu ildə 20-dən çox bolşevik qəzeti nəşr olunmuşdur. Azərbaycan dilində “Bakı Fəhlə Konfransının Əxbarı”, “Azərbaycan gəncləri”, “Hürriyyət”,”Haqq”, “Füqəra sədası”, “Zəhmət sədası”, “Oktyabr inqilabı”, “Gənc işçi”, “Azərbaycan füqərası”, rus dilində “Nabat”, “Molot”, “Proletari”, “Raboçi put”, “Qolos truda”, “Bednota”, “Molodoy raboçi”, “Novı mir”, və başqaları Azərbaycan bolşeviklərinin nəşr etdikləri qəzetlər idi. Doğrudur, bu qəzetlərin ömrü çox az olmuş, bəzilərinin cəmi bir və ya bir neçə nömrəsi çıxmışdır. “Kommunist” qəzeti “Hümmət”, “Qoç-Dəvət”, “Təkamül”, “Yoldaş”, “Hümmət” (1917-1918-ci il-lər), “Bakı Şurasının Əxbarı” kimi bolşevik qəzetlərinin davamçısı olaraq meydana atıldı.
“Kommunist” 1919-cu il avqustun 29-da həyata gəldi. Azərbaycan bolşevikləri “Kommunist”i hökumət orqanlarından xəbərsiz, gizli buraxmışdılar. “Kommunist” in 1919-cu il gizli çıxan nömrəsini Ruhulla Axundov redaktə etmişdi. Azərbaycanda Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra 1920-ci il aprelin 30-da Əliheydər Qarayevin redaktorluğu ilə”Kommunist” leqal şəkildə öz nəşrinə başladı.
Azərbaycanda sovet hakimiyyətinin ilk illərində “Kommunist” və “Bakinski raboçi” qəzetlərinin səhifələrində qəzalardan tez-tez materiallar dərc olunurdu. 1923-cü il iyunun 16-da Bakıda “Kəndçi qəzetəsi”nin birinci nömrəsi çapdan çıxdı.
Azərbaycan Kommunist (bolşeviklər) Partiyasının Mərkəzi Komitəsi (KPMK) 1923-cü il iyulun 2-də Bakıda Şərq qadınlarının, xüsusilə Azərbaycan qadınlarını ictimai-siyasi həyata alışdırmaq məqsədilə aylıq, ədəbi, ictimai və siyasi jurnal olan “Şərq qadını”nın nəşr olunmasını qərara aldı. “Şərq qadını”jurnalının 1-ci nömrəsi 1923-cü ilin noyabrında 40 səhifədən ibarət 1000 nüsxə tirajla çapdan çıxmışdır. Jurnalın ilk redaktoru Ayna Sultanova olmuşdur. 1938-ci ildən “Şərq qadını”, “Azərbaycan qadını” adı ilə nəşr olunmağa başlayıb.
1926-cı ildə Bakı şəhər komsomol təşkilatının konfransı çağırılmışdı. Konfransın keçirildiyi gün bir dəstə fəal məktəbli üzərində “Pioner”sözü yazılmış 28 səhifəlik jurnal hazırlamışdı. Uşaqların xətti ilə yazılmış cəmi 50 nüsxə jurnal konfrans iştirakçılarının çox xoşuna gəldi.Həmin nüsxələr “Pioner” jurnalının ilk qaranquşu oldu. Aradan bir neçə ay keçəndən sonra, yəni, 1927-ci ilin fevralında “Pioner” jurnalı kütləvi tirajla çıxmağa başladı.
1934-cü il sentyabrın 2-də “Kommunist maarifi” qəzeti nəşrə başladı. 1938-ci ildə adı dəyişdirilərək “Müəllim qəzeti” adlandırıldı. Qəzet 1941-ci ilin iyununadək bu adla nəşr olundu. 1946-cı ilin aprelindən “Azərbaycan müəllimi” adı ilə yenidən nəşrə başlayan qəzet sonrakı illərdə də bu adla yaşadı.
İdman mətbuatımızın ən böyük tarixə malik nəşri olan “İdman” qəzeti həm də Azərbaycan mətbuatının ən qocamanlarından biri sayılır. 1932 – ci ildə ilk dəfə “Azərbaycan bədən tərbiyəçisi” (“Fizkulturnik Azerbaydjana”) adı altında işıq üzü görmüş “İdman” qəzetinin artıq 70 – dən çox yaşı var.
Sonrakı illərdə “Ədəbiyyat” (1933)”, Azərbaycan pioneri” (1938), “Kirpi” jurnalı (1952), “Bakı ” (1958) və s. qəzetləri meydana gəlmişdir.
Sovet dovründə şəhər və rayonlarda nəşr olunan qəzetlər: Bakı – “Bakı”, “Baku”; Gəncə – “Kirovabad kommunisti”; Naxçıvan – “Sovet Naxçıvanı”; Xankəndi – “Sovetskiy Karabax”; Mingəçevir – “Mingəçevir işıqları”, “Oqni Minqeçevira”; Sumqayıt – “Sosialist Sumqayıtı”, “Kommunist Sumqaita”; Ağcabədi – “Sürət”; Ağdam – “Lenin yolu”, “Ağdam”; Astara – “Sovet Astarası”; Abşeron – “Abşeron”; Ağdaş – “Əmək”; Ağsu – “Birlik”; Əli Bayramlı – “İşıq”, Mayak”; Bərdə – “Kommunizm yolu”; Balakən – “Şən həyat”; Oğuz – “Lenin bayrağı”; Göyçay – “Yeni həyat”; Daşkəsən – “Daşkəsən”; Cəlilabad – “Yeni gün”; Cəbrayıl – “Kolxozçu”; Dəvəçi – “Qurucu”; Culfa – “Zəfər”; Yevlax – “Təşəbbüs”; Beyləqan – “Yüksəliş”; Zaqatala – “Qırmızı bayraq”; Zəngilan – “Kənd həyatı”; Zərdab – “Pambıqçı”; Şərur – “İşıqlı yol”; İsmayıllı -“Zəhmətkeş”; İmişli – “Qızıl ulduz”; Qazax – “Qalibiyyət bayrağı”; Gədəbəy – “Tərəqqi”; Goranboy – “Mübariz”; Qax – “Şəlalə”; Kəlbəcər – “Yenilik”; Quba – “Şəfəq”; Qubadlı – “Avanqard”; Qusar – ” Qızıl Qusar”; Qəbələ – ” Qalibiyyət”; Kürdəmir – “İrəli”; Laçın – “Laçın”; Lənkəran – “Leninçi”; Lerik – “Bolluq uğrunda”; Masallı – “Çağırış”; Tərtər – “Qızıl bayraq”; Neftçala – “Oktyabr bayrağı”; Ordubad – “Yeni Ordubad”; Biləsuvar – ” Məhsul”; Sabirabad – “Muğan”; Saatlı – “Dönüş”; Salyan – “Qələbə”; Tovuz – “Həqiqət”; Ucar – “Yeni söz”; Füzuli – “Araz”; Xaçmaz – “Dostluq”; Xanlar – “Kommunist əməyi”; Şəmkir – “Ulduz”; Şəki – “Şəki fəhləsi”; Şamaxı – “Yeni Şirvan”, “Novıy Şirvan”; Şuşa – “Şuşa”; Şahbuz – “Qabaqcıl”; Yardımlı – “Yeni kənd”; Babək – “Əmək bayrağı” və s.
Bəzi qəzetlərina adları bir neçə dəfə dəyişmişdir.

Müasir mətbuat

Bütün Sovet Sosialist Respublikası İttifaqında (SSRİ) başlayan yenidənqurma havası Azərbaycana da çatdı və ictimai mühitə kəskin təsir göstərdi. Millətin dirçəliş dövrü kimi tarixdə qalan 1989-cu ildə “Azərbaycan” qəzeti yaradıldı. Müstəqil mətbuatın qaranquşu hesab edilən “Azadlıq” qəzeti də 1989-cu ilin 24 dekabr tarixində işıq üzü görüb. Qəzetə tanınmış jurnalist Nəcəf Nəcəfov rəhbərlik edib.
1990-cı ildə “Zerkalo”, “Səs”, 1991-92-ci illərdə “Yeni Müsavat”, “İki Sahil”, “525-ci qəzet”, “Yeni Azərbaycan” qəzetləri nəşr olunmağa başladı.
1998-ci ilin avqust ayının 6-da prezident Heydər Əliyevin imzaladığı xüsusi Sərəncamla Azərbaycanda mətbuat üzərindən senzura götürüldü. Həmçinin, 1999-cu ildə Kütləvi İnformasiya Vasitələri (KİV) haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanununun (ARQ), digər hüquqi-normativ aktların qəbulu həyata keçirilib.
Prezident İlham Əliyevin 31 iyul 2008-ci il tarixli Sərəncamı ilə “Azərbaycan Respublikasında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin (KİV) inkişafına Dövlət Dəstəyi Konsepsiyası (DDK) kimi mühüm bir sənəd təsdiq olunmuşdur. Konsepsiyaya uyğun olaraq 22 may 2009-cu ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondu (DDF) yaradılmışdır.
Hazırda ölkədə 4500-ə yaxın mətbuat orqan Ədliyyə Nazirliyində (ƏN) qeydiyyatdan keçib.

26 oktyabr 2013-cü il tarixdə Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Muğan Bölməsinin təşkilatçılığı ilə Azərbaycanda Atatürk Mərkəzində jurnalist Böyükağa Mikayıllının Pedaqoji elmlər doktoru, professor ƏJDƏR AĞAYEVin həyat və fəaliyyətindən bəhs edən “İŞIQ” kitabının təqdimatı keçirildi. Tədbiri giriş sözü ilə AYB Muğan Bölməsinin sədri Namiq Hacıheydərli açdı. O, “İşıq” sənədli romanının Azərbaycan ədəbiyyatında ilk sənədli pedaqoji roman olduğunu və bu romanın gələcəkdə Azərbaycan pedaqoji fikir tarixini araşdıranlar üçün tutarlı mənbələrdən biri olacağını qeyd etdi. İlk söz tanınmış maarif xadimi Nəcəf Nəcəfova verildi. Daha sonra pedaqoq-alim Ənvər Abbasov, professor İramin İsayev, professor Akif Abbasov, professor Fərrux Rüstəmov, professor Nazim Kazımov, Vidadi Bəşirov, yazıçı-pedaqoq Allahverdi Eminov, qocaman maarif xadimi Asif Cahangirov, jurnalist Qulu Məhərrəmli, tədqiqatçı Teyyub Qurban, sosioloq-alim Əhməd Qəşəmoğlu, ağsaqqal şair Ənvər Əhməd, şair Əlisəmid Kür, şair Əyyub Şirlanlı, Zakir Ağdamlı, Stokholmda yaşayan yazıçı-filosof Eluca Atalı, Cəvahir Qaraqızı, Sevda Əlibəyli, Mahmudova Həcər və başqaları çıxış edərək “İşıq” kitabı haqqında düşüncələrini bölüşdülər və Əjdər Ağayev şəxsiyyətinin böyüklüyündən söz açdılar. Kitabın müəllifi jurnalist Böyükağa Mikayıllının çıxışından sonra söz Pedaqoji elmlər doktoru, professor Əjdər Ağayevə verildi. Professor Əjdər Ağayev minbir zəhmətlə qazandığı halal ucalığa gedən yolda keçdiyi əzablı ömür yolundan danışdı. “İşıq” kitabı haqqında fikirlərini paylaşdı. Müəllifə və zəhmət çəkib tədbirə gələn insanlara təşəkkürünü bildirdi.

Edebiyyat-az.com-un gundelik.info-ya istinadən yaydığı məlumata görə, tənqidçi-jurnalist, yazıçı-publisist, Təhsil Şurası mətbuat xidmətinin rəhbəri, “Təhsil və zaman” qəzetinin redaktoru Böyükağa Mikayıllının “İşıq” sənədli romanı kitabı işıq üzü görüb.Sənədli romanın birinci hissəsi olan bu kitab “MM-S” nəşriyyatı tərəfindən 464 səhifə olmaqla, 500 tirajla dərc olunub.Kitabın redaktoru Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin mətbuat orqanı “Ədəbiyyat qəzeti”nin baş redaktor müavini Azər Turandır.Kitabın içindəki rəsmlər İlqar Mahmudundur.Üz qabığında məşhur Holland rəssamı Vinsent Van Qoqun əsəri təqdim olunub.
Kitabda pedaqoji elmləri doktoru, professor Əjdər Ağayevin həyat yolundan, təhsil illərindən və fəaliyyətinin ilk mərhələsindən bəhs olunur.Kitab müəllifin oxucularla ilk görüşüdür.

Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Muğan Bölməsinin Mətbuat Xitmətinə istinadən yaydığı məlumata görə,2013-cü il oktyabr ayının 26-da Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Muğan Bölməsinin təşkilatçılığı ilə Azərbaycanda Atatürk Mərkəzində jurnalist Böyükağa Mikayıllının Pedaqoji elmlər doktoru, professor ƏJDƏR AĞAYEVin həyat və fəaliyyətindən bəhs edən “İŞIQ” kitabının təqdimatı keçiriləcək.Tədbir başlanır: saat 12:00-da.Dəvətlisiz.

Sayğılarımla: Namiq Hacıheydərli

DƏRD Kİ, ADİLƏŞDİ, ONA DƏRD DEMƏ…

Şair İbrahim İlyaslı ilə jurnalist Həmid Ormanlının könül söhbəti

İbrahim bəy, ilin-günün bu vaxtında, Akif Səməd demiş “Hörmətin su qiymətində, Şerin sözün su vaxtında” 50 yaşı şair kimi haqlamaq çətininə gəlmədi ki?
Həmid bəy, bilirsən ki, mən giley-güzardan bir az aralıyam. 50-ni haqlaya bildiyimə görə də uca Tanrıya şükranlarım var. O ki, qaldı çətinliyə – hərənin özünə görə yükü var. Təki Allah insana bu yüklərin altında davam gətirmək üçün güc-qüvvət, həyat eşqi versin. Bəzən bir çiçəyi tamaşa qılmaq bir ömürlük acını belə adama unutdurur. Ömür qəmlərin və sevinclərin vəhdətindən ibarətdir.
Kimi deyir dünyanı gözəllik xilas edəcək, kimi deyir dünyanı insan azadlığı xilas edəcək. Bəs bu haxda İbrahim İlyaslı nə deyir?
İbrahim İlyaslı deyir ki, dünyanı Allah-Təala özü xilas edəcək. Təbii ki, Ona iman gətirənlərin, Ona tapınanların aracıyla. Gözəllik də, azadlıq da nisbi anlayışlardır. Gözəlliyi gözəllik, azadlığı azadlıq eləyən var. Allah insanı faili-muxtar yaradıb. İnsan birinci növbədə bunun fərqinə varmalıdı. Gözəllyi dəyərləndirmək üçün gərək gözəl də qəlb sahibi olasan.
Şerləriyin birində deyirsən ki: “Hardasan dünyanın halal adamı?” Tapa bilibsənmi həmin halal adamı?
Halal adamı tapa bilməmək də olar. Amma mən onun varlığına hər zaman inanmışam. Nə olsun ki, ona əlim çatmır, ünüm yetmir. Onun var olduğunu düşünmək, dərk etmək, hiss etmək mənə bəs elər.
Füzuli də deyirdi ki: “Kimi kim, bivəfa dünyada gördüm, bivəfa gördüm…”
Bu qənaətə gəlmək üçün əvvəlcə gərək Füzuli ucalığını fəth eləyəsən. Həmin ucalıqdan baxanda yəqin belə görünür.
Deyirlər insan taleyi yox, tale insanı seçir. Bəs İbrahim İlyaslı yenidən bu dünyaya gəlseydi yenə də şair olmaq istərdimi?
İstərdi. Məni seçən taledən heç narazılığım yoxdur. Məsləhətinə şükür. Mən şairliyin cəfasını çəkdiyim kimi səfasını da sürənlərdənəm. Ürəyimcə olan bir şeirin son sözünü yazıb, axırına bir nöqtə qoymağın ləzzətini özgə heç nədə görmədim.
Ədəbiyyatdan baxanda siyasət necə görünür?
Ədəbiyyatda olan adam məcbur olmasa heç üzünü o tərəfə çevirmək belə istəməz. Siyasət bizlərə yad olan bir sənətdir. Amma təəssüf ki: “Sən siyasətlə məşğul olmasan, o səninlə məşğul olacaq” kimi bir məşhur deyim də var. Siyasət həyatın özündən doğur. Buna görə də hər kəs istər-istəməz birbaşa olmasa da dolayısıyla bu əməlin içində olur. Dünya binnət olalı siyasət olub, var, olacaq da. Toplum idarə olunmağa məhkumdu.
Gənc qələmlərdən umudla baxdıqların varmı?
Əlbəttə var. Hər zamanın(bütün zamanlara dəxli olacaq) öz ədəbiyyatı yaranır. Çağdaş ədəbi gəncliyi mümkün qədər izləyirəm. Uğurlarına sevinirəm, uğursuzluqları görəndə təəssüflənirəm. Bəzən gənclərimiz ədəbiyyatın könül işi olduğunu unudurlar. Mətnlərində bilgilərini, mütaliələrini sərgiləyirlər. Bu keyfiyyətlər ədəbiyyatın, ələlxüsus da poeziyanın arxa planına aiddir.
Bilirsən ki, bir toplum kimi bizim də xeyli sorunlarımız var. Təbriz, Dərbənd, Borçalı, Göyçə, Qarabağ… məhz belə yaralı yerlərimizdəndir. Bu problemlərimizin həlli yolları barədə bir aydın kimi nə düşünürsən?
Bu sorunların çözülməsi və həlli hər mənada, bütün parametrlədə güclü olmaqdan keçir. Mən bir yazar olaraq bəşəri duyğularla yaşasam da, milliyətçi kəsimə aidəm. Sadaladığın dərdlərimiz məni də çox incidir. Türk qövmünün bu yaraları sağalıncaya qədər hər bir türk ayaqda olmalıdır. Başqa millətlər kimi bizim də bütöv məmləkətimiz, bəlli sınırlarımız olmalıdı. Bu istəyimizə çatana kimi dinclik tapmamalıyıq. Unutmamalıyıq ki, sənətindən, cəmiyətdəki statusundan asılı olmayaraq hər birimiz eyni zamanda millətin əsgərləriyik.
İstər iqtidaarda, istər də müxalifətdə fərqi yoxdur. Məddahların sırasına daxil olmamaq çətin deyil ki, Sənə?
Qətiyyən çətin deyil. Nəinki bu cür addım atmaq, bunu ağlından belə keçirmək mənim əxlaqımla daban-dabana ziddir. Valideyninə belə yarınan adamdan xoşum gəlməz. Azadlığın ən qatı düşməni elə məddahlıqdır.
İlham Mirzəyevin verlişinə çıxsan indiyənə qədər Sənə bəlkə də 5-6 etiraf elətdirmişdi. Bəlkə bizə də bir etirafda bulunasan?
Diqqətlə baxsanız mənim bütün etiraflarımı şeirlərimdə görə bilərsiniz. Etiraf etmək səmimi olmaq deməkdir. Səmimiyyətdən qıraqda şeir tanımıram mən.
Maraqlıdır ən böyük arzun nədir ?
Şablon səslənsə də deyəcəm: Ən böyük arzum məmləkətimi bütöv və azad, millətimi şərəfli və qalib görməkdir. Vəzifə düşkünü deyiləm, var-dövlət hərisi deyiləm, şan-şöhrət azarına tutulmamışam. Öz payıma qalsa, hər mənada sağlam, kamil və imanlı bir bəndə olmaqdan savayı Tanrıdan başqa bir diləyim olmazdı yenə də.
Təbrizin “Traktor”komandası ilə Qazağın “Göyəzən”i seçimi ilə üz-üzə qalsan hansına azarkeşlik edərsən?
Düzü, futbol azarkeşi deyiləm. Türkiyə komandalarının yabançılarla oyunlarına baxıram səmti düşəndə. Bunun da bəlli səbəbi var və niyəsini sən də bilirsən. Azərbaycanda futbolun zəif olduğunu azarkeş olmaya-olmaya hətta mən də bilirəm. “Traxtor”la “Göyəzən” oynasa birmənalı şəkildə “Traxtor”a azarkeşlik edərdim.
Ağrılarımızın, acılarımızın, ən ağır dərdlərimizin dillərdə mövzuya çevrilərək çeynənilməsi Sənə necə təsir edir?
Bir şeirim var. Çoxdan yazdıqlarımdandı. Birinci bəndi belədi:
Əyilə bildisə ona mərd demə,
Döyülə bildisə ona sərt demə.
Dərd ki, adiləşdi, ona dərd demə,
Çəkməsən də birdi, çəksən də birdi.

Həsrətini çəkdiyin adam varmı?
VAR.
Bir də görürsən ki, şairlər 50 yaşdan sonra nəsrə keçdi? Səndə belə ehtiyac yaranmayıb ki?
Mən nəsri oxumağı sevirəm. Çingiz Aytmatov ən çox sevdiyim yazıçıdır. Bu yaxınlarda rus dilində hekayələrini oxudum Aytmatovun. “Qanun” nəşriyatı ilə anlaşma yapdıq. Tərcümə edirəm həmin hekayələri. Ayrıca kitab halında nəşr olunacaq.
Bir çox ziyalılarımız maddi çətinliklərindən gileylənirlər. Qarının üçün yox, qədrin üçün soruşmaq istəyirəm ki, dolanışığın necədir?
Fiziki cəhətdən sağlam olan kişi gərək dolanışıqdan gileylənməsin. Dolanışığını qurmaq hər kişinin birinci missiyasıdır. Zəhmət çəkib səhərlər yuxudan tez oyansın, gecələr də bir az gec yatsın. Əməyini paraya çevirib ailəsini dolandırsın. O ki, qaldı mənə, mənim dolanışığım da əməyimə görədir. Allah bərəkət versin.
Oxucularımız üçün də maraqlı olar, bəlkə bir az da xeyli müddətdir imzası Sizdən xeyli qabağa keçən kiçik qardaşın, ünlü nəqşibənd Hacı Məhəmməd Astanbəylidən da danışasan.
Əslində bu sualı başqalarına, hal əhli olanlardan birisinə ünvanlasan daha yaxşı olardı. Mən qətiyyən özümü, ya başqa birisini Məhəmmədlə müqayisə etməzdim. Mən Azərbaycanda 10-larla şairdən biriyəm. Hacı Məhəmməd Astanbəyli isə təkdir. Onun məqamı başqadır. Nə həyat tərzi həyat tərzimizə, nə düşüncə formatı düşüncə formatımıza, nə duyduqları bizim duyğularımıza bənzəməz, zatən. Şair kimi də, insan kimi də bənzərsizdir Hacı Məhəmməd. Nə qədər təkid etsək də, kitabını nəşr etdirməyə razı sala bilmirik onu. Bir də onu xatırladım ki, Məhəmməd elə uşaqlıqdan tamam fərqli olub.
Necə olur ki, Sənin yazdıqlarıyın hamısı dillər əzbəri olur?
Bu cür sual qoymaqla məni çox tərifləmiş olursan, ay dost. Şeirlərimin bir qismini əzbərində saxlayanlarla zaman-zaman rastlaşıram. Bəzi qoşma və gəraylılarımı aşıqlarımız saza qaldırıblar. Yazdıqlarıma bu cür diqqət göstərənlərin hər birinə ayrıca təşəkkürlərim var. Sağ olsunlar. Mən hətta bəzilərinin ağız büzdükləri ənənəvi üslubda yazıram. Yazıram deyəndə ki, mənim bacardığım və elə istədiyim də budur. Münasibət isə oxucunun ixtiyarındadır. Bu yerdə heç bir təbliğat maşını işə yaramır. Heç kim oxucuya nəyisə zorla bəyəndirə bilməz.
Müasirin olan şairlərdən kimi bəyənirsən?
Yenə də ad çəkmək, kiminsə könlünə toxuna bilmək ehtimalıynan üzləşirik. Bir də ki, mənim bəyənib-bəyənməməyim nəyi həll edir ki… İstənilən müqayisədə bir yanlışlıq ola bilir. Həmişə müəllifinin kimliyindən asılı olmayaraq əsil şeir oxuyanda könlüm açılır, gözlərim gülür. Sabir Yusifoğlu və Vasif Süleyman isə mənim ilk şair dostlarımdır. Onların adını tutmadan bu sualdan adlaya bilmərəm.
İstədiyin mövzunu olubmu ki, şerlə deyə bilməyib başqa janıra müraciət edəsən?
Bircə dəfə bir hekayə yazmışam. Onu da nasir dostlarımın bir qismi əməlli-başlı tərifləyib, bir qismi isə çox zəifdir deyib. Mən bu yerdə iddialı deyiləm. Bir işdi olub. Bir də olmaz…
Öz aramızdır yaxşı da saz çalmağın var haaa. Saz sənə hansı hikməti öyrədib?
Mən aşıq olmayan yerdə saz çalıram, adətən. Ya tək olanda, ya da aşıq olmayan dostlar arasında. “Mənim də dünyadan qandıqlarım var, Sirmi var açmasın qara saz mənə” demişəm bir şeirdə. Saz məni sözün hikmətindən agah eləyib.
Şaiq Vəlisiz Sumqayıtın meyxanə məclisləri çox kövrək keçir ….
Hə… Şaiq Vəli ayrı aləmiydi. Şair kimi də, dost kimi də onun yerini heç kim verə bilməz. İndilərdə “dəst-xətt” ifadəsini tənqidçi dostlar, eləcə də bir çox yazarlar geninə boluna kullanırlar. Şaiq Vəli Əli Kərimdən sonra dəst-xətti olan yeganə şair idi çağdaş poeziyamızda. Onun şeirlərinin bir ayrı havası var. Bizim aşıqlar qədər, bəlkə də daha çox qıpçaq akınlarının oxularını sevirdi. Bu duyğu onun şeirlərinə də sirayət eləmişdi. Bir nəhayətsizlik var Şaiq Vəlinin şeirlərində. Zaman gələcək, Şaiq də öz qiymətini alacaq. Buna tamamilə əminəm. Hazırda dostumuz Umud Rəhimoğlu ilə Şaiq Vəlinin kitabını nəşrə hazırlayırıq.
Ədəbi taleyindən razısanmı?
Razıyam. Niyə də razı olmayım? İndiyəcən nəyə nail olmuşamsa hamısına görə yazdıqlarıma borcluyam. Mənə çoxlu və dəyərli dostlar qazandırıb, məni hörmət-izzət sahibi eləyib şeirlərim. Haqqımda xoş sözlər deyilib, səmimi ədəbi-tənqidi yazılar yazılıb. Nəşr olunan kitablarımın satışından evimə halal ruzi daşımışam.
Həyat yoldaşınızın yaradıcılığınıza münasibəti necədir?
Mənə elə gəlir normaldır. Təhsili, dünyagörüşü, hər ikimizin ixtisasca mühəndis olmamız, üstəlik onun da qazaxlı olmağı imkan verir ki, məni başa düşsün. Bütün bununla belə mən ailə ilə işlərim arasında məsafə saxlamağı xoşlayıram.

