Səməd Vurğun adına Azərbaycan Dövlət Rus Dram Teatrı əməkdaşlarının təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı
Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 109-cu maddəsinin 23-cü bəndini rəhbər tutaraq qərara alıram:
Səməd Vurğun adına Azərbaycan Dövlət Rus Dram Teatrının 100 illiyi münasibətilə Azərbaycanda teatr sənətinin inkişafında xidmətlərinə görə Teatrın aşağıdakı əməkdaşları təltif edilsinlər:
Səməd Vurğun adına Azərbaycan Dövlət Rus Dram Teatrının əməkdaşlarına fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı
Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 109-cu maddəsinin 32-ci bəndini rəhbər tutaraq qərara alıram:
Səməd Vurğun adına Azərbaycan Dövlət Rus Dram Teatrının 100 illiyi münasibətilə Azərbaycanda teatr sənətinin inkişafında xidmətlərinə görə Teatrın aşağıdakı əməkdaşlarına Azərbaycan Respublikasının fəxri adları verilsin:
Bu da bir sınaqdı,bu da imtahan, Qurunun oduna yaş necə yanır? Gərək canın yana,cızdağın çıxa, Biləsən ocaqda daş necə yanır…
Kimi yandıracaq bu od,bu atəş? İlahi işıq tut,çıxıb getməyə. İlahi,yiyə dur yaratdığına, Ilahi,möhlət ver tövbə etməyə.
Çox gözlədin,çıxmadı qanadların,uçasan, Yüyürüb bir sevginin arxasınca yıxıldın. Bir yetim bənövşəydi ümidin kol dibində, Bir gecikən bahara göz açınca yıxıldın…
Sən demə yalan imiş div də,qızıl alma da… Eşitdiyin nağılın hamısı boşa çıxdı. İçib göz yaşlarını dərdin elə böyüdü, Çoxu küsənib dedi,bəxtəvər dağa çıxdı.
İndi özün tutuşub öz oduna yanırsan, Bir əlçim bulud da yox,qəzəbini soyuda. Dərdini danışmağa bir uçuq divar da yox, Axı uşaq deyilsən,səni kimsə ovuda.
Bəs kimə üz tutasan,kimə gileylənəsən? Dünya çoxdan beləymiş, vəfasız çıxdı hamı… Deyirdi “qayıdacam” o zalım balası da… Gedənlər geri dönmür,yollar udur adamı.
Nə gələn var,nə gedən…durnalar köçüb gedir. Qapını külək döyür,pəncərəni yağışlar… Sən onun günahından ürəyində keçmisən, Nə ola,dönüb deyə bircə dəfə “bağışla…”
“Gənc Ədiblər Məktəbi”nin müdavimi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Gənclər Şurasının və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Baş məsləhətçisi, Prezident təqaüdçüsü, “İlin gənci” müfakatçısı
Bahar bu il daha gözəl gəlmişdi… Ağaclar yaşıl yarpaqlarını, ağ, çəhrayı çiçəklərini üzlərinə rübənd edib xəfifcə gülümsəyirdilər.
Günəş işıqlarının gur qəhqəhələri otağın pəncərəsindən içəri təpilir, masanın küncünü, yerə sərilən xalçanın solğun saçaqlarını, qocanın çəliyinin ucundakı kiçik dəmir parçasını qıdıqlayırdı. Qoca divanda uzanıb mütəkkəni başının altına qoymuşdu. Gözucu çəliyinin qıdıqlanmasına baxır, min fikrə düşürdü. O, yaşadığı ömrün səksən səkkizinci baharını belə qarşılamağı heç ağlına da gətirməzdi.
