Category: Azərbaycan ədəbiyyatı

İllər təravəti üzdən siləndə
saçalara dən yenər, gözə çən düşər,
qocalıq şuxluğa üstün gələndə
adamlar özünün gözündən düşər,

Ürəyi tez sınar, küsü saxlayar,
hər an bir dayağa ümid bağlayar,
qəlbdə biri gülər, biri ağlayar-
gözyaşı hər iki gözündən düşər,

Yazıqlar halına yamaq olanın,
əpriyib, büzüşüb yumaq olanın,
şamına gənclikdə bihaqq olanın
alov yad ocaın közündən düşər,

Qorxar gecələrdən- qaş qaralanda,
sözdən-söhbətlərdən can yorulanda,
hərdən doğmalarla aralarında
qırğın damaq qıran sözündən düşər,

Xeyli fərqlənsə də həyat nağıldan,
yetər ki, gəlmısin bəla ağıldan,
Şair, çox danışma qocalığından,
ölüm qaralayıb- izinnən düşər…

Elə bil ki, O, Əsliydi, mən-Kərəm,
aman Allah, baş verənlər nəyidi?
Düşünürdüm-“Onsuz ömür sürmərəm”,
cavan udim; ağlım kəsən bu idi,

Rast gələndə lal olurdum; nə deyim?
boş xülyaydı saçlarını hörməyim,
ara-sıra qaş-qabaqlı görməyim
həmin anda şivən idi, vay idi,

Qəlbdəkinə düşə bilir köz hardan?
Sanki, vücud alov çəkir bahardan,
elə bil ki- zühr etmişdik məzardan;
mən Məcnuna, O, leyliyə tay idi,

Uduzmazdım- taley cığal oynadı,
nə deyəsən?- Dünya- belə Dünyadı,
bir yad oxla sındı eşqin qanadı,
bəlkə atan- qismət çəkən yay idi?

Könlüm quşu qanad çalmaz sənsiz bir an, Azərbaycan.
Xoş günlərin getmir müdam xəyalımdan, Azərbaycan.

Səndən uzaq düşsəm də mən eşqin ilə yaşayıram,
Yaralanmış qəlbim kimi qəlbi viran Azərbaycan.

Bütün dünya bilir – sənin qüdrətinlə, dövlətinlə
Abad olub, azad olub mülki-İran, Azərbaycan.

Bisütuni-inqilabda Şirin-vətən üçün Fərhad
Külüng vurmuş öz başına zaman-zaman, Azərbaycan.

Vətən eşqi məktəbində can verməyi öyrənmişik,
Ustadımız deyib “heçdir vətənsiz can”, Azərbaycan.

Qurtarmaqçün zalimlərin əlindən Rey şümşadını
Öz şümşadın başdan-başa olub al qan, Azərbaycan.

Yarəb, nədir bir bu qədər ürəkləri qan etməyin,
Qolubağlı qalacaqdır nə vaxtacan Azərbaycan?!

İgidlərin İran üçün şəhid olub, əvəzində
Dərd almısan, qəm almısan sən İrandan, Azərbaycan.

Övladların nə vaxtadək tərki-vətən olacaqdır?
Əl-ələ ver, üsyan elə, oyan, oyan, Azərbaycan!

Bəsdir fəraq odlarından kül ələndi başımıza,
Dur ayağa! Ya azad ol, ya tamam yan, Azərbaycan!

Şəhriyarın ürəyi də səninki tək yaralıdır,
Azadlıqdır mənə məlhəm, sənə dərman, Azərbaycan!

Mən öz qardaşıma mehman gələndə

Bir qələm, bir dəftər, bir can gətirdim.

Bir şair könlünün arxalandığı…

Ləkəsiz, boyasız vicdan gətirdim.

Ucuz tutmasınlar bu sovqatımı,

Hissimi, duyğumu, ehsasatımı…

Mən öz varlığımı, öz həyatımı

Doğma qardaşıma qurban gətirdim.

Ürək daş deyildir, bir parça ətdir,

Bəs onu yaşadan hansı qüdrətdir?

Bir arzu, bir ümid, bir məhəbbətdir,

Mən o məhəbbətdən nişan gətirdim.

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Prezident mükafatçısı, Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının BAKI Bürosunun Rəhbəri

Daha bitdi, gözün aydın.
Sevindinmi, şad oldunmu?
Mən hələ bir viranəyəm,
Sən özün abad oldunmu?

Yollarımdan gözünü çək,
Son çırpınış nəyə gərək?
Ömrümüzün sonunadək —
Ölüyük, rahat oldunmu?

Sən məndə bir dərin quyu,
Lildir, bulanıqdır suyun.
Mən qurbanlıq qara qoyun,
Ye, ağzında dad oldummu?

Tanrı, mən gerçəkmişəmmi?
De, cəzamı çəkmişəmmi?
Yetəridək çökmüşəmmi?
Bəxtimdən azad oldummu?…

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Prezident təqaüdçüsü, Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Baş redaktoru.

Çoxlarının öyündüyü yoxuşdu.
Çoxlarının göründüyü duruşdu.
Çoxlarının süründüyü nə xoşdu.
Çoxlarının etibarı boşdu, boş!

Çoxlarının sultanlıqdır həvəsi,
Çoxlarının sözə çatmır nəfəsi.
Çoxlarının məhəbbətdə qəfəsi,
Çoxlarının intizarı boşdu , boş!

Çoxlarının sözü dəyərləndirir.
Çoxlarının sözü dəyər endirir.
Çoxlarının sözü diyirləndirir.
Çoxlarının ixtiyarı boşdu, boş!

Çoxlarının əqidəsi çolaqdır,
Çoxlarının rabitəsi qulaqdır.
Çoxlarının abidəsi ulaqdır.
Çoxlarının ixtisarı boşdu, boş!

“Gənc Ədiblər Məktəbi”nin müdavimi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin (AYB) üzvü, Azərbaycan Respublikası Prezidenti təqaüd fondunun təqaüdçüsü, Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının GƏNCƏ Bürosunun Rəhbəri

Gedirsənsə, neyləyək, get,
Yollarını kəsirəm ki?
Asta-asta ölürəm də,
Hara tələsirəm ki?!

Məndən apardığın nədi?
Bir göstər görüm nəyin var?
Gözlərimdə, ürəyimdə
Əcəb, yaxşı ölməyin var.

Hələ göynəyir sinəmdə,
Unutmasın yaram səni.
Qorxuram keçəm səhvindən,
Yenə bağışlaram səni.

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü,

Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Baş redaktoru.

Birinci addım: tərketmə

Güclü hisslərin olduğu yerdə xoşbəxtliyə yer yoxdur. Bəzən düşünürəm, məgər insan yalnız öz hisslərindən zövq alır və bu hissi yaşadığı üçün özünü xoşbəxt hiss edir. Güclü, əlçatmaz məsafəli bir hissi yaşamaqsa hər insana nəsib olmur.

Məsafə… Əvvəllər bu sözü önəmsəməzdim, lakin indi beynimdə ən çox gəzib-dolanan, məni incidən bir sözə çevrilib – məsafə. Önəmli olan onun yaşamasıdır, səndən uzaq olsa da yaşaması… Bu gün məsafəli sevgiyə bir tamaşaçı gözü ilə baxıb, olanları dərindən hiss edərək düşündüm, sanki özüm yaşayırmışam kimi qəbul edərək…

İki sevgili, lakin insan deyil, hər gün gördüyümüz, bəzən əhəmiyyət vermədiyimiz ağaclar… Həmin ucqar kəndin kənarındakı torpaq sahəsində bu iki ağacdan başqa ağac gözə dəymirdi. Bu ağacları sahənin yaxınlığındakı evin sahibi əkmişdi. Yay günlərində əkin-biçin işlərində günəşdən daldalanıb kölgəsində dincələcəkdi. Onları yanaşı deyil, aralı – məsafəli əkmişdi. Uzaqdan seyr edə, görə bilirdilər bir-birlərini bu iki kiçik ağac. Amma ümidlərini üzmədən gözləyirdilər. Hər il bir az daha böyüdükcə yaxınlaşırdılar, qol budaqları artdıqca sevinirdilər. Günbəgün, aybaay, ilbəil məsafələri geridə qoyurdular. Ümidlə yaşayaraq, qovuşacaqları günü gözləyərək böyük, yetkin ağac olmuşdular artıq.

     Yaz gəldi, daha da uzadı budaqlar, lakin qovuşmalarına bir yaz daha gərəkdi sevgililərin. Bunun üçün qarlı şaxtalı daha bir qış keçirməli idilər. Ancaq eyni havadan qidalanmaq, bir-birlərinin hər il yaşıllaşıb çiçəkləməyini görmək yetərli idi sanki. Güclü hisslərə sahib olub dilə gətirmədikləri halda bunu hiss etdirə bilirdilər bir-birlərinə sevgililər.

     Sərt qış özünü yetirmişdi. Vaxtilə bu ağacları torpağa qovuşduran evin həyətindən bu dəfə əlibaltalı, mişarlı gənclər peyda oldu hardansa. Tərəddüd eləmədən ağaclardan birini kökündən baltalayıb apardılar… Dilsiz-ağızsız sevgili heç nə deyə bilmədi… Yalnız həmin evin damından çıxan tüstüyə baxıb ağladı səhərə qədər. Çarəsiz və dərdli…

Zaman öz işini görürdü. Yenə yaz gəlmişdi. Ancaq tək qalan sevgili əvvəlki kimi yarpaqlayıb-çiçəkləməmişdi. Bir həftəyə yaxın idi ki, tənha ağacın kölgəsinə sevgili olan qız-oğlan da ayaq açmışdı. Ağacın üstünü cızıb öz adlarını yazsalar da, tənha ağac ağrı hiss etmirdi. Onu incidən bu iki sevgilini birlikdə xoşbəxt görmək idi. Budaqları yavaş-yavaş quruyurdu. Hər yoldan keçən qurumuş budaqlardan qırıb yerə-göyə tullayırdı. Və yenə qış və yenə o insanlar… Ancaq daha ağlamırdı tənha ağac. Həmin insanları görəndə bu dəfə sevindi. Hər gün ölüb-dirilib əzab çəkməkdənsə, birdəfəlik məhv olmaq, bu əzabdan qurtulmaq istəyirdi. Balta boynuna dayananda son dəfə sevgilisi ilə birlikdə keçirdiyi axırıncı baharı xatırladı və onun üçün də qaranlıq çökdü…

Bunları düşündükcə məncə insan bircə qənaətə gələ bilər: Ondan uzaqda olsan da, aranızda məsafələr olsa da, onunla eyni kainatı, eyni havanı, eyni hissi paylaşmaqdan xoşbəxtlik hissi duymalısan. O yaşadıqca sən də varsan.

İkinci addım: qovuşma

Bəzən təbiətin özü məsafələri yox etmək üçün bizə ikinci həyat, ya da ikinci şans verir…

…Torpaq sahələrindən birində, bir ailə taxıl səpir, balaca uşaqlarsa oyana bu yana qaçaraq oynayırlar. Gizlənpaç oynayan uşaqlardan biri – balaca qız otların içində gizlənməyə çalışarkən otlardan heç seçilməyən yenicə baş qaldırmış ağacın üstünə oturub onu qırdığının fərqinə varmır. Balaca qız təbiətən ağacları çox sevirdi, amma indi xəbər tutunca çox pis oldu bapbalaca ağacın qırılmağına. Cibindən dəsmalını çıxarıb qırılan budağı yerinə ilişdirib bağladı. Evdən gətirdiyi yer-yeməyin içindən su gətirib ağaccığazın dibinə tökdü.

Buğda artıq cücərməyə başlamışdı və atası hər dəfə buğdanı suvarmağa gələndə balaca qız da ona qoşulub gəlir, artıq böyümək üzrə olan ağaca qulluq edirdi. Hər qış gələndə donmasın deyə ağacı yaxşıca bükürdü. Aylar dönüb il olurdu. Balaca qız böyüdükcə ağaccığaz da onunla bərabər ilbəil boy atırdı. Artıq balaca deyildi, qollu-budaqlı söyüd olmuşdu. Amma çox tənha idi söyüd… Ətrafında başqa ağac yox idi, ancaq insanlar. Bircə tanıdığı vardı, bu da ona qulluq edən qız idi. Möhkəm dost olmuşdular. Qız günəşdən gizlənəndə onu meh vursun deyə ağac budaqlarını əsdirərdi, yağış yağanda budaqlarını sıxlaşdırıb qızı gizlədərdi. Qız olmayanda budaqlarını kefsiz-könülsüz sallayardı; onu görəndəsə sevincindən yarpaqlarının hamısı xışıldayardı.

Günlərin birində qız bəyaz gəlinlikdə gəldi ağacın yanına, bu dəfə tək deyildi sevgilisi ilə gəlmişdi. Sevgilisinə ağacını göstərdi, sonra vidalaşıb ağacı öpdü. Sevgilisinin əlindən tutdu və tərəddüd etmədən qayıdıb getdi. Ağac bu gedişin son olduğunu bilirdi və ağlayırdı. Hər budağından, hər yarpağından tökülən yaş damcıları öz köklərinə axırdı, sanki özünə təsəlli verməyə çalışırdı.

…Gələcəyini ümid edərək gözü yolda qalmışdı söyüdün, ancaq qızdan xəbər yox idi. Ağaca qulluq edəcək, bəlkə də onun varlığından xəbərdar olan başqa heç kim də yox idi. Tənhalığa qərq olmuş ağac günü-gündən qurumağa başladı. Günlərin bir günü bərk tufan qopdu və ağacı kökündən çıxartdı. Qız özünü yetirdi, ancaq artıq gec idi… Ağacının can verdiyini başa düşən qızın sanki ürəyi dağlandı, haldan-hala düşdü. Qəfildən ağacın kök tərəfindən balaca söyüdün cücərdiyini gördü. Gözlərinə sanki işıq gəldi. Bu ikinci həyat, ikinci şans demək idi… Gözünün yaşını silə-silə balaca söyüdü ana kökdən ayırıb özü ilə apardı. Yaşadığı evin həyətinə gətirib ən gözəl guşəsində torpağa basdırdı.

– İllər keçəcək, böyüyüb anandan da qollu-budaqlı olacaqsan. Biz həmişə birlikdə yaşayacağıq. Uşaqlarımız səninlə, balaca söyüdlərinlə dost olacaqlar, – qız balaca söyüdə pıçıldayıb sevgilisinə sarıldı.

2013, iyul

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Prezident mükafatçısı, Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının BAKI Bürosunun Rəhbəri

Səni xatırlamaq istədim bu gün,
İllər xatirəmin üstünə kölgə.
İki yad adamıq, bilirəm, ömrüm,
Dünyada hər kəsdən tənhayıq bəlkə.

Səni xatırladım gülüşlərinlə,
İçimə qəribə ağırlıq çökdü.
Doldu gözlərimin qəm buludları,
Getdiyim hər yerə xatirə tökdü.

Hər yer xatirənmiş, mənsə fikirli,
Neçə il yaşadım bundan xəbərsiz.
Sən demə, dünəndə ilişib qalan,
Qanadı qırılmış xatirəyik biz.

Ömründə nə idim – sevinc, səadət?
Yoxsa ki bəxtinə hopan çənmişəm?
Sən demə, mən səni unutmamışam,
Təpədən dırnağa xatirənmişəm…

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Prezident təqaüdçüsü, Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Baş redaktoru.

Nə qədər günah tapdım kipriyində, gözündə.
Barmağının izini sildim, təmiz olmadı.
Silah dodaqlarından ikicə kəlmə atdın.
Güllələr mat qaldılar, bax gör ölən olmadı?

Bu ölüm qurtuluşdu,- ölüm qurtuluş deyil.
Sözlər intihar ipi,- intihar da iş deyil.
Şeir adlı namələr bir növ bildiriş deyil?
Mesajlar çoxaldılar ; görüb gülən olmadı.

Bəzi dərdlər qurumur,insanı dərd qurudur
Xatırlayandı yaddaş, bir də gördün – unudur.
İçimə bir qurd düşür,quduzlaşır qudurur-
Səni o qurdla boğdum, amma, gömən olmadı.

Könüldən dərd almağı öyrənmədi insanlar.
Arxada xatirələr dərdlərimə əl sallar.
Bir sevgi yaşadım ki,şahid oldu nisanlar.
O sevginin külündə məni görən olmadı?

“Gənc Ədiblər Məktəbi”nin müdavimi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin (AYB) üzvü, Azərbaycan Respublikası Prezidenti təqaüd fondunun təqaüdçüsü, Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının GƏNCƏ Bürosunun Rəhbəri

* * *

Onda payızdı havalar,-
Qış da oldu, yaz da oldu.
Bitdisə, nə fərqi günah
Sizdə oldu, bizdə oldu.

Həsrətin yol yorğunudu,
Ürəyimə dinc düşübdü.
Dörd divarın içində
Mənə bircə künc düşübdü.

Nədir ki, bu bəlirsizlik,
Ya tut məni, ya at məni.
Sənin dalınca göndərsəm,
Yarıdarmı həyat məni?!

* * *

Bir addım irəli, bir addım geri,
Yenə eyni çıxır yolların sonu.
Mənə bu havada üşümək qalır,
Bir də ki, bir də ki, düşünmək onu.

Təzədən doğulur bu ruh, bu bədən,
İlahi, silinir yadım, yaddaşım.
Əlim telefona gedir, qayıdır,
Görən nə düşünür xəttin o başı?

Gecənin yarsına qurum saatı,
Oyanım darıxım, yatım darıxım.
Bu yaşda ərköyün ruhun başını
Bilmirəm mən necə qatım… darıxım.

Ya bir də görməsəm, məni sevməsə?
Əsən ürəyimdi, yel deyil əsən.
Mən elə bilirəm səadət odu,
O nə bilir, necə bilir, görəsən?

Tarix üzrə fəlsəfə doktoru, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Fərdi Prezident təqaüdçüsü

Doğum günümə yazdığım şeir:

Yenə dolum başladı, yenə yaş üstünə yaş,
Ömrüm qum saatında əriyir yavaş-yavaş.
Ruhum inad eyləyən bir uşaq sayağıdır,
Ürək ki var, dünənin sınıq oyuncağıdır…

Nə keçmişə əl çatar, nə gələcək bir liman,
Bircə anlıq işığam, zülməti yırtan zaman.
Öz içimə qonağam canımın süfrəsində,
İçim içimi yeyir, bir köç ərəfəsində…

Nə gələn var, nə gedən, yol mənəm, yolçu mənəm,
Yol da uzanıb gedir, yolun əlacı mənəm.
Zaman kor bir dəyirman, üyüdür hər anımı,
Mən bir toz zərrəsiyəm, bürüyür dörd yanımı.

Ulduzların dili lal, göy üzü bir dar qəfəs,
Varlıq — iki yoxluqdan borc alınan bir nəfəs.
​Gözümdən sual yağır, mən hara, bu yer hara?
Sirr mənəm, sirdaş mənəm, kim məni çəkir dara?

Məkan əbədiyyətin içində bir sancıdır ,
Varlığım yoxluğumun gecikmiş sevincidir.
Yer üzü bir aynadır, məni də bağlayarmı?
Mən sındım, ayna qaldı… Aynalar ağlayarmı?

09.02.2026

Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Baş redaktoru

– Sara! Qapını aç, Sara!

– Nə olub, ay qızım? Niyə qapını elə döyürsən? – qonşu qadın öz qapısından təlaşla boylandı.

– Sara… Saranı görən olub səhərdən? – Fidan qadının cavabını eşitmək üçün səbirsizləndi.

– Yox… Dünən də görməmişəm. Bir neçə gündür görünmür. Amma sən axı…

– Hə, mən hər gün gəlirdim… Dünən heç yaxşı deyildi… Telefona cavab vermir, indi də qapını açmır, – deyib barmaqlarını hirslə çeynəməyə başladı.

***

– Hara gedirik?

– Görmürsən?!

– Hə… amma…

Saranın ayağı balaca məzar daşına ilişdi. Niyə bu qədər balaca idi? Boz rəngli məzar daşı. Üstündə balaca bir insan şəkli sanki oyulmuşdu. Çox balaca idi. Qəbir də balaca idi – sanki yeni doğulmuş körpəyə aid idi.

– Gözlə! – deyə qarşıda gedən rəfiqəsinə çatmağa çalışdı.

Bu Fidanın səsi idimi? Yox… sanki öz səsi idi. Öz gülüşü. Qarşıda gedən Fidan idi, amma deyildi də. Özünün daha balacaboy, daha yüngül, daha qayğısız variantı. Fidan hündürboy idi axı…

Qəbiristanlıqda adamlar vardı, amma Sara onların üzlərini seçə bilmirdi. Hamısı sanki siluet idi. Qəbirləri tapdalamamaq üçün diqqətlə addımlayırdı.

“Atam da burda olmalıdır…” deyə düşündü. “Onun yanına da gedərəm. Amma… mənim məzarım hardadır?”

– Gəl, – dedi qarşıda gedənə. – Gedək mənim məzarıma. Bir az kənardadır…

Sara nəhayət ona çatdı. Digər özü gülürdü. Üzündə qəribə bir rahatlıq vardı.

– Çox kənardayam… Uzaqdayam. Gələ bilməyib heç kim ziyarətə. Baxımsız qalıb məzarım… yəqin…

Bu sözləri Sara dedi, yoxsa yanındakı “o”? Səsi öz qulağına yad gəldi sanki.

Ürəyi sürətlə döyünməyə başladı. Əlindəki fotoplyonkanı açıb yenidən burdu, yığdı. Sanki vaxtı geri qaytarmaq üçün mexaniki bir hərəkət edirdi.

Ayaqları ağırlaşmışdı. Addım ata bilmirdi.

Yanındakı “özünün” qorxusunu hiss etmiş kimi sakit səslə dedi:

– Kaş həyat da fotoplyonka kimi geri qaytarıla biləydi… Bu sözləri deyən kimi Sara kürəyindən, tam ürəyinin arxasından bir üşütmə hiss etdi və gözlərini açdı.

– Sara!

– Qapını sındıraq!

– Kənara çəkilin!

Qapının o biri tərəfindən səslər gəlirdi.

Sara qalxıb qapını açdı. Fidan onu görən kimi boynuna sarıldı.

– Çox qorxdum! Çox qorxutdun məni!

– Mən də… – Sara pıçıldadı və onu qucaqladı. Sanki dünyanın bütün yükü bir anlıq çiyinlərindən götürüldü.

– Uzun zamandır yata bilmirdim, düşündüm bəlkə dərmandan bir neçəsini içsəm… o da belə oldu…

– Bir neçəsini? Yəni nə qədərini? Qorxutma məni!

– Narahat olma, canıma qıyacaq qədər aciz deyiləm…

Fidan səhərdən qapını döydüyünü, qonşuları yığdığını, nə qədər nigaran qaldığını danışırdı. Sara dinləyirdi. Amma əslində hələ də yuxunun içində idi.

O, günlərlə yeməkdən-içməkdən kəsilən, evdən çıxmayan Sara deyildi sanki.

Asta-asta özünü topladı. Duşa girib çıxdı. Saçlarını qurudub səliqəyə saldı. Özünə yaşıl çay dəmlədi.

Fidan ona qəribə baxırdı.

– Sən yaxşısan?

– Hə. Yaxşıyam. Daha da yaxşı olacağam, – dedi Sara.

Sonra birdən ciddi bir ifadə aldı.

– Seminarım var.

– Nə seminar? Nə danışırsan sən? Bu halda?

– Halıma nə olub ki?

– Sara…

– Qalx! Çox işimiz var – etiraz etməsin deyə Fidanın sözünü kəsdi.

Yaşıl çayından son bir qurtum alıb fincanı masaya qoydu və qapıya doğru qətiyyətlə addımladı.

***

Sara auditoriyaya daxil olan kimi gecikdiyinə görə üzr istədi. Səsi sakit idi. Hətta həddindən artıq sakit.

Kürsüyə keçdi. Zal demək olar ki, dolu idi.

Seminar gedirdi. Sara auditoriya ilə diqqətlə danışır, suallara cavab verir, məsələlər üzərində düşüncələrini paylaşırdı. Səsi sakit, ritmi nizamlı, amma hər sözündə auditoriyanı düşündürən bir enerji vardı.

Seminarın sonuna yaxın Sara üzünü yenidən auditoriyaya tutdu. Bir anlıq dayandı, baxışları zalın hər küncünü süzdü, sonra sakitcə dedi:

– İndi isə bir nümunə ilə mövzunu bir az daha aydınlaşdırmaq istəyirəm… Bir yuxu haqqında danışacağam. Təbii ki, anonim bir nümunədir.

(Anonim.)

Özü bu sözə içində acı-acı gülümsədi. Sonra yuxunu gördüyü kimi danışdı.

– Qəbiristanlıq… Qəbiristanlıqda çox adam var, amma heç kimin üzü seçilmir. Sanki hamı var, amma heç kim yoxdur.

(İzdiham içində tənhalıq…)

– Bu çox tipik simvoldur. Üzlərin görünməməsi insanın öz emosiyalarından dissosiasiya etməsini göstərir. Yəni, hiss var, amma əlaqə yoxdur.

Əlləri masanın üstündə sakit dayanmışdı. Heç kim onun barmaqlarının titrədiyini görmürdü.

– Daha sonra yuxuda balaca bir məzar görünür. Ölçüsü uşaq məzarı kimidir.

Zalda bir neçə nəfər qeydlər apardı.

– Bu, əksər hallarda uşaqlıq travmasına işarədir. İçimizdə basdırdığımız “uşaq mən”. Biz böyüdükcə onu susdururuq. Güclü olmaq üçün. Tərk edilməmək üçün. Sevilmək üçün.

(Sevilmək üçün nə qədər dəyişdin, Sara?)

– Yuxudakı ata fiquru. Yuxunu görən şəxsin atası illər əvvəl dünyasını dəyişmişdi. Köhnə “mən” onun ölümünü tam qəbullanmayıb, bir hissəsi hələ itki ilə barışmamışdı. Yuxuda onun yoxluğu göstərir ki, qorunma və dəstək ehtiyacı artıq fiziki deyil, daxili prosesdir. Yeni “mən” bu yuxuda həm uşaqlıq travmasını, həm də atanı itirməyi qəbul etməyə başlayır. Bu, transformasiyanın bir hissəsidir – köhnə və yeni versiyalar arasında inteqrasiya.

(Bilirəm… qəbul etməliyəm… barışmalıyam… Səni çox sevirəm, ata!)

– Yuxudakı digər detal – insanın öz məzarını axtarmasıdır.

Bir anlıq susdu. Zalda qəribə bir sakitlik yarandı.

– Öz məzarını axtarmaq nə deməkdir? Bu, köhnə identikliyin artıq funksiyasını itirdiyini göstərir. Psixika deyir ki: “Bu versiya artıq yaşaya bilmir.”

(Köhnə Sara… sən hələ də burdasan.)

– Maraqlı məqam odur ki, yuxu görən şəxs o məzarın “kənarda” olduğunu deyir. Uzaqda. Ziyarət olunmayan. Baxımsız.

Səsi bir az yavaşladı.

– Bu, çox vaxt insanın öz ehtiyaclarını illərlə ikinci plana atmasının nəticəsidir. Özünü kənara qoymaq. Özünü tərk etmək.

(Səni yalnız o tərk etməyib. Sən özünü daha əvvəl tərk etmişdin.)

Sara nəfəsini dərindən aldı.

– Bir başqa simvol isə fotoplyonkadır. Həyatı geri qaytarmaq istəyi. Keçmişə müdaxilə etmək arzusu. Bu, kontrol ehtiyacıdır. Çünki dəyişiklik qorxuludur.

(Köhnə versiyanı buraxmaq daha qorxuludur.)

Zaldan bir tələbə əl qaldırdı:

– Bəs belə yuxu görən insan nə etməlidir?

Sara ona baxdı. Baxışları sakit idi. Amma içində bir şey qırıldı.

– Qəbrin üstünə torpaq atmaq yox – onun qarşısında dayanmaq lazımdır, – dedi. – Qorxmadan baxmaq. Üzləşmək. Yas tutmaq. Çünki transformasiya silmək deyil. Transformasiya qəbul etməkdir.

Bir neçə saniyəlik sükutdan sonra davam etdi:

– Hər dəyişimin içində kiçik bir ölüm var. Amma bu ölüm fiziki deyil. Bu, köhnə “mən”in ölümüdür.

(Köhnə Sara, sən həqiqətən ölməlisən?)

Səsi yenidən sabitləşdi.

– Əgər belə bir yuxu görsəniz, bilin ki, beyniniz sizi qorxutmur. Hazırlayır. Bəli, hazırlayır. Nəyə? Bəzən insanın tutmalı olduğu ən ağır yas – başqasına yox, öz köhnə versiyasına tutduğu yasdır.

Sara lövhəyə tərəf döndü.

Markerı yenidən əlinə aldı.

“TRANSFORMASİYA” sözünün altından xətt çəkdi və altına yazdı:

Qəbul.

Yas.

Buraxmaq.

Sonra bir anlıq dayandı və əlavə etdi:

– Yeni identiklik seçimi.

Arxaya çəkildi.

– Transformasiya bir seçimdir.

Zalda qəribə bir hərəkətlilik yarandı. Seminar bitmişdi, amma heç kim tələsmirdi. Bir neçə nəfər yaxınlaşıb sual verdi. Biri qeyd etdiyi fikri dəqiqləşdirmək istədi. Digəri şəxsi bir vəziyyətindən danışdı. Sanki hamının içində danışılmamış bir “məzar” var idi.

Sara hamısını dinlədi. Gülümsəyərək qısa, konkret cavablar verdi. Əvvəlki kimi emosional deyil, amma məsafəli də deyildi.

Zal tədricən boşaldı. Fidan ona yaxınlaşdı.

– Saram… başqa cür idin bu gün, – dedi.

Sara çantasını açıb kağızlarını səliqə ilə yerləşdirdi.