SƏSİMİZ DƏ BAMBAŞQADI

İBRAHİM İLYASLIYA

Cibimizə axın-axın
para gəlməyən adamıq.
Bu… və digər səbəblərdən
“Kara gəlməyən” adamıq.

Nə gəlir, – gələn başdandı,
əymədin, yaxan boş qaldı.
Səsimiz də bambaşqadı,
xora gəlməyən adamıq.

Axtardıq vaxtın yiyəsin,
O da mat qalıb, neyləsin?!
…Çağırma taxtın yiyəsi, –
Ora gəlməyən adamıq.

Sabir Yusifoğlu

Heydər Əliyev Fondunun dəstəyi və Azərbaycan Mədəniyyət Fondunun layihəsi əsasında avqustun 7-də start götürmüş IV muğam televiziya müsabiqəsi davam edir.

Trend Fondun rəsmi saytına istinadən məlumat verir ki, müsabiqənin ilk günündə seçim turları nəticəsində Beynəlxalq Muğam Mərkəzində çıxış etmək hüququ qazanmış 21 gəncdən 11-i tamaşaçılara təqdim olunub. Növbəti yarış günlərində tamaşaçılar digər iştirakçıların da ifalarını dinləmək imkanı qazanıblar.
Bu gənclər müxtəlif rayon və şəhərlərdə aparılan dinləmələr nəticəsində seçiliblər. Ümumilikdə 500-dən çox gəncin iştirak etdiyi birinci turdan növbəti mərhələyə 48 xanəndə vəsiqə alıb, onlardan isə 21-i Bakı səhnəsində ifa etmək hüququ əldə edib.
Artıq dördüncü dəfədir ki, keçirilən muğam televiziya müsabiqəsinin münsiflər heyəti həmişə olduğu kimi peşəkarlardan ibarətdir.
Dördüncü muğam televiziya müsabiqəsi həftədə iki dəfə – çərşənbə axşamı və cümə axşamı keçirilir. Müsabiqənin bütün konsertləri Azərbaycan Televiziyası və “Mədəniyyət” kanalı ilə canlı yayımlanır.
Müsabiqə çərçivəsində zərb muğamlarına, təsniflərə həsr olunan konsertlər keçirilir. İştirakçılar dahi Azərbaycan şairləri Füzulinin, Nizami Gəncəvinin və digər ədiblərin sözlərinin yer aldığı muğam və təsniflər ifa edirlər.
Muğam yarışında diqqəti cəlb edən məqamlardan biri də iştirakçıların SMS-lər vasitəsilə deyil, peşəkar münsiflər heyəti tərəfindən qiymətləndirilməsidir.

Milli ədəbiyyatımızda İnsan konsepsiyası və onun inkişaf istiqamətləri
Rövşən Məmmədov
Sumqayıt Dövlət Universiteti / Azərbaycan
XX əsrin 60-cı illəri və bu dövrdə təşşəkkül tapmış ədəbiyyat. Bu dövrün ədəbiyyatı dövrü mətbuatda, ədəbi tənqiddə və elmi araşdırmalarda kifayət qədər araşdırılmış, haqqında olduqca geniş şərhlər verilmiş və təhlillər aparılmışdır. Nədir bu dövrün nəsrini əlamətdar edən… Bu illər nəsrinin, hər şeydən əvvəl İNSANa diqqəti dərinləşdi. Bunun məhz belə olduğunu demək, bəlkə də, hələ heç nə demək deyil, axı İnsan elə həmişə ədəbiyyatın diqqət mərkəzində olub. Ancaq məsələ burasındadır ki, “altımışıncılar” bədii ədəbiyyata bu mövzunu yeni mövzu, yeni problem kimi yenidən daxil etdilər. Söhbət – şəxsiyyətə, fərdə, mənəvi-psixoloji “daxil”ə, “Mən”ə artan bədii maraqdan gedir, mənəvi potensialı birbaşa “ictimai system” kimi yox, daha əvvəl vicdani etik səltənət, əxlaq mehrabı kimi açan bədii təhlil və tədqiqatdan gedir.
İnsan konsepsiyası mürəkkəb məsələ olduğundan onu fəlsəfi, sosial-siyasi, ideoloji istiqamətdə təhlilə cəlb edənlər, bu məsələ barədə bir-birindən fərqli elmi fikirlər söyləyənlər olsa da, onun sənətin başlıca amili olduğu inkar edilməzdir. Ədəbiyyat illərin, yüzillərin sınağından keçərək sübut etmişdir ki, onun əsas təsvir obyekti də, gələcəyə yönələn inkişaf istiqamətləri də insane üzərində qurulmuşdur.
Qeyd etmək lazımdır ki, ədəbiyyat insan talelərinin, insan münasibətlərinin məcmusudur. Ədəbiyyatda insan problemi, eyni zamanda qəhrəman problemidir, şəxsiyyət sənətkarın və bədii obrazın xarakteri, yazarın-qəhrəmanın estetik idealı məsələsidir. İnsan cəmiyyətdə şəxsiyyət kimi, xarakter formalaşmasında, inkişaf etməsində ədəbiyyatın rolu müqayisəedilməz dərəcədə misilsizdir.
Ədəbiyyat insan məsələsi, cəmiyyətdə şəxsiyyətin rolu, insanın azadlıqları problemi ilə bağlıdır. İnsanın həyatı, davranışı, fəaliyyəti, digərlərinə münasibəti cəmiyyət daxilində mövcud olduguna görə bu problem eyni zamanda ictimai anlam qazanır. Cəmiyyətdəki insan-cəmiyyət, cəmiyyət-fərd məsələsi də eyni zamanda ədəbiyyatın əsas təsvir obyektidir. Fərd kimi insanın daxili “Mən”i, onun sosial-psixoloji dərki, bu “Mən”in cəmiyyətdəki mürəkkəb münasibətlərinin üzə çıxarılması hər zaman yazarları dərindən düşündürmüşdür. Ədəbi qəhrəmanın bu münasibətlərdən doğan fərdi iztirabları cəmiyyətlə şəxsiyyət arasındakı mövcud dramatizmi müəyyənləşdirir.
İnsanın cəmiyyətdə tutduğu yer, mövqe, onun dövrü, ictimai-siyasi münasibətlər sistemi ilə sıx bağlıdır. Şəxsiyyət ictimai-siyasi və mənəvi mühitlə formalaşdığına görə onun mənəvi yetkinliyi və özünüdərki də bu makro mühit içərisində müəyyənləşir. Zamanın və dövrün, ictimai-siyasi quruluşun, idarəetmə sisteminin insan üzərindəki təsirləri, insanın təklənməsi, ondakı inam vı inamsızlıq, davranışında mütiləşmə və yaxud mübarizləşmə, döyüşkənlik hisslərinin artması kimi keyfiyyətlərə dolması 60-cı illərdə ədəbi prosesə ciddi təsir göstərirdi. İnsanın bu mühüm, dərin prosesdəki dəyişmələrini əks etdirmək, bədii üsullarda canlandırmaq yazarda daha yeni axtarışlar və təsvir üsulları tapmaq meylini gücləndirirdi. Ümumiyyətlə, insan və ətraf mühit arasındakı sosial-siyasi münasibətlər kifayət qədər ciddi problemdir və ədəbi prosesin inkişafında çox mühüm yer tutur.
İnsani münasibətlər, şəxsiyyətlərarası ünsiyyət, məhəbbət, konflikt, narazılıq və ziddiyyətlər ədəbi aləmdə xüsusi diqqət çəkən məsələdir. Ədəbi qəhrəmanın xarakterinin üzə çıxarılması, onun yetkinləşməsi, obraz kimi bədii dəyər qazanması şəxsiyyətlərarası münasibətlər arasında mümkün olur. Ədəbi qəhrəmanın şəxsiyyətinin formalaşması həyat mövqeyinin müəyyənləşməsi də bu məsələ ilə bağlıdır. Məhz buna görə çağdaş insanın daxili-psixoloji aləmi 60-cı illər ədəbi mühitində daha çox zəruri hesab edilirdi.
Ədəbi qəhrəmanların təkamül prosesinin izlənməsi göstərir ki, o dövrün ədəbi cərəyanları və ədəbi prosesi qəhrəmanların hərəkət və davranışına, psixikasına, düşüncə tərzinə, intellektual durumuna, ictimai varlıq kimi fəaliyyəyinə ciddi təsir göstərmiş və onun taleyinə mühüm yeniliklər gətirmişdi. XX əsrin modern baxışları, daxili-mənəvi, lirik-psixoloji düşüncələrə qayıdış, insanın mücərrəd taleyinin, insani ziddiyyətlərin qabarəq şəkildə üzə çıxarılması, bir tərəfdən sevgi və idealların genişliyi, digər tərəfdən fərdin-insanın imkanlarının məhdudluğu fərdi təklənmə və cəmiyyətdən təcrid olunma və s. kimi durumlar ədəbi şəxsiyyət və qəhrəman konsepsiyasının xüsusi çəkisinin nə qədər artdığını göstərirdi.
60-cı illər ədəbi prosesində diqqəti çəkən cəhətlərdən biri də fərdiləşmiş insan konsepsiyası, yəni çağdaş insanın mikromühitinin təsvirinə diqqətin artması idi. Sadə adamlarən bədii obrazının yaradılması, onların sadə, adi həyatının böyük təsvir obyektinə çevrilmişdi, qapalı həyatlarının aşkar canlandırılması geniş hal almışdı. Bu cəhət cəmiyyəti, bütövlükdə isə insan həyatını canlandırmaq baxımından qeyd edilən dövrdə prioritet sayılırdı. Ədəbiyyatın bu yöndəki axtarışları insanların daxili aləminə, mənəvi aləminə pəncərə açmağa zəmin yaradırdı. Ona görə də, yazılan roman, povest və özəlliklə də, hekayələrdə zahiri əlamətlərin təsvirindən çox, mənəvi aləmin təsvirinə üstünlük verilirdi. Bu proses özlüyündə bədii təsvirdə şəxsiyyətin daxili-mənəvi üfüqlərini genişləndir.
Ümumiyyətlə, bədii ədəbiyyatda insanın xarakterinin konfliktlərdə və mübarizələrdə formalaşdığı adi həqiqətdir. Lakin düşdüyü mühitdə konfliktlərin müxtəlifliyi, ziddiyyətlərin kəskinliyi, mübarizənin daha da güclü olduğu zamanlarda imkanların daxilində mübarizə aparır. Universal insan tipini fərqləndirən cəhət odur ki, burada insan, bəzən təbii imkanlardan daha artıq gücə malik olur. Burada söhbət təbii ki, fiziki gücdən deyil, mənəvi-psixoloji, daxili intellektual səviyyədən söhbət gedir.
Ədəbiyyatda insan konsepsiyası çox mürəkkəb anlayışdır. Dövr və mühitlə əlaqədar olaraq, insanın inkişaf prosesi, şəxsiyyətin tərəqqisi, mənəvi zənginləşməsi, daxili duyğulardakı oyanışlar və dirçəliş, ondakı intellektual və emosional-psixoloji imkanların genişlənməsi və s. kimi problemlər bu konsepsiyanın önəmli özəlliklərindəndir. Çağdaş insanın şəxsiyyət kimi formalaşması, xarakterinin müəyyənləşməsi üçün ədəbi proses önəmli vasitədir. Ədəbi proses insanları bədiiləşdirir və beləliklə də, bədii təsvir obyektinə çevrilən insan əbədilik qazanır.
Bu dövrün ədəbi nəsli geniş miqyaslı problemi daxili-şəxsi təhlilin və qiymətin güzgüsündə təsvir etdilər. Beləliklə də, şəxsiyyətlə cəmiyyət arasında qarşılıqlı sosial və əxlaqi əlaqə, hadisənin obyektiv mənası ilə onun fərdi şüurdakı qeyri-standart inikası kimi aktual ədəbi problemlər nəsrdə yeni estetik baxış və ölçü, əlavə ideya-fəlsəfi çalar kəsb etdi.
Cəmiyyətin yeni inkişaf mərhələsində insanın dairəsinin daha da genişlənməsi ədəbi prosesdə daha dolğun, daha real insan xarakterlərinin yaradılmasını tələb edir. Yeni insanın ictimai və mənəvi mühitdə hərtərəfli, inandırıcılıqla təsviri, ictimai və sosial durumların analitik təhlilinin dərinləşməsi, təsvirdə üslub rəngarəngliyinin artması da, məhz şəxsiyyətin sosial-mənəvi aləminin zənginləşməsi ilı bağlıdır.
Mövcud obyektiv dəyişikliklər zəminində həyat və insan amilləri arasındakı qarşılıqlı münasibətlərinin mürəkkəbləşməsi insanların xarakterinə də ciddi təsir göstərirdi. Bütün bunları genişliyi və mürəkkəbliyi ilə aşkar etmək üçün yeni bədii vasitələr, təsvir formaları axtarılırdı.
İnsanın daxili mənəvi aləminin getdikcə zənginləşməsi, şəxsiyyətlərarası münasibətlərin dərinləşməsi nəticəsində, 60-cı illər milli ədəbiyyatımızda çağdaş insan xarakterinin daha geniş təsviri çətinləşmişdi. Bu problem yazıçı təsvirlərinin daha da təkmilləşməsini, təsvir ustalığının artırılmasını, həyati proseslər içərisindən ümumi və fərdi özəlliklərin ayırd edilib bədii təhlil süzgəcindən keçirilməsini tələb edirdi. Keçmiş dövrlərdəki ədəbiyyatlardan fərqli olaraq, adı çəkilən dövrdə mənəvi aləmin təsvirinə, həyat hadisələrinin daxili-psixoloji, daha tez-tez isə fəlsəfi düşüncələrdə canlandırılmasına üstünlük verilirdi.
İnsan xarakterinin bədii əsərdə hadisələrin qeyri-müəyyən axınında deyil, xarakterik hadisələrin qanunauyğun inkişafı prosesində, həyati konfliktlər və durumlar içərisində müəyyənləşdiyi məlumdur. Kəskin süjet daxilində hadisələrin bir-birini əvəz etməsi və ədəbi “qabartmalar” vasitəsi ilə diqqətin cəlb edilməsi insanların birtərəfli, sxematik təsvirinə gətirib çıxararsa (belə halda insan-obraz hadisələri davam etdirən vasitə rolunu oynayır, yəni hadisə əsas, insan və onun xarakteri ikinci dərəcəli əhəmiyyət kəsb edir), həyati hadisələr içərisində insanın psixoloji dəyişmələrinin verilməsi, hadisələrin obrazı bütövləşdirən vasitə kimi səciyyələndirilməsi, yəni hadisə əsərdə psixoloji aləmi müəyyənləşdirən vasitə olur, insanın xarakteri əsərdəki bütün obrazların qarşılıqlı əlaqələri fonunda açılır. Həyat ziddiyyətlərinin (ictimai, təsərrüfat-iqtisadi, ailə-məişət və s.), insani münasibətlərin mürəkkəbliyi, hər gün qəbul edilən informasiyaların artması, müxtəlif ideoloji təsirlər ədəbi müşahidələrin intensiv inkişafını və sayıqlığını zəruriləşdirir.
İnsanlararası münasibətlərin ətraf mühitə təsirinin artması bir tərəfdən xarakterlərin zənginləşməsinə səbəb olurdusa, digər tərəfdən yeni həyat hadisələri və konfliktlərdə bədii obrazın real, əhatəli təsvirində yazıçı işini xeyli çətinləşdirir, ondan daha geniş və dərin müşahidəçilik, daha səmərəli təsvir ustalığı ilə yanaşı, yeni təqdim və təhlil bacarığı tələb edirdi. Ona görə də, adı çəkilən dövrdə sosial, iqtisadi və coğrafi mühitlər arasında insan xarakterinin bədii təsvir və səciyyələndirilməsində əvvəlki onilliklərdən xeyli fərqli olaraq, onun müəyyən mühit və vaxt çərçivəsində izlənilməsi və zahiri səciyyələndirmədən daha çox, daxili-psixoloji təsvir üstünlük təşkil edirdi.
Xarakterin təsvirində yazıçı təqdiminin, onun həyata baxışının dəyişməsi də, məhz 60-cı illərdə daha çox diqqəti cəlb edirdi. Xarakterlərin səciyyələndirillməsində artıq “o belədir” yox, “mən beləyəm” prinsipinə, yəni obrazın içəridən, öz düşüncələri vasitəsi ilə dəyərləndirilməsinə üstünlük verirdi.
O dövrdə psixoloji amillərin güclənməsi bir tərəfdən ədəbi prosesin özünün fəallaşması və həyat münasibətlərinin artması ilə bədii ideyaların daha yaxşı qaavranılmasına və duyulmasına da zəmin yaradırdı. Nəzəri ədəbiyyatda və ədəbi tənqiddə psixoloji nəsrin bu cəhətinin həllində onun müəyyən mənfi cəhətləri də qeyd olunurdu. Zamana, dövrə, mühitə və hadisələrə münasibəti qəhrəmanın fərdi, özünəməxsus(dar, məhdud, bəzən də subyektiv) düşüncələri kimi görünürdü.
Bədii obraz sosial mühit, cəmiyyət üçün xarakterik olmayan adi hadisələr üzərində qurulur, bu da çox vaxt konkret bədii nəticənin əmələ gəlməsini çətinləşdirirdi. Görkəmli yazarımız İ.Əfəndiyev yazırdı: ”Ədəbiyyatımıza yeni gəlməkdə olan gənc nasirlərin əsərlərində duyulan birinci ciddi nöqsan həyatın dərindən verilməməsi, adamların ötəri, səthi göstərilməsidir. Bunu hər şeydən əvvəl yazıçılıq müşahidəsinin zəif olması ilə izah etmək lazımdır. Bədii-psixoloji təsvirdə o qədər xırdaçılıqlara yol verilir, qəhrəman o qədər fikirləşdirilir ki, o, öz düşüncələri içərisində sanki yoxa çıxır, müasirləri ilə müqayisədə az qala “kənar adam” təsiri bağışlayır. Bədii nəsrin ortaya çıxardığı belə xarakterlər əslində kiçik çərçivələr içərisində tamdır, yaxşıdır, hətta inandırıcıdır, ancaq mürəkkəb münasibətlər dövrünün insanları və hadisələri ilə müqayisədə sanki yaddırlar, bu günün adamlarını yetərincə təmsil etmədiklərinə görə aldadıcıdırlar”.
Ümumiyyətlə, ədəbiyyat öz qəhrəmanlarını yetişdirərək onların səciyyəsi ilə dövrün xarakterini təcəssüm etdirir. Ancaq heç də həmişə ədəbi qəhrəman dövrün, həyatın simasını canlandıra bilmir. Həyat müəyyən məqamlarda oyundan kənarda qalmış, sözünün ötkəmliyini, hökmünü itirmiş, hamı ilə razılaşa-razılaşa aldanmış adamlar vasitəsiylə səciyyələndirilirsə (Anar “Dantenin yubileyi”, Elçin “Sos”), burada xarakterlər cəmiyyətin aparıcı qüvvəsi olmasa da, yazıçılar əsas diqqəti həmin adamların xarakterindəki müsbət cəhətlərə yönəldirsə və bu müsbət məqamlarla həyata, insana düzgün baxış müəyyənləşdirirsə, burada aparıcı qüvvə təsəvvürdə yaradılmış olur. Mühitə və dövrə münasibət qəhrəmanların hərəkətləri ilə deyil, bədii nəticə ilə üzə çıxır. Həyat hadisələri bədii-məntiqi nəticə ilə dəyərləndirilir.
60-cı illər nəsrinin, xüsusilə, o dövrün hekayələrinin yadda qalan özəlliyi ondan ibarət idi ki, burada aparıcı qüvvə, müsbət xarakter, qəhrəman hadisələrin aparıcısı kimi çıxış etmir, onun obrazı oxucu təsəvvüründə müəyyənləşdirilirdi. Bu da qeyd etdiyimiz kimi, bədii nəsrdə psixoloji təsvirin, fəlsəfi duyumun üstünlük qazanmasından irəli gəlirdi.
Hadisə və münasibətlərin mürəkkəbliyi, obrazlar sıxlığı təsvir vasitələrinin daha effektiv formalarına gətirib çıxarırdı. Bu, əsərdə daxili monoloqun və müəllif səciyyələndirmələrinin aktivləşməsini, qəhrəmanların hərəkətlərindən çox düşüncələrinin, müəyyən vaxt və məqamlarda keçirdikləri psixoloji halların dəyərləndirilməsini, onun daha dəqiq bədii təsvirini tələb edirdi. 1960-cı illər Azərbaycan ədəbiyyatında bu cəhəti Ə.Əylisli, Anar, Elçin, M.Süleymanlı, S.Azəri, İ.Məlikzadə kimi yazıçıların əsərlərində aydın görmək mümkündür.
İctimai gerçəkliyin mənəvi-əxlaqi qatlarına, şəxsiyyətin psixologiyasına artan maraq 60-cı illər Azərbaycan ədəbiyyatını bütünlükdə səciyyələndirir, onun ideya-bədii sərvət və estetik dəyər rolunu və çəkisini artırır.
O da maraqlı və mənalıdır ki, milli nəsrin “yeni dalğa”sı bədii tədqiqatın məcrasını gündəlik məişətə və adi adama yönəltməklə həm fərd, həm də cəmiyyət miqyasında mənəvi-əxlaqi iflas, ictimai və sosial tənəzzül, böhran əlamətlərinə diqqəti vaxtında cəlb etdi və elə məhz bu xüsusiyyəti ilə o, ümumittifaq nəsrinin vahid axarı ilə vəhdət və ahəng təşkil edə bildi. Bu yazıçılar yalnız ən yeni, çoxmillətli avanqard nəsrin deyil, həm də milli klassik irsin bədii ənənəsindən bəhrələndilər. Özəlliklə, C.Məmmədquluzadənin realizm və satira dərsləri, ondakı ayıq və oyaq nəsr üslubu, psixoloji yığcamlıq, ən sərt satiranın da lirika ilə qaynağı, amansız “mətnaltı”- semptomatik həqiqətlər, üslub və dil demokratizmi bu zaman yenidən bədii təravət və kəsər kəsb etdi (əvvəlki iki on ilin sürəkli laqeydliyindən sonra).
Yeni Azərbaycan nəsrinin Mirzə Cəlil ənənəsi ilə üzvi bağlılığını yazıçı Anar belə başa düşür: “əgər biz nəsillərin varisliyi və əlaqəsindən danışsaq, “yeni Azərbaycan nəsri” nin axtarışlarına sələflərindən ən yaxını yenə də C.Məmmədquluzadə olacaq. 60-cı illərdə bu sənətkar sanki yenidən kışf edildi, onun yaradıcılıq irsi xrestomatiya parıltısından təmizləndi və biz onun simasında öz böyük və həmişəyaşar müasirimizi gördük”.
60-cı illər nəsri müasirliyin ağırlı problemlərinə laqeyd qalmadı, ictimai yaraları açıb-ağartmaqdan, əşyaçılıq, konformizm, rüşvət psixologiyasını bütün neqativ təfsilatı ilə təsvirə cəlb etməkdən çəkinmədi. Özü də nasirlər bədii ədəbiyyatın yalnız mövzu imkanlarını genişləndirmədilər, həm də nəsrə yeni bədii vasitələr, bədii priyomlar məhz “yeni dalğa” üçün səciyyəvi olan obrazlılıq- daxili monoloq, “şüur axını”, təhkiyədə təzadlı montajlar, bədii zaman komponentləri və s. gətirdilər.
Müəyyən dərəcədə bədii obrazın, özəlliklə, müsbət qəhrəmanın özü də dəyişdi. Əlbəttə, şüurlu bir sosial vəzifə borcundan, etik-əxlaqi mövqedən irəli gələn güzəştsiz, fədakar, güclü hərəkətlərin sahibinə-qüvvətli şəxsiyyətə biz bu dövrün hekayələrində də rast gəlirik və onların birbaşa antaqonisti olan surətlərlə də tez-tez qarşılaşırıq. Lakin soyuqqanlı-rasional ovqatın diri, insani hiss üzərində göstəriş, sənəd və dəftərxana “həqiqəti”nin, ehkamın və kağızın, canlı gerçəkliyin özü üzərində sərhədsiz inhisarına artıq az-çox müəyyən hüdud qoyulmağa başlayır. 60- cı illər nəsri ənənəvi əxlaqi problemin əhəmiyyətini azaltmaqla bərabər, elə adamlar barədə də yazmağa başlayır ki, onlar əvvəllər nəsrin diqqətini çox az məşğul edərdi. Qəribə, uğursuz, təzadlı, mürəkkəb taleli adamlar, həyatda bəxti gətirməyənlər, mövcud sistemdə formalaşmış stereotiplər çərçivəsində “xoşbəxt” sayılan şəxslər ütüsüz, nahamar düşüncələr, xasiyyətlər və xarakterlər də nəsrə axınla daxil olmağa başladı.
Ümumiyyətlə, bu yazıçılar nəslini onların yaradıcılıqlarının başlıca meylləri baxımından səciyyələndirmək lazım gəlsə, demək olar ki, onlar ədəbiyyatın əsas vəzifəsini insana daha artıq diqqət və maraq göstərməkdə, insanın işindən, fəaliyyətindən çox onun şəxsiyyətini, mənəviyyatını açmaq, təhlil və əks etdirilməsində görürdülər. Onlar sovet gerçəkliyini tərənnüm etmir, onu bədii mühakimənin mövzu vəpredmetinə çevirirdilər. Buna görə də, onların əsərləri daha çox tənqidi mahiyyət daşıyırdı. Həmin əsərlərdə yazıçı mövqeyi, həyat hadisələrinə münasibət birmənalı təsir bağışlamırdı. Məhz bu səbəbdən həmin əsərlərin aktuallığı günümüz reallığında da itmir.
ƏDƏBİYYAT
1.Anar Nəsrin fəzası. – “Azərbaycan” jurnalı №7, 1984
2.Göyüşov Z. Daxilə pəncərə (özünüdərketmə). – Bakı: Azərnəşr, 1978
3.Qarayev Y. Meyar – şəxsiyyətdir. – Bakı: Yazıçı, 1988
4.Quliyev Q. “Bədii ədəbiyyatda ekzistensializm”. – “Cahan” jurnalı № 4, 1998
5.«Müasir sovet ədəbiyyatında konflikt və xarakter” məqalələr toplusu. – ADU, 1987
6.“Müasirlik uğrunda… Böyük sənət uğrunda”. – S.Mümtaz adına Azərbaycan Respublikası Dövlət ədəbiyyat və İncəsənət arxivi. – F. №137, siy. 1, iş №128, vərəqə 5-8
7.Şerbina V.R. “Müasir ədəbiyyatda insan konsepsiyası”. – Moskva: SSRİ-nin nəşriyyatı, 1963
9.Vəliyev İ. (Öməroğlu) Burulğanlar içində (məqalələr toplusu). – Bakı: Günəş, 1997
10.Vəliyev İ. İnsan: həyatda və sənətdə. – Bakı: Günəş, 1998
Ровшан Мамедов
Человеческая концепция в национальной литературе и его стадии развития
В данной статье исследовается человеческая концепция в нашей национальной литературе начиная с 60-х годов, анализируется его стадии развития.
Rovshen Mamedov
Human conception in national literature and growth stages
In this article the influence of human conception in national literature since 60-th, analysis growth stages of this conseption.