Hələ ötən il özünə söz vermişdi ki, səkkizlər qoşalaşan baharda kəndə gedəcək, əvvəlcə ata-anasının, sonra da iyirmi ildi onu bu dünyanın su tutmaz üzündə tək qoyan üzüdönmüşünün məzarına baş çəkəcək, elə qəbristanlığın üst tərəfindəcə bitən nərgizlərdən bir ovuc yığacaq, “İmdad qayası”nın dibində oturacaq, çəliyini də yanına uzadacaq, üzü kəndə baxa-baxa o nərgizlərin çiçəklərinin arxasındakı yumrucuqları yeyəcək… Bir ildi hər dəfə bu haqda fikirləşəndə ağzında qalan iki tək-bir cüt dişinin ucunda qəribə göynərti duyurdu. Hiss edirdi ki, o, böyüdüyü kənd üçün, nərgiz yumrucuqları yemək üçün təkcə ürəyiylə, ruhuyla deyil, barmaqlarının ucunacan, dişlərinin dibinəcən darıxıb… Ömründə belə darıxmaq tanımamışdı. Hər şey üçün darıxmağı anbaan tanıyırdı; sevmişdi, sevdiyi qonşu qızını ona verməmişdilər, sevdiyiyçün darıxmışdı. Bir gün anlamışdı ki, bu darıxmaq onun sevgisi qədər güclü deyil, sevdiyini götürüb o kənddən çıxmışdı, darıxmağa ilk dəfə onda qələbə çalmışdı…
Sonra illər boyu ata-anasıyçün, kiçik qardaşıyçün darıxmışdı… Bu darxımaq sevdiyiyçün darıxmağa bənzəmirdi, həm də heç bənzəmirdi… İndi onun ürəyindəki göynəyə gözlərinin acışığı da qarışırdı. Hərdən ümid edirdi ki, heç olmasa, bircə gilə gözlərindən yaş çıxsa, o acışıq da, o göynək də öləziyər, bir hovur dizlərini yerə qoyarlar. Amma, yox, bu darıxmaq “Diziaynalı pəhləvan”a dönürdü, hər dəfəsində onu bir barmağıyla yenir, vicdan dağının zirvəsinə qaldırır, ordan günah gölünün sahilinə tullayırdı. Darıxmağa məğlub olandan sonra gözlərini sıxıb iki gilə yaş çıxarmağa da heyi qalmırdı… İlbəil gücsüzləşdiyini hiss edir, bir yandan da öz gücsüzlüyünə, bu dəfə “əlahəzrət darıxmağa” itaət etməyə məcbur qaldığına yanırdı. Bir gün sevdiyinin də onun kimi “darıxmağa kəniz olduğunu” anladı… Canının bir parçası bildiyi sevdiyinin ürəyindəki nisgilin iki qatını öz ürəyinə yükləyəndə dərk etdi ki, baxışlarını onun baxışlarından yayındırır. Günbəgün bir-birindən gizlənən bəbəklər onların xoşbəxtlik hilalının üzündəki ləkələrə bənzəyir, hilal iriləndikcə ləkə də böyüyürdü… Bir gün yenə darıxmağın onu günah gölünün sahilinə tulladığı anlarda yapışmışdı sevdiyinin biləyindən, üz tutmuşdu avtovağzala…İki nəfərlik bilet və üzü kəndə gedən avtobusun çirkli pəncərəsindən görünən ala-boz çöllər…
Onlar kəndə çatanda axşam idi, mal-qoyun örüşdən qayıdırdı, hamı kəndin girəcəyindəki “Lətifin bulağı”nın yanında toplaşmışdı. Avtobusu elə orda saxlatmışdı, sevdiyinin biləyindən bu dəfə daha ürəklə, daha cəsarətlə yapışıb çəkmişdi… Avtobusdan düşər-düşməz özünü həmkəndlilərinə sarı atmışdı, hamını bir-bir qucaqlayıb bağrına basmışdı; babasıyla qan düşməni olan Xanbaba kişini də, nənəsinin kəlağayısının ucuna daş bağlayan Növrəstə arvadı da… Sevdalarına uluların yadigarı bu kəndi qurban edənləri kənd camaatı sevinclə, gülüşlə qarşılamışdı.
Başını Xanbaba kişinin kürkünə söykəyə-söykəyə, üzünü Növrəstə arvadın güllü şalının saçaqlarına sürtə-sürtə bir də onda ayılmışdı ki, öz ata ocağının alaqapısına çatıb. Dizləri titrəmişdi, alaqapının yanında mal-qara üçün qoyulmuş yastı duz daşının üstündə oturmaq istəmişdi. Arxadan ovcunun içinə ürkək barmaqlar təpiləndə anlamışdı ki, yox, bura qədər gəlib çıxandan sonra onun titrəməyə, döyüşün bu məqamında darıxmağa qələbə çalmadan qollarını yanına salmağa haqqı yoxdur… Həm də sevdiyinin barmaqları belə ürkəkcəsinə onun ovcunun içində tərləyərkən heç yoxdur… Bir əlli sevdiyinin əlindən yapışmışdı, o biri əliylə alaqapını itələyib qəti addımlarla həyətə girmişdi. Tövlədən çıxan atasıyla əldamından çıxan anası toqquşmuşdu, əvvəl bir-birlərinə, sonra da təəccüblə qarşılarında dayanmış oğullarına baxmışdılar. Qəfildən atası üzünü çəpərin o tayına tutub haraylamışdı:
– Quda, ay quda! Gözümüz aydın, qaçaqlar gəlib!
Çəpərin o tayından sevdiyinin atasının səsi daha gur eşidilmişdi:
– Ayə, mən quzunu kəsim, sən manqalı qala!
Özünü atasının üstünə atmışdı, bir əliylə onun çiynini qucaqlayarkən bir əliylə sevdiyinin əlini anasının önlüyünün cibinə salmışdı. Başı atasının sinəsində dəli bir hönkürtü çıxmışdı ürəyindən… O hönkürtü selə dönüb axmış, darıxmağı qabağına qatıb onun ruhundan çıxarmış, uzaqlara, hələ heç kimin adını qoya bilmədiyi o uzaq diyara qovmuşdu…
Ondan sonra darıxmaq onunçün “suyun başında oturan əjdaha” olmamışdı. Hərdən-hərdən, şəhərin səs-küyü içində qulağına bir quzu mələrtisi gələndə, bazarda qaloşların qiyməti düşəndə, mağazada kartofu kiloyla alanda darıxmışdı kəndli ömrü üçün… Bu darıxmağın başına daş salmağı yaxşı bilirdi, həmin günün sabahı sevdiyiylə yan-yana avtovağzaldakı kassanın qabağında bitirdi… Və onların darıxmağı kənddə keçirdikləri ilk axşamdaca quzuların mələrtisində, dayçaların kişnərtisində itirdi…
-Uşağımız olmayacaqmı? –demişdi bir dəfə sevdiyi sözlərinə yarınisgil, yarıümid qataraq.