– Mən də hiss etdim, – dedi sakitcə.

Telefonu çantaya qoymaq istəyəndə ekran işıqlandı. Buraxılmış zəng – “Sevgim”

Telefon yenidən titrədi. Fidan baxışlarını ondan çəkmirdi.

– Odur? – deyə astadan soruşdu.

Sara cavab vermədi. Sakitcə ekrana baxırdı. Barmağı isə tam ortada idi – nə yaşıl, nə də qırmızı düymədə. Zəng susdu. Sara bir anlıq dayandı. “Sevgim” adını sildi. Sonra adsız nömrəni qara siyahıya əlavə etdi və telefonu çantasına qoydu.

– Gedək? – dedi.

Fidan nə deyəcəyini bilmədi. Sadəcə başını tərpətdi.

Onlar birlikdə auditoriyadan çıxdılar.

Lövhədə hələ də bir söz qalırdı: TRANSFORMASİYA. Və ilk dəfə idi ki, bu söz Sara üçün nəzəri termin deyildi.

QALDI Kİ?

Dindirmirsən yenə məni-
yar, səbəbi nə oldu ki?
Sındır hicran çəpərini-
o getdiyin nə yoldu ki?

Boş keçir ömrün zamanı,
zülmət söndürür yananı,
eşitdin hansı yamanı-
“ağıl verən” kim oldu ki?

Zaman uzun- ömür gödək,
güc gəlir dartana-yedək,
Haqqı kimə ümid edək-
əmanət yeri vardı ki?!

Çönübdür çarxı cahanın,
sönməkdə şamı zamanın,
hara gedək? Bu Dünyanın
salamat yeri qaldı ki?

DÜNYA YENİDƏN QURULUR…

Zəhərlə doldu “külqabı”,
otağım tüstüylə dolur;
hər şeyin çıxır xarabı-
Dünya yenidən qurulur,

Dünya yenidən qurulur-
dadı qaçır ədəbin də,
qitələr sınıb-qırılır
“Super güclərin” əlində,

Dünya yenidən qurulur-
duyulmur məzlum gileyi,
puç olur, sınır, dağılır
xırda xalqların taleyi,

Dünya yenidən qurulur;
yer yox həşirə- haraya,
Tanrı, çarə qıl, nə olur-
qoyma Sənin qurduğunu
insan bildiyitək qura…

“Tarixdə bir gün: Vətən müharibəsinin 3-cü günündə Naxçıvandan Qarabağa on iki nəfərlik bir qrup yola düşdü. Bu günü çoxdan gözləyirdilər. Vətən də onları…”

– “Şuşanın dağları, başı dumanlı…” – gizir Əlövsət asta səslə zümzümə etdi. – Görəsən, indi də o dağlarda duman gəzir?

– Şuşanın dağları çox vaxt dumanlı olur, – mayor Danyeri dilləndi. – Çünki o dağlar dumanı özünə saxlayır… Naxçıvan dağlarının dumanı gün çıxan kimi dağılır…

– Şuşada olmusunuz?

– Hə, olmuşam, – mayor yaylığını çıxarıb alnını sildi. – “Üzündə illərin yorğunluğu var”, – Əlövsət düşündü.

– Mənim başım hərlənir, – gənc əsgər Səid Atabəyli dilləndi. – Elə bil hava azlıq edir.

– Təyyarə qalxanda olur, – kapitan Nadir Hüsülü sakit səslə dedi. – Keçəcək.

Gənc əsgər yaxasının bir-iki düyməsini açıb dərindən nəfəs aldı.

– Sizdə də belə olur?

– Bizim təzyiqimiz döyüşdə qalxır, oğul, – kapitanın üzündə yarımçıq təbəssüm oynadı. – Təyyarə nədir ki…

– Bilmirəm, belələrini niyə müharibəyə göndərirlər, – çavuş İsa Cəyirli öz-özünə deyindi, – ağciyərlərin yeri deyil ora.

– Sən, deyəsən, əsgərliyini yeni çəkməyə gəlmisən, – Əlövsət üzünü gənc əsgərə tutdu.

– Hə, mən aran rayondanam. Naxçıvana düşmüşəm. Sonra da xahiş etdim, məni cəbhəyə yazdılar. Amma… evdəkilər bilmir. Onsuz da inanmazdılar. Anam həmişə deyir ki, “Səid tülküdən də qorxur.”

– Tülküdən bilmirəm, amma təyyarədən qorxursan, – Əlövsət güldü.

– Mən döyüşüb göstərəcəm ki, qorxaq deyiləm!

– Elə bil kinoya çəkilməyə gəlib, – İsa Cəyirli öz-özünə deyindi.

– Təcrübəsizlik qorxaqlıq deyil, – mayor Danyeri araya girdi. – Birinci müharibədə belə bir əsgər vardı. Uşaqlar sataşırdı ona. Döyüşdə yaralını çıxardı. Sonra silahını unutduğunu görüb geri qayıtdı. “Getmə” dedilər. Dayandı… dönüb əlini yellədi… və o anda tüstü içində yox oldu.

Sükut çökdü.

– O vaxt Xocalıda da belə hadisə olub, – leytenant Daşqın Qalalı dedi.

– Orada olmusunuz? – biri soruşdu.

– Leytenant Qalalı 33 yaşındadır. 1992-ci ildə Xocalıda necə ola bilərdi? – İsa Cəyirli əsəbiləşdi, – düşüncəsiz suallar verirsiniz.

– Siz hardansınız, leytenant?

– Bakıdanam, – leytenant Qalalı dedi və hiss edilmədən yumruğunu düyünlədi.

“Cəbrayıl uğrunda gedən ağır döyüşlərdə leytenant Daşqın Qalalı şəhid oldu. Yaralı əsgəri kürəyində çıxararkən snayper gülləsinə tuş gəldi”.

– Mən udduğum torpağın qoxusunu çoxdan unutmuşam, – kapitan Hüsülü astaca dedi.

– Kapitan Hüsülü, siz Qarabağdansınız, eləmi? – əsgər Fərid soruşdu.

– Bəli… uşaqlığım Şuşada keçib. Dağların ətəyində, o köhnə döngələrdə.

– Sonra?

– Sonra duman bizi aldatdı. Elə bildik, çəkiləcək… çəkilmədi. Şuşanı da itirdim, qoxusunu da. İndi ora döyüşməyə yox, itirdiyim qoxunu tapmağa gedirəm.

Araya sükut çökdü. Yalnız mühərrikin uğultusu eşidilirdi.

– Səbrim çatmır, bir an öncə Qarabağa çatıb düşmənin başını əzmək istəyirəm, – gizir İsa Cəyirli dişlərini sıxaraq söylədi. – Tovuz döyüşlərində ən yaxın dostumu itirdim, qisas bu günəymiş.

Yanındakı əsgər onun titrək əllərinə baxıb: “Döyüşdə kontuziya alıb”, – deyə düşündü.

– Yadındadır, Qorqud, nəğmə dərsində necə oxuyurduq? – baş çavuş Aqilin dərdi təzələndi: – “Cənnətim Qarabağ… Nəğmələr gülüstanısan, sevgi dastanısan…”

– Sən canın, oxuma, qoy qarabağlı balası oxusun, – gizir Qorqud dilləndi və metal təkərləri şaqqıldayan servis arabasını sürən stüardessaya səsləndi, – Mənə qara çay verin.

Hərbi həkim Mərdanlı paket çayı açan Qorqudun soyulmuş qoluna baxıb qaşlarını çatdı:

– Qolların nə yaman yanıb. Ciddi yaradır.

– Keçib-gedib, – Qorqud laqeyd dilləndi. – Pis adama heç nə olmur.

– Şərurda evlərin birində yanğın olmuşdu, bu oğlan iki uşağı yanğından çıxarıb, – baş çavuş Aqil dedi. – Özü tüstüdən zəhərlənib, on gün komada qaldı…

– Uşaqlar ağlayırdı, ona görə çıxardım, – Qorqud çayını qurtumladı. – Elə də qeyri-adi iş deyil.

Peçenyedən bir dişlək alıb əlavə etdi:

– Aqil, danışma, oxu. Bəlkə son oxumağındır…

“…Füzuli istiqamətində gedən toqquşmalarda Qorqud Pirili və Aqil Dadaşlı şəhid oldu. Son güllələrini yaralı silahdaşlarına sipər edərək atdılar”.

– Hər şey Allahın əlindədir. Allah istəsə, bu təyyarə indi yerə çırpılar, – bir oturacaq qabaqda əyləşmiş Tanrıverdi dedi.

Təyyarə silkələndi. Səidin rəngi qaçdı.

– Dağın üstündən keçirik, hava oynadı, – bayaqdan kapitan ilə döyüş taktikasından danışan mayorun sanki söhbəti də ləngər vurub istiqamətini dəyişdi.

– Çətini dağlar bitənə qədərdir… – leytenant Daşqın Hüsülü pıçıldadı. – Dağlar bitəndə də dərd bitmir. Amma öyrəşirsən.

– Təhlükəsizlik kəmərlərinizi bağlayın, kəskin hava boşluğu zonasına daxil oluruq.

Pilotun sözü bitməmiş təyyarə qəfil aşağı endi. Səid ayağa qalxıb stülyara sarıldı.

– Mənim nəfəsim çatmır…

– Otur yerinə! – mayor Danyeri sərt səslə dedi. – Ayaqda qalmaq daha təhlükəlidir!

– Heç kim yerindən qalxmasın! Sol tərəfdə təzyiq kəskin dəyişir… – pilotun təlaşlı səsi gəldi.

Təyyarə yenə boşluğa düşdü. Bir neçə saniyə sonra pilot sakitləşdi:

– Təhlükə sovuşdu, kəmərlər bağlı qalsın.

Səid dərindən nəfəs aldı, Tanrıverdi əlini göyə qaldırdı.

– Müharibəyə gedirsiniz, təyyarə qəzasından qorxursunuz? – İsa Cəyirli ortaya söz atdı. – Ölümə gedirsiniz, kurorta yox.

– Məgər müharibədə hamı ölür? – Səid astadan soruşdu.

– Kapitan Hüsülü əvvəlki müharibədən sağ çıxıb, – Əlövsət kapitan tərəfə işarə etdi – Deməli, hamı ölmür.

– Sağ qaldıq deyə günahkarıq? – kapitanın səsi boğuldu.

– Mən belə demədim.

– Yox, düz dedin… Ölmədiyim üçün günahkaram. O torpaqda ölməliydim. Ölə bilmək də bir şərəfdir…

– Sakit ol, dostum… Ölmək üçün hələ vaxt var, – mayor Danyeri dedi. – Daşlı döyüşündə bizim sağ qalmağımız günah deyil.

– Daşlı döyüşü? O döyüşə ən cəsur döyüşçülər qatılmışdı… hamısı da könüllü. – Əlövsət dilləndi.

Mayor Danyerinin səsi ağırlaşmışdı:

– Biz Xanlıq tərəfdə gedirdik, mövqelər qarışmışdı. Duman çökürdü, bir adamı iki metr uzaqdan seçmək olmurdu.

Əllərini bir-birinə sıxdı.

– Bölüyümüzdən 18 nəfər idik. Axırıncı dəfə düzülüşdə gördüm hamısını. Sonra atəş başladı. Biz sağa sürüşdük, mövqeyimizi dəyişdik. Bu zaman mərmi düşdü – yadıma gəlir, torpaq da, göy də birdən-birə qapqara oldu. O toz-duman çəkiləndə bircə Nadiri gördüm. Yara almışdı. Sağ ayağı… tamam qan içindəydi.

Səsi titrədi.

– Onu çiynimə aldım. 50 metr sürüdüm. Birdən elə bir partlayış oldu ki, qulaqlarım kar oldu, heç nə eşitmirdim, amma hiss edirdim ki, torpaq üstümə yağır…

Mayor dodağını dişlədi.

– Gözümüzü hospitalda açdıq… – mayorun səsi bir anlıq boğuldu, elə bil sözlər boynuna dolandı. – Nadir ayağını itirmişdi… mənim isə qəlpə ürəyimin yanından bir millimetr aralı keçmişdi.

Mayor susdu. Təyyarənin mühərriklərinin uğultusu içində Əlövsət kapitanın əl ağacının səsini eşitdi – metalın yerə çox yüngül toxunuşunu.

– Mən elə demədim, kapitan, – Əlövsət aram-aram, sanki sözləri diqqətlə seçərək dedi. – Bu vəziyyətdə döyüşə qatılmaq özü qəhrəmanlıqdır.

Sol tərəfdə, pəncərə kənarında əyləşən əsgər asta-asta dirsəyi ilə yanındakına toxundu.

– Yadımdadır… – dedi. – O mayor var ha… gicgahında qəlpə qalmışdı. O partlayışdan sonra tez-tez huşunu itirirdi… Hətta özünə qəsd etmişdi…

“Ağır artilleriya atəşi zamanı mayor Danyeri və kapitan Hüsülü geri çəkilmə əmrinə baxmayaraq yaralı əsgərləri tərk etmədilər. Mövqe düşmənlə birlikdə partladıldı…”

Səid telefonunu çıxardı.

– Anam məndən nigaran qalacaq. Ona yazmalıyam ki…

– Bəsdir, ana uşağı, – İsa Cəyirli əsəbiləşdi. – Vuruşmağa gedirsən, yoxsa uşaq bağçasına?

– Yox, mən qorxmuram. Sadəcə anam nigaran qalmasın deyə…

– Ananı da özünlə aparsaydın…

– Mən qorxaq deyiləm. Sizə sübut edəcəyəm!

Səid çantasını yuxarıdan götürüb açdı, içindəki paltarları kənara atdı, köhnə bir şərf çıxardı.

– Bu, qardaşımın son yadigarıdır. Ağdərədən döyüş yoldaşı gətirmişdi. Qanlı şərfi… O ölən gün bu şərf boynunda olub. Onda anam onu yayda da, qışda da boynundan açmadı. Qan ləkəsini sığalladı, oxşadı. Qardaşım… anamın yeganə oğluydu…

– Bəs sən?

– Mən….

“On iki nəfərlik qrupdan beş nəfər də şəhidlik zirvəsinə yüksəlib. Sağ qalanlar geri çəkilmədən Şuşa istiqamətində irəliləyiblər”.

– Mən anamın doğma oğlu deyiləm… – Səid gözlərini yumdu, o gecənin qoxusu yenidən burnuna doldu. – Mən altı yaşında idim… həyətimizdə mina partladı. Bizim ev külə döndü, ailəmdən məndən başqa heç kim sağ qalmadı. Oğlu şəhid olan Nazilə xala özünü təhlükəyə atıb məni yanğının içindən çıxardı, evinə apardı. Mən dinib-danışmırdım. Həkimlər deyirdi ki, ağır travma alıb, bəlkə də heç danışa bilmədi. Nazilə anam gecələr işığı söndürmürdü. “Qorxma”, – deyirdi, – “Mən varam”. Bir də gördüm, danışa bilirəm. Dedi ki, Allah oğlumu aldı, amma qarşıma səni çıxardı…

İsa Cəyirli gicgahını ovuşdurdu. Mayorun baxışlarında dərin bir çat yaranmışdı.

– Şəhid anasının gözlərinə baxaraq böyüyən adamam mən, – Səid dodaqlarını sıxdı. – Mən qorxaq ola bilərəm?

– Yox, – Əlövsətin üzü ilk dəfə ciddiləşdi, – sən qorxaq deyilsən. Bu ağrının içindən doğulan adam heç vaxt qorxaq ola bilməz.

– Bu xalqın bağrında nə qədər faciələr yatır, – leytenant Qalalı üzünü pəncərəyə tutdu.

– Hə, ağrılı hadisədir, gözyaşardacaq qədər, – çavuş Babagil leytenantın gözünün yaşarmasına işarə etdi.

– Mənim gözlərim sulanır. Arvad deyilik ki, hər ölüm xəbərinə ağlayaq, – leytenant üzünü yana tutdu.

– Kişilər ağlamadığını deyən adam faciənin nə olduğunu bilmir, – Babagil israrla dedi.

– Demək, faciənin nə olduğunu bilmirəm… – leytenantın səsi titrədi. – Bayaq dediniz ki… 1992-də Xocalıda necə ola bilərdim…

Hamı ona tərəf çevrildi.

– Mən… orada olmuşam. O gecədən sağ qalan uşaqlardan biriyəm. Məni qarın altından çıxarmışdılar… Atam da… anam da… o gecə güllələndi.

Təyyarənin uğultusu ürək döyüntülərini səssizliyə boğmuşdu.

Leytenant davam etdi:

– Siz deyirsiniz, hər kəs öz torpağının qoxusunu tanıyır… Mən tanımıram. Mən yaddaşımı itirmişəm. Düşməndən bunun intiqamını almağa gedirəm. Bəlkə onda itirdiyim adamı – özümü taparam…

– Bu dəfə udmalıyıq, başqa yolu yoxdur. 20 ilin ağrılarını ancaq bu cür ovuda bilərik, – mayor Danyeri sükutu pozdu.

Təyyarə eniş edəndə Səid mayora yaxınlaşdı. Dərindən nəfəs aldı, elə bil özünü deyəcəyi sözə hazırlayırdı:

– Mayor, necə deyim, bilmirəm… Amma mən geri dönməliyəm. Anam üçün geri dönməliyəm. Əgər o məni də itirsə, yaşaya bilməz.

Mayorun dodaqlarında anlaşılmaz təbəssüm göründü, “kinayə edir”, deyə Səid ani düşündü.

– Biz hamımız intiqam almağa gəlmişik, oğul, –  yurdlarımızın, dostlarımızın, gəncliyimizin, ağrılarımızın, xatirələrimizin intiqamını. Səni o, şüuraltı olaraq öz oğlunun intiqamı kimi böyüdüb. Bu sənin yükündür, sən geri qayıda bilməzsən.

“Naxçıvandan Qarabağa yola düşən qrupun qalan üç döyüşçüsü Şuşa uğrunda qəhrəmancasına vuruşub: ikisi şəhid olub, biri ağır yaralı xilas edilib. On iki nəfərin hamısı Vətən ordeni ilə təltif olunub”.

Jurnalist məqalənin son nöqtəsini qoyub qarşısındakı adama baxdı:

– Siz Naxçıvandan yola çıxan həmin qrupdan yeganə sağ qalan döyüşçüsünüz. Həm də ən gənc və ən təcrübəsiz. Bəs heç qorxmadınız?

Adam astaca köynəyinin altından qanı qurumuş şərfi çıxarıb masanın üstünə qoydu. Barmağı ilə qan ləkəsinə toxundu.

– Mən şəhid anasının böyütdüyü əsgərəm. Mən qorxa bilməzdim…

Mənbə: https://edebiyyatqazeti.az/

Gecəni atəş ilə qırmızı dan eylədilər,
Xalqımı-millətimi gülləbaran eylədilər.

Tutulub vahimədən nitq bu gün, dil bu səhər,
Bəzəyib Abşeronu qanlı qərənfil bu səhər,
Bakı fəryad eləyir, gözdən axır sel bu səhər,
Gəmilər nalə çəkir, ərşə çıxır zil bu səhər.
Gecəni atəş ilə qırmızı dan eylədilər,
Xalqımı-millətimi gülləbaran eylədilər.

Öz Qızıl Ordumuzun yurdumuza qəsdinə bax,
Üstümə tank yeridən fitnəkarın şəstinə bax,
Gözü qanımla xumar düşmənimin məstinə bax,
Qara bayraqlarımın cərgəsinə, dəstinə bax,
Gecəni atəş ilə qırmızı dan eylədilər,
Xalqımı-millətimi gülləbaran eylədilər.

Öldü gənc, öldü uşaq, öldü gəlin-qızlarımız,
Ölmədi! Şanlı şəhid oldu necə yüzlərimiz
Bu saat Kərbü bəla düzləridir düzlərimiz,
Necə qan ağlamasın üzlərimiz-gözlərimiz,
Gecəni atəş ilə qırmızı dan eylədilər,
Xalqımı-millətimi gülləbaran eylədilər.

Kim görüb böylə mərasim ola milyonlar ilə,
Bakı insan axınıyla dola miiyoniar ilə,
Salına şanlı şəhidlər yola milyonlar ilə,
Analarla bacılar saç yola miiyonlar ilə,
Gecəni atəş ilə qırmızı dan eylədilər,
Xalqımı-millətimi gülləbaran eylədilər.

Qəbrin üstündə də heç kukla olar çanta ilə,
Ağ gəlinlik fatası… qırmızı al lenta ilə.
Bəs Kremlin görəsən fərqi nədir Xunta ilə?!
Açınız tarixi, həm indi elə, onda elə…
Gecəni atəş ilə qırmızı dan eylədilər,
Xalqımı-millətimi gülləbaran eylədilər.

Düşdü dildən-dilə bu qətl, bu matemgahımız,
Çatdı hər ölkəyə bu şəhri-bəyani ahımız,
Gördü aləm ki, aman… cəlladımızmış şahımız,
Yoxsa da bir şeyimiz, vardı fəqət allahımız,
Gecəni atəş ilə qırmızı dan eylədilər,
Xalqımı-millətimi gülləbaran eylədilər.

Hər qızıl güllü məzar – sinəmizin dağı, məzar!
Əyilir üstünə göy qübbəsinin tağı, məzar.
Hər məzar qanlı beşik – laylayı ağı, məzar!
Dayanıb tam alacaq bizdən hələ yağı, məzar!
Gecəni atəş ilə qırmızı dan eylədilər,
Xalqımı-millətimi gülləbaran eylədilər.

Ey Vətən oğlu, Vətən övladı, sil göz yaşını!
Qan haçan yerdə qaiıb, təzələ öz yaddaşını!
Çox görüb, Qabil, Azərbaycanım işğal qoşunu,
Görməyib ancaq hələ böylə cinayət işini…
Yazmışıq təqvimə qan ilə bu yanvar qışını,
Gecəni atəş ilə qırmızı dan eylədiiər,
Xalqımı-millətimi gülləbaran eylədilər.

Yanvar, 1990

Mənbə: https://edebiyyatqazeti.az/

Nemətsə də gözəl şer,
Şair olan qəm də yeyir.
Ömrü keçir bu adətlə,
Uğurlu bir səadətlə.
Görən məni nədir deyir:
Saçlarına düşən bu dən?
Şair, nə tez qocaldın sən!

Dünən mənə öz əlində
Gül gətirən bir gəlin də
Gözlərində min bir sual
Heykəl kimi dayandı lal…
O bəxtəvər gözəlin də
Mən oxudum gözlərindən:
Şair, nə tez qocaldın sən!

Ovçuluğa meyil saldım,
Gecə – gündüz çöldə qaldım,
Dağ başından enib düzə
Bir ox kimi süzə – süzə
Neçə ceyran nişan aldım;
Cavab gəldi güllələrdən:
Şair, nə tez qocaldın sən?

Bəzən uca, bəzən asta,
Ötür sazım min sim üstə.
Andı yalan, eşqi yalan,
Dostluğu da rüşvət olan,
Ürək yıxan bir iblis də
Üzəvari deyir hərdən:
Şair, nə tez qocaldın sən!

Saç ağardı, ancaq ürək
Alovludur əvvəlki tək.
Saç ağardı, ancaq nə qəm!
Əlimdədir hələ qələm…
Bilirəm ki, deməyəcək
Bir sevgilim , bir də Vətən:
-Şair, nə tez qocaldın sən!

Doğuldum 1939-da,
1937-də tutuldum.
48-də nənəm öldü,
ömrümdə ilk dəfə
ölüyə ağladım.
Balıqlar saxladım
akvariumda.
Açıq qaldı pəncərəm
bir qış gecəsi.
Dondu balıqlar…
İndi 1965-in
yanvar gecəsidir.
Deyəsən yaşamaq istəyirəm.

Uzaq yaşıl ada

Ürəyim yol çəkir bir gözə dönüb,
Yollar da tərs kimi uzanır, gülüm.
Yuxumdan hər gecə durnalar keçir,
Bilmirəm nə olub, haradan bilim?!
Belə getsə sınar quşların səsi,
Dənizin də səsi günbəgün batar.
Yubanma, əzizim, gəl qurtar məni,
Arxadan dərd çapır, qorxuram çata…

Halıma yanan gərək səsin düşəndə yada,
Ötən günləri qoru, yaxşı bax, vermə bada…
Ayrılıq bir dəniz imiş, sən uzaq yaşıl ada…

Tez ol xəbər ver, görüm necəsən,
Gözlərin necədi, yerişin necə?
Yaman darıxmışam, mən səndən ötrü,
Barı bir soraq ver özün gəlincə.
Yerini bilmirəm, bilsəm gələrəm,
Könlünü alaram, sevərəm yenə.
Xəzərin köksündən qalxan dumana,
Qara şanı büküb gətirrəm sənə…

Halıma yanan gərək səsin düşəndə yada,
Ötən günləri qoru, yaxşı bax, vermə bada…
Ayrılıq bir dəniz imiş, sən uzaq yaşıl ada…

Günaha batmağım gəlib, ay Allah

Günaha batmağım gəlib, ay Allah,
Cəsarət dəmidir, saxlama məni,
Sənə inamdan da gözəl bir qız var,
Xəyanət dəmidir, saxlama məni.

Nə millət uğrunda, nə yurd uğrunda,
Nə türklük uğrunda, boz qurd uğrunda,
Sevdalı faciə, xoş dərd uğrunda
Fəlakət dəmidir, saxlama məni.

Özün bax, gör dünya nələrlə dolmuş.
Gör nələr olacaq, gör nələr olmuş,
Yalanla, şərabla, qəmlə yoğrulmuş
Həqiqət dəmidir, saxlama məni.

Qoy artsın dirimə, ölümə söyən.
Halıma ağlayıb dizinə döyən,
Baxtın şahə qalxan atı kişnəyən
Səadət dəmidir, saxlama məni.

Dəymə, qoy qəlbimə girsin bu ilan,
Onun zəhərinə indi can qurban,
Bütün qanunlara meydan oxuyan
Cinayət dəmidir, saxlama məni.

Qoy bu gün sevinim, utanım sabah
Yarımçıq çıxmasın sinəmdən bu ah,
Günaha batmağım gəlib, ay Allah,
Məhəbbət dəmidir, saxlama məni!
1996

Bəstəkar Emin Sabitoğlu

Mənə üfüq boyda geniş səmanı,
göydə buludları, yerdə dumanı,
dənizdə dalğanı sən bağışladın,
bu hüsnü-mənanı sən bağışladın.

Uzanan yolların dümağ sətrini,
dünyanın ən gözəl çəmən ətrini
qumlu sahillərdə sən bağışladın,
o zərif əllərdə sən bağışladın.

De, nədir səadət həyatda, gülüm,
bir könül xoşluğu, bir az təbəssüm.
Onu da, bunu da sən bağışladın,
dünyanı dünyada sən bağışladın.

Mən yerin altdan çıxdım,
Mən yerin üstdən gəldim.
Bir ucu göyə bağlı,
İlahi səsdən gəldim.

Ruhum halal mayadan,
Mayam nurdan, ziyadan.
Dağdan, daşdan, qayadan,
Dəmirdən, misdən gəldim.

Haray sazı, ün sazı,
Ömür sazı, gün sazı,
Sinəmdə türkün sazı,
Dilimdə dastan gəldim.

Mənəm haqqın aşığı,
Söz haqqın yaraşığı.
Eşqim Allah işığı,
Haqq adlı dostdan gəldim.

Gözüm nəmin yuvası,
Könlüm qəmin yuvası,
Can sitəmin yuvası,
Ələmdən, yasdan gəldim.

Suya döndüm içildim,
Yola döndüm keçildim,
Gülə döndüm açıldım,
Oldum gülüstan, gəldim.

Buludlardan üzüldüm,
Çiçəklərə düzüldüm,
Füzulidən süzüldüm,
Axdım Yunusdan, gəldim.

QƏZƏLLƏR

Yaxşı məclisdə, könül, söhbət məhəbbətdən düşər,
Dostluğa, qardaşlığa sonsuz sədaqətdən düşər.

Darda meydandan qaçan, ağ gündə cövlan eyləyən,
Hər kim olsa, el içində, məncə hörmətdən düşər.

Kim ki, aləmdə “təkəm mən, məndən olmaz” söyləsə,
Şübhəsiz gözdən düşər, bir sözlə şöhrətdən düşər.

Olsa da məddahı minlərlə, nə qəm tezdən də tez,
Xalqına bağlanmayan sənət təravətdən düşər.

Gör nə xoşbəxtsən, Süleyman, ta yüz ildən sonra da,
Məclisində söz bu al bayraqlı millətdən düşər.

---

Sevgilim, qoyma dilimdə nə şikayət qalsın,
Nə də könlümdə-gözümdə acı həsrət qalsın.

Gəl, vəfasız, demə “bəsdir” səni candan sevənə,
Qoymaram bir daha üstümdə bu töhmət qalsın.

Bir gözəlsən ki, gözəllər sənə dikmiş gözünü,
Deyirəm, ölkədə haqqında bu söhbət qalsın.

Son verək gəl bu şikayətlərə, səndən, məndən,
Dərdə dözmək, cavan aşiqlərə adət qalsın.

Varsa şübhən sözümə, onda buyur, al, gözəlim,
Ürəyim qəbrə qədər, səndə əmanət qalsın.

Gəl, Süleyman o qızılgül dodağından öpsün,
Torpaq altında da ağzında bu ləzzət qalsın.

---

Gələndə məclisə mey əldə lalə şəklində,
Nigarım ay tək olur, mənsə hələ şəklində.

Ürək qanımla yazıb sönməyən məhəbbətimi,
Nigarə söyləyirəm odlu nalə şəklində.

Vəfalı könlünə bir yol tapan zaman şe’rim,
Gözündə nəm görürəm, inci, jalə şəklində.

Mən aşiqəm, beləyəm mən, hər aşiqanə sözüm,
Coşub, axır ürəyimdən, şəlalə şəklində.