64 yaşlı Sumqayıt Şəhər gününü qeyd edir.
Bu gün xarici ölkələrdən və respublikanın bir sıra bölgələrindən Sumqayıta gələn saysız-hesabsız qonaqlar rəngarəng bayramın şahidi olub.
Şəhər günü Sumqayıtın Corat qəssəbəsindən 2 min ildən çox yaşı olan qədim qaladan başlanıb. Tamaşa burada yaradılmış bazar meydanında göstərilib. Bayrama öz qladiatorları ilə birlikdə böyük Roma sərkərdəsi Pompey də gəlib. Bayramın iştirakçıları respublikanın xüsusi sərhəd qoşunları dəstəsinin nümunəvi çıxışlarını izləyib.Sonra bayram Sumqayıtın mərkəzində yerləşən Dövlət Bayrağı Meydanına keçib.
“Şahin” respublika hərbi-idman oyununun qalibi olmuş şəhər məktəblilərinin, habelə şəhərin orta məktəb və məktəbəqədər tərbiyə müəssisələri yetirmələrinin dəstələri son dərəcə gözəl çıxışları ilə qonaqların zövqünü oxşayıblar.
Tədbirə Sumqayıt şəhər İcra hakimiyyətinin başçısı Eldar Əzizov, Baş nazirinin müavini, Qaçqınların və Məcburi Köçkünlərin İşləri üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Əli Həsənov, Dövlət Sərhəd Xidmətinin rəisi, Sərhəd Qoşunları Komandanı, general-leytenant Elçin Quliyev, ARDNŞ-in “Azərkimya” İstehsalat Birliyi Müşahidə Şurasının sədri, Milli Məclisin deputatı Muxtar Babayev, millət vəkilləri Hacı Salayev, Leyla Abdullayeva, Pompey şəhərinin vitse-meri Emilio Sabonara, Qubadlı Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Maliq İsaqov və ictimaiyyət nümayəndələri qatılıblar.
Daha sonra idmançılar, motosikletçilər, habelə Sankt-Peterburqdan gəlmiş barabançı qızlar çıxışlar ediblər. Həmçinin qırıcı təyyarələrin möhtəşəm avia şousu olub.
Bütöv bir günü əhatə edən “Şəhər günü” bayramı axşam saatlarında məşhur türk müğənnisi Rafet El Romanın konserti ilə davam edəcək və bayram tədbiri əsrarəngiz atəşfəşanlıqla yekunlaşacaq.

Əhali öz sağlamlığı naminə ekoloyi cəhətdən təmiz , keyfiyyətli məhsullardan istifadəyə – “ Azərsüd”-ə üstünlük verəcək

Süd məişətdə ən çox işlətdiyimiz nemətlərdən biridir. Süd məhsullarının faydası çoxdan təsdiq olunmuş bir faktdır. Süd məhsulları mədə şirəsinin ifraz olunmasını stimullaşdırır, bağırsaqların fəaliyyətini və maddələr mübadiləsini yaxşılaşdırır, orqanizm tərəfindən çox tez və asan mənimsənilir.
Bundan əlavə, insan orqanizminə düşdükdə südturşulu bakteriyalar S, B1, B2, B12, D vitaminlərini və hətta təbii antibiotikləri istehsal edir ki, onlar xəstəlikləri törədən mikrobların (o cümlədən, mədə-bağırsaq və vərəm xəstəlikləri törədən mikrobların) inkişafını dayandırır və ya onları məhv edir.
Bu yaxınlarda “Azərsun Holdinq” şirkətinin təşkilatçılığı ilə bir qrup jurnalist və gənc həkim kontingentindən ibarət heyət Kürdəmir Süd Kompleksində oldular. Baxış zamanı qonaqlar burada hər işin yüksək səviyyədə olduğunu, ən müasir avadanlıqlarla təmin olunub və keyfiyyətli südün istehsalı üçün ən yüksək texnologiyaların quraşdırıldığını gördülər.
Kürdəmir Süd Kompleksinin digər süd müəssisələrindən tam fərqli olduğunu gördülər. Yəni bu zavodun ən böyük fərqi ondadır ki, burada heyvanların bəslənməsi tam təbii şəraitdə həyata keçirilir. Sadəcə fermada heyvanların qida ilə bəslənərək süd emal olunmasına deyil, onların otlaqlara çıxarılmasına da şərait yaradılır. Daha dəqiq desək ferma əkin sahəsinin yaxınlığında yerləşdiyindən fermada şərait yaradılır ki, heyvan özü sərbəst şəkildə otlağa getsin, gəzsin, otlasın. Buna görə də ondan əldə olunan süd kifayət qədər keyfiyyətli və digərlərindən daha üstün olur.
“Azərsun Holdinq” şirkətinin əməkdaşı Afiq Səfərov bildirdi ki, Bildiyimiz kimi “Azərsun – Holdinq” ə məxsus Kürdəmir Süd Kompleksinin istifadəyə verilməsində əsas məqsəd yüksək keyfiyyətli məhsulla ölkəni təmin etməkdir.
Kürdəmir Azərbaycanın Mərkəzi Aran rayonudur. Süd sağılandan bir neçə saat sonra, istehsalatdan çıxan kimi artıq Azərbaycanın bütün satış nöqtələrində qısa müddətdə istehlakçılarımıza təqdim olunur. Kompleksin qurulması zamanı yerli mütəxəssislərin əməyindən istifadə olunub. Yüksək səviyyədə qurulan süd istehsalı xətti Azərbaycanda yeganə bu kompleksdədir. Günlük süd istehsalının əsas başlıca şərtlərindən biri günlük istehsal olunması ilə yanaşı, operativ şəkildə satışının təşkil olunmasıdır.
Bu da “Azərsun Holdinq” in malik olduğu çox güclü ticarət – dağıtım, satış potensialının hesabına mümkün olur.
Bizim yerli mütəxəssislərimizin təcrübəsi heç də Avropa, Amerika mütəxəssislərindən geri qalmır, əksinə daha üstündür.
Tədbirdə İnvestisiya bölməsinin layihə mühəndisi Çingiz Abbasov bəzi layihələr haqqında bizi məlumatlandırdı və bildirdi ki,
bəslənən heyvanların iqlimə uyğunlaşması istiqamətində işlər aparılır. Əsasən Almaniyadan, Fransadan və s. ölkələrdən limuzin, şarolin, honştayn cinsli inəklər fermaya gətirilib. Həmin heyvanların məhsuldarlıq göstəriciləri bu gün dünyada yüksək göstəricilərə malikdir. Ətlik, südlük cinslər də vardır. Südlük cinslərimizdən günlük 25 – 35 litr arasında süd əldə etmək imkanımız var. Ətlik cinslərimizdə 1 heyvan 1 ton 200 – 1 ton 300 kq – a qədər ətlik verir. Zavodumuz gələcəkdə qatılaşdırılmış süd ixrac edəcək. Zavodumuz qurulmaq ərəfəsindədir. Bizim zavodumuzda yüksək keyfiyyətli avadanlıqlardan, paslanmaz metallardan istifadə olunur. Kompleks ümumilikdə inkişaf edir.
Gələcəkdə bizim keçi və 3000 heyvan bəsləmə ilə bağlı planlarımız var. Hal – hazırda bu zavodda 200 heyvan bəsləyirik. Eyni zamanda toplama məntəqələrimiz də vardır.
Kompleksdə buzovların ayrıca bəsləmə ferması vardır. Ümumiyyətlə, heyvanlar 3 nəslə bölünür və ayrılıqda bəslənilir. Buzovlar xüsusi vitaminli qida ilə qidalanırlar.
Cənab Prezidentimiz bizim zavodun açılışında olarkən bizi dəstəklədi və təlimat verdi. 4000 ha Padarçöl – Şamaxı ərazisində heyvanların otlması üçün sahə ayrılıb. Kürdəmir süd emalı zavodunda Argentina mütəxəssislərinin heyvandarlıq təcrübəsində təsdiq etdikləri müasir tipli tövlə qurulub. Heyvanlar üçün tam təbii şərait yaradılıb. Damazlıq heyvan təsərrüfatını biz burada yarada bilmişik. Bu isə öz növbəsində çox çətindir. 3 böyük toplama məntəqəmiz var. Azərbaycanın 4 tərəfindən bizə təbii südlər toplanılır. Kürdəmir Süd Kompleksinin məhsuldarlığı günlük 120 ton təşkil edir. Hal – hazırda istehsal etdiyimiz 20 çeşidə yaxın məhsullarımız var. Məsələn: sterizlizə və bakterilizə olunmuş südlərimiz, ayranlarımız və qatıqlarımız var. Ayranın özünün müxtəlif çeşidləri vardır. Təbi nanəli, quru nanəli və sadə ayran. Qatıq növlərimiz – homogen olunmuş qatıq, üzərində qaymaq olan sadə qatıq və kənd qatığı . Qatığın məhsuldarlığı saatda 3 tondur. Maraqlı açıqlamalardan sonra biz zavodla və ferma ilə yaxıdan tanış olub və yeniliklərin əyani şahidi olduq.
Biz inanırıq ki, əhali öz sağlamlığı naminə ekoloyi cəhətdən təmiz , keyfiyyətli məhsullardan istifadəyə – “ Azərsüd”-ə üstünlük verəcək.

Sevinc Novruzova

Avropa Azərbaycan Məktəbində yeni dərs ili başladı

16 Sentyabr 2013 – cü il

Bu gün Azərbaycanın bütün təhsil müəssisələrində yeni dərs ilinin başlandığı ilk gündür. Bütün tələbələr, şagirdlər kimi, valideynlərin də sevincinin həddi – hüdudu yoxdur.
Çox hörmətli Prezidentimiz İlham Əliyev cənablarının və xanımı Mehriban Əliyevanın böyük səyi, təşəbbüsü nəticəsində fidan körpələrimizə göstərdikləri qayğı heç bir ölçü vahidi ilə ölçülə bilməz.
Bunu Azərbaycanın bütün rayonlarında, ən ucqar kəndlərində tikilib istifadəyə verilən məktəb binalarının, idman komplekslərinin gəncliyə verdiyi böyük qiymət kimi yazmamaq qeyri – mümkündür.

16 Sentyabr 2013 – cü il.

Mən də bir valideyn kimi övladım Elşad Əzimzadənin yüksək balla qəbul olunduğu Avropa Azərbaycan məktəbinin qarşısında dayanmışam.
Uşaqların ingilis, rus, azərbaycan dillərində hazırladığı bədii proqrama ;
rəqslərə, çox maraqlı səhnələrə baxdıqca insan daxilən bu aləmdən ayrıla bilmir, körpə fidanların çıxışı adamı valeh edir. Məktəbin direktoru, çox sadə, olduqca mehriban, mehriban olduğu qədər də simasından nur yağan Amalya xanım Sezgin öz səmimi, dolğun və sevgi dolu çıxışında valideynlərə, məktəbin bütün şagirdlərinə ən böyük uğurlar, gələcək təhsildə yeni – yeni nailiyyətlər arzuladı.

Bu gün 17. IX. 2013 – cü ildir.

Yeni dərs ilinin 2 – ci günüdür. Yenidən məktəbdəyəm.
Avropa Azərbaycan məktəbində.
Üçüncü sinif məktəbin 2 – ci mərtəbəsindədir. Özüm qələm əhli olsam da, bir valideyn marağı ilə övladım Elşad Əzimzadənin dərsindəyəm.
Müəlliməsi, həm də sinif rəhbəri
2012 – ci ilin “Ən yaxşı müəllim” müsabiqəsinin qalibi;
“Qabaqcıl təhsil işçisi”;
“Metodik vəsait müəllifi”;
25 il iş təcrübəsi olan Talıbova Pərvanə Niyazi qızı ilə söhbət edirəm. Çox səmimiyyətlə, uşaq dünyasının psixologiyasını dərindən bilən, elə ilk gündən onların sevgisini qazanan, həyatının ən şirin anlarını bu məsum körpələrə həsr edən, bu xanımla Azərbaycanın çox savadlı ziyalısı ilə, Pərvanə müəllimə ilə görüşüm sona yetir.
Sonda körpələri şama, Pərvanə müəlliməni isə, adı kimi bir pərvanəyə bənzədirəm…
Əzizim, Pərvanə müəllimə, arzu edirəm ki, şam kimi yanmağa başlayan bu fidanların başına fırlana – fırlana, gələcəyin alimlərin, həkimlərin, müəllimlərin, ən gözəl peşə sahiblərin yetişdirəsiniz.
İndi isə 1 – ci mərtəbədə aşağıda yerləşən yeməkxanadayam. Səliqə – səhman, çox yüksək səviyyədə təşkil olunmuş təmizlik, işçilərin geyimləri, yeməklərin çox çeşidli olması, uşaqlara qayğı və mehribanlıq insanı valeh edir. Yeməklərin çox yüksək səviyyədə olması, bu qədər uşağa valideyn kimi göstərilən nəvaziş, böyük hörmət və izzətə layiqdir.
Bütün bu gördüklərim üçün Nağıyev Aslana, Quliyeva Sunayə xanıma və bunların simasında bütün mətbəxt işçilərinə öz böyük minnətdarlığımı bildirirəm.

Hacı Zərifə Novruzova,
“Respublika gəncləri” qəzetinin xüsusi müxbiri
Bakı şəhəri, 18.09.2013

Mənim Prezidentim, mənim qardaşım

Siz oğlunuzu və yaxud qızınızı valideynlik fərəhi xatirinə həyata gətirib, tərbiyə etmirsiniz. Sizin ailənizdə, sizin başçılığınız altında gələcək vətəndaş, gələcək xadim və gələcək mübariz yetişir.
S. Makarenko

Bəli, Heydər ata, Zərifə ana, sizin dünyamıza, Azərbaycan adlı bir məmləkətə bəxş etdiyiniz bu ilahi varlıq da, eynən belədir. Həm gözəl vətəndaş, həm gözəl xadim, həm də ata yolunun mübariz davamçısı, bəşər tarixinə yeni səhifələr yazan, sadə, igid, mütləq qəlb gözəlliyi və qeyri – adi insani hisslərlə dolu olan bu oğula, bu varlığa…
O, Balzakın bir kəlamını çatdırmaq istəyirəm:
“Ata həmişə öz atalıq səadətindən feyz almalıdır”!
Canım qardaşım, əziz Prezidentim, bax elə ulu öndərimiz, Heydər atamız da, ruhən öz atalıq səadətindən feyz alır.
Çünki, siz onun istəklərindən də irəli getmisiniz!
Onun ruhu bu gedişatından razı və gecə – gündüz sizə duaçıdır, ona görə ki, Azərbaycan məmləkəti və Azərbaycan xalqı onun vuran ürəyi, düşünən beyni və gözləri idi.
Ərəblər deyir: “Atasına hörmət edən adamın ömrü uzun olar”.
Siz də atanıza hörmət əlaməti olaraq əlinizə alovlu məşəl alıb, böyük Azərbaycanı nura, işığa qərq edirsiniz!
Çox uzaq bir diyara, desəm ki, Savalan dağının ətəklərinə çox yaxın olan bir rayona, Yardımlı rayonuna, dağların başında qərib intizarlı, uzun bir yolu, gözdən uzaq, könüldən iraq diyara gəlmisiniz və gəlişinizlə o diyara nur və bərəkət gətirmisiniz.
Azərbaycan tarixində ilk dəfədir ki, o yollara asfalt çəkdirəndə siz, o qərib yollar, o möcüzəli, əzablı yolları yuxarı qalxan da siz!
Mən o yolları düz 35 ildir ki, ildə bir dəfə də olsa, qalxıram, amma təsəvvürümə belə gətirə bilməzdim ki, mənim Prezidentim, mənim qardaşım o narahat yolları, uzun yolları maşın karvanı ilə haçansa qalxacaq?
Atanız kimi bütün çıxışınız bədahətən, diliniz, danışığınız sərbəst və səlist, xarici ölkələrdə, lap elə ABŞ – da ingilis dilində çıxışınız vaxtı televiziya ekranından əl çəkmirəm.
Deyirəm, Tanrı sizi qorusun! Əziz Prezidentim, Əziz qardaşım!
Hər yerdə, hər məclisdə boyunuz hamıdan uca olsun, canınız sağlam olsun, Azəri xalqının əbədiyaşar Prezidenti olasınız.
Çünki, siz bütün türk dünyasının böyük oğlu, müstəqil Azərbaycan dövlətinin qurucusu və banisi, dünya şöhrətli siyasətçi, fenomenal şəxsiyyət olan Heydər Əliyevin oğlusunuz! Damarlarınızda ümummilli lider və xalqımızın müdrik rəhbərinin qanı axır.
P. A. Holbax yazırdı:
“Hakimiyyət yalnız o vaxt böyük nemət olur ki, onu əldə edən adama təbiət və tərbiyə alicənablıq, qüvvətli ruh, geniş ürək, dərin ağıl, böyük təcrübə verilmişdir”.
Tanrı bu gözəl xüsusiyyətlərin və keyfiyyətlərin hamısını yalnız sizə vermişdir.
Çünki, sizin soykökünüz – babanız, atanız – ananız, dayınız, əminiz – bir sözlə, bütün sülalə, bütün nəsliniz, alim, akademik və dünya siyasətindən başı çıxan, daxili aləmləri xeyirxahlıqla dolu olan günəşdirlər.
Günəşi örtsə də qara buludlar,
Yenə günəş adlı bir qüdrəti var.
Nizami

Lakin hakimiyyət daxilində baş verən bəzi oliqarx məmurların çəkişmələri və həmişə olduğu kimi, seçki qabağı başlanan hərc – mərclik, narahatçılıq, söz – söhbət, sadə xalq kütləsini çaşdırmaq, sabitləşən abu – havanı pozmaq, hər kəsin öz funksiyasını yerinə yetirə bilməməsi və bəzi qurumların şəxsi söz – söhbətlərinin qəzetlərdə çap olunması, lazımsız yazıları, mənasız, məntiqsiz, yerində və vaxtında işlədilməməsi, insanların əsəbləri ilə oynayan böyük qalmaqal və dava – dalaşdan başqa bir şey deyil.
Pifaqor demişkən:
“Sənin haqqında nə düşünürlər, düşünsünlər. Ədalətli hesab etdiyin işi gör”.
Mənim Prezidentim, mənim qardaşım oliqarx məmurların çəkişmələri qoy sizi darıxdırmasın, çünki siz “ədalət” deyilən, ədalətli hesab olunan işlərlə, xalqın rifah halının yüksəlməsi üçün lazım olan bütün əməllərlə məşğulsunuz!
Siz xalqın ürəyi ilə yaşayan insan, xalqın ürəyinə çox yaxın bir rəhbərsiniz!
K. Marks yazırdı:
“Tarix o adamları böyük adamlar hesab edir ki, onlar ümumi məqsəd üçün çalışmış, özləri isə nəcib adamlar olmuşlar”.
İndiki dövrdə K. Marksın bu tövsiyyəsini yerinə yetirməyə bilmərik.
Bütün böyük vəzifəli insanlardan tutmuş, kiçik vəzifəli insanlara qədər, hamı, ümumi məqsəd üçün gündən – günə gözəlləşən, böyüyən, işığa, nura qərq olan, dövlətimiz, şöhrətimiz, canımız olan böyük Azərbaycanımız üçün çalışmalıyıq, qurmalıyıq, yaratmalıyıq!!!

Hacı Zərifə Novruzova
“Respublika gəncləri” qəzetinin xüsusi müxbiri
Şirvan şəhəri

Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər Birliklərinin üzvü, “Qızıl qələm” media mükafatı laureatı, Azərbaycan mətbuatında 50 ildən artıq yazıları ilə çıxış edən görkəmli və istedadlı yazıçı-publisist Natiq Səfiyevin “Dağıstan xalqlarının nağılları” kitabı 2013-cü ildə “Təknur” nəşriyyatı tərəfindən 76 səhifə olmaqla 150 tirajla dərc olunub.Kitabın redaktoru Azərbaycan Xarici Dillər Universitetinin müəllimi Güntəkin İlyasovadır.
Dilimizə tərcümə edilmiş bu topluda Dağıstan xalqlarının nağılları toplanmışdır.Burada oxucu dağlıq ölkədə yaşayan bir çox xalqların-avar, ləzgi, lak, darqi, kumık və başqalarının məişət, qəhrəmanlıq, sehrli və heyvanlar haqqında nağılları ilə tanış olacaqdır.Bu kitab tərcüməçinin sayca dördüncü tərcümə toplusudur.Kitab məktəb yaşlı şagirdlər və geniş oxucu kütləsi üçün nəzərdə tutulmuşdur.
“Dağıstan xalqlarının nağılları” kitabına “Dəyirmançının oğulları”, “Hazırcavab dəyirmançı”, “Əsa”, “Canavar, ayı və tülkü”, “Əkinçi bəbirə necə dərs verdi”, “Üç bacı”, “Göy çaqqal”, “Xəsis qazı”, “Dostluğun sınağı”, “Tənbəl qız”, “Falfaraş-Axun”, “Şamama”, “Üç müdrik məsləhət”, “Xala Ava və xoruzcuğaz”, “Qızıl başmaq”, “İlan və tülkü”, “Ayı balası”, “Süleyman xan”, “Ağ inək Zaza”, “Çobanın dostları”, “Qurd haqqında”, “Kamır-Batır”, “Ovçu və dovşan”, “Pəhləvan oğlan”, “Əkinçi və şir” nağılları daxil edilmişdir.

Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər Birliklərinin üzvü, “Qızıl qələm” media mükafatı laureatı, Azərbaycan mətbuatında 50 ildən artıq yazıları ilə çıxış edən görkəmli və istedadlı yazıçı-publisist Natiq Səfiyevin “Ürəkdə daş” kitabı 2013-cü ildə “Təknur” nəşriyyatı tərəfindən 44 səhifə olmaqla 300 tirajla dərc olunub.Kitabın redaktorları Cahan Vəliyeva və Güntəkin İlyasovadır.
“Ürəkdə daş” kitabı tanınmış monqol yazıçısı Sengiyn Erdenin müxtəlif illərdə qələmə aldığı hekayələrinin toplusudur.Həmin hekayələri Azərbaycanın istedadlı nasiri və tərcüməçisi Natiq Səfiyev 1965-ci ildə Moskva şəhərində “Proqress” nəşriyyatı tərəfindən rus dilində çap olunan “Çistiy istoçnik” (“Təmiz su mənbəyi”) kitabından götürmüşdür.Bu kitab Monqolustanın Xalq Respublikası elan edilməsinin 90 illiyinə həsr edilir.
Bu kitab tərcüməçinin 11-ci kitabı olub, 3-cü tərcümə əsəridir.Hekayələri dilimizə tərcümə olunmuş, tanınmış yazıçı Sergiyn Erdenin bu kitabı oxucular qarşısında qardaş monqol xalqının həyatından maraqlı səhifələr açılır.Yazıçının hekayələrində mövzu dairəsi həm özünəməxsus, həm də rəngarəngdir.Kitab geniş oxucu kütləsi üçün nəzərdə tutulmuşdur.
“Ürəkdə daş” kitabına “Ürəkdə daş”, “Yeni alaçıq”, “Ana”, “Çəpiş”, “Həyat dərsi”, “İntiqam”, “Pinəçi”, “Xonqor-Zul”, “Yolda”, “Ağ çiçək” hekayələri daxil edilmişdir.