– Allah bilir… – deyə cavab vermişdi sevdiyinə…
Bir də onda anlamışdı ki, darıxmaq yenə “əlahəzrətə” dönür sevdiyinin ürəyində, bu dəfə hökmünün sonsuz olacağına əmindir özü də… Ürəyində darıxmağı çox qınamışdı, söymüşdü; “kişisən, mənimlə cəngə çıx, sevdiyimə dəymə!”-demişdi, sonunda bu mübarizədə aciz olduğunu dərk etmişdi… Sevdiyi bala üçün darxıdıqca, o, sevdiyinin gözlərinin içinə daha uzun-uzun baxmağı, duyğularını bu gözlərdə azdırmağı, beləcə, ona darıxmağı unutdurmağı öyrənmişdi… Sevdiyinə darıxmağı unutdurduğu anlarda özünü cəngavər sanırdı… Ürəyinin dərinliyində isə artıq qəbul etmişdi ki, darıxmaq mərd düşmən deyil… Bu gün boy göstərməsə də, sabah yeni həmlələriylə birotaqlı evlərinin içində at oynadacaq; kitab rəfində “Dünya uşaq ədəbiyyatı” seriyasından bir kitab artacaq, tikiş maşınının yanında uşaq önlüyünün eskizləri peyda olacaq, ya da sevdiyinin paltosunun cibindən üstündə uşaq şəkli olan təqvim çıxacaq… Beləcə, o, darxımağın bu yönünü də tanımışdı… Tanıdıqca, çiyinləri bükülür, saçında bir tel daha ağarır, barmaqlarının ucunun dərisi bir az da sərtləşirdi… O, sevdiyini darıxmağa uduzurdu…
… İyirmi il əvvəl darıxmaq sevdiyini onun ömrünün naxışlarından sökmüş, əcəlin əriş-arğacına qatmışdı… İyirmi il idi ki, “sevdiyim” deyə başladığı cümlələri “üzüdönmüş”lə başlayırdı… Qəribədi ki, iyirmi ildə bir dəfə də olsun üzüdönmüş üçün darıxmamışdı… Darıxmaq sevdiyini aparandan bəri qoca heç nəyə toxunmamışdı, dəhlizdəki asılqanda boynu tozlanan qəhvəyi paltonun cibindəki uşaq şəkilli təqvim də olduğu kimi dururdu, tikiş maşınının siyirməsindəki önlük eskizləri də… Saçağı sökülən mütəkkənin rəngi getmiş üzü də iyirmi il idi ki, dəyişdirilmirdi, qoca başını bu mütəkkəyə söykəyəndə ilk dəfə yaxasını darıxmağa tanıdan qonşu qızının mehrini hiss edir, gülümsəyir: “Gör nətərdi sevdiyinçün darıxmaq, ay üzüdönmüş? Mən gələnədək darıx o qəbristanlıqda….”- deyə pıçıldayırdı…
İndi, ömür nəğməsinin səksən səkkizinci sətrində qoca yaman darıxırdı… Hər gün ürəyi atlanır, gödəkçəsinin cibindəki pullarını, sənədlərini yoxlayır: “Bu gün deyəcəklər, daha virus yoxdu, bu gün deyəcəklər…”- deyə-deyə radionu açır, “Xəbərlər” proqramı başlayanacan qışda endirimlə aldığı təzə ayaqqabılarını cidd-cəhdlə geyinməyə çalışırdı. Ayaqqabısının bir tayını geyinib o biri tayına çatanacan aparıcı qızın səsi evə yayılırdı:
– Bu gün də dünyada koronavirusa yoluxanların sayı artdı. “Evdə qal-sağlam qal” şüarına əməl edərək, özünüzü qoruyun. Xüsusən, altmış beş yaşdan yuxarılar, unutmayın, eviniz sizin qalanızdır…
Ardınca da “Bu qala bizim qala…” mahnısı səslənirdi… Qocanın əlləri boşalır, geyindiyi ayaqqabısına baxır, geyinmədiyi ayaqqabısına əyilmiş barmaqlarıyla sığal çəkir, sanki onu təsəlli etməyə çalışırmış kimi pıçıldayırdı: “Darıxma, yəqin sabah səni də geyinərəm…” Ayaqqabısını, gödəkçəsini dəhlizdə rahatlayandan sonra bir müddət üzüdönmüşün paltosuna baxır, asta-asta otağa qayıdırdı. Çəliyini divanın ayaq tərəfinə söykəyir, başını mütəkkəyə əmanət edir, qonşu qızın mehriylə xumarlanırdı…