Sevin, sevin ki, Süleyman, əlində sevgilinin,
O qan olan ürəyindir, piyalə şəklində.

---

Könlüm yenə min şövq ilə, canan, səni istər,
And olsun əziz canına ki, can səni istər.

Çəkməz ətəyindən əlini, çəksə də hicran,
Eylər canını canına qurban, səni istər.

İlham alıram incə səsindən, nəfəsindən,
Tək mən deyiləm, şanlı bu dövran səni istər.

Sən qəlbi təmiz, alnı açıq, şux gözəlimsən,
Ellər də olub hüsnünə heyran, səni istər.

İşdir, mənə üz versə fəraqından kədər, qəm,
Könlüm yenə də dərdinə dərman səni istər.

Gün keçsə, zaman keçsə, vəfasız belə olsan,
Əvvəlki məhəbbətlə Süleyman səni istər.

---

Aşiq olanın bağrı dönər qanə, deyirlər,
Atəşdə yanan aşiqə, pərvanə deyirlər.

Dost-aşnanı öyrən, baxıb ətrafına, könlüm,
Hər addımını, eybini, cananə deyirlər.

Aç qəlbini cananına, göstər ki, inansın,
Bilsin, nə deyirlər ona, əfsanə deyirlər.

Ey nazlı nigar, sən mənim eşqim, həvəsimsən,
Eşq atəşidir, can verən insanə, deyirlər.

Mən fəxr edirəm, çünki əleyhimdə nə varsa,
Sən tək gözələ, gözləri ceyranə deyirlər.

Məndən sənə, ey gül, nə deyirlərsə, inanma,
Səndən də gəlib gündə Süleymanə deyirlər.

---

Sənə üz versə kədər, məclisə cananı çağır,
Dodağı qönçəni, ol gözləri ceyranı çağır.

Eşqdir, hicrdir, aləmdə vüsaldır mə’na,
Varsa şübhən, bunun isbatına dünyanı çağır.

Söndürə bilməyəcəksən yenə eşqin odunu,
İstəyirsən köməyə çayları, dəryanı çağır.

Sağalar məncə vüsal ilə bu hicran yarası,
Çəkmə zəhmət, nə təbibi, nə də loğmanı çağır.

Səni qəmlər dənizi boğmağa eylərsə hücum,
Özgə bir kimsəni yox, təkcə Süleymanı çağır.

---

Sevgilim, könlüm sənin heyranın olsun, olmasın?
Can cedyib, candan keçən cananın olsun, olmasın?

Bəlkə bilmirsən özün, çoxdan mənim qəlbimdəsən,
Canına bağlı bu canda canın olsun, olmasın?

Bir gün hicran yollarında könlünə üz versə qəm,
Odlu, ilk busəm sənin dərmanın olsun, olmasın?

Şux çiçəklər, güllər öpsün gül dodağından gərək,
Aşiqin bağçandakı bağbanın olsun, olmasın?

Mən Süleyman Rüstəməm, dillən görüm, yandım ki mən,
Gündə min yol can sənin qurbanın olsun, olmasın?

---

Əbədidir bu gözəl, ülvi məhəbbət məndə,
Məncə, səndəndir, əzizim, bu təbiət məndə.

Səni son mənzilədər gözləyəcəkdir bu könül,
Eşqinə olmayacaq zərrə xəyanət məndə.

Ölkə, xalq gəzdirəcək sözlərini qəlbində,
Günbəgün artacaq hər nəğmənə hörmət məndə.

Görürəm, hiss edirəm ölməyəcəksən, bilirəm,
Dözərəm hicrinə, varkən bu həqiqət məndə.

Get, zəfərlərlə qayıt, ölmə, Süleymanım get,
Get, fəqət, qoy ürəyin qalsın əmanət məndə.

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Prezident mükafatçısı, Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının BAKI Bürosunun Rəhbəri

Ürəyimdə aparacam bu eşqi,
Kəfənədək, qəbirədək mənləsən.
Hər cizgini yaddaşıma yazmışam,
Unutmaram bir də səni görməsəm.

Nə fərqi var yoxluğunun beynimə?
O, saatsız, o, zamansız, o, səssiz.
Geyinmişəm sənsizliyi əynimə,
Əbədiyyən qovuşmarıq daha biz.

Qəbul etdim, tərki-silah eylədim —
İnadımı, inamımı, eşqimi.
Bir də sənin pəncərəni döymədim,
Uçub getdim ovucundan quş kimi…

Sən kükrəyən dalğalarda qəribsən,
Boğulacaq son ümidin dənizdə.
Dodağımdan “əlvida”nı dəribsən,
Daha bizi barışdırmaz dəniz də…

Gecdir artıq nə “bəlkə”si, nə “kaş ki”.
Amma yenə ürəyini dinləsən —
Nəfəsində daşıyırsan bu eşqi:
Ölənə dək, kəfənə dək mənləsən.

“Gənc Ədiblər Məktəbi”nin müdavimi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin (AYB) üzvü, Azərbaycan Respublikası Prezidenti təqaüd fondunun təqaüdçüsü, Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının GƏNCƏ Bürosunun Rəhbəri

---

… Bir başıpapaqlı
Həsrətdi mənimki,
Mən də mental düşüncədə –
Sözündən çıxa bilmədim.
Gecə bilmədim,
Yuxu bilmədim.
Bütün qaydaları pozdum,
Bir addım qabağa çıxdım.
Bu qadın canımla
Bir damcı qorxu bilmədim.
Bəs sən neylədin mənimçün?

---

Bacara bilmirəm özüm özümlə,
Bilmirəm gen gəzim, ya çatım sənə.
Əllərimin ucundaydı məsafə,
Nə yaxşı ki, dünən yazmadım sənə.

Yazmadım, içimdə boğdum hissimi,
Asan iş deyil ki, başıma gələn.
Mənim ürəyimin xarabasında
Bircə sən çatmırdın xoşuma gələn.

Toplanmışam qırıq-qırıq hamıdan,
Gözüm səndə, eh, nə böyük işdi ki.
Səni mənə çox gördüyün yerdəyəm,
Səsin gəlir, ah, ürəyim düşdü ki.

Bu nə hissdi, bu nə sisdi gözümdə?
Sən bilərsən, yoxsa özüm bilərəm?
Elə zəifəm ki, sənin önündə,
Birdən çaşıb gəl deyərsən, gələrəm.

Torpağı-türbət
Suları-şərbət,
Günəşi məlhəm
Ayrılığı- qəm Azərbaycanım!

Aranı,dağı,
Tərlan oylağı,
Könlüm çırağı,
Qızılgül bağı Azərbaycanım!

Ana nəfəslim,
Qaranquş səslim,
Ellim, obalım,
Dağlar havalım Azərbaycanım!

Qızları dilbər,
Oğulları ər,
Odum,ocağım,
Ana qucağım
Qalsam həyatım,
Ölsəm torpağım Azərbaycanım!

Dumanlı səhərlər, çənli axşamlar,
Olduqca məskənim, olduqca yuvam,
Yamaqlı şalvarım, yamaqlı çuxam,
Vüqarlı başımı saldı aşağı,
Çıxdı gözlərimə qəlbimin dağı…
Ələmdən, kədərdən qaça bilmədim,
Ciyərim həsrətlə alışdı, yandı,
Könlümü kimsəyə aça bilmədim,
Çırıq paltarımdan eşqim utandı.

Meşəbəyi

Kef üstündə kefimizi
Gəldi, sordu meşəbəyi.
Buyur!- dedik, atdan enib,
Bardaş qurdu meşəbəyi.

Qamçısını atdı sola,
Çantasını çəkdi dala.
Şirin-şirin, bala-bala
Bizlə vurdu meşəbəyi.

İsti kabab , təzə fətir.
Doymaq olmur,yenə gətir.
Bığlarını arada bir
Eşib burdu meşəbəyi.

Altmışını verib yelə,
Düşməyibdir ruhdan hələ.
Qarşıdakı bir gözələ
Göz də vurdu meşəbəyi.

Yatdı biri -keflənərək,
Birini də yıxdı külək.
Hüseynlə axıradək
Möhkəm durdu meşəbəyi

Qədim Gəncə çinarları

Bir-birinə dayaq olur,
Qədim Gəncə çinarları.
Axşam-səhər oyaq olur
Qədim Gəncə çinarları

Yeri öpər, höyü qucaq,
Meh toxunar, ətir saçar,
Kölgəsini dosta açar,
Qədim Gəncə çinarları.

Vaxt dolanar fəsil-fəsil,
Dözümdə dağ, çəkimdə fil,
Hər küləkdən qopan deyil,
Qədim Gəncə çinarları.

Pıçıldaşan yarpaqları,
Nəğmə deyən dodaqları,
Necə oxşar qulaqları
Qədim Gəncə çinarları.

Çay boyu qatar-qatardı,
Əsrlərdən yadigardı,
Dünya görmüş babalardı –
Qədim Gəncə Çinarları.

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Prezident təqaüdçüsü, Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Baş redaktoru.

* * *

Nədir əllərimə dəyən bu boşluq?
Nədir qollarımda dərin qaranlıq?
Siyah gözlərimə necə vurulub
Kuzə gözündəki alatoranlıq?!

Neçə dil danışsam çətindən çətin!
Tərcümə edilmir belə duyğular.
Nifrəti unudub qorunu sevən
ürəyin işinə qarışmaq olar?!

Eşq elə atəş ki, inad edilməz!
“Cəhənnəm oduna” nə ad verim mən?!
Ölü sərçələrə cihad edilməz.
Qucaqla,qoluna qanad verim mən.

Sən məni gözəl sev,çox sevmə qəti!
Çox sevmək azalar, gözəllik qalar.
Əlimin izləri əmanətindir-
Sevgim nur içində artar,çoxalar.

Özünü bilməyən bir bəxtəvərsən
Gözüm,gülüşlərim,izlərim səndə.
Belə ədalətə nə deyəsən, hə?!
Verdiyin tək dərddi- gizlədirəm də.

İçində çarəsiz suallar olan
bədən bir qaranlıq quyudu,dibdi.
Mənim yıxıldığım bu boşluq sanki
dünyanın sonunun əlamətidi?

Böyüyür əlimdə, ovcumda yoxluq
Çürüyür könlümə saldığın həsir.
Sinəmə elə bir qəfəs qurmusan
Düşün – ölənədək əsirsən! Əsir..

* * *

O küçə şahid oldu, bilmədim necə işdi.
Nəmli yollar tanıdı addımımın səsini.
Bir telefon zənginə xəyallarım dəyişdi,
Azdım əzbərlədiyim küçənin sinəsini.

Bəlkə yuxu görürdüm. Sanki Allah bağırdı:
-“Sən özünə yazdığın bu dərd sənə ağırdı”.
Bu qarmaşa içində ona şeir yazırdım:
-“Maşın yolunu gedir, təkərlərə ağırdı…”

“Dünya qəhətdi?” -deyə pıçıldadım özümdə.
Zaman donub yıxıldı gözlərimin önündə.
Məğrur idi tərsliyim -vədəsində ,sözündə
ürəyim yalvarırdı: “gəl,gözümə görün də..”

Gözlərim dolaşırdı o küləkli havada,
Ovuclarım səsinin mehini ələyirdi.
Bitirmişdim içimdə qazandığım davanı
Saçım o gedən yola əlini yelləyirdi.

Bilmədim hansı dərdin məlhəmidir,dadıdır.
İstədim dərdə düşüm ,dedim: “dərmanım olar”
İndi mənim düşdüyüm dərd də onun adıdır,
Bilməzdim ki,məlhəmim ölüm fərmanım olar..

Dedi: “filan küçədən keçib çıxıb gedirəm”
Dedi: “bilet almışam,içib,çıxıb gedirəm”
Dedi:”hər bir sözünə diqqət elə misranın,
mənə geri dön deyə, səni arzu edirəm”.

Qamətimi düzəltdim arzuların eşqinə.
Bir təbəssüm yayıldı üzümə- “keçicidir” .
Yollarımız bir imiş, istiqamət əksinə;
Bilmədi onun yolu ürəyimin içidir.

Küçə də şahid oldu,mən göylərə baxırdım
göylər mənə a’xırdı! Mən göylərə gülürdüm.
Təkərlər ağrıyırdı, əllərim üşüyürdü,
Göy gözümdən axırdı,yenə biraz ölürdüm.

Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının təsisçisi və direktoru

HƏMRƏYLİK OLMALI

Bu başıbəlalı dünyamızın hər şeydən çox həmrəyliyə ehtiyacı var…

Yüz milyonluq bir millətin,
Günü həmrəylik olmalı.
Göylərə bülənd harayı,
Ünü həmrəylik olmalı.

Dünyanı bürüsün səsin,
Vur, zərbindən yer titrəsin.
“Mən varam” deyən hər kəsin
Yönü həmrəylik olmalı.

Yox edək ahı, amanı,
Qəlb olsun sevgi limanı.
Haqq oğlu haqqın imanı,
Dini həmrəylik olmalı.

Qədd əyilməz – vüqar olsa,
Qəlb üşüməz – bahar olsa.
Dildə minbir şüar olsa, –
Mini həmrəylik olmalı.

Sözə baxmaz ürək hərdən,
Eşqlə tutar ürəklər dən.
Sökün, atın ürəklərdən
kini, həmrəylik olmalı.

Dünya tabe üçə yəni,
Haqq əsirdi gücə yəni.
Deyirsən ki, “Necə yəni?” –
Yəni, həmrəylik olmalı!

28.12.2025

Xanım Anela 1983-cü ildə anadan olub. 2000-ci ildə Rusiya Federasiyasının Kalininqrad şəhərində 4 saylı orta məktəbi, 2005-ci ildə isə Moskva Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirib.

Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının (https://edebiyyat-az.com/) Baş redaktorudur.

2013-cü ildən bədii yaradıcılıqla məşğul olur. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. Hazırda “Mücrü” nəşriyyatında tərcüməçi-redaktor vəzifəsində çalışır.

“Amarna günahkarları”, “Yuxuların oğrusu” və “Ürək notu: Vanil” romanlarının müəllifidir. Yazıçının bunlardan başqa “Anela” hekayələr toplusu, “Fürer”, “Mafiyalar”, “Tabe olmayanlar – həbsxanadan qaçışlar” və “Təyyarə qəzaları” adlı araşdırma kitabları işıq üzü görüb.

Uşaqlar üçün Azərbaycan dilində “Şirin və Düşüncənin yeni il macəraları”, “Cırtdan geri qayıdır və ya Cırtdan və dostlarının Novruz macəraları”, “Pıçıltı” (“İlin uşaq kitabı – 2024 mükafatının qalibi), “Hərflərin oyunu”; həmçinin rusca “Фа, Фа и Гранатовое Королевство” və “Фа и Фа в поисках Деда мороза”, “Fərəh və əlfəcin Yumuş” nağıl kitabları çap edilib.

Müəllifin “Kalp notası: Vanilya” romanı Türkiyədə nəşr edilib.

Bədii yaradıcılıqla yanaşı Mehmet Niyazi “Mövcudluq mübarizəsi”, Qriqori Petrov “Bataqlıqlar ölkəsi”, “Bir Saatda Tarix” Maestro Niyazi, “Bir Saatda Tarix” Merilin Monro, “Bir Saatda Tarix” Abraam Linkoln, Tarık Buğra “Osmancıq”, Mariya Velho de Kosta “Mayra”, Maykl Hart “Yüz dahi şəxsiyyət” kitablarını, habelə dünya uşaq ədəbiyyatından seçilmiş nağılları tərcümə etmişdir.

Mətbu nəşrlərdə “Ustad”, “Proza”, “Mücrü”, “Ulduz” və “Güfte Edebiyat” dərgilərində əsərləri yayımlanmışdır.

Xanım Anela bədii yaradıcılıq və tərcümələrlə yanaşı qiraətlə də məşğul olur. Bir neçə audiokitab layihəsində iştirak edən yazıçı vaxtaşırı Azərbaycan və dünya ədəbiyyatından qiraətlər edir.

Hobbiləri və həm də yaxşı bacardığı məşğuliyyətlər rəssamlıq, musiqi, fotoqrafiya, ssenari yazmaq və güllər yetişdirməkdir.

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Prezident mükafatçısı, Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının BAKI Bürosunun Rəhbəri

Kökü məndə meyvə, barı özgədə,
Yadındamı toxum halın hələ də?
Axtarmıram günahları özgədə.
Mənəm bunun günahkarı yenə də.

Qaranlığın cazibədar, çəkici,
İçimdəki işıqları keçirdim.
Dur deyənlər mənim üçün nəçi ki?
Sənə gələn yasaqları keçirdim.

Körpülərin sütünü yox baxsana,
Aldanışlar qılıqlayar yormadan.
Sabahımda bilirəm ki, yoxsan ha,
Yenə səni düşünürəm durmadan.

Düşündükcə ram eləyir qəm məni,
Yoxluğun da, özün kimi qüsursuz.
Bilirəm ki ,unutmusan sən məni,
Niyə belə qürursuzam, qürursuz.

Kökü məndə budağının, qolunun,
Dar günündə yaslandığın o dağam.
Ölənədək gözləyəcəm yolunu,
Dönəcəksən, dönəcəksən torpağa…

---

* * *

Bu şəhərdə payız tənbəl, sarışın,
Bu şəhərin küçələri yuxulu.
Səsin gəlmir, başın kimə qarışıb?
Gülüşlərim sevinclərim yox olub.

Qulağını şəkləyibdir qorxular,
Yuxularım tədirgindi, qırıqdı.
Otağımın hər küncündə qoxun var,
Ciyərimə çəkə-çəkə darıxdım.

Darıxdıqca dalğalandım, kükrədim,
Darıxdıqca leysan oldum, yel oldum.
Yenə səni ürəyimdən sökmədim,
Yenə səni sevə-sevə duruldum.

Bu şəhərdə payız tənbəl, sarışın,
Bu şəhərin gözlərində qəhər var.
Unutma ki, mən cəhənnəm bu qışı,
Sənsiz ev ev üşüyəcək şəhər var.

Pəncərədən boylanıram hər səsə,
Addımınla qulağımda gülsənə.
Eybi yoxdur bu bayram da gəlməsən,
Bahar çağı durnalarla gəlsənə.

Qulağını şəkləyibdir qorxular,
Yuxularım tədirgindi, qırıqdı.
Otağımın hər küncündə qoxun var,
Ciyərimə çəkə-çəkə darıxdım.

Sənsiz yaman darıxdım…

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Prezident mükafatçısı, Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının BAKI Bürosunun Rəhbəri

---

Mənim ürəyimdən yağır bu yağış,
Mənim ürəyimdə qara buludsan.
Bəxtimə calanan ən ağır qarğış
Sən idin — hayana yolunu tutsan.

Bilməz içimdəki çiskinin, sisin,
Üşüdən tərəfin tanımaz kədər.
Daha bir araya gətirməz bizi,
Bizi bir arada yaşadan illər.

Bir an saçlarımda qərar tutmamış,
Özgənin saçında sığal yeridi,
Mənim ürəyimdən yağır bu yağış,
Bəlkə də hiss edir əllərin indi…

Dünənlə bu günün arasındayam,
Ən şirin yuxuymuş acı aldanış.
Harda ayrıldıqsa, elə ordayam —
Mənim ürəyimdən yağır bu yağış…

---

Dan üzünü söküb atdım dənizə,
Səpələndi su üzünə Xəzərin.
Öz içimdə mən də kiçik dənizəm,
Sahilimsən, ümmanımsan sən, mənim.

Dərdlərimi söküb atdım dənizə,
Dəniz aldı, dəniz çəkdi, apardı.
Bir də baxdım — kirimişəm, səssizəm,
Ömür yenə çiçəklənən bahardı.

Nələr atdım, nələr atdım dənizə,
Çiyinlərim birdən-birə dikəldi.
Bapbalaca sevinclərim bir anda
Üz-gözümdə, gülüşümdə yekəldi.

Zaman qaçar, hey tələsər, hey axar,
Tuta bilməz kimsə onun ipindən.
Biri gələr, əl uzadıb çıxarar
Ümüdünü dənizlərin dibindən.

Biri gələr, küləkləri susturar,
Tufanları dayandırar, məst edər.
Səni alıb fırtınadan, dalğadan,
Səni bütün dənizlərə dost edər…

Dan üzünü söküb atdım dənizə,
Səpələndi su üzünə Xəzərin.
Öz içimdə mən də kiçik dənizəm,
Sahilimsən, ümmanımsan sən, mənim.

Sən demə, gözlərimin kökü çoxdan quruyub,

Kirpiklərim nəm imiş…

Bütün sevgilər kimi,

Bu sevginin sonu da

Sevgimizdən kəm imiş…

Sən ayrılıb gedirsən…

Məndən sənə xatirə —

Ayrılığa yollayan bir kəlmə izn olur.

Yaşanan xoş görüşlər,

Tutulmayan vədlərin,

Edilməyən əhdlərin…

Ayrılanda əllərim

Dodağımdan qopmayan ehtiraslı öpüşlər…

Deyirsən, bizim olur?!

Nə sən mənim olursan,

Nə mən sənin xatirən…

Çox ədalətsiz dünyadır:

Sən ayrılıb gedirsən —

Sənsizliyə yazılan şeirsə… bizim olur.

Darıx…

Məni bircə dəfə xəyal et, nolar,

Darıx mənim kimi, küs mənim kimi.

Demə, yorulmusan xəyalından da,

Yorul mənim kimi, sus mənim kimi.

Nə olar, mən sənin nəfəsin olum,

Köksünə dolaram dağ havasıtək.

Bir az da baharı xatırla mənlə,

Günəşin üfüqlə yer davası tək.

Nə olar, bir anlıq baxışın olum,

Gizlənim gözünün dərinliyində.

Ağlasan, od tutan canımı mən də

Soyudum gözünün sərinliyində.

Nə olar, gecəki xatirən olum

Yuxunun səhərki solğunluğunda,

Yorul mənim kimi, darıx mənimtək,

Öpərəm darıxan yorğunluğundan.

Uzaqda deyiləm

Mən hara gedim axı?!

Ağlın aparıb məni, ayaqlarım yerimir…

Bu bağları çözməyə nə çarə edim axı?!

Barmaqlarım dolaşır

Bəlkə qabar izləri

Əllərində əllərimin yeridir?!

Mən bu hala gəlmişəm…

         hayana gedim axı?!

Sən niyə narahatsan?!

Axı özün həyatsan

Bu dünyaya gəlmişəm…

           o yana gedim axı?!

Darıxırsan, bilirəm…

Qəlbindəki hər yara

Dərdlərimdən biridir

Mən hara gedim axı,

Bir nəfəsi bölürük

Qəlbin səndə, yara məndə yer edib,

Hər nəfəsdə ölürük

Darıxırsan, bilirəm

Əlində əlim qalıb

Bax, uzaqda deyiləm,

Çiynində telim qalıb…

Qələmi qırardım

Alıb dərdlərimi elə gedərdim,

Canımın ağrısın yozan olmasın.

Çəkib yazılanın üstündən xətti,

Qələmi qırardım — yazan olmasın.

Gedərdim gizlicə, səssiz-səmirsiz,

Qoyduğum izləri pozan olmasın.

Qazardım bir böyük quyu özümə,

Quyumu darısqal qazan olmasın.

Mənim ağrılarım tonla yazılır,

Qramın vermərəm — dözən olmasın.

Mənim kürəyimi yüküm bəzəyir,

Qəddimi əymərəm — əzən olmasın.

Yandıraram canımı

İnan mənə,

Tükənməyən hissimə.

Qıyma mənim bu çarəsiz qəlbimə…

Almısan büsbütünün, əgər dəysən bir simə,

Mən küsərəm canımdan, can da olsan, incimə…

Susma, danış mənimlə,

Səssizliyin həzinmiş.

Susqun-susqun bax elə,

O baxış da bəsimmiş.

Gözlərini qaçırma, gedən mənim əksimmiş,

Çəkilərəm gözündən qaranlığın küncünə,

Qaranlıqda alışaram, yanaram,

Canımı yandıraram, can da olsan, incimə…

Yer tapmaram, dincələm…

O ürəyə, o gözə, o baxışa

Sığışmaram bircə mən,

Yerləşmərəm cahana, cahan olsan, incimə…

Gələrsən yuxulara?!

Nə olsun, darıxıram…

Yuxu yaman haqlayıb.

Alıb aparır məni,

Qoymur bir az ağlayım…

Nə olsun ki, darıxıram —

Bircə səs, nəfəs çatmır.

Nəfəsim kəsilməyə

Yuxu qoymur… saxlayıb.

Nə olsun, darıxıram —

Yuxu qoymur darıxım.

Gələrsən… yuxulara?

Gələrsən — sənə baxım?!

Gələrsənmi — həsrəti ayaqlayıb?!

Gələrsənsə… tez de ki, yuxunu qucaqlayım…

Mənbə: https://edebiyyat.az

                                          Alp Aruz Taleyi 

                           Bu qara çadır mənə borc olsun dedi ; Alp Aruz 

                                                                        Dədə Qorqud dastanı

Gəlmişəm sözümü dinlə ay dədə,

Min ildir ruhumda gör nələr yatır.

Oğuzun başına bəla gətirdi ,

O qara qovurma ,o qara çadır.

Küsəndə obadan,eldən Alp Aruz,

Dış Oğuz ,İç Oğuz   oldular düşman.

Ağac  tək içindən oyuldu Oğuz,

Axırda Oğuzu tutdu həmin qan.

Həmin qan Oğuzu yuxuya verdi,

Həmin qan Oğuzu daşa çevirdi.

Tanrı qara yazdı bəxtin Oğuzun ,

Tanrı baharını qışa çevirdi.

İndi haqqı deyim , mən haqqı Dədə,

Nə olsun kökümüz Bozqurddan gəlir.

Bizim başımıza gələn bəlalar,

Elə sən Dədəmiz Qorquddan gəlir.

Tanrı yazmayırmı taleyi ,bəxti?

Tanrı vermir məgər oğulu- qızı?.

Bəs niyə sındırdı bəy qürurunu,

Ulu xan babamız o Alp Aruzun.

Tutdu gözümüzü o qarğış, o ah,

Babamız etdiyi səhv tutdu bizi.

Neçə il ulu xalq, bəy xalq , sultan xalq,

Deyə – deyə babam ovutdun bizi.

Züryətsiz olmağı günahı deyil,

Tanrının Aruza yazan yazıydı.

O vaxtdan bu yurdda bütün sonsuzlar,

Talecə , qismətcə Alp Aruzuydu.

Olarda qınandı eldə, obada ,

Oğulsuz dedilər qızsız dedilər.

Toya çağırmayın uğursuzluqdu,

Sən Allah yan elə, sonsuz dedilər.

İçində göynədi yarası Dədəm,

Kimsə nə çəkirdi Aruz ,bilmədi.

Uçmağa vardıda , qəbri itdidə,

Qara çadırdakı Aruz ölmədi.

Daşıdı içində sonsuzluq dərdin,

Min ildir yerində daşlaşıb qalır .

Baybican, Bəybura, Qılbaş , Alp Aruz,

O qara qovurma ,o qara çadır.

Mənbə: https://edebiyyat.az

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının “Ulduz” jurnalı ilə birgə Biri ikisində layihəsində bu gün sizlərə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Prezident təqaüdçüsü Elvin Paşanın şeirləri təqdim edilir.

HEÇ OLMASA DÜZÜNÜ DE

Yenə hardansa soyuq gəlir.

Bir az bu səs-küylü biganəlik titrədir,

Bir az boynuma sarılan əllər üşüdür.

Danışırıq atıb gedənlərdən…

Sonra susuruq

dünyanın ən qəddar adamlarında…

Sonra hərəmiz bir küncdən qaldırırıq əllərimizi,

Bir az Davudun səsindən

kövrəlirik,

bir az sonumuzu düşünürük,

danışırıq axşam-axşam.

Gələni gözləyirik.

Yenə susuruq dünyanın ən qəddar adamlarında,

hərə bir ad çəkir:

Yezid, Hitler, Səddam…

Bu dəfə hərəmiz eyni küncdən qaldırırıq əllərimizi.

Bəlkə, sən də dəyişərsən?

Düşünürəm ürəyimdə,

nə bilmək olar, dünyanın işidir,

biz nə qədər çox susuruq,

Allah daha çox eşidir.

İkimizə bir mələk var başımızın üstündə,

bizi hər duamızda pusur.

sənin təsəllilərinə,

“Xoşbəxtəm, mən xoşbəxtəm” yalanına

Tanrı özü də susur…

Mənəm də,

məni boş ver.

Heç olmasa düzün de,

hələ də bilmirsənmi

səndən sonra nələr oldu,

neçə ildi alnımdakı qırışları pozuram…

İndən belə,

bəlkə, ölümünə belə ağlamadım…

Mən 14 yaşımda məsciddə

əllərimi göyə qaldırıb

təslim oldum,

indi ölümünə də

ikiəlli hazıram…

***

And olsun köksünü geniş qıldığın kəsə,

birdən içimi ölüm qorxusu bürüyür;

ölüm cazibə qüvvəsidi, adamı yerə çəkir…

Yaşadıqlarım öz oxu ətrafında fırlanır başıma,

bir səs fısıldanır qulağıma küləkdə:

Varam, varam – günahkar olma.

Üzünü gördüyüm bir adam gəlir yaddaşıma,

özümü unuduram,

peşmanlıqdan əyilirəm “vav” kimi,

alnımı torpağa qoyuram.

“Çətindi” “çətindi” zikri

edir dilim.

Özüm öz sözümü kəsirəm,

qulağım bir səs alır müəzzindən:

İnnəma məal usri yusrən…

NİGARAN

Görəsən, nə bişirir?

İndi, görən, nə yeyir?

Kimə baxıb danışır?

Ürəyində nə deyir?

Nə bəhanə gətirir

yeməyi çiy bişəndə?

Düşündüyü mənəmmi

qaşıq yerə düşəndə?

Bəlkə, əlindən düşüb

stola duz dağılır.