Həyat ŞƏMİ (Şamıyeva Həyat Rəhman qızı) Füzuli rayonunun Gecəgözlü kəndində anadan olub.Gecəgözlü kənd orta məktəbini əla qiymətlərlə bitirdikdən sonra Baki Dövlət Universiteti Tarix fakultəsinin şərqşünaslıq bölməsinə daxil olub. 1995-ci ildə həmin fakultəni fərqlənmə diplomu ilə bitirib. Ilk şeirini 9 yaşında yazıb. 1999-cu ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.2000-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin gənc yazarlara verdiyi fərdi təqaüdə layiq görülüb.2001-ci ildən Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyinin Məclis üzvüdür. 2003-cü ildə “Adamlar” adlı kitabı çapdan çıxıb. Eyni ildə Türkiyənin Sivas şəhərində düzənlənən TÜRKSOY 4. Şairlər Buluşmasında Azərbaycanı təmsil edib.2005-ci ildə YYSQ-nin (Yeni Yazarlar və Sənətçilər Qurumu) Milli Kulturoloji mükafatını qazanıb. 2009-cu ildə Türkiyədə Özlem yayınevində “Yazılmayan Şiirler” adlı kitabı işıq üzü görüb. Eyni ildə Azərbaycanda “Gecə gözlü həyat” adlı kitabı çapdan çıxıb. AMEA-nın (Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası) Tarix İnstitutunda elmi işçi olaraq çalışır. Azərbaycan Respublikası Milli Televiziya və Radio Şurasında baş məsləhətçi vəzifəsində işləyir. Türk Dünyası Genç İletişimçiler Birliyinin genel sekreteridir.
1. Həyat xanım, ədəbi-bədii yaradıcılığa neçənci ildə hansı yazı ilə başlamısınız?
___ Yaradıcılığa 1998-ci ildə başlamışam deyə bilərəm. Çünki, ilk mətbuata çıxan şeirim o zaman üçün papulyar olan “Hər gün” qəzetində dərc olunmuş və bəyənilmişdi. Sonra həmin il, hər həftənin cümə günü “Ədəbiyyat qəzeti” redaksiyasında keçirilən “Gənclər günü” məclisinə getməyi tövsiyə etdilər mənə, getdim və orda ədəbi nümunələrimi oxudum. Baş redaktor Ayaz Vəfalı növbəti həftə qəzetində bir səhifəlik şeirlərimi dərc etmişdi. Çox sevinmişdim və özgüvənim artmışdı.
2. Dövri mətbuat səhifələrində dərc olunan ilk mətbu əsəriniz hansıdır?
___ “Tapdım səni”, “Kilidinə ürəyimin”…
3. İlk kitabınız neçənci ildə harada dərc olunub və necə adlanır?
___ “Adamlar” adlanır və 2003-cü ildə “Qanun” nəşriyyatında çap olunub. O kitabımı S.Rüstəmxanlı çap etdirmişdi, yeri gəlmişkən, bir daha dərin təşəkkürümü bildirirəm. Mənim AYB-nə üzvlüyümdə də S.Rüstəmxanlı zəmanət verən 3 böyük şairdən biri idi.
4.Neçənci ildən Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Tarix İnstitutunda elmi işçı olaraq çalışırsınız?
___ 1998-ci ildən AMEA Tarix İnstitutunda çalışıram.
5.2012-ci il sentyabr ayının 22-də Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Qeyri-hökümət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Şurası tərəfindən maliyyələşdirilən və Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyi tərəfindən həyata keçirilən “Bölgə yazarlarına dəstək” layihəsi çərçivəsində Salyan və Cəlilabad Səfərləriniz iştirakçısınız.Həmin səfər çərçivəsində DGTYB-nin heyət üzvü kimi şeirlərinizi də səsləndirdiniz.Səfər haqqında təəssüratlarınız?
___ Söylədiyiniz layihə çərçivəsində biz Quba, Salyan və Cəlilabadda olduq. Bölgə yazarları ilə görüşdük. Ölkə xaricində dəfələrlə simpozium ve konfranslarda, şeir şölənlərində olmuşdum. Amma Azərbaycanın bölgələrində ilk dəfə idi ki şeir tədbirinə gedirdim. Bu səbəbdəndirmi, ya nədənsə o səfərlərin təəsüratı bir başqa idi. Daha isti bir doğmalıq hiss edirdim.
6.Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyinin Məclis üzvü seçildikdən sonra ədəbi-bədii yaradıcılığınızda hansı yeniliklər ?
___ Yaradıcılıq, yaradıcı olmaq özəl bir xüsusiyyətdir. DGTYB türk dünyasının yaradıcı gənclərini tanımaq imkanı verdi. O ki qaldı Məclis üzvlüyünə …
7.Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin aylıq ədəbi-bədii orqanı “Ulduz” jurnalında bu günə qədər müxtəlif yazarların ədəbi-bədii nümunələrinin dərc olunmasına köməklik etdiniz.Həmin yazarların ədəbi-bədii nümunələri, poeziya örnəkləri sizi qane edirmi?
___ Əsas odur ki, əl tutduğum insanların ürəyini sevindirmişəm.
8.Çağdaş Azərbaycan ədəbiyyatında yazıları ilə çıxış edən gənc xanım yazarlara məsləhətiniz nə olacaq?
___ Hər kəs özünü yazır, öz düşüncəsini, öz dərkini, öz fantaziyasını, öz təfəkkürünü qoyur ortaya. Xanım yazarlara xanımlığınızı qoruyub saxlayın deyərdim.
9.Sizi həm Azərbaycan, həm də Türk ədəbiyyatına bağlayan amil nədir?
___ millətimi və onun tarixini, ənənələrini, milli-mənəvi dəyərlərini sevməyim.
10.Bu günə qədər şeirlərinizi və məqalələrinizi dərc edib yayınlayan şəxslərə arzunuz?
___ Yuxarıda da adlar çəkmişəm. Ilk növbədə kitablarımın çapında əməyi keçənlərə – S.Rüstəmxanlıya, Vaqif Bəhmənliyə, dayım Tariyel Səfərova təşəkkür borcum var hər zaman. Ümumiyyətlə, siz deyən kimi, şeir və məqalələrimi çap etdirən və çap edən hər kəsə can sağlığı və uğurlar arzulayıram.
11.Son zamanlar ədəbi-bədii yaradıcılığınızda hansı yeniliklər olub?
___ Az-az, ya da tez-tez yazırıq. Baxır ovqata və duruma.. (gülür)
12.İnşallah qarşıdakı günlərdə gənc yazarlara dəstək olmaq üçün hansı tədbirləri həyata keçirməyi planlaşdırmısınız?
___ Bir ciddi planım yoxdu. Amma mənim dəstəyimə ehtiyacı olan varsa, əlimdən gələni əsirgəmərəm.
13.Azərbaycan xalqına arzunuz nə olacaq?
___ Azərbaycan xalqına hər zaman böyüklüyünü qoruyub saxlamağı arzulayıram.
14.Böyük Türk dünyasına xidmət etməkdən məmnunluq hissi keçirirsinizmi?
___ Qürur duyuram.
15.Sonda əziz oxucularımıza hansı şeirlərinizi ərməğan etmək istərdiniz?
___
Müsahibəni götürdü: Kənan AYDINOĞLU. Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin Sumqayıt şəhər təşkilatının elektron orqanı Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının “Mədəniyyət və Ədəbiyyat” bölməsinin əməkdaşı.

Monitorda evlərini axtaranlar

Bu gün üzərimdə qəribə bir ağırlıq hiss eləyirəm. Demək olar ki, gün boyu eyni mövzunu düşünmüsəm. Hətta bir neçə dəfə kövrəlib dolduğum da olub. Baxsanız heç bir ciddi problemim yoxdu, şükür Allaha hər şey normaldı. Yaşayış, sağlıq, ümumi vəziyyət…Amma… Təkcə bircə şeydən başqa…Əsil-kökümüzün vətəni olan Laçından başqa…Ümumiyyətlə, pafoslu və ağız dolusu vətənpərvərlikdən danışmağı heç sevmirəm. Heç kim inciməsin özüm yaşlarında, vətəndən bolluca dəm vuran birilərini görəndə içimdəki şübhələr o dəqiqə oyanır. Elə bilirəm ki, deyilən misralar, ötrülən kökslər hamısı nəyinsə xatirinədi. Gəlin düz danışaq:
– Axı, necə ola bilər ki, orda doğulmayan, orda yaşamayan, o yerləri ancaq böyüklərinin dilindən eşidib, yuxuda görən bu növcavanlara vətən itkisi, torpaq itkisi bu qədər təsir etsin?! Bu əsla ola bilməz! Yenə də hamını bulamaq istəmirəm. Özümə əl yeri qoyaraq deyirəm ki, vətənpərvər ruhlu gənclərimiz çoxdu. Mən də təvazökarlıqdan uzaq olsa da elələrindənəm. Başqa cür ola da bilməz. Çünki əbəs deyilmiyib ki, ot kökü üstə bitər. Məni ağrıdan, incidən tamam başqa bir şey də var, bu gun atamın-babamın doğulduğu torpaqlara ancaq virtual baxa bilirik. Hər dəfə atam, böyüklərimiz elə həvəslə monitorun qarşısında oturub, Laçına gedirik deyirlər ki…Hər dəfə də üzdəniraqların orda özlərinə qurduğu şəraiti görəndə əlləri-qolları bağlı çarəsiz halda qalırlar. Bunun nə demək olduğunu ancaq yaşayanlar deyə bilərlər. İnsanlar öz evlərini,həyətlərini kosmosdan bapbalaca bir görüntüyə dəyişiblər. Balaca bir nöqtədə oxşarlıq görəndə sevinirlər…Bu bizim məhlə, məktəb, ev deyib az qalırlar ki, monitoru qucaqlasınlar. Təbiətinin ilahi gözəlliyi olan bu əsrarəngiz bölgənin camaatı indi Milin ilan mələyən düzlərinə səpələniblər. Artıq ordan gələn yaşlı nəsil yavaş-yavaş bitmək üzrədi. Çarəsiz qocaların son vəsiyyəti isə acizanə şəkildə oralardan gələn bir ovuc torpaq olur.
Bu həqiqətən də insanlıq faciəsidi. Müharibə təkcə şəhid verib, torpaq itirmək deyil nə yazıq ki…21 ildir ki, atalarının şəkillərindən öpərək onunla ovunan uşaqlar, valideynlərinin məzarlarına həsrət qalanlar , uşaqlığının qoxusunu axtaranlar var. Paramparça səpələnmiş xatirələrin qırıntılarını ordan-burdan toplamaqla məşğuluq. Allah bizə yeni ümidlər versin…

Sumqayitxeber.com

Salam, Əziz və Hörmətli Dostlar!
Çağdaş Azərbaycan Ədəbi Elektron Məkanında yeni bir İnformasiya Agentliyi tezliklə fəaliyyətə başlayacağı barədə öncə sizi bilgiləndirmişdik.İnformasiya Agentliyinin nə vaxt fəaliyyət başlayacağı, hansı adla fəaliyyət göstərəcəyi məlum oldu.Məlumata görə, adı bir müddət gizli saxlanılan “Gundelik.İnfo” İnformasiya Agentliyi bu gün axşama yaxın fəaliyyətə başlayacaq. Bu haqda məlumatı Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalına adı hələ ki, gizli saxlanılan İnformasiya Agentliyinin Mətbuat Xidmətindən bildiriblər.
İnformasiya Agentliyinin Mətbuat Xidmətinin Rəhbəri Kamran Aydınoğlu Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının əməkdaşına müsahibəsi zamanı bu sözləri deyib: “Çağdaş Azərbaycan Ədəbi Elektron Məkanında bir neçə İnformasiya Agentliyi fəaliyyət göstərir.Faktiki olaraq Azərbaycan oxucularını yeni məlumatlarla təmin edirlər.Biz də öz növbəmizdə yeni İnformasiya Agentliyi açıb fəaliyyətimi daha da genişləmdirmək və oxucuları yeni məlumatlarla təmin etmək istəyirik!”.
Qeyd edək ki, portalda yer alacaq yeni məlumatlar Avropa və Rusiya mətbuatına istinadən yayımlanacaq.

Son vaxtlar ədəbiyyatımızda bir canlanma müşahidə olunur. Baş verənlərə çaxnaşma, qaynama da demək olar. Təəssüf ki, bütün bunlar ədəbi müstəvidə yox, şəxsi münasibətlər çərçivəsində cərəyan edir.

Bu hərəkətlilik Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin (AYB) qurultayı öncəsi bəlkə də təbii sayıla bilər. Özünü ədəbiyyat adamı sayan bir çoxları özünü bu hadisələrin mərkəzində görməyə can atır. Ağrılı haldır ki, çoxu da bunu ədəbi əsərləri ilə yox, mübahisələrlə və kimlərisə qınaq obyektinə çevirməklə etməyə çalışır.

Amma bu kortəbii tozanaq və qarğaşalardan, deyişmə-didişmələrdən uzaq olub sırf ədəbi yaradıcılıqla məşğul olanlar da var Onlar çoxluq təşkil eləsələr də nəsə ortalarda görünmürlər. Yəqin bu da ondan irəli gəlir ki, onlar bu davanın ədəbiyyat naminə aparılan dava oçadığını, “yorğan davası” olduğunu anlayırlar.

Başını aşağı salıb işini görən belə yazarların çoxu əyalətdə yaşayan söz, ədəbiyyat adamlarıdır. Bu gün onlardan biri ilə söhbətləşəcəyik. O, istedadlı şair, AYB üzvü Əlirza Həsrətdir.

– Əlirza bəy, sizcə, ədəbiyyatımızda nə baş verir? AYB ilə Azad Yazarlar Ocağı arasında “savaş” bitməmiş AYB-çilər və Bakı Slavyan Universitetinin yaradıcılıq fakütəsinin yazarları başladılar. Bu olub-bitənlər əyalətdən necə görünür?

– Əslində mənim üçün AYO deyilən bir şey yoxdur. AYB-AYO qarşıdurmasına gəlincə isə düşünürəm ki, AYO AYB-də nə eyib axtarıbsa, güzgüdə özlərində gördüklərindən başqa bir şey görə bilməyib. O da həqiqətdir ki, AYB-də qınamalı şeylər də çoxdur. Hər il bir neçə insana təqaüd verirlər. Bu məsələdə yanlışlıqlar çoxdur. Görünən budur ki, təqaüdlərin verilməsində ədəbi meyarlar önə çəkilmir. Sanki heç maraqlanan yoxdur ki, bu adamın ədəbi fəaliyyəti buna imkan verir, yoxsa yox. Yəqin ki, o təqaüdçülərin hamısı üçün xahiş olunmur ki… Lap elə olsun. Həmin prezident təqaüdü alanlardan ilin sonunda yaradıcılıq hesabatı tələb olunmalıdır. Bu məsələlərə görə məsuliyyət daşıyan kimsə olmalıdır. Bax, məhz o kimsə gözə görsənmir! Mənsə AYB-nin ögey və qərib balasıyam. Qürbətdən hər halda AYB üçün isti bir şey deyə bilərəm. O ki qaldı AYB-çilər və yaradıcılıq fakütəsinin yazarlarına, bu haqda onu deyə bilərəm ki, iki qurumun rəhbərləri ədəbiyyatda sözün demiş yazarlardır. Məncə, ədəbiyyatdan başı çıxan hər kəs Anar müəllimi dəyərləndirməlidir.
– Çıxış yolunu nədə görürsünüz?

– Kiminsə tələbəsi inşafason bir şey yazır. Səhərisi gün də olur AYB-nin üzvü. Sonra da olur prezident təqaüdçüsü. Bəs AYB-nin çox sevdiyimiz rəhbərliyi bunları görmürmü? “Natəvan klubu”nda nə qədər dəyərsiz söz yığını ilə məşğul olanların kitab təqdimatı keçirilir. Onlara niyə bir irad tutan tapılmır?! Yazıq gənclik də elə bilir ki, müasir Azərbaycan ədəbiyyatı elə belə də olmalıdır. Bu neqativ halların həlli üçün köklü dəyişikliklər lazımdır.

– Ədəbi cərəyan və qruplar yaranır. Hər biri də iddialıdır. Bu iddiaların sonunda isə ədəbi maraqlardan çox şəxsi maraqların olduğu görünmürmü?

– Ədəbi qrupların yaranması yaxşı haldır. Amma əgər ədəbiyyata xidmət edəcəksə. AYO bir neçə il əvvəl çox fəal idi. AYO yaxşı yazıb şöhrətlənmək əvəzinə AYB-ni söyməklə, gərəksiz təhqirlərlə özünü əsl ədəbi ictimaiyyətin gözündən saldı.

– AYB- də gənc yazarlara münasibət heç də pis deyil axı…

– AYB yalançı gəncləşməyə doğru yox, həqiqi kamilləşməyə doğru addımlamalıdır ki, əvvəlki nüfuzunu qaytara bilsin.

Tural Balabəyli

Virtualaz.org

Azərbaycanın Qubadlı rayonunun Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilməsinin 20 ili tamam olur.

APA-nın məlumatına görə, Qubadlı rayonu 1930-cu ildə yaradılıb. ərazisi 802 kv.km-dir. 94 yaşayış məntəqəsi, o cümlədən, 1 şəhər və 93 kəndi var. 31 avqust 1993-cü ildə ermənilər tərəfindən işğal edilib. İşğal ərəfəsində əhali 30 minə qədər olub.

İşğala qədər Qubadlının iqtisadiyyatının əsasını taxılçılıq, heyvandarlıq, tütünçülük, baramaçılıq və üzümçülük təşkil edib. 2 üzümün ilkin emalı zavodu, 1 yağ-pendir zavodu, 1 asfalt zavodu, 1 inkubator-quşçuluq fabriki, 1 balıqyetişdirmə vətəgəsi, 1 daş karxanası, 1 mərmər sexi, Azərbaycan “Neftqazavtomat” təcrübə zavodunun filialı və s. fəaliyyət göstərib. Ümumiyyətlə, Qubadlı rayonunda 62 idarə və müəssisə olub.

Qubadlı rayonunda 61 ümumtəhsil məktəbi, o cümlədən, 33 orta, 16 səkkizillik, 12 ibtidai məktəb fəaliyyət göstərib.

Qubadlıda 180-ə qədər mədəni-maarif müəssisəsi olub. 84 kitabxana, 12 mədəniyyət evi və 44 klub, 7 avtoklub əhaliyə xidmət edib. Rayonda 2 uşaq-musiqi məktəbi də fəaliyyət göstərib.

Ümumilikdə işğal nəticəsində rayonda olan 6988 yaşayış evi, 1080 kənd təsərrüfatı obyekti, 32 rabitə, 86 səhiyyə, 180 mədəniyyət, 6 sənaye müəssisələri, 650 km avtomobil yolları, 9 körpü, 2 su anbarı, 150 kilometr magistral su xətləri, 4830 km elektrik xətləri, 165 kilometr magistral qaz boru xətti, 146 idarə, müəssisə binaları, 18 dəyirman, 4 su nasos stansiyası, 120 ədəd elektrik yarımstansiyası və transformator dağıdılmış, 13365 hektar meşə sahəsi işğal altında qalıb.

Ermənilər 5 mindən çox nadir eksponat saxlanılan Qubadlı tarix-diyarşünaslıq muzeyini də talan ediblər. 4-cü əsrə aid “Gavur dərəsi”ndəki ibadətgah, 5-ci əsrə aid “Qalalı” və “Göyqala” abidələri, 14-cü əsrdə tikilmiş “Dəmirçilər” Türbəsi, Hacı Bədəl körpüsü, Laləzar körpüsü, eləcə də Əyin, Yusifbəyli, Seytas, Qarağaclı, Xocamsaxlı kəndlərindəki digər tarixi abidələr hazırda işğal altındadır.

Erməni təcavüzü zamanı Qubadlı 5 il müddətində 238 şəhid verib, 146 nəfər əlil olub. Şəhidlərdən Əliyar Əliyev, Vasili Əliyev, Aslan Atakişiyev, Ələkbər Məmmədov, Kərəm Mirzəyev, Aqil Məmmədov, Bəylər Ağayev, Kazımağa Kərimov, Səfa Axundov Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı adına layiq görülüb.

Qaynar.info

Bizə şair xalq deyirlər. Bu ifadəni əslində özümüz öz barəmizdə işlədirik. Ancaq bəzən başqa millətlərin nümayəndələri də bizdən «şair xalq» epitetini əsirgəmirlər. Məzə üçün…
Bu gün məsələlərə poetik yanaşan insanları psixi cəhətdən problemli sayanlar haqlıdırlar. Uzağa getməyək, elə Bakının özündə bir neçə xarici dil bilən, kompyuterdən başı çıxan, bir sözlə müasir insan poetik məntiqə yumorla yanaşır, vaxtı ilə hamının zövqünü oxşayan misraları rahatca ələ salıb gülür. Bilmirəm, bəlkə də bu, sovet dönəmində, şeirin ideologiya nökəri olması və bizim poetik düşüncəmizin məhz bu şeirlər üzərində qurulması ilə bağlıdır. Səbəblərdən geniş bəhs etmək olar. Ancaq məni indilikdə bu lağlağı vəziyyətə düşməyimizin səbəbləri maraqlandırmır.
Azərbaycanda baş verən hadisələr həmişə öz dramatikliyi ilə seçilib. Necə deyərlər, məğlubiyyət və müstəmləkəçiliklə zəngin olan tariximiz əslində istənilən sənət tədqiqatçısı üçün maraqlıdır. Sadəcə biz nə yaşadığımızın, hansı əzablar çəkdiyimizin fərqində olmamışıq heç vaxt. Bizdə lirika həqiqəti pərdələməyə, düz sözü bənzətmələr və metaforalar içərisində itirməyə xidmət edib. Uzun-uzun faciələr, yekə-yekə problemlər barədə dıydıq şeirlər, düşük bayatılarla kifayətlənmişik.
Görün zaman-zaman yaddaşımızı hansı misralar məşğul edib – ayrılarmı könül candan… şam əgər yanmırsa yaşamır demək… Xocalım, ay Xocalım… ağla qərənfil ağlı… axı el qeyrəti çəkdi şəhidlər… sıxma ürəyimi ürək cəhənnəm, axı sən ordasan, sən sıxılarsan… bilirdim ki, solacaqsan, dərməyəydim kaş ki səni… Hətta bu bozluq içərisindən seçilən Əli Kərimi də «Fəhlələr», «Ağrıya bir iki söz», «Ata» vs. kimi «ayağı yerə dəyən» şeirlərdən deyil, «Qaytar ana borcunu», «İki sevgi» kimi «dişi şeirlər»dən tanıyırıq. Şairlərimiz bir yana, nasirlərimizin qafası da həmişə «sazlı-sözlü» olub. «Köç», «Kür qırağının meşələri», «Tütək səsi», «Dantenin yubileyi» kimi məşhur əsərlər də məhz prozaik düşüncədən daha çox lirik ovqatın məhsuludur.
Qarabağ nəinki yazarlarımızın, hətta ictimai xadimlərimizin və sadə insanlarımızın qafasında «can, ay dağlar» kimi sentimental əhvalda inikas edir. Onun dramatizminə gitara və saz səsi qarışır. Biz şəhvani (ağıldan uzaq) vətən istəyimizi düşük vətən şeirləri və «Laçınım» tipli əttökən «Qarabağ havacatları» ilə ovuduruq.
Siyasilərimiz söz oynadır, əsgərlərimiz şeir yazır…
Sizi bilmirəm, şəxsən mən hərbi libasda şair görəndə bir daha yəqin edirəm ki, Qarabağ yuxuda darı misalıdır.
Toyuq olmaq ağırdır…

Çağdaş Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi, “Xəlil Rza Ulutürk” mükafatı laureatı, istedadlı yazar Şərif Ağayarın “Pozuq fotoşəkillər” adlı növbəti kitabı “Zero” nəşriyyatı tərəfindən 88 səhifə olmaqla 1000 tirajla dərc olunub.Kitaba müəllifin öncə qələmə alınan şeirləri toplanmışdır.Kitabı almaq istəyənlər kitab mağazalarına müraciət edə bilərlər.

Müasir Azərbaycan ədəbiyyatının klassiki sayılan, bir-birindən dərin, maraqlı əsərləri ilə nəsrimizi işıqlandıran, “İdeal” kimi nəhəng tarixi-fəlsəfi romanı ilə Azərbaycan ədəbiyyatında böyük dönüş yaradan hamının İsa Muğanna kimi tanıdığı xalq yazıçısı İsa Hüseynovun səhhətində problemlər yaranıb. Məsələ ilə bağlı Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin mətbuat xidmətinin rəhbəri Ədalət Əsgəroğlu ilə əlaqə saxladıq. Ə. Əsgəroğlunun sözlərinə görə, yazıçı hazırda Qazaxda öz doğmalarının əhatəsindədir. Onun böyrəklərində problem olduğu bildirilir: “Biz çox hörmətli, dəyərli yazıçımız İsa Hüseynovun ya özü, ya da ailəsi ilə mütəmadi olaraq əlaqə saxlayırıq. Mən bu gün onun xanımı ilə danışmışam. Hal-hazırda xalq yazıçısı Qazaxda öz doğmalarının, yaxınlarının əhatəsindədir. Bizdə olan məlumata görə, onun böyrəklərində müəyyən problemlər yaranıb. Ancaq ümid edirik ki, yazıçının səhhətində ciddi bir problem yoxdur. İnşallah yaxın günlərdə səhhətində olan problemlər də aradan qalxar. Allahdan ona can sağlığı, uzun ömür diləyirik”.