Heç ağlına da gətirməzdi ki, səksən səkkizinci baharı belə-əli bir ağaca dəymədən, ayağını bir daş incitmədən, üzüdönmüşün məzarına baş çəkmədən qarşılayacaq… Desəydilər, inanmazdı ki, ömrünün bu vaxtında dişlərinin dibinəcən nərgiz yumrucuqları üçün darıxacaq… Qat-qat kitablardan oxusaydı, gülüb keçərdi ki, bu bahar şəhər bazarında quzuqulağı, quzuqarnı, yemlik, gicitkən satılmayacaq, o da hərəsindən bir manatlıq alıb özünə kənd süfrəsi açmayacaq…
… Günəşin qəhqəsiylə qıdıqlanan çəliyinə baxa-baxa qocanı heyrət bürüyürdü… Ona elə gəlirdi ki, indiyədək günəş heç vaxt belə ürəkdən gülməyib, ağaclar belə nazlanmayıb, quşlar belə qəşəng oxumayıb… Qoca yavaş-yavaş durub pəncərənin qarşısına keçdi, açıq pəncərədən eşiyə boylandı. Yaxınlıqdakı xəstəxananın həyətində dayanan təcili tibbi yardım maşınından bir xəstə düşürürdülər. Xüsusi geyimli tibb işçilərinin təkcə gözləri görünürdü. Qocanın ürəyi sıxıldı… Əli çatsaydı, o tibb işçilərinin hamısının üzündəki maskanı cırıb atar, onları ətrafa baxmağa məcbur edərdi. Haray çəkərdi ki: “Başınızı qaldırın, bir ətrafa baxın, görün nə gözəldi ağaclar… Nə gözəldi gün işığı…” Boğazını arıtlayıb fikrindəkiləri ucadan demək istədi. Elə bu vaxt tibb işçilərindən biri ona baxıb əl elədi. Qoca duruxdu… Ürəyində tibb işçilərinin dərdinə yandı… Yandığı dərd kösöv-kösöv közərdikcə ilin-günün bu vaxtında canını, ruhunu həyat ağacının köklərinə şirə edən tibb işçilərinə ürəyində həsəd apardı… Qəhərini dodaqlarına yığıb köksünü ötürdü… Sonra gülümsədi… Damarları çıxmış əllərini havaya qaldırıb yellədi, gözlərindən axan iki damla yaşı bahar nəsimi yalayıb keçdi… Səsi titrəsə də qoca ürəyindəkiləri dilinə gətirməkdən utanmadı:
-Mən sizinçün darıxmışam, ay adamlar! –deyə gücü çatdıqca bağırdı…
Az keçmədi ki, qocanın yaşadığı binanın bütün pəncərələri bircə-bircə açıldı, quşların cəh-cəhinə qadın-kişi gülüşləri, uşaq ağlamaları qarışdıqca qocanın gözlərində axan yaşlar çoxalır, əllərinin titrəməsi artırdı… İndi qoca üçün darıxmağın bir adı nərgizgülü yumrucuğuydusa, bir adı da baharı yaşamaq idi… Bu il bahar daha gözəl gəlmişdi…
Covid-19 pandemiyası ilə mübarizədə ön cəbhədə vuruşan həkimlərə ithaf olunur
Allahyar
Palatada iki nəfərik. Mən və Ulduzxan. Hələ bir həftə qabaq mən yüngülvari sətəlcəm olduğumu düşünürdüm; ölümcül virusa yoluxduğumun fərqində deyildim. Əvvəl boğazım ağrıdı, sonra bədənimi qəribə bir halsızlıq bürüdü və quru, öldürücü öskürək başladı… Bu azar-bezarın keçib-gedəcəyini düşünürdüm, amma ikinci həftə halım daha da xarablaşdı, üstəlik, təngnəfəslik əmələ gəldi. Təcili xəstəxanaya gətirildim, analiz götürüldü, nəticələr müsbət çıxdı. Ətrafımda olan adamlar karantinə götürüldü. Etiraf edirəm, səhlənkarlıq etmişəm, özünütəcrid qaydalarına əməl etməmişəm. Bir də koronavirusun uzaq Çindən ayaq açıb məmləkətimizə qədər gələcəyi kimin ağlına gələrdi ki?! Əslində, yenə o fikirdəyəm ki, alnımıza nə yazılıbsa, o da olacaq.
Epidemiya təzə başlayanda münəccim dostumuz Ulduzxan planetlərin düzülüşündən və bunun bizim həyatımıza təsirindən bir saat moizə oxumuşdu. Mən isə öz növbəmdə gülmüşdüm. Onunla həmişə mübahisəmiz olur bu barədə. O, nicatımızın kainatda olduğuna əmindir. Mən Allahın hökmünə inanıram. Allah ən böyük analitikdir. Hər şeyi elə təhlil edib ki… Ən incəliyinə qədər. Allahın yazısına redaktə yoxdur. Mən belə deyəndə astroloq dostum gülür. O mənə gülür, mən də ona. Amma bircə Allah bilir ki, bu mübahisəmizdə hansımız haqlıyıq.