Mən yoxam, nə ürəyi

nə stəkan qırılır…

Gecələri diksinib

yuxudan oyanırmı?

“Hər şey yaxşı olacaq” –

hələ də inanırmı?

Necə yatır, oyanır?

Döyürmü gün üzünə?

Neçə yuxu danışıb

bu vaxtacan özünə?

MƏNİ ELƏ SEV Kİ

Məni elə qoru ki,

bu gün də, sabah da

zövq almağa bir bənd şeirin olsun.

Məni elə sev ki,

bir fincan çayı da gətirməyə

bir ömür həvəsin olsun…

Məni elə sev ki,

gözlərim gözlərindən

asılı qalsın,

unutsun ətrafın cazibəsini.

Məni elə sev ki,

dünyanın səsindən, küyündən ayıra bilsin

pas atmış qulağım

incə səsini…

Məni elə sev ki,

ən çətin işimiz küsülü qalmaq,

ən asan işimiz barışmaq olsun.

Məni elə sev ki,

sükutum səs-küylü dalaşmaq olsun.

Məni elə sev ki,

yad ocaqlar soyutsun məni,

başqa qapılar tanış gəlməsin.

Məni elə sev ki,

Məcnun olduğuma inanım hər gün,

özgə Leylilərə gözüm düşməsin.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.12.2025)

Mənbə: https://edebiyyatveincesenet.az/

• Osman Sarıvəlli (əsl adı Osman Abdulla oğlu Qurbanov; 17 dekabr 1905, İkinci Şıxlı, Qazax qəzası – 2 iyul 1990, Bakı) — Azərbaycan şairi, 1937-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Azərbaycan SSR xalq şairi (1977), Azərbaycan EA Nizami adına Dil və Ədəbiyyat İnstitutunun müdir müavini.HəyatıOsman Sarıvəlli 1905-ci il dekabrın 17-də Qazax rayonunun İkinci Şıxlı (Sarıvəlli) kəndində anadan olmuşdur. Orta təhsilini Qazax Müəllimlər Seminariyasında aldıqdan sonra bir müddət Göyçay rayonunun Qaraməryəm və Bığır kənd məktəblərində müəllim işləmişdir (1926–1929). Təhsilini artırmaq məqsədilə Moskvaya getmiş və burada Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsində oxumuşdur (1929–1932). 1937-ci ildə Azərbaycan Yazıçılar İttifaqına üzv olmuşdur. Bakı Pedaqoji texnikumunda müəllim (1932–1935), Bakı Teatr texnikumunda müdir (1939–1940), Azərbaycan EA Nizami adına Dil və Ədəbiyyat İnstitutunda müdir müavini, “Ədəbiyyat qəzeti”nin redaktoru, Uşaqgəncnəşrdə redaktor, Azərbaycan Yazıçılar İttifaqında şeir üzrə məsləhətçi vəzifələrində işləmişdir.1990-cı il iyulun 2-də Bakıda vəfat etmiş və doğulduğu kənddə dəfn edilmişdir.YaradıcılığıOsman Sarıvəlli ədəbi yaradıcılığına 1933-ci ildə başlamışdır. Həmin ildə “Gənc işçi” qəzetində “Ayaqsız” adlı ilk şeiri çap olunmuşdur. Osman Sarıvəllinin “Dəmir sətirlərim” adlanan birinci kitabı 1934-cü ildə çap olunmuşdur.Təltif və mükafatları
  • “Azərbaycan SSR xalq şairi” fəxri adı — 15 fevral 1977
  • “Oktyabr inqilabı” ordeni — 6 noyabr 1985
  • “Qırmızı əmək bayrağı” ordeni — 9 iyun 1959
  • “Xalqlar Dostluğu” ordeni — 11 noyabr 1975
  • “Şərəf nişanı” ordeni — 30 dekabr 1963
  • “Əməkdə fərqlənməyə görə” medalı — 25 fevral 1946
  Kitabları
  • Dəmir sətirlərim (1934)
  • Bənövşə (1940)
  • Şairin hədiyyəsi (1943)
  • Gətir, oğlum, gətir (1943)
  • Gənclik eşqi (1946)
  • Bahar çiçəkləri (1949)
  • Yeni dünyanın qapısı (1950)
  • İqlimdən-iqlimə (1963)
  • Sabahı yaradanlar (1970)
  • Seçilmiş əsərləri (üç cilddə) (1971–1975)
  • Hər kim yüz il yaşamasa (1976)
  • Mən sabaha gedirəm (1979)
  • Kür qırağında (1987)
  • Sarıvəlli O.Aşıq ürəkli şair, şair ürəkli Aşıq Şəmşir. Bakı: Avropa, 2010, 112 s.
  • Sarıvəlli O. Qüdrətli şair, ustad sənətkar. Bakı: Avropa, 2011, 128 s.

Bilmirəm tale məni
niyə tez-tez vurur dişinə?
Düşmüşəm sms yağmuruna;
nə daldalana bilirəm,
nə düşünə…
Qəlbində sevgi
ocağı yanmırsa,
başından çıxan
bu tüstü nədi?
Mən bir hüzn adasıyam,
ancaq bilmirəm ki,
Xoşbəxtlik gəmilərinin
yanıma üzməkdə
qəsdi nədi?

07.12.2014

Mən dünyanı dərk eləyən
Uşaq qəlbli bir qocayam.
Təriflərdən çox ucayam,
Təltiflərdən çox ucayam…

Nə versən gözü doymayan
Çox çətin ki, duya məni…
Dünya malında gözüm yox,
Dəyişməyib dünya məni…

Qəlbimdə sevgi kükrəyir,
Yoxdu həyatda bənzərim!
Həmişə üstümdə olub,
Ulu Tanrının nəzəri!

Ömrüm boyu dost olmuşam
Çəmənlə, güllə, çiçəklə!
Allah məni təltif edib
Duyan, sevən, bir ürəklə!
O adamlar bədbəxtdi ki,
Gözündə sevgi sayrışmır…
Allahın sevdiyi kəsə
Bəndə təltifi yaraşmır…

“Firidun” poeması Cənubi Azərbaycanda milli azadlıq uğrunda gedən xalq hərəkatından bəhs edir. Əsərdə Azərbaycanın milli qəhrəmanı Firidun İbrahiminin ictimai və inqilabi fəaliyyətindən, xalqla yaxından bağlılığından, milli hökumətin müvəqqəti məğlubiyyətindən sonra onun qəhrəmancasına həlak olmasından bəhs edilir.

Dünyada azadlıq uğrunda mübarizə edən bütün gənclərə ithaf edirəm…

Gözaydınlığı

– Hardasan, ay Qəni, gözlərin aydın,

Talvarın altından yaxına gəl bir.

Fatma salamatdır, bir oğlun oldu,

Oğul bu dünyada gözəl töhfədir.

– Çox sağ ol, ay bibi, çox razıyam mən,

Sənin sədaqətin bəllidir bizə.

Biz ayrı düşməyək bu şəfqətindən,

Anasan, böyüksən sən evimizə.

Demə ki, sonsuzam, sıxılma bir də,

Fatma da qızındır, sevin, gül, danış…

Bəxtin solub getdi acı illərdə,

Bilirəm, saçın da vaxtsız ağarmış.

Sənsən məşəqqətin canlı qurbanı,

Ərin də, evin də getdi əlindən.

Bilirəm, başının tükləri sanı

Nələr çəkməmisən bu torpaqda sən?!

– Ay oğul, qanını qaraltma, yetər,

Bu gün şadlıq edib sevinək gərək.

Deyirəm, dünyada hər şeydən betər

Odur ki ümidsiz qovrulur ürək!

Qarı əllərini qaldırdı göyə,

Yenə dua etdi öz adətilə.

Qəni öz evinə, öz qapısına

Baxdı bir atalıq məhəbbətilə…

Onun ürəyindən nələr keçmədi,

Oğul atasıyam, – deyə sevindi.

Köksünə sığmadı şirin arzular,

Fərəhdən, elə bil, uçacaq indi.

Bu zaman bir “inqə” sədası qalxdı,

(İl kata olanlar duyar bu səsi…)

Yox, bəlkə quşlardı, qondu qapıya?

Onlardır oxuyur bahar nəğməsi?!

Qəni bu atadan qalma evinin

Açdı qapısını indi atatək.

Danışa bilsəydi, nələr deyərdi

Onun sinəsində çırpınan ürək?!

O açdı qapını mehriban, gülər,

Öpdü saçlarından təzə ananın.

Söylədi: – Ay Fatma, deyirəm, yəqin

Düzələr gərdişi bu gəc dövranın.

Mən sənə bəxşiş də gətirməmişəm,

Bağçadan dərdiyim güllərdən qeyri.

– Ay Qəni, bu nə söz, bu nə gileydir?

Biz ki, çox görmüşük çətin günləri.

Deyə, asta-asta danışdı Fatma,

Heç sənə darıxmaq yaraşmır, Qəni?

Həmişə zülümə, möhnətə qarşı

Mən meydan oxuyan görmüşəm səni.

Zindana da düşdün, işsiz də qaldın,

Getdiyin haqq yoldan geri dönmədin.

Sən elə yandın ki, başının üstə

Tufanlar da qopdu, yenə sönmədin…

Ata ehtiyatla əyildi birdən,

Beşiyin içində uşağa baxdı.

Yuxuda ağlayıb, sevinən körpə

Sanki, atasıyla danışacaqdı…

Öpmədi körpəni ata, doğrusu,

Qorxdu bu təmasdan uşaq diksinə.

Fatmanın alnından, qara saçından

Ehtiramla öpdü, o dönə-dönə.

– Eh Fatma, nə qədər ağıllısan sən,

Fəqət, nə eləmək, atayam mən də.

İstərdim bəxşişlər, xələtlər alam

Dünyaya bu körpə balam gələndə…

Keçdikcə saatlar, keçdikcə günlər

Ana bir maraqla baxdı körpəyə.

Qara saçlarına sığal da verdi,

“Oğlumun ad günü olacaq”, deyə.

Yeddi gecə

Bibi xonça bəzəmiş,

Qalmasın nisgil deyə.

O, noğuldan, şirnidən

Düzmüş kiçik süfrəyə.

Yığdığı quruşlara

Aldırmış ət, düyü, yağ.

Zaman çəksə də onun

Sinəsinə neçə dağ –

Çalışır şad görünə.

Gözlərində gizli qəm.

Deyir: – Qəni, darıxma,

Mən özüm əhd etmişəm:

Oğlunun ad günündə

Dolanam əl-ayaqda.

Hələ qonum-qonşudan

Çağırmışam qonaq da…

***

Gəlmişdir tanışlar, qohumlar – hamı,

Bu da Astaranın öz adətidir.

Bu “yeddi gecə”də şənlik eləmək

Elin bir-birinə məhəbbətidir.

Gəlinlər söz atır qarıya hərdən;

– Bibili, toyunda xəbər ver bizə.

– Burda nişanlılar qəhətə çıxmış,

Gərək bir özümü verəm Təbrizə.

Deyib, heç qarı da pozmur halını,

Gülüşür bu sözə ürəkdən hamı.

Gəlin Fatmanın da köksünə sığmır

Sevinci, şadlığı bu ad axşamı…

***

Süfrə yığışdı artıq,

Ortaya xonça gəldi.

Sanki məclis içində

Təzə məclis düzəldi.

Bibiyə döşək salıb

Yer göstərdi qız-gəlin.

Bu da bir adətidir

Bizim obanın-elin.

Körpə qundaq içində

Dolandı əldən-ələ.

– Elə mübahlıq gətir

Balaca qədəminlə.

Deyə, bu xoş arzunu

Hamı təkrar elədi.

Xeyir-dua verdilər,

Bizdə qayda belədi.

Qarı bir ehtiyatla

Aldı uşağı yenə.

Baxdı necə şəfqətlə

Onun məsum üzünə.

Körpənin qulağına

O, çoxlu sözlər dedi.

Ananın övladına

Bu ilk nəsihətiydi.

– Əlin əyri olmasın,

Xəbərçilik bilmə sən.

Biz görmədik, ay bala,

Sən xoş günlər görəsən!..

Qonaqlar dağılışır,

Gün doğur, dan sökülür.

Körpənin beşiyinə

Göydən şəfəq tökülür…

***

Gün günə qovuşduqca

Firidun da böyüdü.

İlkin məktəbi oldu

Ona ana şəfqəti,

Bir də ata öyüdü.

Sonra getdi məktəbə,

Meylini dərsə saldı.

İllər qanadlı quştək

Uçub arxada qaldı…

Firidun sual verir

Fatma süfrə açdı, tez şam gətirdi,

Ata da, oğul da iştahla yedi.

Fəqət, Firidunun baxışlarından

Ata hiss elədi kədəri, dərdi.

Sonra Firiduna – yaxın gəl – dedi.

Yəqin yorulmusan, ağıllı balam?

Gəl, mənim yanımda bir dincəl, dedi.

Bu mehribanlıqdan, bu nəvazişdən

Firidun kövrəldi, bir də tutuldu.

Min sual oynadı yenə başında,

Sinəsi ahlarla boşaldı, doldu…

– Nə olub, ay oğul, bir danışsana,

Ah çəkmə, kim dəyib xətrinə? – söylə.

Bəlkə də bir xata çıxıb əlindən,

Gəl məni hər şeydən sən agah elə.

Firidun tutuldu, bir bulud kimi,

Sanki, göy kişnədi, ildırım çaxdı.

Ürəyində nisgil, üzündə giley,

Bir anlıq atanın üzünə baxdı.

Sonra dilə gəldi, elə bil, çaylar,

Açıldı uşağın qaşı-qabağı.

O kiçik qəlbində, böyük dərdini

Danışdı ataya böyüksayağı:

– Rəhim, yazıq Rəhim, bu səhər müdir

Onu həmişəlik qovdu məktəbdən.

“Oxumaq pulunu tamam üç aydır

Söylədi hələ də verməmisən sən”.

Dedi: – “Get özünə ayrı peşə tap,

Zorla ki, oxumaq yaraşmaz, bala”.

Rəhim çantasını götürüb getdi,

Bir yol da qanrılıb baxmadı dala.

O getdi, gözlərim qapıya baxdı,

Az qaldım dalınca çağıram – Rəhim.

Deyəm bu boş qalmış yerinə sənin

Mən bir də nə təhər baxaram, Rəhim?

Hər səhər heç dərsə başlamadan biz,

Dua oxuyuruq şahın canına.

Ata, məsləhət ver, olmaz ki, Rəhim

Bir məktub göndərib, desin ki, ona –

Ey bizim ölkənin möhtərəm şahı,

Qovublar məktəbdən məni boş yerə.

Atamın, anamın ümidiyəm mən,

Ey şah, əmr eləyin bizim müdirə.

Məktəbin haqqını verərəm yəqin,

İşə girəcəkdir ata səhərdən.

Deyir, mən işlərəm, sən oxu, oğul,

Təki, gözübağlı qalmıyasan sən.

“Adilsən”, “Böyüksən”, gəl əsirgəmə

Bizim üstümüzdən kölgəni, ey şah…

Gecə də, gündüz də dua edərik

Sənə cansağlığı bəxş etsin Allah.

– Ata, məsləhət ver, yol göstər bizə,

Sabah mən də bəlkə, düşdüm bu günə.

Məgər yoxsul olmaq bir qəbahətdir?

Oğlu həsrət qalır məktəb üzünə.

Hacının, malikin, tacirin oğlu

Hər səhər bizimlə bir dua edir.

“Yoxsulsan, get ayrı peşə tap, bala”

Söyləyən müdirin məqsədi nədir?!

Yəqin razı olmaz şah belə işə,

Məktəb dövlətindir, müdirə nə var?!

Deyirlər, şah özü əmr etmiş gərək –

Oxusun ölkədə bütün balalar?..

Uşağın gözlərində

Neçə sual, neçə söz.

Atanın ürəyini

Kabab edir alov, köz.

Uşaq baxır ataya,

Atanın fikri darda.

Dərddən birləşə bilmir

Bu doğma baxışlar da.

Ata indi nə desin,

Hardan başlasın sözə?

Ata ürəyi istər

Bu böyük dərdə dözə!

Yalan danışsınmı o?

Yox, yalan nəyə gərək,

Yalana yol verərmi

Ləkə görməyən ürək?!

Nə desin, nə söyləsin.

Axı, məktəb, dərsi

Yazmağı sevsin ancaq.

Bir siqar alışdırır,

Qullab vurur dərindən.

Eh, nələr, nələr keçir

Atanın gözlərindən:

Yoxsulların fəryadı,

Kəndlinin nəm daxması.

Göz yaşıyla ucalan

Saray, zülmət dünyası.

Bir də qanlı vuruşlar,

Xalqın haqq deyən səsi:

O əlçatmaz, quşqonmaz

Qəsri Qacar məhbəsi…

Gecənin bir yarısı

Yoxa çıxan igidlər,

Yurduna barmaqlıqdan

Həsrət baxan igidlər…

Danışsınmı kasıbın

Burda günü qaradır?!

İnsanlar var, dünyada

Xariqələr yaradır?

İnsan var ki, ömrünü

Dərd alır duman kimi.

İnsan var, həyat sürür

Qalib bir insan kimi!

Nə balası beşikdə –

Çörək deyib ağlayır,

Nə ana günahkartək

Dizini qucaqlayır.

Fikirlərdən ayrılıb

Ata baxır oğluna.

Tarix kimi danışır

Bildiklərini ona.

Oğlan heyrət içində,

Ata danışır hələ.

Deyir, oğul istərəm

Elin göz yaşın silə.

Yox, yox, hər daş altında

Neçə-neçə igid var.

Onlar alacaq yəqin

Haqqınızı, balalar!

Ataya qulaq asır

Oğul heyrət içində…

Süfrədəki çay tamam

Soyuyub, buza dönmüş,

Atanın həsrət gözü

Yanan ulduza dönmüş.

Yuxusu qaçmış tamam,

Gözü yol çəkir yenə.

Bir şəfqətlə baxır o,

Firidunun üzünə.

Ata, sanki həyatın

Sirrin açır oğluna,

– Bəs müəllim bunları

Niyə deməmiş ona?

Əkib, biçən kəndlidir,

Müftə kef çəkən ərbab.

Bu zülmə yoxsul yazıq

Nə təhər eləyir tab?

Burda iki cür insan,

İki cür həyat varmış.

Bəs nə üçün müəllim

Uşaqları aldatmış?

Elə bil ki, yuxudan

Ayılır uşaq yazıq.

Çəkilir gözlərindən

Pərdə-pərdə qaranlıq…

Firidun darülfünunda 

Tehran. Darülfünun. Qaynar bir həyat.

Gənclik, bir çağlayan su deyilmi bəs?!

Yaxşı deyiblər ki, tapılmamışdır

Həyatda gəncliyə bərabər, əvəz.

İnsan həyatında gənclik bahardır,

Min bahar gəlsə də, o dönmür geri.

Mənim də, sənin də, onun da yəqin

Özünə şirindir gənclik illəri…

O kimdir, əynində boz kostyumu var?

Xurmayı saçını yan daramışdır.

O gülümsər gözlər, o nazik bığlar

Bilsəniz, nə qədər mənə tanışdır?!

Boyu da bəstədir, görənlər bilir,

Əlləri qadının əlindən incə.

Dostlar, yaxın gəlin, dindirin onu,

Nədir bu cavanı sıxan düşüncə…

Onu fikir almış, durardı yəqin,

Özü salam verib, əhval tutardı.

Gərək arxasınca mən özüm gedəm,

Bəlkə ürəyində bir sözü vardı?!.

Açdı qapısını professorun

Firidun ədəblə salam söylədi.

– Əziz professor, hər sözünüzü

Buyurun, can-başla hazıram – indi.

Qaldırıb əlini tez professor

Dedi: – Çək stulu, yaxına gəl bir.

Anandan barı, heç kağız gəlirmi?

Necə keçinirlər, atan necədir?

– Atam da bir yaxın dostundan dünən

Məktub göndərmişdi, salam var sizə.

Yazır, vətənini sevən bir adam

Gərək sürgündə də yaşaya, dözə…

Atam Nəhavənddə, özüm burada,

İndi başsız qalmış ailə tamam.

Eh, necə səbr etsin bu haqsızlığa

Gözüylə hər zülmü görən bir adam?

Firidun danışır, qoca alimsə

Qalxıb var-gəl edir otaqda yenə.

Gah siqar yandırır, gah da eynəyi

Çıxarır, təzədən taxır gözünə.

Ağarmış saçında gəzir əlləri,

Beynində min fikir oynayır, sönür…

Qəzəbdən çatılır, qaşı-qabağı,

Sinəsi atlanır, qəlbi döyünür.

Əyləşir təzədən öz yerində o,

Deyir, diqqətli ol hər işində sən.

Hər daşın altında bir casus yatır,

Bunu yaxşı, yaxşı gərək biləsən.

Bəzi üzdəniraq müəllimlər də

Gündə neçə dona girirlər, bala.

Adam var, bircə il xaricdə qalıb,

İndi fars olduğun danır az qala…

Al, bu Əraninin yazdığı kitab

Zindan həyatımdan bir yadigardır.

Burda anaların əhdi, arzusu,

Cavan gəlinlərin göz yaşı vardır.

Orda yazılmışdır əsil həqiqət,

Həyat, mübarizə, döyüş, inqilab.

Sizə yol göstərməz bu yazılartək

Bilin ki, hər qalın bəzəkli kitab.

Fəqət, ehtiyatlı tərpənin bir az,

“Ehtiyat igidin yaraşığıdır”.

Qoruyun bu böyük yazıları siz,

Bunlar kor gözlərin bir işığıdır…

Yenə eynəyini çıxarır qoca,

Gəzir ağ saçında qansız əlləri.

Ömrünü ellərə qurban vermişdir

O, ağı qaradan seçəndən bəri.

Gah vətəndə olmuş, gah da qürbətdə,

Bir yol dönməmişdir ilqarından o.

Onu gözləsə də mal da, sərvət də,

Doymamış yurdunun baharından o.

Vətənə qayıtmış, vətənə bəli –

Yad ölkə, söyləmiş, qəfəsdir mənə.

Cavan müəlliməm, arvadım, anam,

Bir də yoxsul evim, bu bəsdir mənə.

Elsiz bal da yesəm, zəhər dadacaq,

Yavan çörək yesəm, vətəndə yeyim.

Axı bu torpaqdan hərarət almış

Mənim bu nisgilli, dərdli ürəyim.

Sonra həbsxana, sürgün, ayrılıq,

Cavan arvadının ölüm xəbəri.

Kimsəsiz otaqda yola saldığı

Qocalıq, subaylıq, tənha illəri…

Onun gözlərində canlanır bir də,

Hər şeyi elə bil görür indicə.

Dolmuş gözlərini eynəyin altdan

Arıq əllərilə silir xəfifcə.

Deməyin kişi də heç ağlayarmı?

Fateh bir insan da ağlayar bəzən.

Qocanın gözündə parlayan o yaş

Elin göz yaşıdır, hiss edirəm mən.

Bir də nakam qalan məhəbbətidir,

Həzin kaman kimi inləyir belə.

Gəlin, toxunmayaq, dostlar, amandır

Qocanın qəlbində o həssas telə…

O ilk məhəbbətin, ilk təranəsi,

Bir də ki, bir də ki, son nəğməsidir.

O kama çatmayan eşqin, diləyin

Pərdə-pərdə qalxan həzin səsidir…

Qoyun qulaq assın qoca o səsə.

Hər kəsin öz eşqi, öz həvəsi var.

Əlimdən gəlsəydi pozardım sizi,

Siz, ey məhəbbətə dönük çıxanlar.

Firidun əl tutur, sakitcə gedir,

Qocanın gözləri qalır qapıda.

Bir an fikir, xəyal. Sonra zəng səsi,

Çıxır bir təmkinlə otaqdan, o da…

Həyat haqqında düşüncələr

Gecə yarıdan keçir,

Hələ yatmayan da var.

Gəlin, yaxına gəlin,

Görək, nə edir onlar?

Otağın rəflərində

Qəzetlər dəstə-dəstə,

Kitablar qalaq-qalaq,

Üzlərə işıq salır

Zəif yanan bir çıraq.

Biri kətil üstündə,

Biri taxtda oturmuş,

Biri əlində jurnal

Ayaq üstündə durmuş.

Sadə parçadan onun

Əynində pijama var,

Səliqəli geyməyi

Çox sevərdi, o, dostlar.

Saçını yan daramış,

Gözləri gülür yenə.

Əlindəki jurnalı

Oxuyur dönə-dönə…

Hər kəlmənin üstündə

Neçə sual, söz olur,

Müqəddəs fikirlərlə

Baş dolur, beyin dolur.

Mən demədim kimdir o,

Tanışdır çoxdan bizə.

Qəlbində baş qaldırır

Arzu təzə, söz təzə…

Danışırlar ümidlə,

İnamla, hərarətlə.

Danışırlar, vətənə

Sonsuz bir məhəbbətlə.

Danışırlar sakitcə,

Danışırlar təkbətək –

Başqa cavanları da

Başa salsınlar, gərək…

– Mən, sən, o sakit dursaq,

Kim çarə gəzər axı?

Elin gücü bir olsa,

Neyləyər bizə yağı?

Danışdıqca Firidun

Hiddəti coşur onun.

Deyir: “Fəryadı birdi

Burda şəhərin, kəndin.

Bizdən ümid gözləyir,

Doğma vətən, doğma el…

Təkcə təhsil almaqla

Dərdlər sağalan deyil…

Gözlərdəki pərdəni

Cırıb ataq bir yana.

Azadlıqdan xoş nə var

Bu dünyada insana?!

Qoy təhsili qurtarım,

Burda qalmaram, bir an.

İntizarla gözləyir

Yolumu Azərbaycan.

Təbriz ümman kimidir,

Dalğa-dalğanı aşır.

Xalqın haqq-hesab günü

Anbaan yaxınlaşır,

Anam da yazıb: “Tez gəl,

Bağımızı aldılar.

Dəyirmanı yandırıb

Yaman günə saldılar”.

Yazıq anam, yazır ki,

Gəlsən, pis keçməz bizə.

Bilmir ki, mən birbaşa

Getməliyəm Təbrizə.

“Xavərno” qəzetində

Gedib işləyəm gərək.

Ana dildə məqalə –

Necə səslənər görək?!

Axı bizim dildə də

Yaranıb neçə nəğmə.

Füzuli, Vaqif, Möcüz

Səs salıbdır aləmə.

Qanun yazdı Xətai

Doğma dilində fəqət,

Şeirə, sənətkara

Ürəyində məhəbbət.

Firidun danışdıqca

Qulaq asır dostları.

Gündüzə yol axtarır

Onlar bu gecə yarı…

Arada neçə söhbət,

Neçə-neçə söz olur,

Kiminin fikri yanlış,

Kiminin ki, düz olur.

Danışır gənc tələbə,

Tutulmuşdur bir qədər.

Deyir: – Tətil etməklə

Nə udacaq fəhlələr?

Dünənki nümayişdə

Neçəsi öldü nahaq.

Zərər çəkən, əzilən

Yenə yoxsuldur ancaq.

Məncə, yaxşı olar ki,

Ərzə yaza fəhlələr,

Sahibkar da güzəştə

Gedər, yəqin bir qədər.

Nahaq qan axmaz daha,

Ölməz arada fəhlə.

Son qoyular bu qanlı,

Vuruşlara, tətilə.

Soruşur bir başqası:

– Firidun, başa sal bir,

Bəlkə bizim fikrimiz

Kökündən düz deyildir?

– Səhvdir, fikriniz, qardaş,

Əranini oxuyun.

Ondakı fikirləri

Təhlil eləyin, duyun.

Şüurun da silahı

Mübariz bir kitabdır.

Fəhlənin azadlığı,

Haqq səsi, inqilabdır.

Sahibkar bir gün keçər,

Bir yol güzəştə gedər.

Nə üçün mərhəmətlə

Gün keçirtsin fəhlələr?

İş onun, dəzgah onun,

Qabarlı əllər onun,

Torpaq üstə tökülən

Puçur-puçur tər onun.

Niyə o, xahiş etsin

Ərzə yazsın hər səfər,

Sahibkarın ürəyi

Rəhmə gələ bir qədər?

Kəndlinin də həyatı,

Ömrü-günü qaradır.

Əkir, biçir, ərbaba

Xoş güzəran yaradır.

Bəs o yazıq nə etsin,

Odamı dözsün belə?

Allahın hər əmrinə?!

Qardaşlar, “Ajeri”də

Oxuyun yaxşı, yaxşı,

El gücü, el yumruğu

Birləşsin zülmə qarşı.

Dinləyir Firidunu

Dostlar heyrət içində.

Dan sökülür, ulduzlar

Qalır zülmət içində.

Ayrılıq və görüş

Hüquq şöbəsini bitirdi bir gün,

Firidun diplomu əziz saxladı.

Ürəyində arzu, gözündə gülüş,

Neçə yol diplomu açıb yoxladı.

Tehran dəbdəbəli olsa da onu

Bağlaya bilmədi özünə bir an.

Yığdı şeylərini, bir məhəbbətlə

Görüşüb ayrıldı yoldaşlarından.

Qoca alimin də getdi yanına,

– Kim bilir, bəlkə də görüşdük – dedi.

Həyat təcrübəsi öyrədib axı –

Bizim düşmənimiz, cəbhəmiz birdi.

– Yəqin görüşərik, qoca alim də

Əl tutub görüşür, tez Firidunla.

Silib eynəyini, taxır gözünə,

Qəhərdən titrəyir səsi az qala.

Oğula tamarzı atalar kimi

Öpür Firidunun alnından qoca.

Eh, necə istərdi, oğul böyüdüb

Dalınca baxaydı o da doyunca…

Firidun ahəstə çıxır qapıdan,

Üzündə, gözündə bir ümid yanır.

Qalxır öz yerindən ağsaçlı alim

Qapının önündə xeyli dayanır.