ÇOX EVLİLYİN SƏBƏB OLDUĞU ÇƏTİNLİKLƏR

Yazacağım bu məqalə çox evliliyin və ya qeyri-qanuni yaşayamların çox zaman törətdiyi ziyanlı nəticələrlə bağlıdır.Baxmayaraq ki,nəinki müsəlman ölkələrdə,başqa dinə mənsub ölkələrdə də ta qədimdən çoxevlilik olmuş,hal-hazırda da davam edir.Bu bəzən normal qarşılansada çox zaman tənqid hədəfi olmuşdur.Müasir zəmanəmizdə texnikanın sürətlə inkişafı telefon,internet vasitələri,xüsusi tanışlıq ünvanları artıqca çox təssüf ki,bəzi yüngül xasiyyətli qadınlar aldanaraq evli bir kişinin ov torunun qurbanına cevrilir.Mariflənmək üçün çoxlu bilik yerləri olsada qadınları aldadıcı kişi torundan qurtarmaq üçün televiziya və radio verlişlərində ,eləcə də xüsusi internet saytlarında ,məlumatlar yayımlansada bəzi qadınlar onları ayıltmaq istəyən bu məlumatlardan yan keçir.Bu hadisəni ya ehtiyacdan qurtulmaq,çətinliklərdən azad olmaq ,xoşbəxt olmaq istəyiylə bağlayırlar.Sonradan onlara dəyən zərbənin təsirindən ayıldıqda isə çox peşiman olsalarda təbii ki,sonrakı peşimançılıq fayda verməz.Belə aldanışların nəticəsi nə olur? Təbii ki,qadın ucuzlaşır,adiləşir.

Evli kişilərin toruna çox zaman hansı qadınlar düşür?

Yəqinki boşanmamış bir kişi başqa qadına meyil edib onu ya gizli ya aşkar bir yerdə saxlayırsa deməli o öz qadınını sevir,və ondan imtina etmək istəmir.Elə isə ikinci qadına yaxınlaşması nə səbəbdəndir?Çox-çox anlarda belə hallara səbəb qadının zahiri görünüşü və yüngül davranışı səbəb olur.Özünü ucuzlaşdıran qadın belə bir iyrənc torun qurbanı olur.Elə qadınlar varki əri və övladları olduğu halda başqasıyla qaçır.Evli bir kişi isə ya gizli yada aşkar hətta qadının yanına belə qadın gətirir.Bu da çox zaman boşanmanın bir səbəbi olaraq ailə dağılmasına gətirib çıxarır.Bir ailə qadını boşanırsa (təbii ki,yüngül qadın)əvvəlki ərindən intiqam almaq məqsədiylə ikinci,hətta üç və dördüncü evliliyə də əl atır.Belə qadınlar haqqında dahilərdən biri sitat da gətirmişdir:-Qadınlar qədər intiqam almaqdan zövq alan yoxdur-(Juvenal)

Çox evlilik və ayrılmaların ailədəki övladlara təsiri

Ailədəki ayrılmalar ata-ana münasibətindəki uyğunsuzluq və münasibət pozğunluğundan ən çox ailədəki övladlar əziyyət çəkir.Atanın və ya ananın ona yad olan başqa bir insana meyilliyi övladın xasiyyətində eqoistlik yaradır.Sanki o depresiyaya düşür.Cəmiyyətdən özünü ayrı hiss edir.O ata və anasına qarşı daima qəlbində bağışlanmaz hisslərlə,küskünlükə yaşayır.Belə ki,ögey valideyn ən yaxşı insan olsun belə yenə valideyn doğmalığın verə bilməz.

Şahidi olduğum hadisə

Mən yazdığım bu məqalə ilə bağlı çox hadisələrin şahidi olmuşam. Vəzifəli bir ata öz ailəsini atıb,başqa bir qadınla yaşayırdı.Ailəsini yalnız maddi cəhətdən təmin edirdi.Onun övladı öz yaşıdları arasında atasının onun üçün göndərdiyi bahalı geyimdə belə xəcalət çəkdiyinin şahidi olmuşam.Beləki onun yaşıdları arasında ən kasıbı atasının nəvazişindən və qayğısından danışdıqca vəzifəli şəxsin övladı kövrəlirdi.Bir ata ki,övladı yanında olmayacaq onu ancaq madii yardımla təmin edəcək o ata nəyə lazımdır? Bəzən belə ailənin uşaqları üzdə biruzə verməsələr də daxildə çox əzab çəkirlər.Ailə kiçik bir dövlətdir.Onun nə qədər məsuliyyətli olduğuna ötərəmi nəzər salınmalıdır? Bir ağır yük çəkilə bilməyəcəksə ,yarıda atılıb qaçılacaqsa nə üçün ailə qurulur? Bir ailəyə baxmağa güc çatmırsa onu yarıda buraxıb ikinci və ya üçüncü evlilyə niyə addım atılır?Məsəl var:-bir əldə iki qarpız tutmaq.Niyə günah bir odun parçasısa bir ocaq edilir? Sevib-sevgisindən Məcnun olacaq insan nə üçün başqasıyla dəyişilir?

Ayrılan qadının çətinlikləri

Ailədəki kişi öz ailəsini atıb başqa bir yerdə başqa qadınla yaşayırsa onun əvvəlki qadını işləmirsə əziyyəti daha çox olur.Uşaqlarının hər gün atam-hanı?və ya nə zaman gələcək sualını cavabsız qoyarkən çəkdiyi əziyyətlər,övladının istəklərinə madiyyat çatışmazlığı,qonşu uşaqların ataları evə gəldiyi zaman övladının həmin mənzərəyə boynu bükük kövrəlmiş halda baxmasını görən qadının həmin anlar çəkdiyi əzabları görmək çətindir. Çox zaman ailə yolunu ayrılmayan uzun bu yolu ikiyə bölən xəyanət olur.Çox hallarda xəyanət kişilər tərəfindən törənir.Yəqinki kişilər bu məqaləni oxuduqda məni qınayacaq.Mən bu məqaləni ancaq qadın düşkünü və ailə yükünü çəkə bilməyən o zəhmətə alışmayan kişilərə şamil edirəm.Çox zaman belə hallar imkanlı kişilər tərəfindən törənir.Pulun çoxluğundan istifadə edib başqa bir xanımla yaşamaq qərarına gəlirlər.Hətta pulunun çoxluğundan lovğalanıb:-mən nəinki bir arvad hətta onun da ala bilərəm-söyləyən kişilər də olur.Qadınlar məndən sarı ölürlər.Amma belə kişilər üçün ölən qadınlar yəqinki həmin kişi çox kasıb təbəqəli bir sənət sahib olarsa(pulunu daşdan çıxaran olarsa) bir çörəyni pulunu güclə qazanacaq olarsa ona tərəf belə baxmazlar.Belə kişilər bilmir ki,belə qadınlar onları yox onların imkanını sevir.Bir gün o imkan yox olduqda çətinlik üz verdikdə ,xəstəlik ,qocalıq çatdıqda o qadınlar onu belə tanımayacaqlar.Əsl sevgiylə sevən yalnız bir qadın yanında olacaq. Bu cümləmi kişilər unutmasınlar:-Əgər siz evli ola-ola bir qadını sevib onu almaq onunla yaşamaq istəyirsinizsə o qadın da buna razısa onda həmin qadın sizi sevən yox sizin ən böyük düşməninizdir.Biz müasir dövürdə yaşamağımıza baxmayaraq hələdə bəzi qadınlarımız mariflənməyib.Əgər bunu təhsillə bağlayırıqsa yanılırıq.Bizim nənələrimiz müharibə dövründə üzlərini küllə boyayıb küçəyə çıxarmış ki,kimsə onu bəyənməsin.Namusuna bir eyib söz deyilməsin.Bəzən bəzi verlişlərə bir qadın yanında iki-üç uşaqla çıxırki bəs məni bir evli kişi aldadıb qaçırıb.Bəs sonrada bilməmişəm ki o evlidir bir neçə uşağı da var.Bir deyən yoxdur ki biz zorakılıq dövründəmi yaşayırıq ki,səni zorla qaçırsınlar? Yaxşı birini aldatdılar bəs başqaları?Utanmadan o kişilərdən kömək istəyirlər.Vay o günə kişi kasıb adam ola.Onda belə çıxır ki,birinci qadının uşaqlarınin çörəyi alınıb bu qadının övladlarına verilməlıdir?

Çox evliliyin kişilərə mənfi təsiri

Çox qadın düşkünü olubda qadını üstünə qadın gətirən kişilərin özləri də çox zaman əzab çəkir.İki qadın və ya bir neçə qadın arasında qalıb onların çəkişməsi arasında boğulan kişi təbii tez ürək xəstəsi olur.Sevdiyi qadına xəyanət edib peşiman olan kişi o qadına qayıtmaq istəsədə təbii ki o qadın razı olmaz.Belə olduqda da kişi ömrünün sonuna qədər vicdan əzabı çəkir.Zyalı kişilər çox zaman bir evlilyə üstünlük verirlər.Ömürlərinin sonuna qədər də bu evlilkdən zövq alaraq yaşayırlar.Çünki var dövlət əbədi deyil.Bir gün hər şey yox olduqda mütləq bir kişi yanında bir qadın qalır.

Kişilərimizin çoxu xarici ölkələrdə xüsusən Rusiyada çörək pulu qazanmağa gedirlər.Təbii ki,orada çoxusu rus qadını ilə qeyri rəsmi yaşayır.Nəticədə uşaq dünyaya gəlir.Mən uzağa yox tanıdığım bəzi insanlar haqda misal gətirmək istəyirəm.Rusiyada elə kişilərimiz varkı rus qadınlarından olan uşaqlarından bağça açmaq olar.Amma buradakı övladı atasının üzünü belə görməyib.Təbii ki,həmin kişi rus qadınlardan olan övladlarına da baxmayır.Amma nə olsun ki,o rus qadınıdır? Bir müsəlman kişinin ani bir ehtirasdan bir neçə övladı beləcə böyüyəcək.Məgər dində belə qanunsuz evliliyə icazəmi var? Bəzi gənclərimiz varki Avropanın bir çox ölkələrində bəzi yaşam tərzinə həsədlə baxırlar.Məndə bir gəncəm.Heç bir xarici ölkədə olmamışam.Amma bilirəm ki,bütün ölkələrin həsəd aparacağı gözəl ailə birliyi yalnız bizim ölkədədir.İki insan bir-birini sevərək ağsaqqal razılığı ilə ailə qurur.Nəticədə övladları olur.Onları böyüdürlər ev-eşik edirlər.Hər bir ailədə övlad nəinki öz bibisini, xalasını hətta babası və nənsinin uzaq qohumun belə tanıyır.Bu da insanların bir-birinə dar ayaqda kömək etməsinə kömək edir.Amma çox xarici ölkələrdə övlad atasını anasını belə tanımır.Çox təssüfki biz də onların yoluna deyəsən addım atırıq.Bu yolun sonu isə uçurum və ailə parçalanmasıdır.Mən kişilərə ailədəki qadınla yaşamaq istəmədikdə zor duruma gəldikdə belə bir məsləhət verərdim:- əgər evlənəcəyiniz qadınla yola getmirsinizsə və ya o əxlaqsızlıq və oğurluq üstündə cəzalanıbsa onu boşayın.Amma onun və ondan olan övladınızı ömrünüzün sonuna qədər imkanınız olduğu qədər təmin edin.Yoxsa onu ehtiyac içində və verdiklərinizi də alıb buraxmayın.Rəbbimiz də hətta ailə ayrilmasının ədalətli olmasını istəmişdir.

–Əgər bir arvadın yerinə başqa bir arvad almaq istəsəniz, onlardan birinə (birisinə) çoxlu mal vermiş olsanız da, ondan heç bir şeyi geri almayın.Məgər bu malı böhtan atmaq və aşkar bir günah iş görməklə geri alacaqsınız!?- Qurani-Kərim-Ən-nisa surəsi-(Qadınlar-20 ayə)

–Siz onu necə geri ala bilərsiniz ki,vaxtilə bir-birinizə yaxınıq etmişdiniz və onlar (qadınlarınız) sizdən möhkəm əhd-peyman almışdılar.- Qurani-Kərim-Ən-nisa surəsi-(Qadınlar-21 ayə)

Görün rəbbimiz nə gözəl qanunlar göndərmiş və qadın hüququnun tapdanmaması üçün Qurani-Kərimdə surə (Ən-nisa-Qadınlar) göndərmişdir.

Bəzən kişilərə qadındüşkünlüyü və çoxevlilik barədə irad tutduqda onlar özlərini müdafiə kimi:-Bizim dində çox evlilyə icazə verilir-deyirlər.Məndə müsəlmanam.Ağlım kəsəndən dinimin belə bir qaydaya icazə verdiyini eşitmişdim.Yaşa dolduqca Qurani-kərimi oxuduqdan sonra belə bir kəlamla rastlaşdım:-Əgər yetim qızlarla (evlənəcəyiniz təqdirdə) ədalətlə rəftar edə bilməyəcəyinizdən qorxarsınızsa o zaman sizə halal olan (bəyəndiyiniz) başqa qadınlarla iki,üç və dörd nəfərlə nigah bağlayın.Əgər onlarla da ədalətlə dolanmağa əmin deyilsinizsə, o halda təkcə bir nəfər (azad) qadın və ya sahib olduğunuz kənizlə evlənin.(yaxud:o halda təkcə bir nəfər azad qadınla evlənin və ya əlinizin altında olan kənizlərlə kifayətlənin)Bu ədalətli olmağa(ədalətdən kənar çıxmamağa)daha yaxındır.-Qurani-Kərim-Ən-nisa surəsi-(Qadınlar-3 ayə)

Rəbbimiz də bəndəsinin ailəsinə qarşı ədalətli rəftar etməsini istəyir.Ədalətli olmağa isə bir evlilyin daha münasib olduğunu uyğun bilir.Hətta bəndəsinin öz ədalətinə əmin olmadığına görə də ona ədalətli yolu göstərir.

— Siz nə qədər çox istəsəniz də ,arvadlar arasında heç vaxt ədalətlə rəftar etməyi bacarmazsınız .Barı (birisinə) tamamilə meyil göstərib digərini asılı vəziyyətdə (nə ərli kimi ərli nə də boşanmış kimi boşanmış) qoymayın.Əgər özünüzü islah edib (belə hərəkətlərdən)çəkinsəniz (allah sizi bağışlayar).Həqiqətən, allah bağışlayandır.Rəhm edəndir- Qurani-Kərim-Ən-nisa surəsi-(Qadınlar-129- ayə)

Doğurdanda bu belədir.Bir kişi istəsədə hər iki qadınına və ya hər iki qadının övladlarına eyni ruzini,geyimi,müxtəlif yaşamaq üçün problemləri həll etsin bunu bacarmaz.Ya imkan buna şərait yaratmaz ya da ki hansısa qadının qorxu və ya qısqanclıq qəzəbi onu bu fikirdən yan keçməyə vadar edər.Bu da ədalətli olmaq istərkən ədalətsiz olmaqdır.Axı hansı kişi eyni anda iki qadına eyni sevgini verə bilər? Mütləq həmin anda qadınlar arasında qısqanclıq yaranar biri bəlkədə ikisi o kişidən üz döndərər.Hər bir qadın istərki öz sahibini(həyat yoldaşının) yeganə ideal qadını olsun.Əvəzolunmaz olsun.Bir kişinin eyni anda sevgisini və ya ehtiraslnı qazanan qadın yəqinki əxlaqsız qadın olar.Ya da ki gərək o kişi qəlbi və əməlləri o qədər təmiz və pak ola ki qadınlar arasında sevgini bərabər bölə.Ancaq belə sevgini hansı bir kişi edə bilərki.Mütləq evdəki qadınından gizli başqa qadın yanına gedər.Evə gəldikdə isə işdən gec çıxdım və ya qonaqlıqda idim deyərlər.Məgər sevdiyi qadını aldatmaq onu sevməkmi deməkdir?

Bəzən deyirlər ki,peyğəmbərlərin də bəziləri çox evli olmuşdur.Bildiklərimizdən:-İlk peyğəmbərimiz həzrəti Adəmin haqqında danışarkən onun adı yalnız bir xanımla həzrəti Həvvayla çəkilir.İbrahim peyğəmbər Sara xanım yaşlı olduğu üçün,övladı olmadığı üçün həzrəti Hacərlə evlənir.Allahın rəsulu sonuncu peyğəmbərimiz Xədiceyi Kübra vəfat etdikdən sonra Ayişə ilə evlənmişdir.Dörd xanımla evləndiyi deyilsədə həzrətin haqqında danışarkən çox zaman yalnız bu iki xanımın adı çəkilir.Təbii ki,yer üzündə peyğəmbərlər allahın elçiləri sayılır və onlarda bütün gözəl xüsusiyyətlər cəmlənmişdir.Onlar nəinki bir hətta iki,üç qadınla evlilikdə hər bir xanıma gözəl rəftar etməyi asanıqla bacarmışlar,Onlar nəinki öz zamanının özlərindən sonrakı zamana belə həyatda düzgün yaşamağı öyrətmək üçün göndərilmişdir.Onlar yer üzünün mələkləri idi.Onlarla yaşayan qadınlarda onlarla fəxt edirdi.Və həmin qadınlarda müqəddəslik və paklıq rəmzi sayılır.Pis əməl və pis xüsusiyyətlərdən uzaq idilər.Rəbbimiz əgər bəndələri arasında fərq qoymursa onun elçiləri də zaman,zaman bəndələr arasına gələrək zamanın insanlarına fərq qoymamışdılar.Belə hallara sahib olduqlarını bildiyimiz üçün bəzi kişilərimiz özlərinə bəraət qazandırmaq üçün din və peyğəmbərlərdən misal gətirilərsə yanılırlar.Çünki hər bir peyğəmbər allahın elçisi və ədalət rəmzidir.Onlar hər an özlərini səbirli tutmağa çalışanlardır.Adi bir bəndə onlarda olan xüsusiyyətin yarı faizi ola bilməz.Adi bir bəndə onlarda olan ədalətə gözəl xüsusiyyətlərə sahib ola bilməz.Hansı bir adi bəndə allah elçilərindən başqa,müqəddəslərdən başqa qadınlar arasında ədalətlə rəftar edə bilər?Qadın arasında eyni bərabərə sahib olmayacaqsa onların arasında hər birinə eyni ruzini tən bölməyəcəksə eyni geyimi almayacaqsa o belə evlilkdən uzaq olmalıdır. Bəzi müqəddəslər dövürlərində isə qoşun əsgərlərindən və yaxın insan itkisindən başsiz qalan qadınlar düşmən əlinə əsir və ya intiqam almaq məqsədiylə düşməməkşün siğə olunarmış.Bu haldan da həmin müəyyən dövrün bəzi insanları sui istifadə etsələr də ama savadsiz və namuslu qadının qorunması üçün yad ələ keçməməsi üçün qorunacaq vasitə idi.Amma o zamanın qadınları avam və savadsız olduğu üçün,iş yerləri olmadığı üçün ac-səfalətdən qurtarmaq üçün qadın razı idisə bu vasitə bəz hallarda xeyirli idi.İndisə kişidən çox qadınların savad alması üçün çoxlu təhsil ocaqları,və işləmək üçün iş yerlər vardır.

Tarıxdə də bir çox dövrün fironu ,şahı,xanı,bəyi,ağası qadındüşkünlüyünün və çoxevlilyin qurbanı olmuşdur.Birinci xanım ərinin hakimiyyətinin ikinci qadına qalacağından qorxub ərini öldürüb hakimiyətə sahib olmuşdur.Belə hallarda böyük ailə parçalanmasından nəinki həmin ailə böyük bir hakimiyyət də ziyan çəkmişdir.Bir ailədə baş verən ziddiyətlər bəzən uğursuz qələbələrə də yol açmışdır.Hətta qədim dövürlərdə ailə daxili münaşiqə böyük hakimyətin parçalanmasına və ölkədə müstəqil kiçik hakimyətlərin yaranışına da səbəb olmuşdur.Ölkədəki hakimiyyət zəifliyindən və daxili çəkişmələrdən istifadə edən yad ölkələr həmin ölkəyə yürüş edib o ölkəni talan etmişlər.

İstər kişi istər qadın ədalətlə rəftar edə biləcəyi addımı atmalıdır.Çəkə biləcəyi yükü çəkməlidir.Bir qadına uyubda övladı ata qayğısında məhrum edib böyütmək olmaz.Qocalıb əldən düşdükdə ,xəstəliklə üz -üzə qalanda elan və ya hansısa bir verlişə çıxıb övladımı axtarıram-məni bağışlasın-demək artıq çox gec deyilmi?

Bizim qonşu kənddə Möhübbət adlı yaşlı bir kişi var. İndi Masazır qəsəbəsində qalır. Yaşı xeyli irəliləmiş bu ortaboy kişinin işi-gücü Bakı-Sumqayıt yolunun kənarında hinduşka otarmaqdı. Hinduşkaları üçün alıcıları da bu strateji əhəmiyyətli magistralın həndəvərində tapır.
Möhübbət kişiyə el arasında Möhüş deyirlər. Mən gözümü açandan onun adını Möhüş bilmiş və zahiri görkəmini elə beləcə görmüşəm. İllər bu köpəyoğlunun kişisinin ayıb yerinə deyil elə bil. Başını və üzünü həmişə dibdən qırxdırır. Elə dibdən ki, üstündə milçək sürüşər… Dazlığına rəğmən motosiklet ruluna oxşayan bığları sifətində daha canlı və daha şanlı görünür.
Əvvəllər imkanları yox idi Möhüşgilin. Bu yaxınlarda eşitdim ki, Xırdalan qəbiristanlığı ilə üzbəüz iri məhəllənin birində tikilən evlərini kirayəyə verir. Daha doğrusu, bununçün həyətdə xüsusi otaqlar tikdirib…
Mənə kirayə ev lazım idi. Dabanıma tüpürdüm! Düz Möhüşün yanına…
Həyətdə idi. Kubik parçasının üstündə oturub kürəyini evin gündöyən divarına söykəmişdi. Ayağında qaloş vardı. Şalvarını səliqə ilə corablarının içinə salmışdı. Kənddə də belə edirdi Möhüş. Heç enli əlləri də dəyişməmişdi. Yadımdadır, uşaqların başına çırtma vurub onlara alça paylayardı. Kimin başına möhkəm vururdusa iki alça verirdi ona, kim Möhüşə təslim olub başını onun ixtiyarına vermirdisə alça üzünə həsrət qalırdı. Sonralar yekə-yekə kitablar Möhüşün bu hərəkətinin sirli və abırsız səhifələrini açdı mənimçün. Əlim üzümdə qaldı! Ürəyimdə onun şeşə bığlarını söyüşlə yağladım.
Möhüşün gözləri əvvəlki şövqlə parıldayırdı. İnanmazdım, məni o saat tanıdı. Yeddi arxa dönənimi qəbirdən çıxarmağa ehtiyac qalmadı. Mehriban qarşıladı məni. Amma kirayə otaqların heç biri xoşuma gəlmədi. Dar və səliqəsiz idi. Kasıb ki, kasıb! İmkanı olanda da idimi üstündən getmir.
Hava gözəl idi. Həyətdə göy ot çıxmışdı. Mən də bir kubik parçası tapıb Möhüşün yanında oturdum. Kepqasının dalını qaldırıb parıldayan gözlərinə gölgəlik elədi. Məzələnmək istədim kişiylə:
“Əşşi, o alçalardan da düz-əməlli vermədin yeyək, nə oldu, ağacların hamısı erməniyə qaldı!”
Dinmədi! Vaxtı ilə başımıza çırtma vuran gödək və yoğun barmaqları cibinə soxulub nəsə axtardı. Siqaret çıxardı, hövsələ ilə yandırdı. Tüstünü günəşə tərəf üfürüb buyurdu:
“Ağlın nə kəsir, bu torpax məsələsinnən, qayıdajağıx görən?”
Muğam oxuya-oxuya otluqda hərlənən hinduşkalara baxıb dedim:
“Ağlım bir şey kəsmir!”
Gözlərini qıyıb məni baş-ayaq süzdü. Elə bildim yenə də başıma çırtma vurmaq keçir ürəyindən. Qımışdım.
“Düz deyirsən! Biz kol-kos müsəlmanıyıq, bizdən iş görən olmaz!” – Möhüşün sözləri hinduşkanın gileyli səsini daha da mənalandırdı.
Maraq məni bürüdü. “Qılınc müsəlmanı”, “Müsəlmanın sonrakı ağlı”, “Harda müsəlman görürəm qorxuram” kimi dünyəvi dinimizin əleyhinə işləyən ifadələrə rast gəlmişəm, ancaq bu kol-kos məsələsini indi eşidirdim.
“Kol-kos nə məsələdi, Möhüş dayı?!”
“Bilmirsən?!” – gülümsündü, “motosiklet rulu” qulaqlarına tərəf dartındı və sifətində qəribə bir doğmalıq peyda oldu.
“Yox, bilmirəm!”
“Booo…” – kişi səsini qaldırdı – “Bə nə təhər oxumusan məhtəbi?!”
Dinmədim.
Möhüş kişi hövsələ ilə siqaretdən daha bir qullab alıb tüstünü yavaş-yavaş ağzından, burnundan buraxdı… Tüstüyə bülənd olmuş bığlarının altından tanış səs təkrar eşidildi:
“Bir gün iş-güc üçün urus, erməni, gürcü, bir də müsülman, Allahın yanına gedillər… Allah fikirrəşir ki, hası gəlif birinci nə söz desə, elə onu da verəjəm ona… Həəə…” – daha bir təntənəli qüllab. Sözlər tüstüyə büründü – “Urus gəlif deyir, taxtın-tacın necədi? Allah deyir, get, taxtı-tacı verdim sənə… Gürcü deyir, kef-damağın nə təhəridi? Deyir, kef damağı da sənə verdim… Erməni gəlif Allahdan işini-gücünü soruşur, qurbanoğlduğum da, işi-gücü olara verir. Müsəlman gəlif çıxmır! Allah xidmətçilərini yolluyur, gedif görüllər ki, kolda gizdənif qonşunun qəflə-qatırını güdür. Allah da deyir, dəymiyin, qoy o da onnan başını girələsin…”
Möhüşün üzünə baxdım, o, gülmək əvəzinə, qəm dəryasına qərq olmuşdu. Deyəsən, danışdığı əhvalata əməlli-başlı inanmışdı kişi. Bayaqdan sevincdən qulaqlarının dibinə dartınan bığları şəlalə kimi çənəsinə tökülmüşdü.
İstədim Möhüşə təsəlli verəm, bayaqdan tüklərini qabardıb yanımızda kişi-kişi hərlənən hinduşka xoruzu sözümü ağzımda qoydu: “quqquluğlü!!!”
“Bay sənin yiyənin dədəsinin kəlləsini…” – Möhüş böyründəki ağacı alıb ucu ilə hinduşkaya möhkəm bir dımbız vurdu, hinduşka “quq” eləyib havaya tullandı…

Yaman yeməli hinduşka idi!