Onu bilirəm ki, bu zəhrimara qalmış virus Allahın təhdididir, cəzalandırma metodudur. İnsan Allahın yolundan çıxdı, harama əl uzatdı. Allah da onu cəzalandırdı; yer üzünə bu bəlanı göndərərək “ey İnsan, özünə gəl”, – dedi.
Ulduzxan
Bahar fəsli bizim məmləkətə səhər saatlarında qədəm qoymuşdu. Bizi ilk Günəş təbrik etdi. Sonra həkimlər gəldilər. Birinin əlində səməni vardı, bayramlaşdıq, – inşallah, gələn bayramı öz evinizdə, ailə-uşaqla bir yerdə keçirərsiniz, – dedilər. Nəvəmə tapşırmışam axşam bütün xəstələrimin əvəzindən tonqaldan hoppansın, – deyən həkim əlindəki səmənini dolabın üstünə qoyub çıxdı. Gözlərindən gülümsəməsini hiss etmək olurdu.
Palatada mənəm, bir də Allahyardı. Xəyalım yenə də nəhayətsiz Kainatdadır. Əslində, bu, təbiidir. Çünki insan hara getsə də, Kainatın bir zərrəsidir və özündə bütün Kainatı ehtiva edir.
Belə danışmağıma baxmayın, öskürək tutanda bütün nəzəriyyələr yadımdan çıxır, elə bil vücudumun ağırlığı ağrıyıb-göynəyən yerlərimə – sinəmə, ciyərlərimə çökür.
Astroloq deyəndə ulduz falı yada düşür, amma əsl astrologiya minillik təcrübə və biliklərdən ibarət olan mürəkkəb sistemdir. Bu vasitəylə biz öz mahiyyətimizi anlayıb yolumuzu təyin edə bilərik.
İnsanın ən böyük problemi odur ki, onu yetişdirən kainata qarşı çıxır, özünü kainatdan kənar hesab edir, insan düşüncəsinin kosmosdan eneji çəkən bir maqnit – maddi bir varlıq ola biləcəyinə inanmır. İnsanlar nəinki kosmik varlıqları qavramırlar, həm də onları zərərli təsirlərə çevirirlər. Epidemiyalar, təbii fəlakətlər bunun nəticəsində meydana çıxır və bunlar üçün insan özü məsuliyyət daşıyır.
Mən kainat və insan münasibətlərindən, astrologiyadan danışanda molla dostumuz Allahyar deyir: “Allahu-əkbər, Allahın əmrinə qarşı çıxırsan. Bunlar xurafatdır”. Ha and-aman eləsəm ki, bu sözlərin özü xurafatdı, inanan deyil.
Molla dostumuz Axirətə inanır. Keçən dəfə bir aktyorun koronavirusdan dünyasını dəyişdiyini həyəcanlı bir şəkildə mənə danışanda zarafata saldım. “İndi o dünyada tamaşalarını göstərər”, – dedim.
Allahyar tərs-tərs mənə baxdı. Əslində, epidemiya ilə bağlı söz-söhbətləri unutmaq üçün zarafat etdiyimi anlamamış deyil. – Deyirlər, aktyor xaricdən gətirib infeksiyanı… Olacağı varmış, – Allahyar deyir, – olacağa çarə yoxdur…”.
Həkimxan
Epidemiya qəribə bir kinlə, acıqla gəldi. Elə bil insanlıqla davası varmış. Nəyinsə intiqamını alırmış. Təbiətin intiqamı nə yaman olurmuş! Dünya necə kiçik və aciz imiş! Biz isə “qoca dünya”, “müdrik dünya”, – deyirdik, dünyanı yenilməz bilirdik… Tibb elmi son yüzilliklər ərzində çox nailiyyətlər əldə edib. İndi isə geriyə baxanda, sanki heç nə görmürük. Koronavirusun acı nəticələri qarşımızda elə suallar qoyur ki, üstündən sükutla keçirik. Cavabı sükut olan suallardan qorxmuşam həmişə. İndi bütün dünya bu sükuta bələnib.
İndi bir fərdin qələbəsi bütün bəşəriyyəti xilas edə bilər. Ona görə mən və mənim kimi yüzlərlə həkim demək olar ki, dincəlmədən çalışırıq. Tibbi personalın da yoluxma riski var. Amma bu, bizi qorxutmur.