Kövrəlir yenə də bu ayrılıqdan,

Bir siqar yandırır məlal içində.

Unudur özünü, yenə qərq olur

Gah acı, gah şirin xəyal içində…

***

Firidun Təbrizə gəlir bir səhər,

İlk dəfə gördüyü bu gözəl şəhər

Ona doğma gəlir, ona xoş gəlir,

Vətən havasından ruhu dincəlir.

Baxır binalara köhnə tanıştək,

Geniş küçələri bir-bir keçərək,

O, Ərk döngəsində bir otaq tutur,

Bir çamadan qoyur, bir kiçik bağlı.

Qonşu arvadları xeyli maraqlı:

– Bəs şeylərin hanı?

– Şeylərim? Budur!

Firidun bağlını göstərib gülür.

(Kasıbın dərdini kasıblar bilir).

Qonşu utanaraq öz sualından

Deyir ki: “Qəm yemə, ay cavan oğlan,

Mən səndən kasıbam, düzünə baxsan.

Sən hələ çox pullar qazanacaqsan.

Nə ola, ömrünün sonu xoş gələ,

Sən bir bağlamayla gəlmisən, ancaq –

Nə var istəyirəm, nə də ki, otaq,

Deyirəm, kaş, balam əliboş gələ.

Fəqət gəlib çıxa…

– Oğlun hardadır?

Zalım əlindədir, bala, dardadır.

Eh, nə deyim sənə, nəyi danışım,

Çox bəlalar çəkmiş bu yazıq başım.

Yollar yorğunusan, get dincəl indi,

Dərdi söhbət etmək dərddən çətindi.

Vaxt gələr, deyərəm. Kim bilir, bir də

Çarə tapılarmı bu ağır dərdə?

Bəlkə dövran döndü, zaman dəyişdi,

Oğlum azad oldu, özü danışdı.

Firidun tez qalxdı səhər yataqdan,

Onun qulağına qonşu otaqdan

Həzin bir səs gəldi, ağlamaq səsi –

Yazıq bir ananın odlu nəfəsi,

Elə bil qarsırdı daşı-divarı.

Sonra da ananın hıçqırıqları

İsti göz yaşında boğuldu birdən.

Firidun sakitcə qalxaraq yerdən

Asta addımlarla çıxdı həyətə.

Ananı ağladan bu müsibətə

Şərik olmaq üçün düşündü xeyli.

Həyatdan, taledən belə gileyli

Ana Firidunla durub üz-üzə

Danışdı başından gəlib keçəni:

– Bir zülm eləmiş ki, ağalar bizə,

Mən neçə gündüzü, neçə gecəni

Durub nəql eləsəm, qurtarmaz yenə –

Biz kənddə olurduq, keçən il bu vaxt

Bilmirəm, hardansa xanın evinə

Yığılıb gəlmişdi bir dəstə qonaq.

Ağanın nökəri gəzdi hər yanı,

Kimin nəyi vardı, çəkib apardı.

Bizim kişinin də qızışdı qanı,

Bir qoyunun üstə haray qopardı.

“Belə də zülm olar” dilində qaldı,

Nökərin şallağı qalxdı havaya,

Haraya dəydisə zol-zol qaraldı.

Bir nəfər olmadı girsin araya,

Mən ha yalvardımsa zalım baxmadı.

Kişi bir dağ kimi qopdu yerindən

O yıxılan oldu, bir də qalxmadı.

Divana-dərəyə ərzə verdim mən,

Oğlum da hakimin yanına getdi,

Öz əlilə verdi ərizəmizi.

Bir gör ki, hakim də axır nə etdi?

Kənddən çıxartdırıb qovdurdu bizi.

Yığışıb Təbrizə gəldik keçən qış,

Sonra da oğlumu tutdurdu ağa.

Dedi ki, bəhrəni yığıb aparmış…

İndi üç aydır ki, tifil uşağa

Təbriz zindanında əzab verirlər.

Mənim də nə gecəm, nə gündüzüm var,

Dil bilən adamım olsaydı əgər,

Dərdimi bir yana çatdırardılar.

Firidun dinmədi, xəyala daldı,

Ananın halına yandı ürəyi.

İstədi desin ki, əmr-mahaldı

Bu dövlətin sənə ola köməyi.

Ancaq danışmadı, nə desin indi?

Ananın qəlbini ala bilmədi.

Lal-dinməz oturub qala bilmədi,

Keçib otağına dərhal geyindi,

Firidun birbaşa getdi zindana.

Rəislə görüşüb xeyli danışdı,

Məhəl qoymadılar əvvəlcə ona.

O bir vəkil kimi işə qarışdı,

Sonra qanun-qayda gəldi araya.

Eynəyin üstündən baxanda rəis

Firidun duz səpdi təzə yaraya.

Dedi: Nə zamandır bəs məhkəməniz?

– Məhkəmə, məhkəmə… – rəis duruxdu –

Dəqiq bilməyirəm, düzünü bilsən,

Məhkəmə haqqında bir xəbər yoxdur.

Adam göndərərəm arxanızca mən,

Sizsiz məhkəməni keçirmərik, bil.

Firidun hiss etdi bu kinayəni,

– Buyurun, neçə ay, ya da neçə il

Oturub gözləyək biz məhkəməni?

– Bu bir az çətindir.

Kəndin maliki

Şikayət etmişdir:

O ölən adam

Xəstəymiş, bu kənddə hamı bilir ki,

O öz əcəliylə ölmüşdür tamam.

Odur ki, məhkəmə olmadan qabaq

Qazıb çıxarsınlar gərək ölünü.

Diqqətlə hamımız mərhuma baxaq

Gərək o məhkəmə başlayan günü,

Sonra da haqq ilə verilsin qərar…

Firidun hirs ilə qalxdı yerindən:

– Demək, hələ sizin nəqşəniz də var?

Eyb etməz, yenə də gələcəyəm mən.

Bəlkə məhkəmədə dustaqdan qabaq

Haman o ölünü dindirəcəksiz?

İndidən deyirəm, siz o gün ancaq

Xalqı özünüzə güldürəcəksiz…

Rəis eynəyinin üstündən baxdı,

Hakimin dodağı qaçdı bir qədər.

Düşündü, məktəbdən çıxmış uşaqdı,

Deyərəm, “dərsini yaxşı” verərlər…

Keçdi hadisədən bir həftə tamam,

Firidun gəlmədi, iş bitdi demək.

Bir səhər şəhərdə bir dəstə adam,

“Xavərno” satırdı haray çəkərək:

“Gəlin, təzə bəxər, nadir bir xəbər,

Hakimlər ölünü dindirəcəklər…”

Hamı maraqlandı, bu necə işdir?

Ölü məhkəməyə necə gələcək?

Gördülər ki, hakim özü demişdir:

“Qazıb çıxarsınlar mərhumu gərək…”

Xəbər dükan-dükan, küçəbəküçə

Şəhəri dolandı, kəndə yollandı.

Qəzet hökmdara gəlib yetincə

Elə bil od tutdu, o, alovlandı.

Qəzəblə zəng etdi rəisə haman:

– Bir deyiniz görüm, bu necə işdir?

İşin tərsliyindən elə bu zaman

Firidun otağa təzə gəlmişdi.

Rəis Firiduna baxıb yanakı,

Özünü itirdi həycan içində.

Nə “hə” deyə bildi, qorxdu, nə də ki,

“Yox” söyləyə bildi. Duman içində,

Bir sözlər danışdı mənasız tamam.

Ostandar yarıda kəsdi sözünü:

– Bəli, xidmətizə gələrəm axşam,

Gəlib danışaram sizə düzünü…

Burda Firidunun qaçdı dodağı,

Qəzeti uzatdı rəisə sarı.

Hakimin töküldü qaşı-qabağı,

Dedi: – Oxumuşam tamam bunları.

İndi vaxtım yoxdur, sabah gələrsən,

Bəlkə imkan edib eşitdim səni!

Firidun söylədi: – Gələcəyəm mən,

Görək kim aparır bu məhkəməni? –

Rəis eynəyinin silib tozunu,

Baxdı Firiduna o, əyri-əyri.

Zor ilə saxladı rəis özünü,

Onu təhqir etmiş uşağın biri.

Rəis dillənmədi, qəlbində fəqət

Dedi: “Sabah yenə gələrsən, əlbət…”

Ananın səsinə qalxıb yataqdan

Firidun kədərli çıxdı otaqdan.

Yenə ağlayırdı zavallı ana,

Nahaqdan tutulmuş o tək oğluna.

Əlac axtarırdı göydən, Tanrıdan,

Deyirdi, kömək et, böyük Yaradan,

Səndən istəyirəm oğlumu ancaq.

O, çöldə dustaqdır, mən evdə dustaq.

Firidun kədərli çıxdı otaqdan,

Ananın sözləri onu bayaqdan

Alıb aparmışdı. O öz-özünə

Danışa-danışa gedirdi yenə.

Deyirdi, dünyaya təzə gəlmişəm,

Məktəb bir aləmdir, həyat bir aləm…

Mən indi düşündüm, mən bildim indi

Həyat imtahanı daha çətindi…

Xəyal bir quş olub gəzir hər yanı,

Keçib küçələri, baş xiyabanı,

Gedir komitəyə Firidun dərhal,

Ürəyində təlaş, üzündə sual.

Görüşür dostlarla, ona deyirlər, –

Rəis xəbər alıb səni bu səhər –

Deyirmiş, xeyirdir, gəlsin həl-həlbət.

 – Xeyir olan işdə olmaz məsləhət.

Firidun rəisin yanına gəlcək,

Rəis yer göstərdi ona yanında.

– Mən də alovluyam, elə sənintək,

Ancaq elə alış, alovlananda

Dostu da qarsmasın alovun, barı,

Deyib dişlərini ağartmış ona.

– Axşam başa saldım mən hökmdarı,

Dedim ki, mərhumun yazıq oğluna

Üç aydır əziyyət verilir nahaq,

Əmr edin, bu səhər onu buraxaq.

Sağ olsun, çıxmadı o da bu sözdən,

Elə oradaca əmrini yazdı.

Səhər də şad xəbər vermək üçün mən

Səni axtarırdım…

Bu da kağızdı,

Göndərin, zindandan buraxsın dərhal.

(Kağızı uzatdı ona hörmətlə)

Bir də xahişim var, – unutma bizi…

Firidun hakimə baxıb diqqətlə

Dedi, – unutmaram xidmətinizi!..

***

Şad xəbər bircə anda qanadlı quşa döndü,

Məhəllədə tanış da, dost da, yaman sevindi.

Bəxtikəm bir ananın güldü üzünə həyat,

Yazıq arvad az qaldı çığırsın, ay camaat!

Eşidin, agah olun, balam qurtardı dardan!

Bircə iltimasım var indi pərvərdigardan:

Bu ömrümü calasın Firidunun ömrünə,

Gözümün işığını o qaytarıbdır mənə.

Eh, qoysaydı neçə yol dolanardım başına,

Görüm darda qalmasın ona süd verən ana…

Ananın daxmasına tanış da, dost da gəldi,

Ay Qızyetər, bir danış, bu nə təhər əməldi?

Sirr-xudadır, düzü, heç belə də iş olar?

– Hə, inanın, dünyada belə də igidlər var.

Nə pul aldı, nə para, fəqət dadıma çatdı,

Sanki yatmış bəxtimi öz əlilə oyatdı.

– Sən allah, ay Qızyetər, bizi də tanıt ona,

Balamı neçə aydır salıbdılar zindana.

Varım, yoxum dağılıb, səbrim tükənib daha,

Dilim qabar olubdur yalvarmaqdan Allaha…

– Məni də tapşır ona. Bir tək qardaşım vardı,

Onu təqsirsiz yerə polis gəlib apardı.

Gərdənbəndim, güşvaram rüşvətə getdi tamam,

Əl mənim, ətək sənin, ay xala, yalvarıram!

Çatdır ərzi-halımı o cavan vəkilə sən,

Qardaş dərdi yamandır, onu başa sal, denən.

Ana böyük inamla hamıya ürək verdi,

Dedi, ağır da olsa, gərək bütün bu dərdi

Axşam gedib yanına özüm danışam bir-bir.

Fəqət dərdi danışmaq dərd çəkməkdən çətindir.

Onda olan insafa ürəkdən inanmışam,

Sizin də ərzi-halı yetirərəm bu axşam.

Hər kəsin ürəyində bir təsəlli oyandı,

Ev-ev gəzdi Təbrizi cavan vəkilin adı…

Tapşırıq

Firqə komitəsinə

Firidun getdi yenə.

Görüşüb, danışdı o,

Dostlarla dönə-dönə.

Ona xəbər verdilər,

Bir tapşırıq var təzə:

Elə günü sabahdan

Kəndləri gəzə-gəzə

Torpaq haqda yazdığın

Məqaləni başa sal.

Kəndli yaxşı bilsin ki,

Nə yuxudur, nə xəyal,

Bu aydın həqiqətə

Kəndli bir də inansın.

Becərdiyi torpağın

Özü ağası olsun,

Keşiyində dayansın!..

***

Firidun düşündü. Onu xəyallar

Aldı qanadına, bir tərlan kimi.

Nəyisə yadına saldı o, xeyli,

Baxdı üfüqlərə nigaran kimi.

Elə bil, bir anda dəyişdi dövran,

Qurumuş ağaclar dirçəldi, qalxdı.

İllərlə sükuta qərq olan Ərk də,

Sanki Firidunla danışacaqdı.

Doğma kəndlərində neçə il qabaq

Sevdiyi İntizar yadına düşdü.

Elə bil, qış vaxtı, şaxtalı gündə

Bir sevdalı bahar yadına düşdü.

***

– Yazıq qız, nə qədər həsrət çəkibdir…

Yəqin, deyəcəkdir yenə gedirsən?

Daha bilməyir ki, lap bu yaxında

Onunla toyumu edəcəyəm mən.

Sən ey saf məhəbbət, sənin yolunda

Əzab çəkəndə də yorulmur ürək.

(Sən ey saf məhəbbət, ömrüm uzunu

Səni hər naşıdan qoruyum gərək.)

Gedir asta-asta Firidun yenə,

Gedir Şeşgilana, İntizargilə.

Gedir, ürəyində düşünür, görən,

Bu yolla nə qədər gedəcək hələ?..

***

– Kimdir, qapı döyən?

– Açınız, mənəm.

– Bıy, sənsən, Firidun, di gəl içəri.

– Yox, yox, işim vardır, yolüstü gəldim.

Doldu İntizarın yenə gözləri.

– Bəs işin var idi, niyə gəlirdin?

Gəlibsən, keç evə, çörək ye, dincəl.

– İntizar, doğrusu, səfər üstdəyəm,

Sən keç təqsirimdən bu dəfə də gəl.

Uzun hörüyünü barmaqlarına

Dolayıb astadan dindi İntizar:

– Lap məəttəl qalmışam, düzü, Firidun,

Adam da bu qədər qürbətdə olar?

– Nə qürbət, vətənin hər yeri birdir,

Fəqət, ayrılığın məni incidir.

– Demirsən mənim də…

– Hə, de, utanma?

– Nə deyim, gedirsən, yaxşı yol sənə.

Qızın saçlarından öpür Firidun,

Deyir, inanıram sədaqətinə,

Bu son ayrılığın, son həsrətindir,

Hər şey dəyişəcək yaxın zamanda.

Lap el qaydasilə, el adətilə

Səni evimizə aparram onda.

İntizar qızardı.

– Eh, sən də vallah, elə toy deyirsən,

Toy niyə gərək?!

– Toysuz da iş keçər? Anam əhd edib

Ki, oğul toyunu ölməyək, görək.

– Mənim də xanımım əhd eləyibdir,

– Demək, düzələcək hər şey yaxında.

Lap el qaydasilə, el adətilə

Səni evimizə aparram onda.

Bilirsən, kəndlilər qalxmış ayağa,

Şəhərdə fəhlələr lap üzə durmuş,

İntizar, sevgi də, puç olub gedər,

Olmasa azadlıq, bir də qurtuluş.

– Mən nə deyirəm ki, rast gəlsin işin,

Bəlkə mən də sənə bir kömək edəm?

– Hələ vaxta vardır, lazım olanda

Səndən də köməklik istəyəcəyəm…

Yadların əlində dağılır vətən,

Onun hamımıza ehtiyacı var.

Zülmətdən çıxmaqçün əzilən xalqın

Fəqət bircə yolu, bir əlacı var:

O da inqilabdır, bir də azadlıq.

Bunu başa düşsün gərək hər adam.

Bax, o gün İntizar, arxanca gəlib

Səni də evmizə aparacağam…

Əl tutub ayrıldı iki sevgili,

Vüsalla ayrılıq durdu üz-üzə.

Susdu hər ikisi, şirin xəyallar –

Sanki qıfıl vurdu söhbətə-sözə…

Bir anlıq baxışlar danışdı, dindi,

Dil danışmayanı gözlər danışdı.

Oxucum, yəqin ki, sevda çağları

Mənimtək sənə də yaxşı tanışdı!

İntizar qapıda durdu bir zaman,

Baxdı Firidunun ardınca xeyli.

Biz də arzu edək, gözəl bir gündə

Kam alsın bu iki cavan sevgili…

***

Səhər dan söküləndə,

Qızaranda göy üzü,

Firidun yola düşdü,

Tərk elədi Təbrizi.

Gah atla, gah piyada

O, kəndlərə yollandı.

Neçə yoxsul kəndlinin

Evində qonaq qaldı.

Başa saldı, torpağın

Becərəndir ağası.

Söylədi uçulacaq

Zülm, əsarət dünyası.

El bir olsa oynadar

Öz yerindən dağı da.

Birləşin, qoy məhv olsun

Kəndxuda da, ağa da…

Firidunun sözündən

Cana gəldi kənd tamam,

Oymaq-oymaq dolanıb,

O danışdı hər axşam.

Dünya görmüş bir qoca

Söykənib ağacına

Dinlədi Firidunu,

Ah çəkdi yana-yana:

Köhnə dərd təzələndi,

Qocanı qəhər boğdu,

Dedi: – Kənd əhli bilir,

Kimim-kimsənəm yoxdu,

Arvad aclıqdan öldü.

Qaldıq qızım, bir də mən.

Balama pay verərdim

Pay olsaydı ömürdən.

Eh, birtəhər böyütdüm,

Dərdlərim də böyüdü.

Yüz qıza dəyişmərəm

Doğrusu, bir igidi.

Onu qəmli görəndə

Bağrımın başı yandı.

Qıza gözəl olmaq da

Kənd yerində yamandı.

Hə, nə deyim, ay oğul,

Nə təhər danışım mən?

O son ümidimi də

Ərbab aldı əlimdən.

Sonra da eşitdim ki,

Qızım yaman xəstədir.

Bir səhər də dedilər:

Narıngül can üstədir.

Öz evimdə yas tutub

Səhər-axşam ağladım.

Həsrətini qəlbimdə

Bir nişanə saxladım.

Qadanı alım, oğul,

Tez qurun haqq divanı,

Ədalətlə ayırın

Siz yaxşını, yamanı.

Qoca xəyala dalır,

Hamı susur bir anlıq.

Barat dillənir birdən:

– Eh cavanlıq, cavanlıq,

Qayıtsaydın, nə dərdim,

Mən də cavanlar kimi

Bir silah götürərdim.

– Qəm eləmə, ay əmi,

Nə kövrəl, nə də ah çək.

Sənin də əvəzində

Bax, bunlar döyüşəcək, –

Deyə, Firidun yenə

Aram-aram danışır.

Gecə keçir, kənd əhli

Evinə dağılışır.

– Bu gecə də Barata

Qonaq olasan gərək.

Nə olar, bu qocayla

Kəsəsən bir duz-çörək.

– Çox sağ olun, ay əmi,

Sizə tabeyəm mən də.

Yaxşı olar oyatsan

Səhər dan söküləndə…

Firidun qalxdı yerdən

Sübhün lap erkən çağı.

Barat kişi dilləndi:

– Sənin kimi qonağı

Allah öz imdadında

Saxlasın, əziz bala!

Düşməyəsən çətinə,

Gəlməyəsən zavala.

– Sağ ol, əmi can, sağ ol,

Görüşərik biz yenə.

Sən qəm etmə, darıxma,

Qulluq elə özünə.

Arzusunu çəkdiyin

O dövranı gör, sən də.

Təzə həyat gələcək

Möhrə divarlı kəndə.

Qoca güldü, Firidun

Bağrına basdı onu,

Yoxsul kəndistan haqda

Düşündü yol uzunu.

Təzə ev və təzə arzular

Tərbiyət xiyabanı,

Yaraşıqlı bir həyat.

Firiduna vermişdir

Onu Milli Hökumət.

Həyətdə güllər açıb,

Gözəl çarhovuz da var.

Meyvədən başlarını

Yerə əymiş ağaclar.

Həyətin baş ucunda

Çeşmə axır, ahəstə,

Quşlar məclis düzəldib

Tər budaqların üstə.

Şəhər gəlinə bənzər,

Örpəyi ağ buludlar.

Sevinc yaşıyla yuyur

Tellərini göy otlar.

Əllərində çantası,

Dillərində şən nəğmə

Uşaqlar dəstə-dəstə

Yollanırlar məktəbə…

Var-gəl edir otaqda

Odur, Firidun yenə.

Əlindəki məktubu

Oxumuş dönə-dönə.

O, doğma sətirlərdən

Yenə ayrıla bilmir.

Onun qulaqlarına

Elə bil ki, ananın

Mehriban səsi gəlir:

“Canım-ciyərim, oğlum!

Şükürlər olsun ki, sən

Xatirimə dəyməyib

Bu bahar evlənirsən.

Bacılarınla bahəm

Gələcəyik Təbrizə.

Yəqin sevdiyin qızı

Göstərəcəksən bizə.

Toyunu görsəydim bir

Dünyada kam alardım.

Ömrümün son vaxtında,

Gəlinimlə qalardım.

Körpə nəvənin üstə

Nanə kimi əsərdim,

Sən toy eyləyən günü

Bir qurban da kəsərdim.

Ancaq, el adətini

Heç zaman unutma sən:

Elçiliyə bacınla

Özüm gedəm gərək mən.

Salam, dua, öpürük

Hamımız səni, oğlum!

Məktubun cavabını

Tez yaz, qurbanın olum”.

***

Bir səhər də Fatmayla

Qızları gəldi qonaq.

Dostlarla, tanışlarla

Doldu, boşaldı otaq.

Ana plov dəmlədi,

Bacılar döşədi miz,

Süfrə qadın əlilə

Oldu qar kimi təmiz.

Astara matahından

Bir bağlı da düzəldi, –

O sovqat haman axşam,

Gəlin evinə gəldi.

***

Ana bir də düşündü,

Ev təzədən döşəndi.

Bacılar necə şəndi.

Gəlin, biz də sevinək,

Toy olacaqdır demək.

Həqiqətmi, xəyaldı,

Firidun üzük aldı.

Bu ayna, bu da şaldı.

Gəlin, biz də sevinək,

Toy olacaqdır demək.

Təzə güllər əkildi,

Qəşəng talvar çəkildi.

Bəy otağı tikildi,

Gəlin, biz də sevinək,

Toy olacaqdır demək.

Ananın gülür üzü,

Gülür arzusu, sözü,

Toya çağırır bizi.

Gəlin, dostlar, sevinək,

Toy olacaqdır demək.

Xalq məhkəməsi

Səttarxan xiyabanı. Bura Filarmoniya.

Cərgələr dolmuş, hələ ayaq üstə duran var.

Gəlmişdir bu salona, heç ömründə gəlməyən,

Gözüylə neçə zülmə şahid olan qocalar…

Nə nümayiş olacaq, nə də konsert günüdür,

Məhkəmə qurulubdur, nəğmə ucalan yerdən.

Elə bir məhkəmə ki, dilimiz, adətimiz –

Ürək açan nəğməmiz, zəncirlənməsin bir də!

Gəlmiş evi dağılan, malı əllərdə gedən,

Bir doyumluq çörəyə körpəsi möhtac qalan.

Gəlmişdir, ömrü boyu taxıl əkib, becərən

İl başı yenə borclu, yenə özü ac qalan.

Gəlmiş kəndli, şəhərli, gəlməmək olarmı heç?!

Xalq özü düşməninə hökm verəcək bu gün.

Sən ey Milli Hökumət, ey doğma partiyamız,

Hər addımda görünür qüdrətin, böyüklüyün.

Səhnəyə daxil olur müddəyiümum, müstəntiq,

İclasçılar, vəkillər, şahidlər əyləşir, bax:

Hər nigaran ürəkdən bir səs ucalır indi –

Bu gün heç görünməyən xalq divanı olacaq.

O ortada əyləşən cavanı kim tanımır!

Çiynində qara örtük, əyləşib miz başında.

Neçə məna, neçə söz, neçə nisgil oxunur

Onun alışıb yanan, qəzəbli baxışında.

Yenə də hər günkü tək saçını yan daramış,

Təbəssümü bir anlıq uçub getmişdir ancaq.

Axı bu gün Firidun, haqqı kül olmuş xalqın,

Bir də doğma yurdunun adından danışacaq!

Canlanır gözlərində viran qalmış o kəndlər,

Qoca Barat kişinin yanıqlı şikayəti.

Canlanır gözlərində gəlinlərin, qızların,

Oğulsuz anaların dağdan ağır möhnəti…

Hakim zəngi basantək, gətirirlər məhbusu,

Bu caniyə dikilir bütün baxışlar bir an.

Başını yerə əyir, əynində hərbi forma,

Vicdanı qan, əli qan, iblis görkəmli insan.

***

Paqonundan bildiniz, sərhəng olmuş bu cənab,

Zəngənənin zülmünə yer də, göy də ağlayıb.

Vaxtsız ölən oğluna, vaxtsız ölən qızına

Sinəsi dağlı vətən hər zaman yas saxlayıb.

Kəndlinin dərisini soyudub bircə anda,

Təki öz ağasına sadiq qalsın bu cənab.

Min belə canilərin haqqını verir indi

O Səttarxan bayraqlı, bahar səsli inqilab.

Cani keçən günləri unuda biləydi kaş,

Qara məchul kölgələr gözündən keçir yenə.

Ayaqdan asdırdığı neçə kəndli elə bil

Deyir, cavab ver, axı nə etmişdik biz sənə?

Alnımızdan axan tər, əlimizin qabarı,

Bir də könül qubarı artdı yenə, qaldıq ac.

Qolumuz zəncirləndi, göylərə zülmət endi,

Kim ucadan dilləndi, başına endi qırmanc.

Qaradağın naləsi, Urmiyanın fəryadı

Dönür bir uğultuya caninin qulağında.

Axı, onun əmrilə talan oldu neçə ev,

Süngüyə keçirildi körpələr qundağında…

Başından çarğatını götürdü neçə ana,

Onun ayaqlarına atdı, rəhmə gəl, – dedi.

Bizi pənahsız qoyma, odlama daxmamızı,

Onsuz da, başdan aşır yazıq kəndlinin dərdi.

Cani keçən günləri unuda biləydi kaş,

Tonqalda yanan kəndli gözlərində görünür.

Axır nəfəsə qədər günahım nədir? – deyən

O kəndlimi, yoxsa ki, kölgəsidir sürünür?

Elə bil ki, kölgənin neçə-neçə əli var,

Yapışır boğazından sərhəngi boğsun deyə.

– Aman, səsi də çatmır, çağıra bəlkə, bəlkə,

Tanışından, dostundan gəldi ona köməyə.

Köksünə süngü enmiş körpənin son inqəsi,

Bir də – can balam, – deyən gəlini salır yada.

İndi məcburdur, gərək diqqətlə qulaq assın

Bir vaxt nəşə aldığı o aha, o fəryada.

İndi ah da, aman da səslənir qırmanc kimi,

Sərhəngin gözlərində sürünür neçə kölgə.

Yapışır boğazından, canini boğsun deyə,

Düşmənlərin əlindən azad olmuş bir ölkə!

Danışırlar şahidlər, vəkillər də aramla,

Məhbus sərhəng qəzəbdən gəmirir dodağını.

Eh, bilsəydi bir gündə məhv edib bu “türkləri”

Torbada daşıdardı Azəri torpağını.

Dilini, adətini lağa qoyduğu bir el

Hökm çıxaracaqdır onun özünə indi.

Yəqin onu da duydu bu sərhəng cənabları –

Xalqın məhkəməsindən can qurtarmaq çətindi.

***

Danışırlar şahidlər, danışırlar vəkillər,

Məhbusa söz verilir, məhbus danışmır, fəqət.

Donur damarında qan, deyir, bir az su verin,

Nə danışsın, kim ona eləyəcək mərhəmət?!

Danışır müddəyiümum, vüqarı dağdan ağır.

Qanun məcəlləsini varaqlayır əlində.

O danışır, sərhəngin dodaq büzüb, güldüyü

İllərlə bağlı qalan Azərbaycan dilində.

Ürəklərdə tələb, söz çevrilir uğultuya,

Hamı təsdiq eləyir, cavanı bir ağızdan.

Dünya görmüş bir qoca söz alıb deyir: – Bala,

Xalqın hökmü böyükdür o əl boyda kağızdan.

Firidunun üzünə qonur xəfif təbəssüm,

Baxır qocaya, sonra yenə başlayır sözə:

– Cənab sərhəng, eşidin, mənim xalqım, vətənim,

Bir də ki, qanun yazıb ölüm hökmünü sizə.

Salonda bir uğultu, salonda bir hərəkət,

Məhbus-sərhəng qıvrılır yerində ilan kimi.

Cərgə-cərgə əyləşən salondakı adamlar

O donmuş gözlərində rəqs edir duman kimi.

Salon seyrəlir artıq, səhnə boşalır tamam,

Min illik bir ölüyə bənzəyir məhbus sərhəng.

Zorla qalxıb ayağa çığırır dəli kimi,

– Yox, yox, rəhmə gəlin bir, istəmirəm mən ölmək.