Ötən həftə rayonda yaşayan dostum mənə zəng vurdu ki, bəs qardaşım xəstələnib, anam tab gətirmir, ona görə bu gün Bakıya yola salıram, sabah onlarla əlaqə saxla və tanış, etibarlı bir həkimin yanına apar. Dostum məni yükə saldı da bir az: “Sən ordasan deyə mən gəlmədim. Sənə arxeyinəm!”
“Xub!” deyib sağollaşmaq istəyirdim ki, dostum konturlarına qızırqalanmadan məsələnin təfərrüatını mənə danışdı.
Qardaşı abırlı bir uşaqdır. Balacalıqdan kitab-dəftər əhli olub. Orta məktəbin yuxarı siniflərinə çatanda Bakıya – əmisigilə göndəriblər ki, ali məktəbə hazırlaşsın. Hər şey qaydasında getdiyi bir vaxtda hansısa nadinc qohumu urcah olub dostumun qardaşına və onu alıb bir restorana aparıb. Möhkəm içəndən sonra ürəklərindən qadın keçib. Varlığa nə darlıq!
“Ömürdən-gündən oğurlanan” bu gecə dostumun qardaşına baha başa gəlib: o, xəstəliyə yoluxub!
Ömründə qadın görməyən, cinsi xəstəliklərdən heç nə anlamayan bu abırlı kənd uşağı utandığından heç kimə heç nə deməyib. Taa o vaxtacan ki, xəstəliyin əlamətləri dözülməz həddə çatıb.
Sirrini həmyaşıdı olan əmisi oğluna açıb. O, şəhər uşağı olsa da problemi təkbaşına həll edə bilməyib və məsələni anasına deyib.
Əmidostlarını da bilirsiniz!
Bəlkə dostumun qardaşının onlarda qalmasından narazı imiş…
Bir vay-şivən salıb ki, xəbər ildırım sürəti ilə bütün qohumlara yayılıb.
Dostumun anası üzünü cırıb, saçlarını yoluşdurub, ölüm xəbəri gəlsə bundan yaxşı idi deyib. Atası əlini çaya-çörəyə uzatmayıb. Əmisi onu çağırıb, üzünə tüpürüb və uşaqlarımı pozacaqsan deyə evindən qovub.
Uşaq son anda onu zibilə salan qohumunu axtarıb, intihar etmək istədiyini bildirib. Qohumu ayıq adammış! Uşağa xeyli ürək-dirək verib, həkimə aparmaq istəyib. Bu heynidə qardaşı zəng vurub ki, gözlə, anam Bakıya gəlir…
Görüşdük!
Uşaq ayaq üstə ölmüşdü. Anasının halı ondan da betər idi.
Əvvəl gülmək məni tutdu. Sonra vəziyyətin qəlizliyini görüb ürək-dirək verdim. Qadından utandığımdan açıq danışa bilmirdim. Amma arada imkan tapıb uşağı kənara çəkdim, bu hadisənin yetkinlik yaşa çatan istənilən adamın başına gəldiyini söylədim. Hətta özümdən bir-iki yalan da uydurdum. Hiss elədim ki, mənə inanır.
Tanış bir həkimin yanına getdik. Həkim savadlı və təcrübəli birisi idi. Uşağın ayaq üstə öldüyünü görəli başladı gülməyə: “Nə olub əəə sənə?! Kişi deyilsən?!”
Sonra qadını bayıra çıxarıb bir-iki vacib şey soruşdu və bizi dərhal laboratoriyaya göndərdi.
Dostumun qardaşının damarından qan götürüləndə bədəni titrədi, ürəyi getdi. Həkimlərin müdaxiləsi ilə ayılandan sonra isə məni qucaqlayıb ağladı.
O, SPİD-ə yoluxduğunu zənn edir və buna görə qorxudan ölürdü.
Bir yandan xəcalət, bir yandan qorxu uşağı həqiqətən də intihar həddinə gətirmişdi.
O nadinc qohumuna zəng eləməsə və anası vaxtında gəlməsə bəlkə də özünü öldürəcəkdi.
Analizin nəticələri hamımızı sevindirdi: sadə bir yoluxma.
Ancaq ləngitdiyi üçün ağırlaşmışdı.
Həkim nəticələri gözdən keçirəndə mən dostumun qardaşının qoluna girdim. O, ayaq üstə dura bilmirdi.
Həkim eynəyin üstündən tir-tir əsən uşağa baxıb, anasını nəzərə almadan uca səslə dedi:
“İndi bu xəstəliyə tutulmayanları kişi saymırlar!”
Və ucadan güldü.
Dostumun qardaşının əsməcəsi bir andaca yox oldu, rəngi-rufu yerinə gəldi.
Həkim ona onca günlük müalicə yazdı və elə müalicənin ilk günlərindən xəstə yaxşılaşmağa başlayıb artıq.
Amma necə qorxubsa, namaza keçib! ))) Deyir iynə-dərman bitəndən sonra oruc da tutacam.Tanrı və valideynləri qarşısında elədiyi günahı yumaq üçün…
Bax belə.
Bu bizik!
Danmağın adı yoxdur.

Kulis.az

İlham Mikayıl-şeirlərini sevə-sevə oxuyub dövri mətbuatda qəzet və jurnal səhifələrində böyük məmnuniyyətlə çap etdirmək istədiyim gənc qələm yoldaşım və şair dostum.
Şair ürəyinin çırpıntıları təkcə şeirlərində deyil, eyni zamanda adi danışığında da duyulur.Axı o bu mənada şairdi.İstər poeziyada, istərsə də adi danışığında belə.
Kəlbəcər ədəbi mühitinin XXI əsr Çağdaş Azərbaycan poeziyası üçün yetişdirdiyi ən gözəl şairlərindən birincisidir.Çünki müasir çağdaş dövrümüzdə Kəlbəcərin həsrətini, kədərini, qəmini qəlbinin dərinliyində saxlayıb şair təxəyyülü, obrazlılığı eyni anda birləşdirərək şair qələminin süzgəcindən keçirərək ərsəyə gətirir.Özü də istər xalq şeiri, istərsə də klassik üslubda qələmə aldığı ədəbi-bədii nümunələrdə.Məhz sadalanan yüksək əxlaqi keyfiyyətlər Dünya Ədəbiyyatı, o cümlədən Türk Ədəbiyyatı üçün bənzərsiz şəxsiyyətlər yetişdirən Azərbaycan Ədəbiyyatına bağlı olması əslində zaman-zaman Böyük Türk torpağının tarixin astanasında başına gələn dəhşətli tarixi-xroniki hadisələrinə obrazlı şəkildə münasibət bildirməsi normal hal kimi qəbul olunmalıdır.
Mənsub olduğu xalqın ədəbiyyatını, mədəniyyətini, adət-ənənəsini dərindən öyrənməyə çalışan müəllif xalqın dünənini, bu gününü, sabahını varaqlayıb orada yeni bir şeiri üçün detal axtaran, qəlbən narahat və həqiqi mənada böyük ədibdir.
Folklor ənənəsinə, şifahi xalq yaradıclığına söykənəndə isə şeirində obrazlılığın gücü və təsiri daha da artır.Təbiət etibarı ilə sakit və narahat olan gənc ədib xalq ruhunda yazdığı poeziya nümunələrinin sayını artırmaqdadır.
Dövri mətbuatda ara-sıra şeirləri ilə çıxış etməsinə baxmayaraq, oxucular arasında dərin və silinməz iz qoyur.
İctimai-siyasi mövzuda qələmə aldığı cəmi dörd bənddən ibarət olan “Qocalır” rədifli şeiri isə onun bu sahədə, həqiqətən də, gözəl poeziya örnəklərini yazmağa qadir olduğunu bir daha sübut edir.Şair qələmindən çıxan nümunələri özünün aktuallığını itirməyib.
Tələbəlik illərində qələm yoldaşı, şair dostu Nemət Tahirlə məktublaşma formasında yazdığı şeiri hələ də oxucuların diqqətindən yayınmır.

KƏLBƏCƏR HƏSRƏTLİ ŞAİRİM MƏNİM

Kəlbəcər ədəbi mühitinin XXI əsr Çağdaş Azərbaycan poeziyası üçün yetişdirdiyi ən gözəl ədib və gənc şairlərin ən gözəli, canı, qanı, ruhu qədər Azərbaycan torpağına bağlı olan şair qardaşım İlham Mikayıla ulu sayqılarla!

Kəlbəcər dərdinə çəkirsən haray,
Kəlbəcər həsrətli şairim mənim.
Uçmasın qəlbində qurulan saray,
Kəlbəcər həsrətli şairim mənim.

Kaş indi düşəydi güzarım mənim,
Dağılsın qəlbimdə azarım mənim.
Qazılsın torpaqda məzarım mənim,
Kəlbəcər həsrətli şairim mənim.

Ağlayan, sızlayan dən olmuşam mən,
Kəlbəcər dərdinə tən olmuşam mən.
İnləyən, göynəyən çən olmuşam mən,
Kəlbəcər həsrətli şairim mənim.

Yanaqdan gözünün yaşı düşəcək,
Ayna Xəzərimin qaşı düşəcək.
AVEYİN, MUROVUN daşı düşəcək,
Kəlbəcər həsrətli şairim mənim.

Qaralar yerində ağa dönəcək,
Yolların sol səmti sağa dönəcək.
Dərdlilər yenə də dağa dönəcək,
Kəlbəcər həsrətli şairim mənim.

Dərdimiz böyükdü bir Xəzər qədər,
Yaşanan ömrümüz getməsin hədər.
Dağılsın gözlərdən ayrılıq, kədər,
Kəlbəcər həsrətli şairim mənim.

Sənin də, mənim də dərdimiz birdi,
Koroğlu hünərdə mərdimiz birdi.
Kəlbəcər həsrəti yuxuma girdi,
Kəlbəcər həsrətli şairim mənim.

ƏLƏSGƏR ŞƏMŞİRLƏ saza dönəcək,
Zimistan torpaqda yaza dönəcək.
Çoxları azalıb, aza dönəcək,
Kəlbəcər həsrətli şairim mənim.

Bir elin, bir yurdun canındasan sən,
Yenə laxtalanan qanındasan sən.
Kəlbəcər yurdunun yanındasan sən,
Kəlbəcər həsrətli şairim mənim.

Ruhunda, canında KƏLBƏCƏR kimi,
Dastanın ərlikdə hey HƏCƏR kimi.
Həsrətli ömrümün sonuna kimi,
Kəlbəcər həsrətli şairim mənim.

KƏLBƏCƏR yurdunun canı, ruhusan,
“QURAN”da görmüsən ADƏM, NUHU san.
Yurdun ərşə çatan haray, ahu san,
Kəlbəcər həsrətli şairim mənim.

Bilirəm, dərdimiz sona yetəcək,
Qəmimiz azalıb ona yetəcək.
Sevincə atayla ana yetəcək,
Kəlbəcər həsrətli şairim mənim.

Dərin hörmət və ehtiramla:

Kənan AYDINOĞLU.
“Hüseyn Arif” Ədəbi Birliyinin üzvü.

Orxan Zaman-Müasir Azaərbaycan ədəbi mühitində cərəyan edən hadisələrə öz münasibətini, duyğu və hisslərini obrazlı şəkildə bildirən gənc qələm sahiblərindən biri.Vaxtı və zamanı düzgün qiymətləndirməyi bacaran və nəticə çıxaran müasir ruhda şeirlər yazan gənc müəllif.
Dövrün sosial hadisələrinə biganə qalmayan və bir göz qırpımında dünyanı bütövlükdə dərk etmək istəyən həqiqi mənada uydurmaçılıqdan uzaq olan gənc şair.
Sərbəst üslubda yazdığı şeirlərində obrazlılıq yüksək səviyyəyə çatır.Məhz sadalanan bu keyfiyət onunla oxucu arasında bünövrəsi möhkəm qurulumuş körpünü xatırladır.Bu körpü isə ədəbi-bədii nümunələrin döyünməkdə olan, çırpınmaqda olan gənc şairin özünü-şeirlərini dinləməyə məcbur edir.
Poeziya nümunələrində çox nadir hallarda rast gəlinən heca vəznli şeirlərində is, xüsusilə “Gözlədim”, “Olsun” rədifli qoşmalarında bu ruh özünü qabarıq şəkildə biruzə verir.
Uzun müddətli yaradıclıq axtarışının nəticəsidir ki, on səkkiz yaşı tamam olmasına iki gün qalmış “Sevgi sonatası” adlı ilk şeirlər kitabı çap olundu.Bu artıq onun uğurlarından xəbər verir.

Dərin hörmət və ehtiramla:

Kənan AYDINOĞLU.
“Hüseyn Arif” Ədəbi Birliyinin üzvü.

Mövlud MÖVLUD-Yetişməkdə olan Yeni nəsil Azərbaycan ədəbiyyatının ən istedadlı gənc yazarlarından biri.Həm adi danışığında, həm yazılarında həyatda olduğu kimidir.Sadə, yumorlu və gülüş dolu sözləri ilə.
“Gənc Ədiblər Məktəbi”nin müdavimi və Azərbaycan Aşıq sənəti üçün zaman-zaman Molla Pənah Vaqif, Molla Vəli Vidadi, Səməd Vurğun, Vaqif Səmədoğlu, Yusif Səmədoğlu, Mehdi Hüseyn, İsmayıl Şıxlı kimi görkəmli söz sənətkarları bəxş etmiş Qazax mahalından olduğunu nəzərə alsaq, böyük inam hissi ilə gələcəkdə də böyük uğurlar qazanacağına heç şübhə də etmirəm.
Çağdaş Azərbaycan Ədəbi Elektron Məkanında yayımlanan elektron orqanlarda yazılarını-köşə yazılarını oxuyanda, doğrusu, heyrətə gəldim.Çünki mənimlə həmyaşıd olmasına baxmayaraq, yaşından və özündən neçə-neçə illərin əsərlərini qəlbinin dərinliyindən keçirərək saf çürük edib ərsəyə əsl gənc yazara və gənc ədibə yaraşan tərzdə Çağdaş Azərbaycan ədəbiyyatı üçün gətirir.
Azərbaycanın istedadlı gənc yazarı Mövlud Mövludun digər həmyaşıdlarından fərqləndirən bir çox spesifik xüsusiyyətləri var.Həmin yüksək əxlaqi keyfiyyətə malik olan xüsusiyyətləri silsilə olaraq sadalasaq, inanın ki, qurtarmaq bilməz.Bir də ki, istedadlı gənc yazar haqqında nə qədər fikirlər yazılsa, ən azı hər birini toplayıb kitab halına salıb nəşr edirmək istəsək, canlı bir ensiklopediya alınar.Məhz buna görə ensiklopedik biliyə, dərin düşüncə tərzinə, xalqın adət-ənənəsinə, dövrün tələblərinə, çağdaş Azərbaycan ədəbi mühitinin incəliklərinə dərin bələd olan əziz qardaşım Mövlud Mövluda ədəbi-bədii yaradıcılığında bol-bol uğrlar arzulayıram! İnşallah uğurlarının davamlı və silsilə olaraq davam etməsini Uca Tanrıdan diləyirəm.

Dərin və hörmətlə:

Kənan AYDINOĞLU.
“Hüseyn Arif” Ədəbi Birliyinin üzvü.
23-24 avqust, 2013-cü il.Bakı şəhəri.

Müsahibimiz haqqında qısa bilgilər

Əziz Musa ( Musayev Əziz Həsən oğlu) 1951-ci ildə Cəbrayıl rayonunda anadan olub.İbtidai və orta təhsilini Cəbrayıl rayon Maksim Qorki adına orta məktəbdə alıb.1968-1972-ci illərdə Gəncə Dövlət Pedaqoji Universitetinin Filologiya fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirib.1972-ci ildə dövri mətbuatda Əziz Musa imzası ilə çıxış edir.Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər Birliklərinin üzvüdür.Qırxa qədər kitabın müəllifidir.Şeirləri “Azərbaycan”, “Ulduz” jurnallarında, “Ədəbiyyat qəzeti”, “Azərbaycan Gəncləri”, “Respublika Gəncləri”, “Kommunist”, “İlham Çeşməsi” və s. qəzetlərdə dərc olunub.
2012-ci il oktyabr ayının 6-da “Ziyalı Ocağı” İctimai Birliyinin Birinci Qurultatında “Ziyalı Ocağı” İctimai Birliyinin elektron orqanı Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Redaksiya, Yaradıcı, Nümayəndə Heyətlərinin üzvü, “Qarabağ bölgəsinin ədəbiyyatı” bölməsinin Redaktoru seçilmişdir.
Pedaqogika üzrə fəlsəfə doktorudur.”Azərbaycan” Nəşriyyatında “İlham Çeşməsi” qəzetinin təsisçisi və baş redaktorudur.Qarabağ müharibəsi veteranıdır.

1.Əziz müəllim, ədəbi-bədii yaradıcılığa neçənci ildə hansı yazı ilə başlamısınız?

-Ədəbi-bədii yaradıcılığa 1965-ci ildə “Kəndimiz” şeiri ilə başlamışam.

2. Dövri mətbuat səhifələrində dərc olunan ilk mətbu əsəriniz hansıdır?

-Dövri mətbuat səhifələrində dərc olunan ilk əsərim “Bənövşə” şeiri 1968-ci ildə “Azərbaycan gəncləri” qəzetində dərc olunub.

3. İlk kitabınız neçənci ildə harada dərc olunub və necə adlanır?

-İlk kitabım 1972-ci ildə “Gənclik” nəşriyyatında dərc olunan “Göy qurşağı” adlanır.

4. “Azərbaycan” nəşriyyayında neçənci ildən çalışırsınız?

-“Azərbaycan” nəşriyyatında 1994-cü ildən çalışıram.

5. “İlham çeşməsi” qəzeti haqqında oxucularımıza məlumat verə bilərsinizmi?

-İctimai-siyasi, mədəni, hüquq qəzeti “İlham çeşməsi” ayda bir dəfə 8 səhifə olmaqla 500 tirajla dərc olunur.Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyində qeydiyyata alınmışdır.Azərbaycandan başqa, qardaş Türkiyə Cümhuriyyətinə-Türkiyə Yazarlar Birliğinə, Tokat Şairler ve Yazarlar Derneğinə, Selcuk Universitetinə, Yıldırım Beyazid Universitetinə göndərilir.

6.Bu günə qədər dərc olunan kitablarınız haqqında əziz oxucularımızı bilgiləndirə bilərsinizmi?

-İndiyə qədər 40-a qədər kitabım çap olunub.Əsasən vətənpərvərlik. Sevgi şeirləri yazıram.Qarabağ müharibəsi mövzusunda daha çox kitablarım çıxıb.Milli qəhrəmanlarımıza daha çox poemalar həsr etmişəm.

7.Çağdaş Azərbaycan ədəbi mühitində “Qanlı yanvar gecəsi”, “Xocalı” poemalarının müəllifi kimi tanınırsınız. Qələmə aldığınız poemaların ana xəttini nə təşkil edir?

-Bu poemalrın ana xəttini başımıza gələn faciələr, millətin parçalanmasına səbəb olan xəyanətlər, vətən, yurd sevgisi, bir də azadlıq yolunda şəhid olan oğullarımızın qəhrəmanlığı təşkil edir.

8.Çağdaş Azərbaycan mətbuatında, xüsusilə də Bakı şəhərində fəaliyyət göstərən mətbu orqanlar sırasında “Müasir türk ədəbiyyatının inkişafına dəstək” layihəsini mətbu orqanınızın səhifəsində həyata keçirdiniz.Layihə çərçivəsində qardaş Türkiyə Yazarlar Birliyinin Nümayəndə Heyətinin üzvləri Şemsettin AĞAR, Hasan AKAR, Gülten ERTÜRKün şeirlərini yayımladınız.Qardaş Türkiyəli yazarların ədəbi-bədii nümunələri, poeziya örnəkləri dərc olunmuş qəzetin yeni buraxılışından da iyun ayının 26-da Ata yurdumuz Türkiyə Cümhuriyyətinin Tokat şəhərinə yol düşəcək “Ziyalı Ocağı” İctimai Birliyinin Redaksiya, Yaradıcı, Nümayəndə Heyətlərinin üzvlərindən göndərəcəksiniz. Layihəni həyaya keçirməkdə əsas məqsədiniz?

-Məqsədimiz iki qardaş Türk dövlətinin yazarları arasında mənəvi körpü salmaq, çağdaş Türk yazarlarını Azərbaycanda tanıtmaqdır.

9.İnşallah qarşıdakı günlərdə mətbu orqanınızın səhifələrində “Müasir türk ədəbiyyatının inkişafına dəstək” layihəsini yenidən həyata keçirmək planlaşdırırsınızmı?

-Biz bu işi daima həyata keçirəcəyik.İnanıram ki, qardaş Türk ədəbiyyatından daha çox yazarları bu işə cəlb edəcəyik.

10. Ədəbi-bədii yaradıcılıqla məşğul olan gənc yazarlara məsləhətiniz nə olacaq?

-Milli adət-ənənələrimizi dərindən öyrənsinlər.Ədəbiyyatımızı çox oxusunlar.Dünya ədəbi mühitinə uyğunlaşsınlar.

11. Mətbu orqanınızın səhifələrində ədəbi-bədii nümunələri, poeziya örnəklərini dərc etməmişdən öncə hansı məqamlara daha çox diqqət yetirirsiniz?

-Dövrümüzün aktual məsələlərinə.Dünyada baş verənlərə öz prizmamdan yanaşıram.

12.Son zamanlar ədəbi-bədii yaradıcılıqla məşğul olan gənc yazarlardan hansıların yazılarını oxumusunuz?

-Son zamanlar təzə çıxan kitabları, “Azərbaycan”, “Ulduz” jurnallarında, “Ədəbiyyat qəzeti”ndə gedən bütün cavan yazarların əsərlərini oxuyuram.Dövri mətbuatda əsərləri dərc olunan gənc yazarlara uğurlar diləyirəm!

13.”İlham çeşməsi”qəzetinin səhifələrində gənc yazarların ədəbi-bədii nümunələrini, poeziya örnəklərini, məqalələrini dərc edirsiniz.Yazıları dərc etməmişdən öncə redaktə edən zaman həmin məlumatların müəllifin qələmindən çıxdığını nəzərə alaraq hansı dəyişiklik etməyə daha çox önəm verirsiniz?

-İlk əvvəl həmin yazarlarla şəxsi söhbətlər edirəm.Öz məsləhətlərimi verib, iradlarımı bildirirəm.Çalışıram ki, müəllifin fikirlərinə hörmət edim.

14. Ədəbi-bədii yaradıcılığınızda son zamanlar hansı yeniliklər olub?

-Son zamanlar “Qarabağ” mövzusunda silsilə şeirlər üzərində işləyirəm.Çingiz Mustafayev haqqında “Çingiz dastanı” kitabım çapdan çıxıb.

15. Gənc yazarlara dəstək olmaqda hansı hissləri keçirirsiniz?

“Əl tutmaq Əlidən qalıb”-deyirlər.Kiməsə yol göstərirəmsə, kiminsə əlindən tuturamsa, bir rahatlıq duyuram.Son zamanlar ədəbiyyata istedadlı gənclər gəlir, onlara məsləhət vermək, dəstək olmaq məni sanki ağır bir yükdən azad edir.Peyğəmbərimiz göstərir ki, bildiyi başqasına öryətməmək günahdır.

16.Çağdaş Azərbaycan ədəbi mühitində yetişməkdə olan gənc yazarlara Azərbaycan Yazıçılar Birliyinə üzv olmaq üçün lazımı sənədləri toplayıb payız ayında baş tutacaq Qurultaydan sonra müraciət etmələrini məsləhət görərdinizmi?

-Əlbəttə.İstəyirəm ki, hər bir istedadlı gənc Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü olsun.

17. Ulu Tanrıdan Azərbaycan xalqına arzunuz nə olacaq?

Müstəqilliyimiz ədəbi olsun.Qarabağ ermənilərdən azad olsun.

18. Sonda hansı şeirlərinizi əziz oxucularımıza ərmağan etmək istərdiniz?

Son vaxtlar yazdığım şeirləri əziz oxucularımıza ərmağan etmək istəyirəm:

İSTİQLAL MARŞI

Əlli milyon ürək,
Yüz milyon bilək,
Əlli milyon insan,
Əlli milyon istək,
Əgər yumruq kimi
Birləşə bilsək.
Arazın üstündən,
Körpü salarıq,
Qovuşa bilərik,
Biz azadlığa,
Qayıda bilərik,
Biz Qarabağa.

DAHA

Daha bu dünyadan əl götürmüşəm,
Indi özümlədi hər işim, davam.
O xoş günlərimi tay itirmişəm,
Kədərlə, qüssəylə köklənib havam.

Qurtarmır hələ də tale savaşı,
Aylar, illər salır ömrü cətinə.
Dərdlə rastlaşıram hər addımbaşı,
Ürək açammıram mən hər yetənə.

Gözümdə alışıb, nur saçmır günəş,
Qaranlıq yol gedir mənimlə birgə.
Həsrət ürəyimə tuşlanan atəş,
Həyat çəkir məni sınağa, bərkə.

Yaman öyrənmişəm köks ötürməyə,
Hər gün yağış yağır tənhalığıma.
Daha çalışmıram kədər örtməyə,
Daş-kəsək ilişir ayaqlarıma.

Ürək dediyindən dönmür ki, dönmür,
Bacara bilmirəm öz istəyimnən.
Sevgidən o yana bir yol görünmür,
Yol gedə bilmirəm boş ürəyimnən.