Həmişə ənginliyi, fəzaları fəth etmək istəmişəm. Uşaq vaxtı bir-birimizə söz vermişdik ki, təyyarəçi olacağıq – Mən, Ulduzxan və Allahyar. Bizə nankorluq edən, torpaqlarımızı əlimizdən alan, atalarımızı, qardaşlarımızı öldürən düşmənimizi məhv etmək istəyirdik. Bu hiss indi də məni düşmənə qarşı, bütövlükdə insanlığın düşmənlərinə qarşı vuruşmağa sövq edir. Ona görə yox ki, insan mükəmməldir. Belə baxanda, insanın o qədər cinayətləri var ki: müharibələr edir, heyvanları öldürür, quşları ovlayır, gölləri, çayları çirkləndirir, dənizləri qurudub özünə göydələn tikir… İnsanı ona görə xilas etmək lazımdır ki, o, yeganə canlıdır, mükəmməlliyə can atır. Məhz buna görə insanlığa hörmət edirəm.
Texnologiya əsrində özümüzdən o qədər uzaq düşmüşük ki, öz ruhumuzu belə hiss etmirik. Halbuki insan elə buna görə insandır.
Ey sonsuz kainata, fəzalara can atan insan, bir dəfə də dönüb özünə baxsana. Özünə yol başla, heç olmasa buna cəhd et. Bəlkə, bu yol səni arzuladığın ənginliyə çıxaracaq…
Bir şey bilirəm ki, bu epidemiyadan sonra dünya başqa cür olacaq. Çünki insan özünə gedən yolu tanıdı. İndi geriyə yolu yoxdur. Kahinlər öz hücrələrinə çəkilib necə özünüdərk yolunu tuturlar? Bax, insan da özüylə baş-başa qalıb özünü daha dərindən dərk edəcək, anlayacaq ki, maddiyyat ancaq xeyirxahlıq etmək, özünü insan kimi hiss etmək üçün lazımdı.
Mən öz missiyamı indi daha yaxşı anlayıram. Ona görə sonuna qədər mübarizə edəcəyəm. Mən həkiməm və son sözümü də bu yolla deyəcəyəm.
Allahyar
İndi düşünməyə, keçmişi xatırlamağa daha çox vaxtım var. Hadisələr zəncirvaridir, birini xatırlayanda, olub-bitənlər bir-bir yada düşür.
Mən idim, Həkimxan idi, Ulduzxan idi… 90-cı illərə, Qarabağ düyününə düşmüşdü uşaqlığımız. Bütün arzularımız da bu düyünə düşmüşdü… Günlərin birində Ulduzxanın atasını müharibəyə apardılar. Kəndlərdən birinin müdafiəsi vaxtı düşmən gülləsinə tuş gəldi.
“Güllə də səni çox sevirmiş, ay bala”, – anası ağlayanda deyirdi. Yaxşı adam imiş, hamı sevirdi onu. Güllə də sevmişdi.
Ulduzxan o gündən sonra uzaq yolların xəyalını qurmaqla təsəlli tapırdı. Xəyalən o uzaq yollardan əsgər geyimində olan atası gəlirdi və onu çiyninə qaldırırdı – sevdiyimiz filmdə qələbədən sonra oğlunu başının üstünə qaldıran qəhrəman kimi.
Ulduzxan o gündən söz vermişdi ki, pilot olacaq və qırıcı təyyarəsi ilə düşməndən atasının hayıfını alacaq. Mən və Həkimxan da onu tək qoymamaq üçün söz vermişdik. Biz də təyyarəçi olacaqdıq.
Ulduzxan
Həmin yay Allahyar da fəlakət yaşamışdı. Yay tətilində anası ilə kəndə gedərkən yol qəzasına düşmüşdülər. Anası hadisə yerində can vermiş, özünün isə bir ayağı qopmuşdu. O da ayağıkəsik davam eləmişdi həyata. Həm anasızlığın, həm də yaşadığı komplekslərin sıxıntısı…
Daha futbol oynaya bilmirdi. Biz futbol oynayanda o kənardan durub baxırdı. Bəlkə də, ayağını düşünürdü. Yəqin ki, acığı tuturdu, çünki ayağı ondan uzaq düşəndən sonra o da bizdən uzaq düşmüşdü…
Atası evlənmişdi. Evə gələn qadın əvvəl onunla yaxşı rəftar edirdi, amma Allahyar ona isinişmədiyindən ögey anasında da dostumuza qarşı kin əmələ gəlmişdi. Bir dəfə qonşular analığını laqeydlikdə təqsirləndirəndə dünya görmüş qadın olan nənəm demişdi ki, ay bala, uzaqdan döyüş adama asan gəlir. Vallah o tifillə o gəlinin dərdini tərəzidə çəksələr, o qadınınkı ağır gələr…
Kim bilir, bəlkə o qadın da Allahyar kimi sevgisizlikdən əziyyət çəkirdi.
Amma Həkimxanın həyatı bizimki kimi deyildi. Ata-anası, onu çox sevən doğmaları vardı. Evləri nağıllardakı padşahların sarayına bənzəyirdi. Bizə elə gəlirdi ki, Həkimxan vaxt keçdikcə bizdən soyuyur və uzaqlaşır, çünki uşaq vaxtı görmədiyi, fərqinə varmadığı yoxsulluğumuzu indi görməyə başlamışdı.