Dünən gurlayan o səs gör necə də zəifdir.

(Mərd insana yaraşıb mərd yaşamaq, mərd ölmək.)

İki pasiban qalır, dağılır gedir hamı,

Mən ölmək istəmirəm, – deyə çığırır sərhəng…

El bayramı

Günlər günü adladı,

Həftələr aya döndü,

Kəndlər, şəhərlər tamam

Bayram donu geyindi.

“21 Azər”ə

Qız, gəlin nəğmə qoşdu,

Axı o gün sevindi,

Həsrət qəlblər qovuşdu.

Bu bayrama hər kəsin

Yadigar dəməti var,

Kəndlinin, şəhərlinin

Böyük məhəbbəti var.

Hərə öz sənətindən

Hazırlayır bir nişan.

Uzun gecələrini

Gözəl mahnılar qoşan

Sənətkar da yatmayır,

Yazır, gözəl bir nəğmə.

Bir nəğmə ki, yurdunu

Tanıtdıra aləmə.

Hananın qarşısında

Əyləşibdir bir ana.

O, hədiyyə toxuyur

Doğma Azərbaycana.

Rənglərdən rəng seçir o,

Calayır sapı-sapa.

Düşünür bu xalçaya

Gözəl bir ad da tapa…

Savalanın qarını,

Təbrizin baharını,

Yurdunun vüqarını

Göstərə biləydi kaş…

Azadlığın dadını,

Kəndlinin həyatını,

Azad olmuş qadını

Göstərə biləydi kaş.

Ana rəngdən-rəng seçir,

Calayır sapı-sapa.

Düşünür bu xalçaya

Gözəl bir ad da tapa…

Kəndli öz torpağının

Buğdasından, dənindən

Deyir, Milli dövlətə

Pay aparam gərək mən.

Nənə corab toxuyur,

Naxışlar, gözəl, təzə.

O da yola salacaq

Sovqatını Təbrizə.

– Qadanızı alım mən,

Deyin ki, Milli dövlət –

Üşüsə corabları

Geyinsin ha, həl-həlbət!

Yununu öz əlimlə

Darayıb, əyirmişəm.

Hələ Milli dövlətə

Neçə nəzir demişəm.

Qadadan uzaq olsun,

Zaval gəlməsin ona.

Bir görsəydim, neçə yol

Dolanardım başına…

Qəfil yara və nigarançılıq

Pozuldu ellərin bayram cəlalı,

Tehran qoşun çəkdi Təbrizin üstə.

Evlər talan oldu, neçə igidin

Ömrü külə döndü soyuq məhbəsdə.

Neçə məsum körpə beşikdə öldü,

Onun bələyini boyadı al qan.

Torpağı əlindən çıxmış kəndlilər

Yenə də çöllərə düşdü acından…

Çəkildi dağlara fədailər də,

Təzədən ağ günə çıxmaq eşqinə.

Gəldi vicdanını quruşa satan,

Yaltaq həyat sürən satqınlar yenə…

Arvad paltarında qaçıb gedənlər.

Kişi paltarında qayıtdı indi.

Ənlikli, kirşanlı, ürəksiz xanım

“Ərim gəlib”, – deyə yaman sevindi.

Əfsus, soruşmadı, ipək donumu

Harada itirdin, harada saldın?!

Hər gün bir şəkilə girməyin üçün

Ağandan nə qədər sən bəxşiş aldın?..

Qadın məclis qurdu, gəldi əfsərlər,

Gəldilər sahibi-ixtiyar kimi.

Xanım dəyişdikcə tez-tez yerini…

Əri də gülürdü, yaltaqlar kimi.

Elə haman axşam qəhqəhə səsi

Fəryad səslərində itib gedirdi.

Elə haman axşam qövr eləyirdi

Vətən torpağının yarası, dərdi!

Qəti qərar

Aldım sorağını, gəldim dalınca,

Məhbəsin önündə qaş qaralınca

O qansız rəisi gözlədim xeyli,

Könlümdə səninlə görüşmək meyli…

Mən hər gün beləcə yol gedib gəldim,

Nə yorulmaq bildim, nə də dincəldim.

Fəqət söylədilər, səbr edib bir az,

İcazə gəlincə görüşmək olmaz.

Bu zindan yolunu ayaqdan saldım,

Durub saatlarla qapıda qaldım.

Bu qarlı, çovğunlu yollarda ancaq –

Bir gəlin də gördüm, qəmli, utancaq.

Əlində bağlama, başında örpək,

Boylanır dörd yana, o, ürkək-ürkək.

Gah qapıda durur, baxışı darda,

Gah da yol gedir o, qarlı yollarda.

Gəmisi batıbdır, sanki dənizdə,

Dostlar, gəlin onu dindirək, biz də.

Saçları pərişan, üzündə kədər,

Kimin həsrətini çəkir bu qədər?

Uzun kirpiyində yaş donur necə,

Köksünü ötürür hərdən xəfifcə…

Zərif barmağında bir üzük də var,

Dəbdir, üzük taxar nişanlı qızlar…

Yəqin tanıdınız, kimdir o qız da,

Yol gedir, yol gəlir qarda, ayazda.

Əfsus ki, ilk eşqi daşlara dəymiş,

Bəlkə də söyləyir, bəxtim beləymiş.

Bəlkə də söyləyir günahsızam mən,

Alnıma bunları kim yazdı, görən?

Bəlkə də inanmır bəxtə, taleyə

“Arzusu kül olan tək mənəm?” deyə, –

Ürəyi təskinlik tapır, kim bilir,

Bu qarlı yolları hey gedir, gəlir.

Bəlkə də, bəlkə də inanır ki, qız –

Yəqin qalmayacaq başsız, pənahsız.

Axı, Firidunun min-min dostu var!

Deyin tək qalarmı, dostu olanlar?!

Əlində bağlama, görkəmi məhzun,

Qız yenə yol gedir, hey yorğun-yorğun…

Kim bilir, kim bilir, məlal içində,

Fikirlər, qəzəblə çırpınan ürək

Bəlkə qərarını indi verəcək?!

Bəli, verəcəkdir qərarını o,

Pozmaz ilk əhdini, ilqarını o.

Bildi ki, düşəcək çətinə, dara,

O, qarlı yollarda gəldi qərara.

Fəqət, ürəyində nisgil ağladı,

O getdi, dərdini gizli saxladı.

Görə bilməsə də sevgilisini,

Söylədi Firidun, bəlkə də səni –

Kim bilir, həbsdən kənarda gördüm?

Qışda görməsəm də, baharda gördüm.

Başında çal papaq, çiynində tüfəng,

Həsrətə, möhnətə sinə gərərək,

Cəbhədən-cəbhəyə adlayan gördüm?!

Düşmənin bağrını odlayan gördüm.

Fədai dostların arasında sən

Gördüm aram-aram nitq eləyirsən,

Harda olur-olsun, nə fərq, sevgilim,

Yəqin ürəyimdə qalmaz nisgilim.

Vətən torpağında görüşərik biz!

Dildən-dilə gəzər məhəbbətimiz!

Ömrün son səhifəsi

Gün hələ rəqs edir şəhərin üstə,

Qaranlıq, rütubət soyuq məhbəsdə

Tanıya bildinmi, kimdir o cavan?

Belə qəzəblidir, belə nigaran.

Yenə saçlarını daramış yana,

Bu qara kostyumu yaraşır ona.

Təzə köynək geymiş, pambıq kimi ağ,

Elə bil harasa gedəcək qonaq.

Bığı səliqəylə vurulmuş yenə,

Hələ müşk ətri də səpmiş üzünə.

Çiçək də taxmışdır sol döşünə o,

Bəlkə öz yarının görüşünə o,

Beləcə geyinib getmiş həmişə?!

Görkəmində vüqar, qəlbində nəşə,

Bəlkə, universitetə, tələbələrlə

Geyinib görüşə getmişdir belə?!

Bəlkə, bu paltarda çıxarmış qərar,

Önündə baş əymiş qansız ağalar.

Novruz bayramında, gözəl baharda,

El şənlik edəndə doğma diyarda

Beləcə geyinib getmiş görüşə?!

Görkəmində vüqar, qəlbində nəşə!

Düşünür Firidun, düşünür dərin,

Çəkmir barmaqlıqdan o, nəzərlərin.

Vətən göylərinə həsrətlə baxır,

Başında elə bil ildırım çaxır…

Yenə taladılar Azərbaycanı,

“Dost” deyə, qırdılar min-min insanı.

Neçə qəhrəmanı dardan asdılar,

Neçə ana qaldı sinəsi dağlı.

Sürgün yollarının yolçusu oldu

Neçə cavan gəlin, qolları bağlı.

Düşünür anası nə edir görən,

Bacısı, qardaşı indi sağmıdır?

Bu nahaq qanların intiqamını

Onlar düşmənlərdən alacaqmıdır?

***

O, son qələbəni görürmüş kimi,

Unudur ən ağır hökmü bir anda.

Görür azadlığın bayraqlarını

Necə dalğalanır Azərbaycanda…

Ona ölüm hökmü vermiş yağılar,

Yandı ürəyimin başı bu sözdən.

Necə dilim gəlsin, necə deyim ki,

Firidun əbədi ayrılır bizdən?!

Onun son arzusu, onun son əhdi

Heyrətə gətirmiş düşməni belə:

Mənim kostyumumu, çəkmələrimi

Gətirin – söyləmiş, o gülə-gülə…

“Təəccüb etməyin, demiş, ağalar,

Mənim adətimdir təmiz geyinmək.

Bir də, deyirəm ki, dar ayağında

El məni pərişan görməsin gərək”.

Elini, yurdunu düşünən igid

Bizim qəlbimizdə yurd saldı, getdi.

Bir insan ömrünü başa vurmadı,

Min insan ömrücə kam aldı, getdi.

Qalxıb barmaqlıqdan baxır nigaran,

Bir quş qanad çalır bəxtəvər, azad.

Ömrünü ağ günə bəxş edən insan

Sənin həsrətinlə gedir, ey həyat?!

Sabah sönəcəkdir dan ulduzutək,

Doğan günəşin də gözü dolacaq.

Pərişan saçını açıb ahəstə.

Cavanın üstünə kölgə salacaq…

Fikirlər çağlayan ümmana bənzər,

Qurtaran deyildir, bir an içində.

Çəkilin, qoymayın siz ey fikirlər!

Firidun qərq ola ümman içində.

Cilovsuz at kimi nə olmuş belə,

Gah lal durursunuz, gah çapırsınız?

Fikirlər, bir məni agah eləyin,

Dincliyi harada siz tapırsınız?

Qanadlı quş olun, qalxın göyə siz,

Bəlkə qəhrəmanım dincələ bir az.

Onun ürəyini dinləyə Təbriz,

Öz son laylasını oxuya Araz!

Baxır barmaqlıqdan Firidun yenə,

Hörür tellərini günəş də artıq,

O mavi göylərin gen sinəsinə

Ahəstə-ahəstə çökür qaranlıq…

Firidun gözünü çəkmir səmadan,

Bir quş qanad çalır bəxtəvər, azad.

Ömrünü ağ günə bəxş edən insan

Sənin həsrətinlə gedir, ey həyat!

***

Pozur ağır sükutu

Ayaq səsləri bu an.

Qarışıq hənirti də

Eşidilir yaxından.

Zəncirlər cingildəyir,

Boş dəhlizə düşür səs.

Yəqin ki, bir-birini

Qapıçı edir əvəz.

Qapıya bir əl dəyir,

Qıfıllar düşür səsə.

Zindanbanla bir nəfər

Daxil olur məhbəsə.

Ayın zəif işığı

Divarda rəqs edir, bax,

Firidun tez düşünür:

Kim ola bu yad qonaq?

Geyimi səliqəli,

Əlində, qələm, kağız,

Süni bir təbəssüm var

Dodağında qərarsız.

Firidun danışmayır,

Qonaq keçir qabağa,

İrişib salam verir

Fikrə getmiş dustağa.

– Çox şadam bu görüşə,

Nə təhərdir kefiniz?

Kiməm, nəçiyəm yəqin

Heç tanımırsınız siz?

Burda mütərcim də var,

O sizi başa salar,

– Cənab mister, hazıram,

Danışınız, nə olar.

O, siz, ingiliscə də

Bilirsiniz danışmaq?!

– Hər cəhətdən münbitdir

Doğulduğum bu torpaq.

– Yaman diplomatsınız,

Gözəl savadınız var.

– Bəzən istedadını

Pula satır adamlar.

– Yanlış başa düşdünüz,

Fikr edirəm, siz məni?

– Siz gələndə hiss etdim

Qəlbinizdən keçəni.

– Yox, yox, siz nahaq yerə

Ayrı fikrə düşməyin.

Rica edirəm, mənə –

Cənabsız mister deyin.

Sadəcə bir müxbirəm,

Amerikadan gəlmişəm.

Məqalə yazmaq olmuş

Əvvəldən işim, peşəm.

– Müxbirlik çox yaxşıdır,

Tanışam mən də, bir az.

Fəqət, əsil müxbirə

Yanlış yazmaq yaramaz!

– Bəli, bəli, elədir,

Tam şərikəm sizə mən.

– Cənab, mister, bəs onda

Əziyyət çəkib nədən –

Amerikadan birbaşa

Gəlibsiniz Təbrizə?!

– Mən qəti söyləyirəm,

Mister, bunlar nağıldı.

Duymağı bacarsaydın,

Qulaq asardın, yəqin,

Həqiqəti ürəklər

Danışardı səninçün!

Deyirlər, xalqınız da

Sizə inanmır daha?

– Bizə inanmayıb bəs

İnanacaqdır, yəqin

Xana, bəyə allaha?

– Yazır, sizin nə qədər

Cilovlanıb ağlınız.

Dumanların içində

Keçir gənclik çağınız…

– Cənab, bu nə deməkdir?

Nəyə lazım təbliğat?!

Yaxşı olar söhbəti

Tamamlayaq bu saat?!

– Elədir tamamlayaq,

Sözünüz yoxsa əgər.

– Kameranın havası

Sıxdı sizi bir qədər…

– Deyin, ölüm hökmünə

Varmı etirazınız?

– Mister, bu sözlərimi

Diqqət ilə yazınız!

Məni qorxutmadı düşmən hədəsi,

Ürəyim çağladı, coşdu sinədə,

Əgər olsam da həyatdan gedəsi,

Anacaqdır məni ellər yenə də.

***

Yenə yurdumda çiçəklər açacaq,

Güləcək dərdli ürəklərdə dilək.

Gün doğub yurduma nurlar saçacaq,

Göy üzündən qara zülmət gedəcək.

Ruhumu oxşayacaq yaz günəşi,

Mənə layla çalacaq bir də Araz!

Qatacaq nəğməsini, nəğmələrə,

Qoyacaq son, bu ağır dərdə Araz!

Yada baş əymədi odlar diyarı,

Şöhrəti gəzdi nəsildən-nəsilə.

Unudar doğma vətən ağrıları,

Bil ki, haqq məhkəməsi bitmir hələ…

Bu sözlərin altında

Dağ da dözə bilməzdi.

Qalsın ki, müxbir ola!

Müxbir dəhşət içində

Tez çəkildi dal-dala…

Firidun acı-acı

Gülümsündü bu hala.

Cənab müxbir dinmədi,

Əsdi əli, ayağı,

Qorxu, heyrət içində

Tərk elədi dustağı.

Zəncirlər cingildədi,

Qıfıllara düşdü səs.

Sükut çökdü təzədən

O qaranlıq məhbəsə…

Ana görüşə gedir…

Hava ilıq, səhər-səhər yel əsir,

Novruzgülü bayraq açır yamacda.

Bu gün nədən dil-dil ötən o quşlar

Qəmli, qəmli əyləşmişdir ağacda?

Kəsilmişdir həzin səsi çayların,

Üstü yığıncaqlı, bulaq ağlayır.

Düşmən göz yaşını görməsin deyə,

Kövrəlir, ürəkdən torpaq ağlayır.

Sənin kədərinə şərikəm mən də,

Demək, tək qalmışam, ey ana Təbriz!

Firidun yatıbdır, bəlkə yorğundur,

Gəl susaq, qoymayaq oyana, Təbriz!

Daha laylasını çalmır Araz da,

Kəsmişdir o şirin, həzin nəğməni.

Qorxur ki, dalğalar, şıltaq ləpələr

Yuxudan oyada yatan körpəni.

***

Fatmanın başında saçaqlı örpək,

Əlində bağlama, gəlir Təbrizə.

(Mən aslan ürəkli ana istərəm

Bu dərdə tablaya, bu dərdə dözə!)

***

“Tehran qarajı”ndan çıxır nigaran,

Dalğın baxışları görən nə gəzir?!

Yollanır Gülüstan bağına tərəf,

Həsrət ürəyini fikirlər əzir.

O, bir an Səttarxan xiyabanında

Durub nəfəsini dərir ahəstə.

O, məhbəs yoluna dönür, bilmir ki,

Firidun balası yoxdur məhbəsdə?

Ananın qəlbində dərd ümman kimi,

Şəhərin sükutu onu da sıxır.

Dalğın baxışları nə gəzir görən?!

Fatma sağ-soluna çevrilib baxır.

Uşaq da, böyük də keçir önündən,

Eh, kimdir burada tanıyan onu?!

Bu bayramqabağı uzun yol gəlib

Təki görə bilsin əziz oğlunu!..

Sezir üzlərdəki matəmi ana,

Qopur ürəyindən kədərli bir ah…

– Hifz elə hamının balasını sən,

Mənim də balamı, ey adil Allah.

Ananın önündən keçir adamlar,

Sıxır ürəyini bir qorxu, təşviş.

Düşünür, kim bilir, bəlkə şəhərdə

Ən böyük, mötəbər bir adam ölmüş?!

Yoxsa bu nə matəm, bu nə sükutdur?

Ana dalğın-dalğın yol gedir yenə.

Danışır qəlbində, dinir qəlbində,

Arabir ürək də verir özünə.

Uzaq yol gəlmişəm – deyib rəisə,

Yalvarıb görüş də alaram, yəqin.

Canım ölsün, bala, əziz bayramın

Niyə məhbəslərdə keçir bəs sənin?

Ananın qarşısında

Neçə cavan əydi baş,

Ana təlaşla dindi!

– Dilim quruyaydı kaş.

Bəlkə, bəlkə balamın

Başında bir xata var?

Siz onun dostusunuz

Yəqin ki, ay cavanlar.

Sizin də ananız var,

Mən də anayam axı.

Deyirlər, yaman olur

Anaya oğul dağı.

Dilim, ağzım qurusun,

Gör nə çıxır dilimdən.

Kömək edin, balamı

Bəlkə görəm bu gün mən!

Ananın qarşısında

Analar da əydi baş…

Fatma ah çəkdi birdən,

Gözlərindən axdı yaş.

Duydu ana ürəyi

Öz təzə yarasını.

Daha görməyəcəkdir

Firidun balasını…

Ürəyinin telləri

İnlədi kaman kimi.

Dərdlər başından aşdı,

Çağlayan ümman kimi…

Ana hamıdan qabaq

Qəbristana yol aldı.

Bir saatın içində

Ana yüz il qocaldı!

Təbriz əhli Fatmanın

Arxasınca yeridi,

Neçə möhlətkeş qarı,

Neçə qoca yeridi…

Məzar bir gül dənizi,

Məzar çiçək dünyası,

Yatır güllər içində

Onun əziz balası.

Fatma diz çöküb birdən

Hönkür-hönkür ağladı.

Çiçəkləri iyləyib

Məzarı qucaqladı.

Elə bil Firidunla

Danışacaqdı indi.

O, yatmış balasına

Təzədən layla dedi:

Yaman olur oğul dağı,

Bağlı qaldı bəy otağı,

Bu ömrümün qoca çağı

Bir dərd tapdım təzə, ellər!

Ata öldü sürgünlərdə,

Axşamladım yaman yerdə,

Üzüm gülməz mənim də,

Canım qurban sizə, ellər.

Mən də deyim bu fərağa

Alışıram baxa-baxa.

Sinəmdəki çarpaz dağa

Dağ istərəm dözə, ellər!

Güllərin yarpağına

Göz yaşları töküldü.

Günəş tab gətirməyib,

Dağ dalına çəkildi.

Ananın qollarından

Yapışdı cavan, qoca,

Bütün bir şəhər getdi,

İndi onun dalınca.

O keçdi küçələrdən,

Şəhər qəzəb dünyası.

Bu dalğalar içindən

Qəhrəmanın anası

Keçir, kədərlə keçir.

Dünyanı başdan-başa

Gəzə bilsəydi ana –

Hörmətlə baş əyərdi

Bütün yer üzü ona.

Ana gedir təmkinlə,

Gedir, yaralı şirtək,

Dərdin ağırlığını

Ürəyində çəkərək…

Qəzəbdən qurumuşdur

Üzündə göz yaşı da.

Ana bilir, tufanlı

Yollar durur qarşıda.

Boğub hıçqırığını,

Başını dik tutur o.

Dərdini-nisgilini

Bir anlıq unudur o.

Xalqa tutub üzünü

And içir ana kimi.

Deyir: – Evdə oturub

Qəmdən yanana kimi

Sizinlə qalıram mən,

Ürəyim deyir bunu.

Dar gündə analar da

Əvəz edər oğlunu!

Bu torpaq məndən də çox

Görüb övlad dağını.

Mənə verin oğlumun

Siz qanlı yarağını.

Sabahkı haqq savaşda

Mən sizdən ayrılmaram

Dərin olsa da yaram.

Qoy eşitsin səsimi

Yer kürəsində hamı.

Yamandır oğlu ölmüş

Ananın intiqamı!

Ana gedir, ardınca

Min-min insanlar gedir.

Düşmənlərin əlində

Yanan bir diyar gedir.

1959-62

Mənbə: https://edebiyyatqazeti.az/

Öləndə…

Öləndə kəfənim ikiqat olsun,
Mən həm o tayınam, həm də bu tayın.
Qoy bütün dünyaya belə yayılsın
Öləndən sonra da birlik harayım.

Öləndə kəfənim ikiqat olsun,
Ruhum o taydadır, qəbrim bu tayda.
Dözümlü xalqıma heykəl qoyulsun
Ortadan qurumuş bir dəli çayda.

Bir gün xalqım üçün şairləşəndə,
Şair torpağıma quylanacağam.
Vətən birləşəndə,
Xalq birləşəndə
Mən də öz qəbrimdən boylanacağam.

Daha

Dərdi dərd olmuşdur elin də mənə,
Ağladım, bir naşı güləndə mənə,
Heç kəs ağlamasın öləndə mənə,
Mən heç vaxt, heç zaman ölmərəm daha!

Azad qardaşım var, onunla xoşam,
Mən gərək sahili sahilə qoşam,
İki bölünməkdən elə qorxmuşam,
Çöpü də ikiyə bölmərəm daha!

Dənizlər, dəryalar mənə dayazdır,
Ən dərin bir çay var, o da Arazdır.
Mənə görüş verin, azadlıq azdır,
Görüşsəm, ayrılmaq bilmərəm daha.

Ömrümdən qürbətlər, yadlar qovulsun,
Keçmişim yiyəsiz qaldı, qoy olsun!..
Ancaq gələcəyim mənimki olsun,
Mən onu ömrümdən silmərəm daha!

Mənim səadətim hardasa itdi,
O asan gəlmişdi, asan da getdi,
Mənə nə etdisə səadət etdi,
Bədbaxt səadətə gülmərəm daha!

Qorxaqlar önümdə çöküb əyilsin,
Vətənsiz vüqarım göyə dikəlsin;
deyin azadlığa, ardımca gəlsin,
Mən onun ardınca gəlmərəm daha.

Mənbə: https://edebiyyatqazeti.az/

***

Təbrizin yolları oyum-oyumdur,

Yanıq dağdan qalxan duman olaydım!

Həsrət könüllərdə ümid olmasam,

Heç olmazsa, zəif güman olaydım!

1959

Təbrizim mənim

Balaş Azəroğluna

Laylası məhzun,

Nəğməsi məhzun.

Həsrəti ömründən uzun,

Karvandan üzülmüş ağ dəvəsi.

Gözlərində böyük ümidin uzaq töhfəsi

Neçə evinin küçə divarı kor.

Dodaqları quru,

bulaqları gur.

Arzularında qançır, qamçı.

Kədəri axın-axın,

sevinci damcı-damcı.

Bəzən günləri qanlı yuxu kimi,

bəzən həsrətli yuxuları gerçək olmuş,

Neçə dəfə sevincək olmuş.

Balaları sərgərdan,

Gəlinləri nigaran.

Qurtuluş yolları:

məhbəs, dar ağacı, gülləbaran.

Dan yeri qan boyalı.

Ümidindən, arzusundan dönməyən.

Ocağında – ürəyində odu sönməyən,

Səhəri uzun əsrlərin yolunda yubanan,

Qardaşına həsrət, bacısına həsrət,

Bayatıları – qədim məhəbbət.

Qoynu gah aydın havalı,

gah çənli, dumanlı.

Qəlbi gümanlı,

Taleyi böhranlı.

Özü bababir, nənəbir

adət-ənənə bir –

doğma qardaşım.

Pasportda o yanlı.

Arzulayanda əlim çatmayan,

Ağrısı, göynəyi qəlbimdə

gecə-gündüz yatmayan.

Dağları dağlarıma bənzər,

bağları, bağlarıma.

Ana sözü kimi

əziz olan adı – dodaqlarıma.

Köhnəm, təzəm, uzağım, yaxınım,

Ən gözəl şerim,

Yanıqlı mahnım.

Mənsizim!

Təbrizim!

1964

Nigaran suallar

Son zamanlar

səni tez-tez

yuxuda görürəm, Təbrizim!

Yuxuma qəmli gəlirsən

hər gecə.

Suyun, çörəyin varmı?

Nəğmən necə?

Yenə “Qaragilə”dir,

yoxsa daha qəmlidir?

Göy məscid necədir?

Ərk qalası necə?

Yanıq dağ qupqurudur,

ya nəmlidir?

Tez-tez yuxuma girirsən,

Təbrizim!

Yoxsa incimisən,

uzun həsrət yorub səni?

Yoxsa dözüb-dözüb

indi yaman qəribsəmisən.

İnanmıram,

hələ ümidin var böyüyəsi,

arzun var boy atası.

Hardan düşdü yadıma

anamın göynəkli bayatısı!

“Mən bütöv bir yuvaydım,

yel vurdu paralandım.

Mən səndən ayrılmazdım,

zülümnən aralandım”.

1975

Yaralı Təbriz

Mən görəndə

bağçaların, bağların

çiçək idi,

gül idi.

Küçələrdə, məclislərdə

səslənən

doğma, gözəl dil idi.

Fədailər

dəstə-dəstə keçirdi,

yeni adlı küçələrdən;

dodaqlarında nəğmə!

“Ey torpağı ləl, mərcan,

Azərbaycan!”

Səttarxan xiyabanı

bəzəkli, çilçıraqdı,

Qoçaq, mərd oğulların,

Firudinlərin sağdı.

Kəhrəba işıqların

gecələrin qoynuna

ulduz-ulduz yağırdı.

Oyanışlı günlərin

nə oldu,

hanı indi?

Gəldi qara günlərin,

Nə az bəxtiyar oldun,

sevindin.

Söylə, Təbrizim,

söylə,

ulduzlu mavi göydən

sənə kim yanğı saldı!?

Üstünü buram-buram

qara dumanlar aldı.

Naxış-naxış evlərin

alışdı, közə döndü.

Bağçaların, bağların

viranə düzə döndü.

Yanğınlar gur kükrədi,

yayıldı, gölə döndü.

Pərdələr arxasında

Gizlənmişdir işıqlar.

Sazını sındırdımı

tunc gövdəli aşıqlar!

Təbriz, qəşəng şəhərim!

Yüz bir şəhər içində

seçimli, tək şəhərim!

Sənin yaran azdımı,

vurdular bir yara da.

Qəzəbindən titrədi

Göy məscidin üstündə

Qızıldan aypara da.

Sənin dərdin azdımı,

taleyinə tarixlər

qara günlər yazdımı?

Sinəndə varkən hələ

göynəkli dil yarası,

Səttarxanlar yarası,

Firudinlər yarası,

yanıq, nakam arzular,

qəm, nisgillər yarası –

Yaraladılar səni,

Heyranların vətəni,

Sahiblərin vətəni!

Mən deyirdim, vaxt olar,

baharlı Novruz günü

gələrəm.

Həsrətindən qurtarıb

Qoynunda dincələrəm.

Yaraların ağırdır,

Təbrizim!

Nigaranlıq qəlbimi

ağrıdır,

Təbrizim!

İnanıram, keçəcək

matəmli günlərin də.

Açılacaq üfüqlər

bir aydın səhərində.

Çəkiləcək üstündən

O zəhərli buludlar.

Doğrulacaq arzular,

umudlar.

Yüksələcək bayrağı

yeni Səttarxanların.

Qaldıracaq səsini,

Öz gücünə güvənən,

bu günlərdən dərs alan,

gələcəyə inamlı –

qüdrətli cavanların.

Göyçay, 11-13 oktyabr 1980

Ərk qalası

Təbriz – gözəl şəhər!

Vuruşdular:

son gülləyə;

son süngüyə,

son qundağa qədər.

Vuruşdular:

hər şey qırmızı geydi;

daşdan, torpağa qədər.

Vuruşdular:

alt dodaqdan

üst dodağa qalxa bilməyən

səsə qədər.

Vuruşdular:

onlardan yeddi dəfə – yetmiş qat

artıq olan,

süngüləri narın daraq dişi kimi

sıx olan düşmənlə.

Yaralılar ufuldamadı,

Can verənlər inləmədi.

Susuzlar “yandım”, demədi.

Öpdü qurumuş dodaqları

qan hopmuş torpağı.

Yaralarına basdılar

qan rəngli bayrağı.