GECƏ-GÜNDÜZ

Qeyrət, papaq deyiləndə,
Zirvə, bayraq deyiləndə,
Vətən, torpaq deyiləndə,
Səssizcə ötüb keçirəm.

Olanları düşünürəm,
Dağ vüqarımdan düşürəm.
Qərib səsdən üşünürəm,
Şirin canımdan köçürəm.

Gözlərə baxa bilmirəm,
Şimşəktək çaxa bilmirəm.
Bir yana çıxa bilmirəm,
Sağa-sola yol ölçürəm.

Kara gəlmir hər yaraq da,
Dərd göyərir ağ varaqda.
Xəyalımda o torpaqda,
Əkdiyimi hey biçirəm.

Gördüyüm daş o daş deyil,
Hər kəs mənə sirdaş deyil.
Daha yaşım, o yaş deyil,
Haqqı, nahaqqı seçirəm.

Dərd saçıma qar ələyir,
Qəlbim quzutək mələyir.
Düşmən orda kef eyləyir,
Mənsə göz yaşı içirəm.

Mövlanə Cəlaləddin Rumi bəşəriyyətin təfəkkür tərzini, düşüncə parametrlərini dəyişdirən beş böyük şəxsiyyət sırasındadır. Hazırda dünyada ən çox satılan kitablar məhz, bu böyük türk şairi və filosofunundur. Hətta İngiltərədə Şekspirdən də çox mütaliə olunan Mövlanə Cəlaləddin Rumidir.
Qərb alimlərindən olan M.Barresin belə bir fikri var “Mövlanəni tanıyandan sonra Hüqo, Höte və Şekspirdə nəyin çatışmadığını dərhal anladım”. Mövlanə insanları ayırmır onları ümumi mənəviyyat və sevgi komponentləri altında birləşməyə çağırırdı.
Bu yazıda da Mövlanənin eşq fəlsəfəsinin bəzi nüanslarından və insanın yüksək psixoloji gərginlikdən, xaosdan, vakuumdan yəni boşluqlardan uzaqlaşaraq mənəvi yola qədəm qoyması və sonda ruhi rahatlıq tapması üçün Kamilliyə, Allaha doğru dəvətindən danışılacaq və bu dəvət bütün insanlar üçündür…

Gəl, gəl, hər nə olursan ol, gəl!
İnancsız da, bütpərəst də olsan, gəl!
Burası ümidsizlik dərgahı deyil,
Yüz kərə pozsan da tövbəni yenə gəl.

Mövlanə Cəlaləddin Rumi insanı nurlu bir körpü üzərində gedən görür. Elə bir körpü ki, insan ürəyindən Allah dərgahına doğru uzanır. İnsan onu öz içində tapır və daim hərəkət edə bilir. Bu hərəkət insanın öz gəldiyi yerə yenidən qayıtmaq istəyini özündə əks etdirir. Əvvəlki yerinə yəni başlanğıc halına qayıtmaq həvəsi “nur körpüsü” timsalında tam bir dövretmə prosesini xatırladır ki, bu da “insan kainata bərabərdir” aksiomasını bir daha təsdiqləmiş olur. “Axı kainat da dövr edir”, “Axı dünya fırlanır”. (B.Vahabzadə)
Mövlanənin “Məsnəvisi”ndəki ilk hekayət də məhz, bunu xatırladır. Ney nə üçün həmişə ah-nalə çəkir? sualına cavab axtaran Mövlanə öz məna xəzinəsinin köməyilə bunun səbəbini açıqlayır. Vurğulayır ki, öz səltənətindən (qamışlıqdan) ayrı düşən ney ora yenidən qayıtmaqdan ötrü bu cür fəryad qoparır. Ah-nalə etməsi üçün isə onun qamış halından ney halına gəlməsi lazımdır. Sırf insan üçün nəzərdə tutulan bu rəvayətdə qamış cahil, yəni sirlərə vaqif olmayan, ney isə cilalanıb, dünyanı dərk edən kamil insanın ümumiləşdirilmiş simvoludur. Yəni qamışdan neyə gedən yol adamdan insana gedilən yola bərabərdir. Neylə qamışın arasındakı fərq isə deməyə dəyməz.
Mövlanənin yaradıcılığından ana xətt kimi keçən ilahi eşq kompanenti cahildən kamil insan yaradan bir iksirdir. Mövlanəyə görə, insanın ideal mahiyyətini tapan və onun idrakında olan adam həm “aşıq” həm də “məşuqdur”, yəni həm Allahı sevən, həm də Allahın sevdiyi bir şəxs olur. Burada Mövlanənin eşq fəlsəfəsi özünü tam olaraq əks etdirir.
İdeal insan (kamil insan) bu eşqi bütün mənliyində tapan və yaşayan adamdır. Dolayısıyla insan öz canında Onu tapacaq və orada Gerçək Dostuna qovuşacaq bir varlıqdır. Aşağıdakı misralarla fikrini tamamlayır…

Hər şeyi aramadıqca bulamazsın;
Ancaq bu dost başqa;
Onu bulmadan arayamazsın. (Fihi-ma fih-əşyaların təbiəti)

Mövlanənin eşq fəlsəfəsi insanı fiziki aləmdən metafizik aləmə aparan bir yoldur (əvvəldə dediyimiz körpü). İnsan gövdə, ağıl və ruhun birləşməsindən ibarət bir varlıq olduğundan ondakı bu üç ünsürün əlaqədə olması məqsədəuyğun haldır. Lakin bəzi məqamlarda insanın yalnız bir
komponentinə yəni gövdəyə qulluq etməsi onun ruhunu məhv etmiş olur. Ağıl ona görə insanda mövcuddur ki, bədənlə ruhun yəni maddiyyətlə mənəviyyatın arasındakı fərqi ona nümayiş etdirsin. Burada o birincinin ikinciyə keçməsi üçün zəmin yaratmış olur. Fiziki aləmdən də Metafizik aləmə keçid məhz burdan başlanır.
Yazını körpü konsepsiyası ilə başladıq. Yəni insandakı insanlıq mahiyyətindən yaranıb onun ilkin çağına aparan körpü Mövlanənin insanlara dəfələrlə tövsiyyə etdiyi bir məntiqdir. Bir il bundan qabaq yazdığım şeirin bir misrasında dediyimi icazənizlə yazmaq istərdim…

Nə vaxt körpü quracağam yerlə göyün arasında
Mən o zaman alacağam mələklərin sırasında.

Mövlanəni də bu körpünü qurmaq üçün oxumalıyıq. Bir də yəqin ki, onun davamçılarının ifa etdiyi səmavi rəqsləri görmüsünüz. Rəqs zamanı bir ayaq mərkəzdə dayanır, digəri isə tam dairə boyunca fırlanır. Bu Qardaşlıq etalonunu özündə əks etdirir. Yənifırlanan ayaq Yer kürəsinin 72 millətini ruhi birliyə, mərkəzə doğru dəvət edir. Həm də yazının əvvəlində qeyd etdiyimiz dövr fırlanan məkan və “körpü vasitəsilə” dövr edən insan məntiqini tamamlamış olur. Mərkəzdə duran ayaq isə zənnimcə körpünün başlanğıc və son anını göstərir. Rəqs edən isə Mövlanənin Dilindən yazımızın epiqrafını səsləndirir;

Gəl,gəl nə olursan ol yenə gəl…

Bizim- Adəmin yetimçələrinin qəribə bir xasiyyəti var: nə vaxtsa, hansısa məqamda qəlbimizin mübhəm yerində gəlib çıxdığımız amma bir türlü sözə çevirə bilmədiyimiz həqiqətləri bir şairin şeirində, yazıçının yazısında görəndə, dünyanın xoşbəxti oluruq. Elə bil, dünyaları bizə verirlər. Yer üzünün hansısa köşəsində bizimlə eyni fikirdə olan adamların olmasına sevinirik.
Bu həmfikirlərin söz adamı olmağı sevincimizə sevinc qatır. Marina Svetayeva “əsl şeir nədir?” sualına belə cavab vermişdi:
-Əsl şeir odur ki, sən onu oxuyanda deyəsən: “İlahi, bu söz elə mənim dilimin ucunda idi?!”
Bu hissi mən də bir neçə dəfə yaşadım. Nə vaxtmı? dostum İbrahim İlyaslının “Yuxuma söykənmiş adam” kitabını oxuyanda. Yazımızın əvvəlindəcə bu məqamlardan birini yazmaq istəyirəm.
Pək cocuqkən, yay tətillərində, Bakı-Qazax qatarına minəndə ürəyim köksümə sığmırdı. Həyəcandan az qala səhərə kimi yata bilmirdim. Bəs necə? Axı, mən dostlarımı, nənə-babamı dayımı görməyə, parkımızda futbol oynamağa, məscidimizdə namaz qılmağa, göllərimizdə çimməyə gedirdim.
Elə ki, səhər açılırdı, əlini-üzünü yuyub, qatar bələdçisinə çay sifariş edən kişilərdən biri dərin bir qülllab vurduğu siqaretin tüstüsünü pəncərədən çölə buraxıb: “Gəncəyə çatdıq!”,-deyirdi, bax, onda mənim üzümü görəydiniz.
Mənə elə gəlirdi pəncərənin qabağında dayanıb çölə baxsam, rəhmətlik Ağamalı Sadiq Əfəndinin “Başsız” povestinin qəhrəmanı kimi yolları gözümün içinə yığsam, yol tez qət olunar. Barmaqlarımın üstünə qalxıb pəncərədən çölə boylanırdım; evlər, kəndlər, elektrik dirəkləri, mal-heyvanı qabağına qatan, cavanlar, həyəti süpürən qadınlar, ot tayaları bir-birini əvəz edirdi. İbrahim bəyin kitabını oxuyanda gördüm ki, eyni hissləri o da yaşayıb və hətta yaşayır.
Qazaxın Məzəm kəndindən olan aşıq qardaşımız Niyaməddin bizim şairə-İbrahim bəyə etiraz edir ki, “bəs sən doğma torpağa şeir yazmamısan”. Şairin cavabı nə ilə olar? Təbii ki, şeirlə!
İbrahim bəy Niyaməddin qardaşımıza “Qazaxdı” rədifli şeirlə cacab verir:

Nə kövrək mətləbə toxundun, oğul,
Oxu bu qoşmanı-adı “Qazax”dı.
Güvəncim-gümanım, andım-amanım,
Pirim-səcdəgahım, odu- Qazaxdı.

***

-Şəhər tünlükləri salanda bəndə,
Ruhum qanadlanır o doğma kəndə.
Dilim bala batır adı gələndə-
Dilimin balmısal dadı Qazaxdı.

***

Hanı yer üzündə o yurdun babı?
Yerləri laləzar, göyləri abı.
Könlümün təpəri, canımın tabı,
İçimin alovu-odu Qazaxdı.

***

Qələmçə, Göyəzən, Avey-keşiyim,
Dəli Kür-yüyrüyüm, İncə beşiyim.
Daha nə sorarsan, öyüm-eşiyim?
Ruhumun yaddaşı-yadı Qazaxdı.

***

İbrahim əmini elədin çapar,
Durma, gəl şeirini Məzəmdən apar…
-Dartınıb Gəncədən tərpəndi qatar,
Ürəyim atdandı-budu…Qazaxdı!

Bu şeiri oxuyanda heyrətə gəldim. Yuxarıda yazdığım hissləri bir daha keçirdim. İbrahim bəyin bu yaşında da içində həmin duyğuları qoruyub-saxlamağı, nə gizlədim? Bir az da kövrəltdi məni. Sonuncu misraları indi də dilimin altında dərman kimi saxlayıram:

-Dartınıb Gəncədən tərpəndi qatar,
Ürəyim atdandı-budu…Qazaxdı!

***

Əsl söz, əsl nəfəsdir. Əsl nəfəs də (Hu!) Olimpiya məşəli kimidir: estafeti götürmək hər igidin xərci deyil. Mənsur Həllacdan Rumiyə, Rumidən Şəmsə, Şəmsdən, Nəimiyə, Nəimidən Nəsimiyə, Nəsimidən, Molla Vəli Vidadiyə, Vidadidən Hüseyn Cavidə ötürüldüyü kimi İncə dərəsinin qədim sufi ənənələrini yaşadan kişilərdən, sözündən-söhbətindən doymaq mümkün olmayan aşıqlardan, dərdini-qəmini Qımqımalar da gizlədən (həm də üzə çıxaran) qadınlardan da İbrahim İlyaslıya ötürülüb.
Biz dünya şeirində doğulduğu torpaqlara bağlı olmayan böyük şairə rast gəlməmişik. “Sadə torpadırsa, lakin Kərbəla torpağıdır”, deyən Füzulidən tutmuş məmləkətini “ürəyinin infarktında” yaşadan Nazim Hikmətə kimi.

***

Mən fikir vermişəm, həmişə savadsız və istedadsız adamlar ədəbi mühitdə dəbdə olan “izm”lərin kölgəsinə sığınıb ədəbiyyatda özünə koma qaralamaq istəyir. İçinin saf, təmiz səsi olan şairləri isə söz çələngini həmişə öz bağının güllərindən toxuduğunu görmüşəm: Molla Vəli Vidadi, Aşıq Ələsgər, Səməd Vurğun, Ağamalı Sadiq Əfəndi, Akif Səməd, Məmməd İlqar, rəhmətlik Şaiq Vəli və bizim yazımızın qəhrəmanı İbrahim İlyaslı…
Millətin yadında qalan da millətin bağrından qopan şairlər olub, qiyamətə kimi də belə olacaq!
Mən buna bütün qəlbimlə inanıram: əlimi İbrahim İlyaslının “Yuxuma söykənmişəm adam” şeirlər kitabına basıb and içə bilərəm…

Mövlud Mövlud

Gənc yazar Cəil Cavanşir saytların birinə verdiyi müsahibədə Azərbaycan Yazıçılar Birliyini, onun yarıtmaz ədəbi siyasətini, həmin birliyin rəhbərliyində təmsil olunan şair-yazıçıları tənqid edib. AYB katibi Fikrət Qoca isə Cəlil bəyə belə cavab verib: “Demaqoqluq eləməsin, səsini başına atmasın!”
Qəribə ittihamdır. Adam deməyə söz tapmır. Rusiyanın xüsusi xidmət orqanlarının əyilməyən, mənsəbə-şöhrətə satılmayan yazıçıları “ifşa” etmək və ədəbiyyatı rejimin nəzarətinə almaq məqsədiylə qurduğu, bu gün də həmin məqsədə can-dildən xidmət göstərən bir təşkilatın rəhbərləyində təmsil olunasan, bir-birini əvəz edən rəhbərlərin, bütün siyasi sistemlərin sevimlisi olasan, dövlətin ədəbiyyatın inkişafı üçün ayırdığı pulları özünə və yaxınlarına sərf edəsən… Sonra da halal-hümmət sözün yanında olan, yazıçı ləyaqətini qorumaq üçün heç bir təşkilata üzv olmayıb heç bir imtiyazı qəbul etməyən, əvəzində dolanmaq üçün beş sayta yazı yazan zəhmətkeş, istedadlı bir gənc yazarı demaqoqluqda, səsini başına atmaqda ittiham edəsən.

Dəhşətdir!

Nədir demaqoqluq? Şeir-hekayə yazıb, alman dilindən tərcümələr edib min bir zülm-zillətlə ailə saxlamaq, yoxsa şəhərin bir neçə yerində evi ola-ola oğlunu AYB-nin ev siyasına saldırmaq?
Siz elə bilirsiniz, bunlar təkcə evdən, puldan-paradan doymurlar deyə belə hərəkət edirlər? Əsla!
Əsas məqsəd müstəqil Azərbaycanın azad düşüncəli yazarlarını əzmək, küçələrdə qoyub içki düşkününə çevirmək, axırda da “serroz”dan ölən gənc şairin anım günündə – “Natəvan” klubunda yanıqlı-yanıqlı çıxış edib, amansız əcəli tənbeh etməkdir. Onlar bizi səfil, sərgərdan və boynubükük görmək istəyirlər. Budur məsələ.
Bu adamlarla neyləyək? Bunlardan hara şikayət edək? Dərdimiz kimə deyək? Yüksək çinli məmurların çoxu bunların tərəfindədir. Müxalifət liderləri bunları görəndə ayağa qalxır. Sadə insanlar isə deyir: “Ağsaqqal yazıçılardan nə istəyirsiniz?”
Bu adamlar hamını aldadıblar. Hamını inandırıblar ki, doğrudan da Sovet dövründə dissident olublar, qəlbləri Azərbaycan xalqıyla döyünüb. Doğrudan da yazdıqları dünya ədəbiyyatının şah əsərləridir.
Mən Anar, Fikrət Qoca, Çingiz Abdullayev, Ramiz Rövşən, Zəlimxan Yaqub heyranlarını başa düşə bilmirəm.
Anar böyük yazıçıdırsa, Sart kimdir? Çingiz Abdullayev yazıçıdırsa, Akutaqava kimdir? Ramiz Rövşən böyük şairdirsə, Bodler hansı yuvanın quşudur? Zəlimxan Yaqub tamada-aşıq yox, peşəkar şairdirsə, İsa İsmayılzadəni hansı dəftərə yazaq?
Mənim bu “agentura” şəbəkəsnin zəncir həlqələri olan yalançı ağsaqqal yazıçılardan və onların fanatlarından umacağım da yoxdur, onlara deməyə sözüm də. Mənim bircə xahişim var: AYB divarlarından asdığınız şəhid şair qardaşımız Ülvi Bünyadzadənin şəklini bizə – onun mənəvi varislərinə qaytarın. Sizə o təşkilatı Ülvini şəhid eləyən rus şovinizmi qurub.
Qoy, bu dünyanın malı-dövləti, yalançı şöhrəti sizin olsun.
Onun müqəddəs adından alver eləməyin.
Qaytarın şəklimizi!

“Türk Dünyası İnfo” İctimai Birliyi (TDİB) Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Şurasının maliyyə dəstəyi ilə “Mustafa Kamal Atatürkün Azərbaycan siyasəti haqqında tədqiqatlar və nəşrlər” mövzusunda layihə çərçivəsində Türk dünyasının böyük öndəri Mustafa Kamal Atatürkün Azərbaycanla bağlı araşdırma işlərini başa çatdırıb.
Bu araşdırmaların nəticəsi olaraq, layihədə nəzərdə tutlduğu kimi, “Atatürkün Azərbaycan siyasəti” adlı kitab “QHT nəşriyyatı”nda nəşr olunmuşdur.
Prof.Dr. Nizami Cəfərovun və Prof.Dr Mehmet Akif Turalın həmmüəllif olduğu bu kitabda Türk Dünyasının böyük oğlu – Türkiyə Cümhuriyyətinin banisi Qazi Mustafa Kamal Atatürkün Azərbaycanla bağlı yürütmüş olduğu siyasətin əsas mahiyyətini sərgiləyən rəsmi fikir və düşüncələri, yazışmaları və digər münasibətləri əks etdirən tarixi-siyasi xarakterli materiallar yer almışdır. Konkret olaraq, bu nəşr vasitəsi ilə çağdaş Türkiyəni quran, ilk və ən çətin illərində yönəldən Mustafa Kamal Atatürkün Cümhuriyyət quruculuğu dövrlərində Azərbaycana yönəlik siyasətinin əsas məqamları sənədlərin dili ilə yığcam şəkildə gənc nəsilə və geniş oxucu kütləsinə çatırılır.
Sözügedən layihənin rəhbəri Dəyanət Osmanlı, nəşrin redaktoru Şahyəddin Əliyevdir.

http://www.dgtyb.org/news/1948.html

Müsahibimiz haqqında bilgilər

Rafiq ODAY ( Bayramov Rafiq Hüseyn oğlu) 23 iyul 1960-cı ildə Naxçıvan MR Şərur rayonunun Şəhriyar kəndində anadan olub. 1983-1988-ci illərdə Naxçıvan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsində təhsil almışdır. Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər Birliklərinin üzvüdür.Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin Sumqayıt şəhər təşkilatının sədridir.”Möhtəşəm Azərbaycan” qəzetinin təsisçisi və baş redaktorudur.”Ziyalı Ocağı” İctimai Birliyinin elektron orqanı Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Mətbuat Xidmətinin Rəhbəridir.”Qızıl qələm”, “Həsən bəy Zərdabi”, “Qafqaz-Media” mükafatları laureatıdır.”Çağdaş Azərbaycan ədəbiyyatının inkişafına dəstək”, “Çağdaş Türkiyə ədəbiyyatının inkişafına dəstək” layihələrini mətbu orqanının səhifələrində həyata keçirən ilk AZƏRBAYCANLI ŞAİRDİR.

1. Rafiq müəllim, ədəbi-bədii yaradıcılığa neçənci ildə hansı yazı ilə başlamısınız?
Ədəbi-bədii yaradıcılığa 1972-ci ildə “İşıqlı yol” qəzetində dərc olunan məqalə ilə başlamışam.
2. Dövri mətbuat səhifələrində dərc olunan ilk mətbu əsəriniz hansıdır?
Dövri mətbuat səhifələrində dərc olunan ilk şeirim “Vətən gəz” adlanır və 1983-cü ildə “Şərq qapısı” qəzetində dərc olunub.
3. İlk kitabınız neçənci ildə harada dərc olunub və necə adlanır?
İlk kitabım 1989-cu ildə “Yazıçı” nəşriyyatı tərəfindən dərc olunan “Bir yol başlamışam” adlanır.O zamanlar “Yazıçı” nəşriyyatında baş redaktor Xalq şairi Sabir Rüstəmxanlı idi.Kitabım müzakirəyə verildikdən sonar dövlət hesabına dərc olundu.Kitabın redaktoru İslam Türkaydır.
4.Rəhbərlik etdiyiniz Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin Sumqayıt şəhər təşkilatının yaranıb fəaliyyət göstərməsində əsas məqsəd və qarşıda duran vəzifələr nədən ibarətdir?
On ildir ki, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin Sumqayıt şəhər təşkilatının sədriyəm.Altmışdan yuxarı üzvümüz var.Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin Sumqayıt şəhər təşkilatının üzvləri ilə işimizi qururuq.Məqsəd Jurnalistikanın inkişafına dəstək olmaq, qələmin müqəddəsliyini qorumaqdır.
5.“Möhtəşəm Azərbaycani” qəzeti haqqında oxucularımıza məlumat verə
bilərsinizmi?
“Möhtəşəm Azərbaycan” qəzeti 2005-ci ildə Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyində qeydiyyata alınmışdır.”Möhtəşəm Azərbaycan” qəzeti ayda bir dəfə 16 səhifə olmaqla 1000 tirajla dərc olunur. Müəlliflərin mövqeyi ilə redaksiyanın mövqeyi uyğun gəlməyə bilər.Yazılardakı cavabdehlik müəllifin üzərindədir.”Möhtəşəm Azərbaycan” qəzetinin səhifələrində dərc olunan yazılar yalnız Azərbaycanda dərc olunub ictimaiyyətin nəzərinə çatdırılmaqla kifayətlənmir.Eyni zamanda mətbu orqanın səhifələrində dərc olunan yazılar mətbu orqanın elektron orqanına da əlavə olunur.Azərbaycan Respublikasından başqa, Türkiyə Cümhuriyyətinə-Türkiyə Yazarlar Birliğine, İLESAM,Tokat Şairler ve Yazarlar Derneğine, Yıldırım Beyazid Universitetinə, Ankara şəhərində fəaliyyət göstərən Selcuq Universitetinə göndərilir.Azərbaycan türkcəsindən Türkiyə türkcəsinə tərcümə olunan şeirlər, məqalələr və s. nümunələr də dərc olunur.
6.Çağdaş Azərbaycan ədəbiyyatında gənc yazar kimi ilk dəfə olaraq sizin şeirlər kitabınız dövlət hesabına dərc olundu.Şeirlər kitabınız dərc olunan zaman hansı hissləri keçirdiniz?
İlk şeirlər kitabım dərc olunan zaman sevinc, qürur hissləri keçirdim.
7.Çağdaş Azərbaycan ədəbi mühitində ilk dəfə olaraq “Çağdaş Azərbaycan ədəbiyyatının inkişafına dəstək”, “Çağdaş Türkiyə ədəbiyyatının inkişafına dəstək” layihələrini mətbu orqanınızın səhifələrində həyata keçirisiniz.Layihələri həyata keçirməkdə əsas məqsədiniz?
Azərbaycan Respublikası və Türkiyə Respublikası-iki qardaş Respublikan istər dil, istər mədəniyyət, istərsə də mənəvi dəyərlər baxımından bir-birinə yaxındır.“Çağdaş Azərbaycan ədəbiyyatının inkişafına dəstək”, “Çağdaş Türkiyə ədəbiyyatının inkişafına dəstək” layihələrini həyata keçirməkdə əsas məqsədim Azərbaycan Respublikası və Türkiyə Cümhuriyyətinin arasında mövcud olan münasibətləri möhkəmləndirmək, həm qardaş Türkiyədə yaşayıb ədəbi-bədii yaradıclıqla məşğul olan Türkiyəli yazarların ədəbi-bədii nümunələrinin Azərbaycanlı oxuculara çatdırmaq, həm də Azərbaycanlı yazarların ədəbi-bədii nümunələrinin Türkiyəli oxuculara çatdırmaqdır.
8.Bu günə qədər yüzlərlə kitabı toplayıb, tərtib edib, nəşrə hazırlayıb, redaktorluq etdiniz.Çağdaş Azərbaycan ədəbi mühitində yeni layihələr həyata keçirdiniz Həmin layihələr və kitablar haqqında əziz oxucularımızı bilgiləndirə bilərsinizmi?
Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin Sumqayıt şəhər təşkilatı yaranandan bu günə qədər bir çox layihələr həyata keçirdi.Həmin layihələrdən biri “Bölgələrdə yaşayan qələm sahiblərinə dəstək” adlanır.Həmin layihələr çərçivəsində 15 almanax toplanıb, tərtib edilib, nəşr olunub.Həmin layihələr və kitablar bunlardı:

1)“Bölgələrdə yaşayan qələm sahiblərinə dəstək”;
2)“Durna teli” layihəsi;
3)“Məmməd Araza həsr olunmuş şeirlərin toplanıb nəşr olunması”;
4)“Çağdaş Azərbaycan ədəbiyyatının inkişafına dəstək”;
5)“Çağdaş Türkiyə ədəbiyyatının inkişafına dəstək”;
6)“Azərbaycanlı və Türkiyəli xanım yazarlara dəstək”;
7)“İstedadlı gənc yazarlara dəstək”;
8)“Azərbaycanlı-Türkiyəli yazarların ictimaiyyətə çatdırılması”;
9)“Bölgə yazarlarının ictimaiyyətə çatdırılması və s.