Allahyar
Mən idim, Ulduzxan idi, Həkimxan idi. Sevincimiz də, kədərimiz də ortaq idi. Amma böyüdükcə ortaq baxışlarımız qeybə çəkilir, sözümüz tükənirdi. Bizi bir yerdə artıq heç nə narahat etmirdi. Biz bir yerdə heç nəyə sevinə bilmirdik. Bir yerdə kədərlənə bilmirdik. Dərdlərimizi də paylaşa bilmirdik.
Bir dəfə Həkimxan ağ kostyumda gəlmişdi məktəbə. Guya ki, ehtiyatsızlıqdan mürəkkəb tökdüm kostyumuna. Dönüb baxdı, amma heç nə demədi. Yəqin ki, nəsə deməyi də lazım bilmədi.
Əslində, mən ağ kostyumun sevincini bölüşmək istəyirdim, amma onun gözlərində təkəbbür sezdim. Bəlkə də, mənə elə gəldi. Hər halda mən ondan deyil, o təkəbbürlü baxışlardan intiqam almaq istədim.
Əslində, bizim problemimiz bilirsiz nədən ibarətdir? Bizə yaxın insanın nələri sevdiyini bilirik, amma içindəki peşmanlıqlardan, məyusluqlardan, dağıntılardan xəbərimiz yoxdur. Bizdə də elə oldu.
Məktəbi bitirəndən sonra Həkimxanın atası yeni tikilmiş binada mənzil aldı, ailəcə daşındılar və əlaqəmiz kəsildi. Onsuz da yaxın görünsək də, mənən çoxdan ayrılmışdıq.
Sonra dedilər ki, oxuyub, doktor olub…
Mən məktəbi qurtarandan sonra işləmək məcburiyyətində qaldım. Psixoloji problemlər üstümə çökmüşdü. Daxili sabitliyi müqəddəs kitablarda axtarırdım. “Quran” oxudum, mollalıq eləməyə başladım.
Ulduzxan zarafatla deyir ki, aranızda bircə mən uşaq vaxtı qurduğumuz xəyallara sahib çıxdım – təyyarəçi olmasam da, astroloq oldum: “Könlüm fəzalardan enmədi”.
Həkimxan
Eyni məhəllədə böyümüşdük – Mən, Allahyar və Ulduzxan. Əvvəl aramızdakı fərqləri görmürdük. Sonra olanlar olmuşdu. Ulduzxanın atasını müharibəyə aparmışdılar, ölüsü qayıtmışdı… Sonra anam bizə baxıb ağlamışdı. Bilməmişdim, o bizim də atamızın öləcəyindən qorxur, yoxsa dostumuzun atasız qaldığına ağlayır. Həmin gün atam da başını qaldırıb üzümüzə baxmadı. Elə bil sağ qaldığından utanırdı. Sonra mənə pul verib “Ulduzxanın yolunun üstünə qoy, tapıb sevinsin”, – dedi. O pullar hər yerdə Ulduzxanın “qarşısına çıxırdı” – yolda, parkda, bufetdə…
Sonra Allahyarın üzləşdiyi fəlakət… Allahyarın ayağının elə olmağında elə bil mən günahkar idim. Bəzən ayağımın ağrıdığını bəhanə edib onun kimi axsayırdım. Futbol oynayanda bütün qollarımı ona həsr edirdim – o bunu bilsə də, bilməsə də. Əsas o idi ki, mən bunu bilirdim və öz “günahımı” yuyurdum.
Yəqin, mən özümü, öz duyğularımı ifadə edə bilmirdim, ona görə dostlarıma yaxın olmaq istədikcə, onlar məndən uzaqlaşırdı. Bir dəfə məktəbə ağ kostyumda getmişdim. Mən bahalı təzə kostyumda, onlar adi, köhnəlmiş geyimdə… Ulduzxanın əli titrədi, mürəkkəb kostyumumun üstünə töküldü. Səhv iş gördüyümün yalnız o vaxt fərqinə vardım. Ondan sonra paltarlarımı köhnəldib geyinirdim, ayaqqabımı isə palçığa bulaşdırırdım.
Sonra yollarımız ayrıldı. Bu illər ərzində onları düşünmüşdüm, amma birlikdə daha çox tənhalaşacağımızı bildiyimdən görüşməyə can atmamışdım.
Koronavirus infeksiyasına yoluxmuş xəstələrin siyahısında tanış adları görəndə qəribə hisslər keçirdim. Bir tərəfdən, pandemiya təlaşı, digər tərəfdən, doğma adamların yenidən qarşıma çıxması… Sonra özlərini gördüm. Üzlərinin yarısını maska örtsə də, gözləri onları “ələ verdi”.