Nə düşmən onlardan

bir aman sözü ala bildi,

nə bu ölümü yağı duydu,

nə qala bildi.

Söykənib qala divarına

öldülər ayaq üstə;

çiyin-çiyinə.

Ulduzlar şahid oldu,

bir sırada dayanmış

ölülərin qabağından,

yüz yerə bölünmüş dirilərin

çəkildiyinə.

Öldülər ayaqlarının altında

Vətən torpağı.

Başlarının üstündə

Vətən ulduzları.

Könüldən könülə keçdi

ümidləri, arzuları.

Gecə ağır-ağır keçdi

cənazələrin üstündən;

keçdi getdi yolu səhərə.

Günəş şəfəqdən bir örtük çəkdi

torpağı qoruyub, torpaqda dincələn

cənazələrə.

1958

Mənbə: https://edebiyyatqazeti.az/

Yandırılan kitablar

İran irticaçıları Azərbaycan dilində olan kitabları vəhşicəsinə yandırırlar

Cəllad! Sənin qalaq-qalaq yandırdığın kitablar

Min kamalın şöhrətidir, min ürəyin arzusu…

Biz köçürük bu dünyadan, onlar qalır yadigar,

Hər vərəqə nəqş olunmuş neçə insan duyğusu.

Min kamalın şöhrətidir, min ürəyin arzusu…

Yandırdığın o kitablar alovlanır… Yaxşı bax!

O alovlar şölə çəkib şəfəq salır zülmətə…

Şairlərin nəcib ruhu məzarından qalxaraq,

Alqış deyir eşqi böyük, bir qəhrəman millətə,

O alovlar şölə çəkib şəfəq salır zülmətə…

Cəllad! Mənim dilimdədir bayatılar, qoşmalar,

De, onları heç duydumu sənin o daş ürəyin?

Hər gəraylı pərdəsində min ananın qəlbi var…

Hər şikəstəm övladıdır bir müqəddəs diləyin,

De, onları heç duydumu sənin o daş ürəyin?

Söylə, sənmi xor baxırsan mənim şeir dilimə?

Qoşa Şərqin şöhrətidir Füzulinin qəzəli!

Sənmi “türkəxər” deyirsən ulusuma, elimə?

Dahilərə süd vermişdir Azərbaycan gözəli…

Qoca Şərqin şöhrətidir Füzulinin qəzəli!

Cəllad! Yanıb od olsa da, külə dönməz arzular.

Təbiətin ana qəlbi qul doğmamış insanı!

Hər ürəyin öz dünyası bir səadət arzular,

Qanlar ilə yazılmışdır hər azadlıq dastanı…

Təbiətin ana qəlbi qul doğmamış insanı!

Əzəl başdan düşmənimdir üzü murdar qaranlıq…

Hər torpağın öz eşqi var, hər millətin öz adı.

Kainata dəyişmərəm şöhrətimi bir anlıq,

Mənəm Odlar ölkəsinin günəş donlu övladı!

Hər torpağın öz eşqi var, hər millətin öz adı!

Nədir o dar ağacları, de, kimlərdir asılan?

Oyuncaqmı gəlir sənə vətənimin haqq səsi?

Dayan!.. Dayan! Oyaq gəzir hər ürəkdə bir aslan.

Boğazından yapışacaq onun qadir pəncəsi,

Oyuncaqmı gəlir sənə vətənimin haqq səsi?

Cəllad!  Sənmi, de, qırırsan fədailər nəslini?

Millətimin saf qanıdır qurd kimi içdiyin qan!

Zaman gəlir… Mən duyuram onun ayaq səsini;

Şəhidlərin qiyam ruhu yapışacaq yaxandan.

Millətimin saf qanıdır qurd kimi içdiyin qan!..

Bir varaqla tarixləri, utan, mənim qarşımda,

Anam Tomris kəsmədimi Keyxosrovun başını?

Koroğlunun, Səttarxanın çələngi var başımda.

Nəsillərim qoymayacaq daş üstündə daşını,

Anam Tomris kəsmədimi Keyxosrovun başını?

Sür atını, dördnala çap! Meydan sənindir… ancaq,

Mən görürəm al geyinib gələn bahar fəslini…

Qoca Şərqin günəşidir yarandığım bu torpaq,

Mən yetirdim al bayraqlı inqilablar nəslini,

Mən görürəm al geyinib gələn bahar fəslini!

1947

Təbriz gözəlinə

Çox da fikir vermə danışıqlara,

Bilirəm ürəyin mənə bağlıdır.

Nədir o başına örtdüyün qara?

Bizim ki, eşqimiz bir el nağılıdır!

Bilirəm, ən şirin röyalardasan,

Deyirsən, sevgilim gəlirmi ora?!

Xəyalım əyilib, öpür əlindən,

Güllü yaylığınla çıxırsan yola.

Nədir bu həsrətin adı, ünvanı?

Baisin evində çıraq yanmasın!

Ah Araz, ah Araz vədəmiz hanı?

Bir ürək ikiyə parçalanmasın!

Ayırdı bir vurğu əzəldən bizi,

Parladı şahların qan rəngli tacı.

Sıxlaşan bir duman aldı Təbrizi

Fələk bəxtimizə baxdı qıyqacı.

Anan vərəmlədi, yoxsul yuvada,

Soyuq bir məzarı əlinlə qazdın.

Baban öküzüylə öldü tarlada,

Bütün bir tarixi sinənə yazdın.

Mən də bu yolları keçmişəm, sonam.

Mənim də çox dərdli bir keçmişim var.

Təbibsiz-dəvasız can verdi anam,

Yaslı köynəyini geyindi dağlar.

Demək ki, dərdimiz, sərimiz birdir,

Həyatın qızıdır məhəbbətimiz.

Oturub diz-dizə günləri bir-bir,

Sayıb hesablayaq yaşımızı biz.

Olub, keçənlərə gəl qələm çəkək,

Dünən bu gün üçün bir yadigardır.

Bilirəm sevgilim, bilirəm gerçək,

Sizdə qış günüdür, bizdə bahardır.

Odur bax o qıza, bax o gəlinə,

Baxdıqca qaynayır insanın qanı.

Azadlıq bayrağın alıb əlinə,

Günəş salamlayır Azərbaycanı!

Gözlərin dolmasın, dayan bir az da

Qəlbin də, sevgin də, dərdin də haqdır.

Azadlıq bayrağı güllü bir yazda

Təbrizin üstündə parlayacaqdır!

O bayram gününə inanıram mən,

Araz yol verəcək üstündən bizə.

Qızımın, oğlumun tutub əlindən,

Qonaq gələcəyəm qoca Təbrizə!..

Körpünün həsrəti

Araz qırağında dayandı qatar,

Elə bil qəlbim də dayandı bir dəm…

Sıxlaşdı göydəki seyrək buludlar,

Deyəsən, başıma dolandı aləm.

Başlar uzanmışdır pəncərələrdən,

O taya, bu taya boylanır hamı.

Yanımda sevgilim ağlayıb hərdən,

Deyir ki, “ah, Araz, tut ilticamı,

Mənim Sara bacım indi hardadır?

İyirmi ildir ki, uzaqlardadır”.

Araz dağlar yarıb, qayalar dəlir,

Zamanın fikri tək axır sürətlə.

Qayalı dağlar da salama gəlir,

Elə bil baş əyir ona hörmətlə.

O tayda gördüyüm çardaqlı damlar

Xəyalı küsdürür bu kainatdan.

Gəzir kənd yanını seyrək adamlar,

Sanki baş götürüb gedir həyatdan…

Həyətlər bomboşdur, qapılar bağlı,

Evlər üz döndərmiş biri-birindən.

Torpaq nalə çəkir sinəsi dağlı,

Bir tüstü qalxmayır ocaq yerindən.

Kəndin üstündəsə bir qəbristanlıq

Qərq olur göylərin göz yaşlarına.

Yaşaran gözlərim baxır bir anlıq

Əyilmiş, yıxılmış baş daşlarına.

“Qayalı dağı”da duman almışdır,

O, dünya görmüşdür… Yaxşı bax ona!

Nə qədər cənazə yola salmışdır

Bir şəhər boydakı o qəbristana!..

Ah, ürək duyduqca bu səhnələri,

Adətim olmuşdur alışıb yanmaq.

Yanğına düşmüşdür könlüm şəhəri,

Böyük bir dərd imiş şair yaranmaq!

Şairim! Bu sözlər qalsın bir yana

Yaş ötür… qayıtma ricətlərə sən!

Bir şeir bağışla Azərbaycana,

Araz üstündəki bir daş körpüdən!

Qurmuş bu körpünü bir memar əli

Baş-başa çatılmış tağlar üstündə.

Xilqətdən yaranmış onun təməli,

Dayanmış qayalar, dağlar üstündə.

Kim bilir neçədir körpünün yaşı,

Şahidi min bahar, bəlkə min qışdır!

Fəqət bir kərpici, sadə bir daşı

Hələ öz yerindən oynamamışdır…

Toplar, topxanalar keçmiş üstündən,

Hələ daş sütunlar durur vüqarla.

Körpü Araz üstə düşdüyü gündən

Şir kimi döyüşür sərt dalğalarla.

Üzünə gün düşüb, şəfəq güləndə

Kərpici bir yaqut kimi qızarır.

Üstünə dağlardan duman gələndə

Sərt qayalar kimi o da bozarır.

Deyirlər, qış ağır gələndə tək-tək,

Körpünün üstündə tar bağlayır qar.

Qaranlıq yol salır yerdən göyədək,

Bir canavar kimi ulayır rüzgar.

Gözüm körpüdədir… Dayanmış qatar,

Elə bil saxlayır o bizi qəsdən.

Hanı zınqırovlu-yüklü karvanlar?

Bir quş da keçməyir körpünün üstdən…

Axşam qəribliyi dağlardan enir,

Sakit dərələrə bir həsrət çökür.

Araz gah parlayır, gah kölgələnir,

Bəzən də hıçqırır o hönkür-hönkür.

Gözüm körpüdədir… Dayanmış qatar,

Elə bil o qəsdən saxlayır bizi.

Körpünü basmışdır yabanı otlar,

Nə cığır görünür, nə ayaq izi…

Kim bilir, kim bilir, nə vaxtdan bəri

Bir insan keçməyir bu daş körpüdən

Elə bil yol çəkir onun gözləri,

Fəqət nə gələn var, nə də bir gedən.

O kimdir? Gözümə görünür bu dəm?

Kimdir o ixtiyar? Xəyaldır, nədir?

Yox, yox, o nə xəyal, nə əfsanədir,

Gördüyüm insandır, gözlərində qəm…

Çatıb qaşlarını körpüyə baxır,

Qəlbində dağ boyda sözümü vardır?

Başından tüstülər, dumanlar qalxır,

Cansız əlləri də qabar-qabardır…

Bildim, o memardır… O yaradandır.

Yaxın gəl, oxucum, bax əllərinə!

O Araz üstündə xeyli zamandır

Ağlayır xar olmuş əməllərinə…

1948

Mənbə: https://edebiyyatqazeti.az/

Təbrizim

Baxdıqca hüsnünə, doymayır gözüm,

Təbrizim, Təbrizim, gözəl Təbrizim!

Qoymaram yadları girsin qoynuna,

İzn ver, qolumu salım boynuna!

Sənin bayramına, sənin toyuna

Dili bir, qanı bir qardaşın gəlib,

Dərdinə aşina sirdaşın gəlib…

Sən çıxdın qarşıma duzla, çörəklə,

Bağından dərdiyin, güllə, çiçəklə,

İkiyə bölünməz saf bir ürəklə…

Təbrizim, Təbrizim, aman Təbrizim,

Yox olsun başından duman, Təbrizim!

Bülbül zar-zar ağlar çəməndən ayrı;

İnsan deyib-gülməz vətəndən ayrı;

Can necə yaşasın bədəndən ayrı?!

Aç öz ürəyini, danış, Təbrizim,

Olum dərdlərinlə tanış, Təbrizim!

Qədrini ayrılıq çəkənlər bilir,

Hicrində göz yaşı tökənlər bilir,

Ömrünə qaranlıq çökənlər bilir, –

Bağından gül, çiçək dərdim, Təbrizim,

Yenə təzələndi dərdim, Təbrizim!

Bu ayna bulaqlar, bu ayna sular,

Suda ayağını yuyan qarğular

Doğurur könlümdə min bir duyğular.

Səslənir kamanım, sazım, Təbrizim,

Ey mənim baharım, yazım, Təbrizim!

İzn ver dağların başına çıxım,

Dərim üzümündən bir neçə salxım,

Yeyib gilə-gilə, hüsnünə baxım, –

Könlüm qartal kimi uçsun, Təbrizim,

İlham pərisini qucsun, Təbrizim!

Qəşəng qızların var, totuq, yupyumru,

Səndə məskən salıb göyərçin, qumru,

Görüm uzun olsun onların ömrü,

Görüm gəlməyəsən gözə, Təbrizim,

Qulaq as dediyim sözə, Təbrizim!

Əzəldən şairlər yurdusan, inan,

Döşündən süd əmən saysız qəhrəman

Yolunda canını etmişdir qurban, –

Gətirib onları yada Təbrizim,

Baş əyməz cəllada, yada, Təbrizim!

Səttar xan, o böyük sərdari-milli,

O atəş ürəkli, o atəş dilli

Etdi azadlığı ellərə bəlli…

Gəl onun yolundan dönmə, Təbrizim,

Dalğalan, alovlan, sönmə, Təbrizim!

Nə qəşəngdir yol boyunca söyüdlər,

Söyüdlərin kölgəsində igidlər

Babalardan dinləyirlər öyüdlər, –

Coşur damarlarda, qanı, Təbrizim!

Yoxdur bu mərdlərin sanı, Təbrizim!

Atımı sinəndə çapıb sürürəm,

Hər keçən yolçuya salam verirəm…

Nələr eşidirəm, nələr görürəm,

Nədir bu qaranlıq gecə, Təbrizim,

Buna necə dözüm, necə, Təbrizim?!

Ağlasan,  – ağlaram, gülsən, – gülərəm,

Yaşasan, – yaşaram, ölsən, – ölərəm,

Varımı səninlə yarı bölərəm…

Gəl, bir də üzündən öpüm, Təbrizim,

Başına gül, çiçək səpim, Təbrizim!

Nədir o mənalı, dərin baxışlar?

Nədir gözlərindən yağan yağışlar?

Nədir qəlbindəki payızlar, qışlar?..

Yetim tək boynunu burma, Təbrizim,

Məlul-məlul baxıb durma, Təbrizim!

Sənin çiçəyinə, gülünə qurban,

Mənə qardaş deyən dilinə qurban,

Vətəninə qurban, elinə qurban!

Baxdıqca hüsnünə, doymayır gözüm,

Təbrizim, Təbrizim, gözəl Təbrizim!

Təbriz, 13 oktyabr 1941

Əyilmə

Sönməz qəlbimdəki qəzəb intiqam,

Əyilmək bilməyən qızıl bayrağam.

Tək bilmə özünü nə qədər sağam,

Tökmə gözlərindən qan-yaş, əyilmə!

Bu elə qəhrəman oğullar gərək,

Qoy vətən eşqilə döyünsün ürək.

Atıl cəbhələrə, gücünü görək,

İgidlər əyilməz, qardaş, əyilmə!

Böyük əcdadını gətirib yada,

Oynat qılıncını göydə, havada,

Azadlıq uğrunda gedən davada

Qana boyansa da dağ-daş, əyilmə!

Dərdin sevincindən min dəfə artıq,

Səni əzəcəklər görünsən yazıq,

Aç bir gözlərini, gün doğur artıq,

Olma bu həyatda çaş-baş, əyilmə!

Keçir geçən qara, gündüzün qara,

Özünə dost ara, dərd bilən ara,

Düşmənlər vursalar qəlbinə yara,

Mənim yanıma gəl bir baş, əyilmə!

Sinəm dərdlərinlə dolu bir dəftər,

Etmişəm adını dilimdə əzbər.

Çünki ürəyimdən verirsən xəbər,

Mənəm, mən könlünə sirdaş, əyilmə!

Təbriz, 25 oktyabr 1941

Dəymə

Mən sənin dilinə dəymirəm, sən də

Gəl mənim bu ana dilimə dəymə.

Sənin də bağın var, gülün var, çəkin,

Bağımda əkdiyim gülümə dəymə.

Həsədlərlə baxdın çəmənimə sən,

Gör bir nələr etdin vətənimə sən.

Yan deyib, od vurdun bədənimə sən,

Altında atəş var, külümə dəymə.

Mən ağa-ağ dedim, qaraya-qara,

Sən məni istədin çəkəsən dara.

Təzəcə sağalır vurduğun yara,

Mənim bu yaralı könlümə dəymə!

Təbriz, 1942

Gah gülən, gah da ağlayan gözələ!

Dərdli qəlbində bir dərin yara var, –

Onu şair öz əllərilə sarar:

Səni qorxutmasın bu qəmli diyar,

Gələcək bir gözəl səhər, gözəlim!

Səni görmək böyük səadətdir,

Qaşların, gözlərin qiyamətdir.

Hamı söylər: – bu sərv qamətdir, –

Hüsnünə dəyməsin nəzər, gözəlim!

Qaş gülür, göz gülür, dodaq da gülür,

Lalədən rəng alan yanaq da gülür,

Ox… zənəxdan gülür, buxaq da gülür…

Gül, yox olsun bu qəm, kədər, gözəlim!

Bağrı eşqinlə dağlı bir şair,

Qəlbi qəlbinlə bağlı bir şair,

Səni sevməkdə haqlı bir şair,

Edəcək, dərdi dərbədər, gözəlim!

Gah gülürsən, gah ağlayırsan sən,

Çəkib hərdən ah, ağlayırsan sən.

Görürəm, vallah, ağlayırsan sən…

Gül, bizimdir bu gün zəfər, gözəlim!

Təbriz, 1942

Bir üzdə görün

Qəlbində əgər düz diləyin var,

Hər gün mənə göstərmə beş-on üz…

Bir üzdə görün, bir ürəyin var! 

Gündüzsən əgər, zülməti boğ sən,

Dost olma, baharsansa xəzanla.

Bağçanda gülün var, çiçəyin var!

Hər bişərəfin öpmə əlindən,

Cəlladlara yalvarma, əyilmə!

Süfrəndə ki, o duz-çörəyin var.

Hər gün mənə göstərmə beş-on üz,

Bir üzdə görün, bir ürəyin var!

Təbriz, yanvar 1942

Yad gül dərə bilməz

Yad gül dərə bilməz çəmənimdən,

Heç qüvvə ayırmaz məni bir an

Öz doğma elimdən, vətənimdən.

Hər yerdə günəşdir mənə bayraq,

Baş əymərəm aləm yağı olsa,

Qan axsa da seltək bədənimdən.

Ölsəm, qalacaqdır əməlim sağ,

Düşmən mənə əl vursa, əminəm,

Atəş alacaqdır kəfənimdən.

Heç qüvvə ayırmaz məni bir an

Öz doğma elimdən, vətənimdən.

Təbriz, yanvar 1942

Durnalar

Hansı dərddir edən sizi bağrı qan,

Ey bu yerdən uçub gedən durnalar?

Siz ki, azad doğuldunuz anadan,

Qəmginsiniz, deyin nədən, durnalar?

Göydə azad qanad çalmaq gözəldir,

El dərdinə yanıb, qalmaq gözəldir,

Ana yurda qurban olmaq gözəldir, –

Nəyə gərək cansız bədən, durnalar?!

Yaman günün ömrü xeyli az olar, –

Qışdan sonra bahar olar, yaz olar;

bu ellərin keyfi onda saz olar, –

Siz, ey qəmgin-qəmgin ötən durnalar!

Bulaq kimi işıldayır gözünüz,

Dostunuzam, bilirsiniz özünüz.

Sinələrə dağ çəkir hər sözünüz,

Ürəkləri al qan edən durnalar!

Uçursunuz alnı açıq, üzü ağ,

Bağrım çatlar, sizdən almasam soraq,

Yorulanda olur sizə oturaq

Göl kənarı, yaşıl çəmən, durnalar!

Qaqqıldaşın, qoy yatanlar ayılsın,

Əzilənlər qalxıb adam sayılsın.

Şöhrətiniz bu ellərə yayılsın,

Ey baş vurub göldə çimən, durnalar!

Arzum budur, – kəsilsin göz yaşınız,

Hər bəladan uzaq olsun başınız.

Çiçəklənsin torpağınız, daşınız,

Toxunmasın sizə düşmən, durnalar!

Bir gün gələr, ürəyiniz açılar,

Duman kimi uçub gedər acılar:

Bağrınızı nişan alan ovçular

Qoy bilsinlər, – sizdənəm mən, durnalar!

Çox çəkməz ki, nəğmə söylər şən dillər,

Ətir saçar şux çiçəklər, şux güllər.

Bayquşları əvəz edər bülbüllər,

Xərabələr olar gülşən, durnalar!

Zaman silər ürəklərdən naləni,

El unudar göz yaşını – jaləni,

Yaşıl çəmən bayraq edər laləni, –

Ötərsiniz onda şən-şən, durnalar!

Əgər bir gün darda qalsa bu ellər,

Dərd əlindən nalə etsə könüllər,

Ahdan yanıb külə dönsə bu çöllər, –

Mən verərəm sizlərə dən, durnalar!

Qoy könüllər sellər kimi çağlasın,

Ağ günlərə min bir ümid bağlasın.

Qoymayın ki, qan-yaş töküb ağlasın

Bu yaralı ana vətən, durnalar!

Təbriz, oktyabr 1941

Zindan

Heyhat! Necə dözsün buna insan:

Vur, vur ki, yıxılsın təməlindən

Aysız və günəşsiz qara zindan.

Hər kərpici qan, hər daşı fəryad,

Gülməz üzü bir kimsənin, əsla…

Dözməz buna, dözməz buna vicdan.

Vicdansıza vicdan sözü yaddır,

Şair deyəcək, susmayacaq heç,

Cəllad nə qədər içsə də al qan.

Vur, vur ki, yıxılsın təməlindən

Aysız və günəşsiz qara zindan!

Təbriz, 7 yanvar 1942

Birdir

Araz! Hər yaz şimalında, cənubunda çəmən birdir,

Bu torpaqda, o torpaqda qərənfil, yasəmən birdir.

Suya xəncər-bıçaq vursan da, ayrılmaz, həqiqətdir,

Uzaqdır ayrılıq bizdən, ürək birdir, bədən birdir.

İki ayrılmayan qardaş elin əzmilə, eşqilə

Faşizmin əyninə birgə biçilmiş ağ kəfən birdir.

Araz tən ortasından qəlbinin axdıqca, ey Rüstəm,

Haray çal, qoy bütün aləm eşitsin ki, Vətən birdir!

1942

İstərəm

Doğruluqdan başqa bir şey bilmərəm dünyada mən,

Dosta hörmət bəslərəm, ondan da hörmət istərəm.

Gizli bir iş görmərəm, alnım açıqdır gün kimi,

Bir şüarın olmuş dilimdə bu – həqiqət istərəm!

Doğru sözdür: – Doğru söz kəskin olur, daşdan keçir,

Mən bu eldən, özgə bir şey yox, dəyanət istərəm.

Duz-çörək kəsdik səninlə, sirdaş olduq qəlbdən,

İxtiyarım var deyim,- səndən cəsarət istərəm!

Dəydi azadlıq yolunda dik başım daşdan-daşa,

Versələr hər gün mənə min cür əziyyət, istərəm.

Xalqı azad görməmiş, gəlsə əgər bir gün əcəl,

Söylərəm: – Tez gəlmisən, bir az da möhlət istərəm.

Ey Süleyman, nitqə gəl, bülbül kimi gül eşqinə,

Qoy bütün dünya eşitsin ki, sədaqət istərəm!

Yandı

O qədri nalə etdim ki, qızardı lalə tək bağrım,

Baxıb öz devrəmə gördüm qərənfil, yasəmən yandı.

Qonub asudə, damlarda ötür heybətlə bayquşlar,

Əlində haqqı bayraq eyləyən, düz yol gedən yandı.

Ürəkdə min yaran vardır, yazıq millət, yazıq millət,

Sənə hər ləhzədə öz canını qurban edən yandı.

Dolubdur nəmli zindanlar, yanır odlarda azadlıq,

Neçin dinmirsən, ey qardaş, soruş, bir gör nədən yandı?

Durubdur başım üstündə, əlində xəncəri, cəllad, –

Nə gül qaldı, nə bülbül qaldı, bağ yandı, çəmən yandı.

Yadımdan çıxdı bülbül tək qəfəsdə güllərin rəngi,

Qəmin, dərdin əlindən od tutub axır bədən yandı.

Süleyman, qəfil olma, yaxşı bax ətrafə, şairsən,

Cinayət aşdı həddindən, haray sal ki: – vətən yandı!

Təbriz, 1941

Heykəlin yüksələcək

Ey bu torpaqlar üçün torpağa düşmüş əsgər,

Gün gələr, səcdə edib ölkənə dünya baş əyər.

Qəlbinin gözləri ağ günləri mütləq görəcək,

Bütün aləm yenidən bir yeni dövran sürəcək.

Azad ellər deyəcəkdir sənə: “əhsən, əhsən!”

Duyacaqsan bunu torpaqların altında da sən.

Pionerlər gələrək qəbrinə güllər səpəcək,

Analar başdaşını candan-ürəkdən öpəcək.

Gecələr nurladacaq alnını ay, ulduzlar,

Səni yad eyləyəcək dərdli gəlinlər, qızlar.

Gələcək qəbrinə hörmətlə xəyalən rəhbər,

Açacaqdır yenə qartal kimi ruhun şəhpər.

Orda yatsan da, ölüm yox sənə, heç qəm yemə, yat,

Sən də varsan, nə qədər varsa bəşər, varsa həyat.

Bədənin qalsa da torpaqda – yerin qəlbində,

Heykəlin yüksələcəkdir bəşərin qəlbində.

Təbriz, 1942

Könül baharı

Günah deyil nə qəsidə, nə də qəzəl yazmaq,

Məharət istəyir ancaq bir az gözəl yazmaq!

Ürəkdə olmasa hər dərin səmimiyyət,

Şeirdə qol-qanad açmaz məhəbbət, ülviyyət.

Görəndə qəmlər əlindən fəğan edən Arası,

Şikəstə ney kimi inlərdi qəlbimin yarası!

Desəm ki, dərdli deyildir könül, – bu düz olmaz;

xəzan qılıncını çəkməzsə, bağçalar solmaz!

Qapımda durmasa hicran, mənim nə dərdim var?

Bu doğma dərdimi bumbuz ürəklilər nə duyar?!

Cənublu qardaşımın dərdidir mənim dərdim,

Onun adıyla bağımdan ətirli gül dərdim…

Yenə uzaqlara doğru səfər edir könlüm:

Tutub baharın əlindən qonaq gedir könlüm.

Azadlıq elçisiyəm, sirdaşım günəş özüdür,

Bu yolda eşqimə rəhbərsə qəlbimin gözüdür.

Xəzanı qovmuşam, ellər bilir, ürəklərdən,

Azadlıq heykəlini qurmuşam çiçəklərdən.

Bahar, bahar! – deyə ötdükcə şən qaranquşlar,

Bu dadlı nəğməni ellər ürəkdən alqışlar.

Gözəllərin səsi gəldikcə iydəliklərdən,

Könüldə hər nə qəmim varsa, yox olur birdən.

Bahar təbəssümü oynar bütün dodaqlarda,

Dönər çiçəklərə gənclər səfalı bağlarda,

Gəzir el oğlumuz artıq başında taci-qürur,

Günəş önündə onun baş əyib səlamə durur.

Bahar həyatla əkizdir, – bu bir həqiqətdir, –

Əzəl və son beşiyi sevgidir, məhəbbətdir.

Baharla sirdaş olub hər zaman iyit babalar,

Baharı sev! – deyə vermiş bizə öyüd, babalar.

Baharla dost olanın baxçası xəzan görməz,

Uca əməllərinin dağları duman görməz.

Bahar gəlir, önünə siz də duz-çörəklə çıxın,

Açıq alınla, a dostlar, açıq ürəklə çıxın!

Bahar nədir? – deyə məndən soruşmaq artıqdır:

Həyatda, məncə, həqiqi bahar – azadlıqdır!

Könlümü

Mən açmaq istəsəm gözünü yatmış ellərin,

Kim cürət eləyər ki, çəkə darə könlümü!

Yağdırsalar da üstümə göylərdən od-alov,

Mən qoymaram gülünc ola əğyara könlümü.

Yadlar görüncə göz yumacaq, aşikardır, –

Azadlığın köyündəki səyyarə könlümü.

Haqqım! – deyib də hey gəzərəm, qorxu bilmərəm,

Düşmən qoparsa, çırpsa da divarə könlümü.

Ömrümdə görmərəm, bunu mən etmişəm yəqin, –

Millət, vətən yolunda üzü qara könlümü.

Torpaqda kök salan ağacam, heç əyilmərəm,

Yadlar qılıncla eyləsə min parə könlümü.

Rüstəm, vəfalı dostlara al ərməğan apar

Hürriyyətin yolunda olan yarə könlümü.

Təbriz, 1941

Sor məni

Şahiyəm şux güllərin, ətrimdən bihuşdur çəmən,

İstəyirsən lalələrdən, nanələrdən sor məni.

Get ora, harda eşitsən ah səsi, zəncir səsi,

Qolları zəncirlənən divanələrdən sor məni.

Bir gözəl dilbərlə çoxdan əhdü-peyman etmişəm,

İmtahandan ötrü, bu peymanələrdən sor məni.

Sızladıqca, dağ çəkir hər qəlbə naləm, ney kimi,

Düşmüşəm dildən-dilə, əfsanələrdən sor məni.

Oldu daşlar yasdığım, ulduzlu göylər yorğanım,

Yox mənim yurdum-yuvam, viranələrdən sor məni.