“Bölgələrdə yaşayan qələm sahiblərinə dəstək” layihəsi çərçivəsində aşağıdakı kitablar nəşr olunub ictimaiyyətin nəzərinə çatdırıldı:

1.”Bu yurdun aşılmaz dağları qala”.Bakı, “Yurd” nəşriyyatı,2001.184 səhifə;
2.”Sevgi məktubları”.Bakı, “Nurlan” nəşriyyatı, 2002, 262 səhifə;
3.”Hər bulaqdan bir damla”.Bakı, “Nurlan” nəşriyyatı, 2003, 208 səhifə;
4.”Qeybdən gələn səslər”.Bakı, “Nurlan” nəşriyyatı, 2004, 256 səhifə;
5.”İlahi eşqin pərvənaləri”.Bakı, “Nurlan” nəşriyyatı, 2004, 280 səhifə;
6.”Təzadlar”.Bakı, “Nurlan” nəşriyyatı, 2005, 336 səhifə;
7.”Sevdalı könüllər”.Bakı, “Nurlan” nəşriyyatı, 2005, 240 səhifə.

“Durna teli” layihəsi çərçivəsində aşağdakı kitablar nəşr olunub ictimaiyyətin nəzərinə çatdırıldı:

1.”Durna teli-1”.Bakı, “Nurlan” nəşriyyatı, 2005, 256 səhifə;
2.”Durna teli-2”.Bakı, “Nurlan” nəşriyyatı, 2006, 256 səhifə
3.”Durna teli-3”.Bakı, “Nurlan” nəşriyyatı, 2006, 256 səhifə
4.”Durna teli-4”.Bakı, “Nurlan” nəşriyyatı, 2007, 224 səhifə
5.”Durna teli-5”.Bakı, “Nurlan” nəşriyyatı, 2007, 360 səhifə
6.”Durna teli-6”.Bakı, “Nurlan” nəşriyyatı, 2008, 368 səhifə
7.”Durna teli-7”.Bakı, “Nurlan” nəşriyyatı, 2009, 208 səhifə

9.Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin Sumqayıt şəhər təşkilatının üzvü olmaq üçün sizə müraciət edənlər varmı?
-Əlbəttə var!
10. Ədəbi-bədii yaradıcılıqla məşğul olan gənc yazarlara məsləhətiniz nə olacaq?
Ümumiyyətlə, ədəbi-bədii yaradıcılıqla məşğul olan gənc yazarlara tövsiyəm odur ki, qəlblərinin səsinə qulaq asıb yazsınlar.
11. Mətbu orqanınızın səhifələrində ədəbi-bədii nümunələri, poeziya örnəklərini dərc etməmişdən öncə hansı məqamlara daha çox diqqət yetirirsiniz?
Birinci odur ki, mövzu nöqteyi nəzərindən məhdudiyyət yoxdur.Sadəcə olaraq əsas meyar göndərilən ədəbi-bədii nümunələrin gözəl olmasıdır
12.Bu günə qədər dərc olunan kitablarınız haqqında əziz oxucularımızı bilgiləndirə bilərsinizmi?
Bu günə qədər dərc olunan kitablarım haqqında əziz oxucularımızı bilbigləndirə bilərəm.Ədəbi-bədii yaradıcılığa başladığım gündən bu günə qədər mütəllif nəşriyyatlarda kitablarım dərc olundu.Həmin kitablar bunlardı:

1.”Bir yol başlamışam”.Bakı,”Yazıçı” nəşriyyatı, 1989, 64 səhifə;
2.”Gecələr içimə göy üzü yağar”.Bakı, “Yurd” nəşriyyatı, 1999, 172 səhifə;
3.”Ömür gedir öz köçündə”.Bakı, “Yurd” nəşriyyatı, 2000, 154 səhifə;
4.”Xatirələr işığında”.Bakı, “Nurlan” nəşriyyatl, 2004, 256 səhifə;
5.”Qarabağ şikəstəsi”.Bakı, “Nurlan” nəşriyyatı, 2006, 72 səhifə;
6.”Şərur folkloru” ( Birinci nəşr).Bakı, “Nurlan” nəşriyyatı, 2006, 172 səhifə;
7.”Ədəbi-Tənqidi Məqalələr”.Bakı, “Elm və təhsil” nəşriyyatı, 2010, 360 səhifə;
8.”Əlli min də qayğısı var əllimin”.Bakı, “Elm və təhsil” nəşriyyatı, 2010, 328 səhifə;
9.”Şərur folkloru” ( Yenidən və təkrar işlənmiş nəşr).Bakı, “Elm və təhsil” nəşriyyatı, 2012, 152 səhifə.

13.İnşallah qarşıdakı günlərdə mətbu orqanınızın səhifələrində hansı layihələri həyata keçirməyi planlaşdırırsıınız?
İnşallah qarşıdakı günlərdə “Çağdaş Azərbaycan ədəbiyyatının inkişafına dəstək”, “Çağdaş Türkiyə ədəbiyyatının inkişafına dəstək” layihələrini yenidən həyata keçirmək istəyirəm.Bu dəfə mətbu orqanın səhifələrində ədəbi-bədii nümunələri, poeziya örnəkləri dərc olunmayan Türkiyəli yazarların-Remzi Zenginin, Sabiha Serinin özkeçmişi, ədəbi-bədii nümunələri, poeziya örnəkləri dərc olunacaq.
14. Ədəbi-bədii yaradıcılığınızda son zamanlar hansı yeniliklər olub?
Ədəbi-bədii yaradıcılığımda son zamanlar bir sıra yeniliklər olub.Şeirlərim Azərbaycan türkcəsindən Türkiyə türkcəsinə tərcümə olunub.Dərc olunmaq üçün qardaş Türkiyənin Tokat şəhərində fəaliyyət göstərən Tokat Şairler ve Yazarlar Derneğinin mətbu orqanı “Kümbet” dərgisinə, “Ziyalı Ocağı” İctimai Birliyinin mətbu orqanı “Ziyalı Ocağı” jurnalına, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin mətbu orqanı “Ədəbiyyat qəzeti”nə, ədəbi orqanları “Azərbaycan”, “Ulduz” jurnallarına göndərilib.
Sentyabr ayı üçün bir şeir kitabım nəşrə hazırlanır.
15. Gənc yazarlara dəstək olmaqda hansı hissləri keçirirsiniz?
İlk şeirlər kitabım dərc olunan zaman hansı hissləri keçirdimsə, indi həmin hissləri keçirib Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində yaşayıb ədəbi-bədii yaradıcılıqla məşğul olan gənc yazarları ictimaiyyətə çatdırmaqda məmnunluq hissi keçirirəm.
16.Ədəbi-bədii yaradıcılığınızda yer alan ədəbi-bədii nümunələrinizin, poeziya örnəkəlrinizin əsas qayəsini nə təşkil edir?
Ədəbi-bədii yaradıcılığımda yer alan ədəbi-bədii nümunələrimin, poeziya örnəkləriminin əsas qayəsini Vətən sevgisi, Vətən qayəsi təşkil edir.
17. Ulu Tanrıdan Azərbaycan xalqına arzunuz nə olacaq?
Mən həmişə MÖHTƏŞƏM AZƏRBAYCANdan söhbət düşəndə deyirəm ki, bu Qarabağ problemi aradan qalxsa, dünyada AZƏRBAYCAN qədər yaşamalı, yazıb-yaratmalı ölkə yoxdur.
18. Sonda hansı şeirlərinizi əziz oxucularımıza ərmağan etmək istərdiniz?
Sonda əziz oxucularımıza söyləyəcəyim şeirlərimi ərməğan etmək istəyirəm:

DÜNYANIN DƏRDINI DAŞIDIN…

Xeyirxah insan, təmannasız cərrah, M.Arazın və
bütövlükdə Azərbaycan poeziyasının yaxın dostu Hacı Cəfər həkimə

Bircə yol şöhrətə, şana uymadın,
Bir bölük dərd yatır sinənin üstə.
Dünya bax beləcə namərd dünyadı,
Çəkir qılıncını enənin üstə.

Çoxuna bu dünya sirli, müəmma,
Çoxuna yüyənsiz, yəhərsiz oldu.
Dünyanın dərdini daşıdın, amma,
Dünya dərdlərindən xəbərsiz oldu.

Mizan-tərəzisən əyriyə, düzə,
Hərə bir gözündə ələnib gedir.
Haçandı qarışıb gecən-gündüzə,
Hər anın min dərdə bələnib gedir.

Adın milyonların ümid nöqtəsi,
Ünvanın çoxuna qibləgah oldu.
Atadan, anadan, qardaşdan öncə,
Çoxunun dərdindən sən agah oldun.

Güvəndin həmişə öz adına sən,
Seçmədin uzağı yaxınlarından.
Son anda yetişdin imdadına sən,
Sənə xoflu-xoflu baxanların da.

Xəbis tab gətirməz bu böyüklüyə,
Içini, çölünü didər kin, ağlar.
Səninsə sübhədək yuxularında,
Milyon qaçqın ağlar, didərgin ağlar.

Bir qismi cənabdı, bir qismi paşa,
Bir qismi ivançı bu məmləkətin.
Yaşaya bilirsən oğlu ol, yaşa,
Oğrusu divançı bu məmləkətin.

Yaşaya bilirsən, di, buyur yaşa,
Bu qədər ah, nalə, fəğan içində.
Neçə nakam ömür vurulur başa,
Hər gün göz yaşları və qan içində.

Çoxunun kürsüsü ah-nalə üstə,
Çoxunun taxt-tacı qan üstündədi.
Üz tutub tanrıdan bir nicat istə,
Istə ki, məmləkət can üstündədi.

Nadana əyilən qəddin yox sənin,
Dosta baş verməyə hazır görmüşəm.
Qəlbin geniş olub, gözün tox sənin,
Səni öz nəfsinə nazir görmüşəm.

Sarsılma, ruhunu sarmasın kədər,
Qoluna, dizinə köməklərik biz.
Haqq üçün dünyanın sonuna qədər,
Düşüb dizin-dizin iməklərik biz.

Min karvan yolu var qaşının üstə,
Səni tanıyanlar bundan halıdı.
Bütün dostlarının başınan üstə,
Haqqın, ədalətin simvolu kimi
Sənin şəkillərin asılmalıdı.

1992-1993

HAVADAN AYRILIQ QOXUSU GƏLİR

Əbəsmiş dayanmaq bu yağış altda,
Qismətim yenə də qəhər olacaq.
Göyün ulduzları yır-yığış altda,
Yəqin ki, bir azdan səhər olacaq.
Gecədi, birtəhər sovuşub gedir,
Qarşıdan səhərin qorxusu gəlir.
Özümü öyrədim ayrılıqlara,
Havadan ayrılıq qoxusu gəlir.

Dan yeri ayrılıq doğdu bu səhər,
Bu sərsəm doğuşdan, qəfil doğuşdan
İçimə ayrılıq toxumu düşdü,
Bilmədim azımı, çoxumu düşdü.
Gözümdən süzülən göz yaşıdımı,
Yoxsa ki, bir əlçim yuxumu düşdü.
Bəlkə ona görə səkilərin də,
Otun da, daşın da, kol-kosların da.
Gecəni yatmayan bu «dostlar»ın da
Qapanır gözləri, yuxusu gəlir.
Özümü öyrədim ayrılıqlara,
Havadan ayrılıq qoxusu gəlir.

Ağlaya bilmirəm ağac gözüylə,
Çiçək gülüşüylə gülə bilmirəm.
Nə məndən bir yolluq sağ qalan olmaz,
Nədəki, bir yolluq ölə bilmirəm.
Göz yaşım gözümdə donub haçandı,
Çətini hər şeyin sonunacandı.
Ölməyin, qalmağın sonu bəllisə,
Hər şeyin cilidi, donu bəllisə,
Bəs niyə hayana əl ətıramsa,
Əlimə hicranın yaxasa gəlir?
Özümü öyrədim ayrılıqlara,
Havadan ayrılıq qoxusu gəlir.

TƏCNIS

Sinəmi bir atəş yandırıb yaxır,
Haçandı bir nazlı gözəldən düşüb.
O gündən günlərim saçım rəngində,
O gündən saçıma gözəl dən düşüb.

Vəsf etdim hüsnünü gəlincə, gülüm,
Gəz sinəm üstündə gəl, incə, gülüm.
Dönüb bu yerlərə gəlincə, gülüm,
Baxıb görərəm ki, göz əldən düşüb.

Vurula bildinsə dərdindən belə,
Xoş olar soysalar dərimdən belə.
Oday, bar-bəhrini dər indən belə,
Sevgi bağçasına gözəl dən düşüb.

Vaqif Səmədoğlu: “…təki bu üşütmə canımdan çıxsın”

Onunla söhbət etmək, pıçıltılı səsi ilə ağır-ağır danışmağına qulaq asmaq şeir dinləmək kimi gəlib mənə həmişə. Bu nurani insanın təmkini, jestləri, hərəkətləri, ətrafı seyr eləməsi, yeriyərkən addımlarını saxlayıb qarşıdakı ağaca, qədim bir tikiliyə diqqət kəsilməsi də bir poeziya nümunəsidir haradasa.
Şeirləri müasirlərinin və sələflərinin şeirlərindən tam fərqlidir. Amma o da düzdür ki, özündən sonra gələn ədəbi nəslin nümayəndələrindən ona bənzəmək, onun açdığı ədəbi cığırlarla hərəkət etmək istəyənlər də az olmadı. Haqqında bəhs etdiyim, şeirləri ilə çoxsaylı oxucuların şairinə çevrilən Vaqif Səmədoğlunun bir zamanlar açdığı o cığırlar artıq böyük, geniş bir yola çevrilib. Onun öz yolu, öz üslubu var, təkcə şeirdə və dram əsərlərində yox, elə ömrünün arxada qoyduğu illərinin başqalarından fərqlənməsi ilə… Bunu onun yaradıcılığına və həyat tərzinə bələd olanlarla söhbətində də hiss edirsən.
Vaqif Səmədoğlu həmişə maraqlı, öyrənilməsi daha çox istənilən yaradıcı bir şəxsiyyət olub. O, şeirlərinin, imzasının arxasında heç vaxt gizlənməyib. O, həmişə şeirlərinin “içində” olub, şeirləridəki oxucunun – xalqın dilində danışıb. Buna görə də həqiqətən XALQ ŞAİRİdir…
Vaqif müəllimlə görüşüb virtualaz.org üçün müsahibə almaq istəyimi razılıqla cavablandırsa da bunun gerçəkləşməsi bir qədər yubandı, çox yox ha, eləcə bir qədər. Şairin səhhəti əl vermirmiş demə. Soyuqlamışdı bir az, indi Allaha şükür, hər şey qaydasındadır.
Vaqif Səmədoğlunun uzun-uzadı suallarımıza cavabları çox qısa oldu, sanki o, bu sualları qabaqcadan bilirmiş kimi özünəməxsus şəkildə qısa, amma tutumlu cümlələrlə cavablandırdı.
– Vaqif bəy, xoş gördük. Necəsiniz? Siz həm ədəbi yaşınıza, həm də görünüşünüzə görə mənim babam yaşdasınız. Sizə “baba” desəm, yerinə düşərmi? Siz ədəbi aləmin babası olmaq istərdinizmi?
– Hə, Tural bala, baba da deyə bilərsən. İstəyirsən mənə lap “Ded Moroz” da de, təki bu üşütmə canımdan əl çəksin (gülür). Ədəbi aləmin babası olmasam da gənclər, gənc yazarlar mənə baba deyir.
– Sizcə, bu gün ədəbiyyatımızın halı necədir, dünya ədəbiyyatı ilə ayaqlaşa bilirmi?
– Sən əminsən ki, mənim dünya ədəbiyyatından tam xəbərim var? Bizimki də varlıq deyil ki, birmənalı qiymət verəsən. Odur ki, məni bu sayaq suallarla ritorik cavablar verməyə çəkmə, balam.
– Bəzən yaşlı nəslin nümayəndələri gənc yazarlara münasibət bildirəndə onların “ipə-sapa” yatmamasından bəhs edirlər. Necə düşünürsünüz, bu gənclər və qocalar savaşının ədəbiyyata xeyri dəyirmi?
– Nəsillər qarşıdurması bu gün başlamayıb. Hər dövrdə olub və olacaq…
– Aydındır ki, bütün dövrlərdə bu belə olub, əvvəlcə bütləri qırmağa səy göstəriblər, yaşa dolduqca isə həmin bütlərə sitayiş olunub. Sizin ədəbi taleyinizdə necə olub? Özünüzdən qabaqda gedən ağsaqqaları ədəbi müstəvidə özünüzdən arxada görmüsünüzmü?
– Mən də insanam, mən də bəzən öz uğursuzluğumda başqasını günahkar saymışam.
– 60-cılar ədəbi nəsli əslində dövrünün yeni fikirliliyi ilə tanındı və sevildi. Bu gün tarix təkrar olunurmu, yoxsa ədəbi əxlaq deyilən bir deyimə sizin gənclik illərinizdəki kimi riayət olunmur?
– Tural bala, hər dövrün ədəbi nəsli yenilik gətirir. Ədəbiyyat yenilikdən ibarətdir. Ədəbiyyat çərçivələrə sığmır.
– Vaqif bəy, siz həm də musiqi təhsili almısınız, pianoçusunuz. Şeirlərinizdə ilk baxışdan görünməyən, duyulmayan ritm, melodiya var. Təsadüfi deyil ki, sözlərinizə yazılan bütün mahnılar bu gün də diridir, unudulmur, ifa olunur, sevilir. Musiqiyə bağlılığınızın şeirlərinizin yazılmasında hər hansı bir təsiri olubmu?
– Mənim balam, hər sözün öz musiqisi var, amma təəsüf ki, hamısı qulaq oxşamır…
– Böyük Səməd Vurğunun oğlusunuz. Yeniyetməlik dövrünüzdə dahi bir şəxsiyyətin oğlu olmağınız sizi tay-tuşlarınızdan nə ilə fərqləndirirdi?
– Mən Səməd Vurğunun oğlu olaraq yox,öz taleyimi yaşamışam, əzizim…
– Adama elə gəlir ki, sizin dostlarınız yalnız tanınmış adamların övladları olub. Səməd Vurğunun, Sabit Rəhmanın, Rəsul Rzanın oğlanları, indiki deyimlə desək, “Sonanın uşaqlarına” niyə qoşulmurdu?
– Mənim dostlarım sırf ədəbiyyatçılar deyil. Düzdür, ədəbi mühitdə yaxın dostlarım çoxdur. Dostlarımı tanınmışlara görə seçmirəm.
– Mərhum qardaşınız Yusif Səmədoğlu sevilən xalq yazıçısı idi. Atanızın “Komsomol” poemasına çox gözəl bir ssenari yazmışdı. ”Yeddi oğul istərəm” filimində siz özünüzü hansı komsomolun yerində hiss edərdiniz?
– Mən o poemanın bəzi qəhrəmanlarına əmi demişəm. Dünyadan peşman gedənlər də oldu, mübarizələrinin hədər olduğunu sananlar da.
– Yusif Səmədoğlu ilə qardaşlıqdan o yana gedə bilmişdinizmi? Yəni siz onunla dost ola bildinizmi? Qardaşınızın yaşca böyük olması sizinlə onun arasında qan qohumluğundan başqa bir yaxınlığa şərait yaradırdımı?
– Yusiflə dost, sirdaş da olmuşuq hər zaman.
– Vaqif müəllim, sizin rəhmətlik bacınız Aybəniz xanım atanızın ev-muzeyinin direktoru idi və doğulub böyüdüyü evdə tez-tez olurdu. Bəs siz necə, o evə tez-tezmi baş çəkirsiniz?
– Ev-muzeydə oluram. Amma biz yalnız o evdə böyüməmişik, bizim başqa mənzillərimiz də olub.
– Səməd Vurğun sağlığında əfsanələşmişdi. Haqqında çoxlu söhbətlər var və sözsüz ki, bu da xalq sevgisindən irəli gəlirdi. Bütün dövrlərdə də bu olacaq. Sizdən bir söz soruşmaq istəyirəm, atanızın sizdən, qardaşınızdan, bacınızdan incik olduğu zamanlar olubmu?
– Aramızda ciddi inciklik olmayıb. Ata-bala münasibətləri olub.
– Vaqif baba, vaxtınızı aldım. Sonda “Bir axşam taksidən payıza düşən şair” bu söhbətimizdə ovqatında bahar axşamının havasını hiss edə bildimi?
– Fələk, qurban olduğum, bizi neçin ayırdı?!
Oxuma o nəğməni, mənim havam ayrıdı…
Tural, mənim havam həmişə ayrı olub…

***

Belə, havası ayrı olan Vaqif baba ilə söhbətimiz fələyə müraciətlə də bitir. Sən demə, başqa yazarlardan fərqləndirdiyim, özüm üçün seçib ayrdığm şairin havası da ayrı imiş. Bu hava hansısa musiqinin dili ilə dinləyiciyə çatdırılan hava deyildi, bu hava nə hava idisə, ömrünün ixtiyar vaxtlarında, baba çağlarında bir şairin ürəyinin həzinliyini, kövrəkliyini sezdirən, seçdirən, sevdirən hava idi. Mən o havanın qərib bir hava olduğunu sezmişdim, şairimizi fərqli şair olduğuna görə sevmişdim də. Bəlkə də verdiyim suallara beləcə qəmgin, yorğun səslə qısaca cavab verməsi də şairin havasının həmişə ayrı hava olmasından irəli gəlirdi…

Şair Vaqif Səmədoğlu ilə baba-nəvə söhbətini Tural Balabəyli elədi

Hacıxanovlar ailəsi

Əziz oxucular, bu hekayə deyil! Pirallahı rayonunda mənimlə qonşu olan bütün insani xüsusiyyətlərə layiq olan gözəl ailə başçısı Hacıxanov Atlıxan və onun həyat yoldaşı Səadət xanım.
Hacıxanovun iki gözəl və tərbiyəli övladları var.Bir qız, digəri oğlan.Oğlu Oqtay qürurlu və laqiyli atadır.Bu ləyaqət və qürur ona, əlbəttə, atasından keçib.Oqtayın həyat yoldaşı Cəvahir xanım hərbi qospitalda işləməsinə baxmayaraq, vətənə tərbiyəli və cəsur əsgər böyüdür.Hacıxanovun qızı Kristina ailəlidir.Nəhayət. yoldaşı Namiq bəylə 2013-cü il avqust ayının 12-də evliliklərinin 12 ili tamam olur.Bu münasibətlə bir xanım yazar kimi onları təbrik edir, Allahın bütün gözəlliklərindən pay olmasını arzu edirəm.Mən onlarla qonşu olmağıma baxmayaraq, hamısı mənə “Salatın xanım”-deyə müraciət edirlər.Bu tərbiyə, əlbəttə, ailənin başçısı Hacıxanovun düzgün idarəçiliyindəndir.Kristina uşaqları o qədər düzgün tərbiyə edib ki, uşaqlar nəyə toxunmazdan əvvəl “olarmı?”-deyə müraciət edirlər.Ailənin böyük oğlu Teymur o qədər şirin və tərbiyəli uşaqdır ki, ona “yox”-demək olmur.Teymurun kiçik qardaşı nə qədər dəcəl olsa da, öz şirin hərəktləri ilə hər kəsi özünə heyran edir.Hacıxanovun həyat yoldaşı Səadət xanımın bu ailədə böyüyən uşaqların tərbiyəsində xüsusi yer var.Səadət xanım özü o qədər maraqlı xanımdı ki, onunla bir ömrü incimədən başa vurmaq olar.Mən bir yazar xanım kimi bu ailəyə ən böyük xoşbəxtlik olan can sağlığı arzu edirəm.Uca Allahdan Hacıxanovlar ailəsinə bütün gözəlliklərdən pay olsun.Amin!

 

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, “Hüseyn Arif” Ədəbi Birliyinin sədri, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin Sumqayıt şəhər təşkilatının elektron orqanı Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Fəxri sədri, Çağdaş Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi və istedadlı şairi Saqif Qaratorpağın “Şamın kölgəsində” adlı ilk şeirlər kitabı 2006-cı ildə Bakı şəhərində “Adiloğlu” nəşriyyatı tərəfindən 124 səhifə olmaqla 200 tirajla dərc olunub.Kitabın redaktoru Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Prezident təqaüdçüsü, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin Sumqayıt şəhər təşkilatının elektron orqanı Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Məsul Katibi,  Əli Kərim adına Sumqayıt şəhər Poeziya Klubunun direktoru, Çağdaş Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi və istedadlı şairi İbrahim İlyaslı, ön sözün müəllifi Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Qazax Bölməsinin sədri, Əməkdar İncəsənət Xadimi Barat Vüsaldır.

Mənsub olduğu ədəbi nəsil içərisində öz ruhu, öz nəfəsi, öz deyim tərzi ilə seçilən bu imza əsl poeziyanın dərkinə varanlara yaxşı tanışdır.Duyğularını və düşüncələrini səmimiyyətlə, poetik, rəvan, obrazlı bir dillə qələmə alması Saqif Qaratorpağın şeirlərini daha oxunaqlı edir.İnanırıq ki, “Şamın kölgəsində” Saqif Qaratorpağın oxucuları ilə əsl görüş yerinə çevriləcək.