Mən ümidvaram zəman bir rəngdə qalmaz, mütləqa

Gün gələr ki, söylərəm: – Kaşanələrdən sor məni.

Mən də bir pərvanəyəm, dərdli vətənsə bir çirağ,

Atəşi-eşqə yanan pərvanələrdən sor məni.

Təbriz, 1942

Səs qalmış

Görənlər gözlərimdən tökdüyüm yaşı, güman etdi,

Mənim bu dərdli könlümdə nə arzu, nə həvəs qalmış.

Qəribə pasibanım var, adı insan, özü cəllad,

Ona miras bu dünyada qan içmək, kəs-ha-kəs qalmış.

Hər evdən yüksəlir fəryad, ürək dustaq, dilək dustaq,

Azadlıq qalmamış, ancaq dəmirdən bir nəfəs qalmış.

Qan içməkdən, can almaqdan dənilər söyləməz – doydum,

Fəqət bilməz ki, cismində həyat yox, son nəfəs qalmış.

O kəslər ki, vətən, millət yolunda can verib getdi,

Süleyman, bax, o mərdlərdən bütün aləmdə səs qalmış!

1942

Xatirə

Hər kim ki, zəhər içsə gözəl yarın əlindən,

Olmaz bilirəm, zərrə peşiman əməlindən.

Bir ev ki, məhəbbətdən uzaqdır, nəyə lazım, –

Heç kəs acımaz, uçsa o bir gün təməlindən.

Könlüm quşu ilham alıb eylər yenə pərvaz:

Bir zülfü pərişan, dodağı qonça gəlindən.

Hicran məni yandırdı… gözəl eyibsiz olmaz, –

Cananı xəbərdar eyləyin el məsəlindən.

Qəlbində yaran varsa da, fəxr eylə, Süleyman,

Bir xatirədir səndə, bu Təbriz gözəlindən…

1943

Məlalımdır

Həyatə gəldiyim andan məhəbbət ilk məalımdır,

Günümdür, ulduzumdur, kəhkəşanımdır, hilalımdır.

Mənə, canandan ayrılma, yolunda can fəda eylə, –

Deyən sevdalı könlümdür, öz əqlimdir, kəmalımdır.

Yetər hicranə yandım, hardasan, gəl, ey vüsalım, gəl,

Cənublu dilbərə etmək mənim ən xoş xəyalımdır.

Bütün aləm eşitsin, gülmərəm ömrümdə mən onsuz,

Onun dərdi, məlalı doğma dərdimdir, məlalımdır.

Süleyman car çəkib söylər: – Cənuba can verən ancaq

Könüllərdə günəşlər doğduran xoşbəxt Şimalımdır.

Təbriz gözəlinə

Anır xəyalını könlüm, gözəl mələk, hər yaz,

Qırıq qanadlı göyərçintək eyləyib pərvaz.

Yaranmısan, görünür, varlığınla nazlardan:

O can alan gülüşün naz, ədalı rəqsin naz…

Səni ürəklə sevən aşiqin məhəbbətinə

Nədənsə, etmədin ömründə mərhəmət bir az.

Mənə məhəbbətinin yadigaridir, gözəlim:

Qırıq piyalə, qırıq bir könül, qırıq bir saz…

Yanır vücudum əzəl gündən hicrinin oduna,

Günəş sönərsə, səmadən mənim bu qəlbimi aç!

1946

Mənbə: https://edebiyyatqazeti.az/

Könlüm quşu qanad çalmaz sənsiz bir an, Azərbaycan,
Xoş günlərin getmir müdam xəyalımdan, Azərbaycan!

Səndən uzaq düşsəm də mən, eşqin ilə yaşayıram,
Yaralanmış qəlbim kimi, qəlbi viran Azərbaycan…

Bütün dünya bilir, sənin qüdrətinlə, dövlətinlə
Abad olub, azad olub mülki-İran, Azərbaycan!

Bisütuni-inqilabda Şirin – vətən üçün Fərhad
Külüng vurmuş öz başına, zaman-zaman, Azərbaycan!

Vətən eşqi məktəbində can verməyi öyrənmişik,
Ustadımız deyib: heçdir vətənsiz can, Azərbaycan.

Qurtarmaqçün zalımların əlindən Rey şümşadını,
Öz şümşadın başdan-başa olub al qan, Azərbaycan!

Varəb, nədir bir bu qədər ürəkləri qan etməyin,
Qolubağlı qalacaqdır nə vaxtacan Azərbaycan?

İgidlərin İran üçün şəhid olub, əvəzində
Dərd almısan, qəm almısan sən İrandan, Azərbaycan!

Övladların nə vaxtadək tərki-vətən olacaqdır?
Əl-ələ ver, üsyan elə, oyan, oyan, Azərbaycan!

Bəsdir fəraq odlarından kül ələndi başımıza,
Dur ayağa! Ya azad ol, ya tamam yan, Azərbaycan!

Şəhriyarın ürəyi də səninkitək yaralıdır,
Azadlıqdır mənə məlhəm, sənə dərman, Azərbaycan!

Fars dilindən Azərbaycan dilinə çevirən: Fikrəq SADIQ.

Gün o gün olsun ki, qurtarsın dava,
Dağılsın buludlar, açılsın hava!
Alınsın düşməndən ömürlük qisas,
Torpaq nəfəs alıb dincəlsin bir az!
Silinsin ürəkdən, könüldən ağrı,
Bir də tapdanmasın vətənin bağrı!
Sağalsın yaralar, axmasın qanlar,
Sevinsin insanlar, gülsün insanlar!

Hərkəsin dəyməz qədəmi,
dolayları- daşlı, hamar,
dağlar da kişilər kişilər kimi-
təpəsi daz, tüklüsü var,

Zürvədə nur cumar şərə,
şeh düşər gül bitən yerə,
gecə getmə meşələrə-
canavarı, tülküsü var,

Yadda qalmaz hər yazılan,
yaxşı çalmaz hər saz alan,
nə artandı, nə azalan-
hər dağın öz ölçüsü var,

Sevdim göydə söz tutanı-
paxırlını, pas tutanı,
çoxdu köksümdə yatanı;
sözıərin də külçəsi var…

Bir bədbəxtin bu gecə də
yuxusu qarışıq olub,
gözəl-göyçək bülbül qalıb;
gedib gülə aşiq olub,

Eşq oynadar canı odnan,
doğma edər özgə- yadnan,
indi qan yaşlar axıdan
gülə-gülə aşiq olub,

Ülkərdi- göylərdən enib,
bilmir- bəxtin üzü dönüb!
Ocaqda közü söndürüb-
külək külə aşiq olub,

Başı daşdan-daşa dəymiş,
aman, Allah, eşq nəyimiş!
Bülbül də Məcnun gündəymiş-
şirin dilə aşiq olub…

DÜŞÜNCƏLƏR

“Üz göstərməyəsən yetim duyğuya”,
Bükülü tutasan qucaqlarını.
Elə gedəsən ki, şirin yuxuya,
Bir əl sığallaya yanaqlarını.

Qısılıb qalasan ömrün küncündə,
Ölümün yadına düşməyəsən heç.
Vurasan hər şeyi qulaqardına,
Dərdin qazanında bişməyəsən heç.

Şeytanın başına qaxınc olasan,
Səni aldatmağa gücü çatmaya.
Qorxunc görünəsən, qorxunc olasan,
Aciz tanımaya, ucuz tutmaya…

Sıxıb şirəsini çıxartmaq üçün,
Sınağa çəkəsən dərdi bir azca.
Quruca can desən, canında keçər,
Bir azca sevəsən, mərdi bir azca.

Bir “daş bağlayasan” ürəyinə də,
Gəzəsən dünyanı lap veyil-veyil.
Kimsə toxunmaya sənin olana,
Gözucu baxmaya onunku deyil…

Dönüb baxmayasan dərdinə tərəf,
Yanından keçəsən gözüyumulu.
Qədirbilməzlərə canın yanmaya,
Qala öz hayına can “sulu-sulu”.

Düşüb dizlərini qucaqlasa da,
Ürək istəmirsə, ayaq getməyə…
Söz, sözə uyuşa, könül, könülə,
Çəkdiyin əziyyət nahaq getməyə.

01.12.2025.

TƏRİFƏ

“İki daşın arasında” –
Başladın yalan tərifə.
“Başa çıxardan”, amma ki, –
Ayağa salan tərifə.

Bəzən istidən donsa da,
Bu bir xatasa , qansa da,
Dilin ağzında yansa da,
Uymusan kalan tərifə…

“Qan çanağı”ymış tin-dalan,
” Oyun oynayan, əl çalan”,
Özünü özündən alan,
Özgəyə qalan tərifə…

Dosta, ya düşmənə desin,
Dil lal olsun, sinə desin,
Adam bilmir ki, nə desin?!,
Bu filan-filan tərifə.

Savabında, suçundadı,
Borclu hələ borcundadı,
Zəhəri dil ucundadı,
Aldanma ilan tərifə…

13.11.2025.

“Dünyanın xoş üzü, sərt üzü burda,
Sevinc üzü burda, dərd üzü burda.
Haqq şairi Rafiq Yusifoglunun
Bərq vurur brilyant, dürr sözü burda…”
Hafiz Rüstəm

“Rafıq Yusifoğlu şəxsiyyəti, yaradıcılığı ilə
könüllərdə taxt-tac qurmuş görkəmli şairimizdir.
Belə yaradıcı insanlarımız indi tək-təkdi.”
Zülfüqar Şahsevənli

Mənə Haqq şairi deyən şairlərə salam olsun!
Qəlbimizi nurlandıran bir ilahi kəlam olsun!
Gəlsin xəbislər ordusu qorxumuz yox zərrə qədər,
İman nuru söz mülkündə topdağıtmaz qalam olsun!

Özgə cibə göz dikənlər hər an umur xalqdan gəlir,
Onlar bunu unudur ki, bütün çaylar dağdan gəlir.
Halal ilham mayasını götürür ilahi nurdan, –
Gözəl sözlər ucalıqdan, gözəl sözlər Haqqdan gəlir…

Qovrulub həsrət odunda de, nə qədər göynəyim mən?
Özgələrin ağrısını keçirdim ki, köynəyimdən
Mənim əzizim, xələfim, mənim doğma balam olsun…

Sevgidi dərdlərə məlhəm, sevgidi ürəyə açar,
Xalqın dılini bilməyən “xalq şairi” xalqdan qaçar, –
Mənə Haqq şairi deyən şairlərə salam olsun!

12.12.2021

”Sizinlə rastlaşdığım üçün Allahıma minnətdaram. Mən Sizi çox, lap çox sevirəm. Sözün bütün mənasında. Hərdən ağlımdan özümün də qorxduğum bir fikir keçir: ”Şair, nə gec görüşdük biz?”
Bir məktubdan

Ürəyin yarpaq tək əsir,
Eşqin bir kükrəyən dəniz.
Qəlbindən bir nida qopdu:
”Şair, nə gec görüşdük biz?”

Dedin: – Naşükür deyiləm,
Minnətdaram Allahıma, –
Qarşıma Sizi çıxarıb,
Son qoydu könül ahıma.

Qəlbimə düşən sevginin
Hər damlası bir incidi.
Istədim Sizdən gizləyim,
Ürəyimdə sirr incidi.

Nə vaxtadək könlümüzdə
Arzu arzu tək qalacaq?
Eşqindən qəlbim əsirsə,
Necə Arzu tək qalacaq?!

Sevgi hər şeyə qadirdi,
İnsanın fağırı yoxdu.
Taleyin əlində eşqin
Əvvəli, axırı yoxdu…

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Prezident mükafatçısı, Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının BAKI Bürosunun Rəhbəri

Melanxoliya

Uzundur əcəlin əlləri, bil ki,
Yapışar yaxandan qəfil bir gecə.
Ölüm qeyri-adi durum deyil ki,
Yaşamaq ölümdən qəlizdi, məncə.

Çayım soyuduqca nəfəsin kimi,
Otağın küncləri üşüyür axşam.
Nə vaxtsa ən doğma bir kəsim kimi
Sənin xatirinə şeir yazmışam.

Yazıb oxumuşam və ağlamışam,
İçimdə, çölümdə eyni fəsildir.
Ha çıxıb bölmüşəm, ha toplamışam,
Bir yerim yenə də səndən kəsirdir.

Uzundur əcəlin əlləri, uzun,
Bir ani zamanda qərib kəs kimi
Qapının ağzında dayanar, quzum,
Dünyada qoyduğun son nəfəs kimi…

Hələ də bilmirəm nə idi həyat,
Çarpışıb vuruşdum ziyadan ötə.
Bir kimsə — sən daxil — etmədi rahat
Ruhumu, qəlbimi duadan ötə.

Görən, eşitdimi Tanrı səsimi,
Görən, Tanrı gözü məni gördümü?
Hərdən qum saatı sanıb özümü,
Tükətdim bir heçə insan ömrümü…

* * *

Mənim ürəyimdən yağır bu yağış,
Mənim ürəyimdə qara buludsan.
Bəxtimə calanan ən ağır qarğış
Sən idin — hayana yolunu tutsan.

Bilməz içimdəki çiskinin, sisin,
Üşüdən tərəfin tanımaz kədər.
Daha bir araya gətirməz bizi,
Bizi bir arada yaşadan illər.

Bir an saçlarımda qərar tutmamış,
Özgənin saçında sığal yeridi,
Mənim ürəyimdən yağır bu yağış,
Bəlkə də hiss edir əllərin indi…

Dünənlə bu günün arasındayam,
Ən şirin yuxuymuş acı aldanış.
Harda ayrıldıqsa, elə ordayam —
Mənim ürəyimdən yağır bu yağış…

Səs

Sükut dolu qəlbimin
İçindəki nə səsdir?
Bəlkə duyğum, ilhamım,
Bəlkə qəlbimə qəsddir?

Bəlkə elə ölümdür –
Gəldi, boynum büküldü?
Göz yaşıma çevrilib
Ürəyimə töküldü?

Bu səs tanışdır yaman,

İçimdə izlər məni,
Tanrım, bu səs nə səsdir?
Özümdən gizlər məni?!

Ay adam, baxma dalımca

Ay adam, baxma dalımca,
İtirdiyin məndə ki yox.
Tanrını duyan, anlayan
Mənəm, özgə bəndə ki yox.

Çağırdım bu qərib quşu,
Düşdüm sözün xatasına.
Tanrım qıyıb bir daş ata –
Qurban olam ədasına.

Dərdimiz

Dərd çəkərmi dərdə gülən?
Bir içim sudu dərdimiz.
Arsız olma, dərdə güvən,
Bəlkə yuxudu dərdimiz.

Söz mülküdü könül mülkü.
Gəl, könlündən keçəni yaz.
Dərdə düşsün dərd verəni –
Dərd olmasa, çəkən olmaz.

Bulud gələ, çən qarışa,
Ağlaya bir az dərdimiz.
Ay dünyanın bəxtəvəri,
Bəsdir bizə öz dərdimiz.

Mənbə: https://edebiyyatqazeti.az/

Adamların zəhər sözün

Oyaq başla çəkmək olmur,

Tanrım, mənə yuxu ver…

Alışmışam,

Xoş nə varsa, ver özgəyə,

Göz yaşardan dumanından

Gətir, çəkim ahı,

                        ver…

Buludlanmış fikirləri,

Xoşbəxtliyin abidəsin

O adamın dodağında

Sözdən sözə yıxıb, ver…

Bir orqan bağışı kimi,

yaddaşımı,

Ver alzeymer xəstəsinə,

Anam səhvən doğub,

                        ver…

Şans istəsəm, yolun azar,

qəza edər.

Atılası nə dərdin var,

Ver,

            nə varsa yığıb, ver…

Tanrım,

gücün çatsa məni,

Təkrar zalım biri kimi

Bu dünyaya doğub ver…

***

Öpdüyüm barmaqları gözümün üstə qoydum,

Bir dözülməz həsrəti dözümün üstə qoydum.

Eşqi ən şah beytimin, sözümün üstə qoydum…

Yalqızlıq gəmirdikcə gözümdə dərd uladı,

Əlimin tərsi ilə yanağımı buladım,

Doğmalar “dəli”, deyib bir-bir başın salladı…

Qəm oxunu atdıqca kirpiklərim qanadı,

İçimdəki saflığım döyüldükcə anladım

Səadət axtarırmış bu qürursuz inadım…

Əzildikcə hey əzdi yükü ağır qayğılar,

Axı mənim nəyimə yaraşır saf duyğular?!

Ömür ölümmüş demə, yaşamaqmış yuxular…

Mən yatmaq istəyirəm,

Torpaq sinəmin üstə

Bir ovuc yağış olub

            Bu toxumluq insanı

Uyutmaq istəyirəm…

***

Göz yaşlarımı

sapanda qoydum,

Atdım bu şəhərin yanaqlarından.

Suları qasırğada

dördnala çapan,

Xəzər oldum…

Arzuların

yosun saçlarını hördüm,

Sildim

göylərin rəsmini

dalğaların başı üstdən,

pozar oldum…

Keçmişin

sönmüş yaddaşında susdum,

Ayaq açdı

Uşaqlıq xatirələrim

başdaşında,

Özümü

Atamın

Şəkildən baxan gözündə

Gəzər oldum…

Dəliliyin

bəyaz donunda

dolaşdım ismətimlə,

Allaha

bir pərdə uzaq, bir pərdə yaxın.

Hər şeyi düşündüm,

“Heç nə” olmadım,

Bircə

Bu ölkədə bəxtsiz şair,

“Yazar” oldum…

İspaniya şeirləri silsiləsindən…

1

Bir ispan

kafesindən

baxıram Allaha,

Ruhuma qürbət damır.

Şərab qoxulu küçələrdə,

Kilsə zəngləri

toxtamır…

Duyğular – boş çərçivə,

Təkliyi qoyub içinə,

asıram boşluqdan.

Ümidsə yarıyuxulu,

Təklikdən, sərxoşluqdan…

Necə də kədərlidir

həsrətin tərcüməsi…

Burda heykəl çılpaqlığı

mədəniyyət,

Yaşamaq özü bir sənət.

Hər kəs sənətkar,

Qaç… qurtar…

Flamenko rəqsində

addımlayır

burda ömür,

İspanca danışıram, ispanca darıxıram,

senyor,

ispanca…

Bəs o?.. Heç kimsə bilmir…

Ruhumdakı qabarmalar

Çəkilmir…

2

Okean suları altda

Çamura bulaşmış arzuları

axtaran

balıqçıdır əllərim,

Kirpiklərimi tilov atdım,

Toruma düşən göz yaşına…

Senyorita,

Qayğısız ömründən bir gün ver mənə,

Çırpım keçmişimin

Boz yaddaşına…

Başdan-başa

körpüyə dönüb

Göy üzü,

Qanad taxdım qollarıma…

Düşməsin deyə,

qəlbimi

dimdiyimdə

gəzdirirəm qürbəti…

Senyorita,

Çünki, o ürək

mənə uzaqların əmanəti…

Gec-tez burdan ayrılacaq nəfəsim,

Burda qəribəm.

Çırmala ətəyini

suların,

yol ver,

Biskay körfəzi…

3

Siqaret dumanında

rəqs edən qəhqəhə səsi –

Yaşamağın

savabı,

Yanağı qızarmış qədəhlərdə

səndələyir

ispan şərabı.

Çəkilib bir küncə

Gəzirəm məni tapanı,

Yuxumu qaçıran xəyallara

bir fincan, limonlu

çay süzərək

İzləyirəm

Avropanı…

Ağlımda

Vətənim, həyatım

Və yağış gölməçələri.

Bir də yanımdan ötən

maaşım,

Payızın

palçıqlı ayaqlarıyla

savaşı…

Sonuncu zəngini çalır

Kilsə,

Yuxulu gözlərinin duası qaçıb…

Ovuclarımdan çırpılır zənglərə

Bakının

küləkli havası

uçub…

Bir neçə saat sonra

Həftənin ilk

günüdür,

Dincələcək badələr.

Qəhvə ətri yayılacaq

kafelərdən,

İşə tələsəcək

xoşbəxt ifadələr…

Mənsə,

Hər İki ölkədə,

saat fərqində

beləcə

mürgüləyəcəm ömrə…

Bəzən əqlim çaşacaq,

Oğlumu qorusun deyə,

Başqa dildə

dua edib

Yalvaracam Allaha

Sonra…

Sonra…

***

Hər gün bir tel qopur

ruhumun

sevgi simlərindən…

Yavaş-yavaş

Xaric səslənirik

Oxuduğumuz eşq nəğməsində.

Do notu

barmaqlarım arasında susqun,

Re-ni üzgün görürəm.

Bir həsrət çaları var

Mi səsində…

Fa notu yolun ortasında

peşman və üzgün,

Sol səsi

Sol açarından küskün,

Lya – oktavada

ayrılığa gedən yolun sonu,

Si – bu sevgidəki ən yanıqlı

nöqtə.

Peşmanlıq

Və yanlış həyatımdakı

son beyt,

Məqtə…

Budur,

bizim musiqimiz səslənir,

Bir günahsız sevgi

ömrün son akkordlarında

bəstələnir,

Gözlərimdəki kədərdə

Dəfn olur…

Maestro,

Götür bu şeiri,

İfa et, əlvida əvəzi

Mavi gözlü göy adama,

bulud əlçimlərində…

***

Sübhün gözlərini dua öpürdü,

Təsbehlər adını zikr edirdi,

Minarələrdən

Tanrı nəfəsi axırdı…

Bir məsciddə Azan səsi

İsanı

doğurdu,

Çarmıxlar çiçək açmışdı.

Bütün dinlər

minbərə çıxmışdı

kəlmeyi-şəhadət

gətirirək.

Şeytan daşlayan adamlartək

Mən də

Günahlarımı daşlayırdım

Səni sevərək…

Kirpiklərim yenicə

səcdədən qalxmışdı ki,

İlahi bir eşqlə

Sevginə ibadətə oturdum

o gündən

İllərin necə ötdüyündən xəbərsiz,

Daha

Allahsız kimiyəm

Mən sənsiz!!!

Mənbə: https://edebiyyatqazeti.az/

Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının təsisçisi və direktoru

Haçandı gözlərim yol şumlamaqda,
Yolları gözümün üstə saxlaram.
Gedişin qəlbimi xəstəhal edib,
Gəlincə beləcə xəstə saxlaram.

Adını dilimdə bəslərəm müdam,
Vədəli, vədəsiz səslərəm müdam.
Dərdimi sevginlə süslərəm müdam,
Qoymaram sınıxa – süsdə saxlaram.

Gör neçə aşiqə usandırıb can, –
Dünya özü boyda zindandı, zindan.
Ruhumun, cismimin sızıltısından
Ən həzin, ən kövrək bəstə saxlaram.

Əfsəyim, ələyim bənövşələri, –
O məsum mələyim bənövşələri.
Taleyi taleyim bənövşələri
Yolunun üstündə dəstə saxlaram.

Tale mizanına mən də ayaram,
Beləcə ötüşər həftə, ay aram…
Nə ötən bir günü sənsiz sayaram,
Nə də bir günümü nəhsdə saxlaram.

Yenə qərib ruhum təndə üşüdü,
Qəlbinin səsiylə dön də, üşüdü…
Yol, ərkan gözləmək bəndə işidi,
Sən yüz yol ərk elə, küs də – saxlaram

---

Bivec dünyada mən qərib,
O qədər çarəsizəm ki…
Dərdi dərd üstən əndərib,
O qədər çarəsizəm ki…

Bir saman yolla tutmağa,
Bəhanə ver unutmağa.
Canmı qalıb can atmağa, –
O qədər çarəsizəm ki…

Göy üzü yarıldı, düşdüm,
Ümidim qırıldı düşdüm.
Qanadım yoruldu düşdüm,
O qədər çarəsizəm ki…

Bu xırman dənlik deyil ta,
Var olmaq tənlik deyil ta.
Yer üzü mənlik deyil ta,
O qədər çarəsizəm ki…

Hər tale naxış deyilmiş,
Dirçəliş qalxış deyilmiş,
Hər dua alxış deyilmiş, –
O qədər çarəsizəm ki…

Təskinlikdi şeir bir az,
Hərdən edir xeyir bir az.
Bir bu qədər arzu, muraz…
O qədər çarəsizəm ki…

İncimişəm qullarından,
Yığ bu daşı yollarımdan.
Tanrım, ya düş qollarımdan,
Ya məni al qollarına…
O qədər çarəsizəm ki…

Bəstəkar Ələkbər Tağıyev

Mən bilirəm xatirinə dəyiblər,
unut, mənim xatirimə gəl bir az.
İşdə sənə nə deyiblər, deyiblər,
evə gəldin, danış bir az, gül bir az.

Bu dünyanın nadanı var nə qədər!
Ürəyində nə qəm olsun, nə kədər.
Torpaqdan da az tapılır incilər;
qızıl bir az, almaz bir az, ləl bir az.

Söz var, desən köçürülər, yazılar,
söz var yaxşı, söz var yaman yozular.
Ürəyimiz yaralanar, pozular
öz sözünü bilməyəndə dil bir az.

Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının təsisçisi və direktoru

Əlim ətəyimdən uzun,
Dilim dilçəyimdən gödək.
Bu necə darağacıdı?! –
Boyum ilgəyindən gödək.

Qaynaşır bazar meydanı,
Qarışıb qumaşa başlar.
Kimsənin xəbəri yoxdu, –
Birazdan tamaşa başlar.

Yenə soyulur Nəsimi
Şeyxül-müfid fətvasıyla.
Ruhuna sığal çəkilir,
“Dost-doğma”lar nəvasıyla.

Bu quyu tanış quyudu,
Kəndiri həmin biçimdə.
Yenə bir Yusif təklənir,
Bir qərib ölür içimdə.

Bir gözqırpımına bağlı,
Qarışqanın fil olmağı…
Gör neçə igid gözləyir,
Növbəni təhvil almağı.

Tanrım bizə rəva görmə,
Ömürlük damğa ərkini.
Ya bizi haqqa qul eylə,
Ya göstər yerin təkini.

Əlim ətəyimdən uzun,
Dilim dilçəyimdən gödək.
Bu necə dar ağacıdı? –
Boyum ilgəyindən gödək.

08.09.2025

Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının təsisçisi və direktoru

Bizə ağlamaq yaraşmır?
Gəl, ağlayaq, yaraşdıraq.
İkiəlli başımızı
Daraqlayaq, yaraşdıraq.

Olsun biri bəlkə mində,
Acısını gör kəmin də…
Divanəlik görkəmində
Məcnunsayaq yaraşdıraq.

Bir sümük, bir dəri qalaq,
Nə ölək, nə diri qalaq.
Lap hamıdan geri qalaq,
Bir az ayaq yaraşdıraq.

Bu karvanla sirr daşınır,
Atmaq olmur sirr daşını…
İnsan oğlu sirdaşını
satdı bayaq – yaraşdıraq.

Qılınclar qından yıxılar,
Bir qaşıq qandan yıxılar.
Yatanlar dandan yıxılar,
Gəl biz oyaq yaraşdıraq.

Ha söy, ha küfret dünyaya,
Neylər bu nifrət dünyaya?!
Bu iblissifət dünyaya
Bir ad qoyaq, yaraşdıraq…

Azərbaycanım

Torpağı-türbət
Suları-şərbət,
Günəşi məlhəm
Ayrılığı- qəm Azərbaycanım!

Aranı,dağı,
Tərlan oylağı,
Könlüm çırağı,
Qızılgül bağı Azərbaycanım!

Ana nəfəslim,
Qaranquş səslim,
Ellim, obalım,
Dağlar havalım Azərbaycanım!

Qızları dilbər,
Oğulları ər,
Odum,ocağım,
Ana qucağım
Qalsam həyatım,
Ölsəm torpağım Azərbaycanım!

«Yay nəğməsi»

Göy otların üstdə yatdıq,
Səhər quşları oyatdıq,
Quzeylərdə şehə batdıq.
Günəş bizim, ay bizimdir,
Bu səfalı yay bizimdir.

Qovduq əsən küləkləri,
Dərdik şehli çiçəkləri,
Seyr elədik şimşəkləri.
Günəş bizim, ay bizimdir,
Bu səfalı yay bizimdir.

Quşlardan əvvəl oyandıq,
Çayda çimdik, gündə yandıq,
Həftəmizi bir gün sandıq.
Günəş bizim, ay bizimdir,
Bu səfalı yay bizimdir.

Şirin dillim

Saçlarından tel əsəndə,
Telinə qurban olmuşam.
Dilin sözə tələsəndə,
Dilinə qurban olmuşam.

Təzə çıxan süd dişinə,
Qəh-qəhəli gülüşünə.
Tırıp- tırıp yerişinə,
Baxmışam heyran olmuşam.

Yanağının gülü solsa,
Könlün bir an tutqun olsa,
Bir ağrıyla gözün dolsa,
Mən ürəyi qan olmuşam.

Keçib getdi ayım, ilim,
Sən açıldın, qönçə gülüm,
” Ana” deyən gündən dilin,
Bəxtiyar insan olmuşam.

Mənim nənəm

Nənəm mənə çay tökəndə
Tez tuturam əllərindən.
Deyirəm ki, «Get nənə can,
Bircə dincəl, rahatlan sən.»

Hər gün bizdən əvvəl durub,
Atam, anam gedir işə.
Evdə qoca nənəmizə,
Köməkçiyəm mən həmişə.

Qar

Qar örtdü bağça bağları,
Çiçəkli gülü dağları,
Qışın səfalı çağları
Yetişdi. Qəlbim oldu şən.

Səfalıdır bizim Vətən.
Nə xoş gəlib bu qış, bu qar
Qışın da başqa zövqü var.
Qar altda yatdı tarlalar

Düm ağ geyindi çöl, düzən.
Səfalıdır bizim Vətən.
Fərəhlidir bu eldə qış,
Baharda gur yağan yağış,

Açıb düm ağ örpəyi
A yurdumuz bəzən-bəzən,
İlin bütün fəsilləri
Səfalıdır bizim Vətən.