Yenə bizik – Mən, Allahyar və Ulduzxan. Elə bil keçmişimiz qayıdıb gəlib, o keçmiş ki, biz özümüz də fərqində olmadan onun yolunu gözləmişik…
Ulduzxan
Mənim ehtimalıma görə, pandemiya bizdən yan keçməliydi, amma heyhat. Epidemiyanın məni bu dərəcədə tənhalığa sürükləyəcəyini ehtimal etməmişdim. Dörd divarın arasına sıxılmışdım. Üstəlik, içimdəki virus da məni özümdən uzağa itələmək istəyirdi. Bədənim virusun əlində əsir-yesir idi. Bircə ruhum mənim idi, yalnız ruhum mənə doğmaydı. Bu müddətdə ondan aralı düşdüyümün indi fərqinə varırdım.
Həyatla ölüm arasındaydım. Elə bil sinəmdən daş asılmışdı. “Qanda oksigen kəskin azalıb, ağciyər çatışmazlığı var, amma qorxmayın, birlikdə savaşıb qalib gələcəyik”, – dedi tanış bir səs. Çətinliklə başımı qaldırıb baxdım. Əynində xüsusi geyim, üzündə qoruyucu maska olan bu şəxs digər həkimlərdən fərqlənmirdi. Amma enli qoruyucu şüşənin arxasından görünən gözləri onu “ələ verdi”. Həkimxan idi, bizim uşaqlıq dostumuz.
Qeyri-ixtiyari əlimi ona uzatdım, sonra təhlükəni xatırlayıb tez geri çəkdim. Amma əlimi tutdu, həyatdan qopmaq üzrə olsam da, güclü əlin hərarətini və enerjisini hiss etdim. Nöqtə boyda görünən bir işıq üçün yaşamaq ümidinin oyandığını duydum.
Çətin günlər davam edirdi. Ürəkbulanma, qızdırma, nəfəs darlığı… Elə bil boğazımın yerində ət parçası vardı. Fikirlərim reallıqla rabitəsini itirirdi. Gözümə qarabasmalar görünürdü. Dəfələrlə həyatdan tamamilə qopduğumu düşündüm, amma həkimlərin fədakarlığı – bəzi məqamlarda sərt tələbkarlığı, bəzi məqamlarda şəfqəti dadıma yetişdi. Bir gənc həkim vardı, gecə-gündüz arı kimi çalışırdı, olduqca diqqətcil, mehriban və gülərüz idi, hərçənd maskanın altından təbəssüm bilinmir…
Ən böyük dayağım isə Həkimxan idi. Dostumun yanımda olduğunu duymaq belə mənə yetərli idi.
Sonrakı iki gün əvvəlki günlərə nisbətən rahat keçdi. Amma bilirdik ki, bu, müvəqqəti yüngülləşmədir, virus tamamilə məhv olmayınca sağalmadan söhbət gedə bilməz.
Yenə üçümüzük – Mən, Allahyar, Həkimxan.
“Mən elə bilirdim, həkimlər xəstələnmirlər, ölmürlər, ona görə həkim oldum”, – zarafatla deyir Həkimxan. Onun sözlərinə gülə bilmirik, amma mimikalarla hisslərimizi bəlli edirik (onsuz da bir-birimizin ən xırda üz cizgilərinə də bələdik).
Mən də danışıram. Qınayıram, ittiham edirəm, amma bəlkə də (kim bilir) heyifsilənirəm.
– Bilirsiz ki, atam öldükdən sonra mən hər gecə ona şikayət edirdim? O qədər sizdən gileylənmişəm ki. Məsələn, Həkimxan, sən topumu götürüb qaçanda… Allahyar oyunda cığallıq edəndə. İkiniz bir olub balaca boyuma güləndə…
– Hər gün atan sənin yuxularına gəlirdi?
– Hə. Hər gün.
Həkimxan zəndlə mənə baxır.
– Nədi, inanmırsan? – mən incimiş halda deyirəm.
– İnanıram, – Həkimxan deyir.
– Mən də inanıram, – Allahyar dillənir, – yuxularda biz daha xoşbəxt oluruq. Çünki mən də heç vaxt özümü yuxuda şikəst görmədim. Heç bircə dəfə də.
– Biz də səni heç vaxt fərqli görmədik, – Həkimxan deyir.
– Doğrudan? – Allahyar bizə inamsız baxır.
– Hə, – mən təsdiqləyirəm.
– Amma mənim sizə acığım tuturdu…
– Nəyə görə?
– Heç özüm də bilmirəm nəyə görə. Yəqin ki, sizin kimi ola bilmədiyimə görə. Ürəyimdə sizinlə o qədər dalaşmışam ki.
Xəstəlik bizi yaman kövrək edib. Xatirələrimizi, məyusluqlarımızı, peşmanlıqlarımızı bir-birinin ardınca dilə gətiririk. Bəlkə də Allahyarla mən bir də işıqlı dünyaya çıxa bilməyəcəyik. Burda həyat elə monotondu ki. Şərait yaxşıdı, amma mənəvi darlığımız qoymur nəfəs almağa. Elə bil divara dirənmişik. Özü də başqası yox, özümüz-özümüzü divara dirəmişik.
Allahyar
Xatirələrimiz bitmək bilmir. Bəzən danışa bilməyəndə hansısa hərəkətlə, ya bir sözlə, keçmişdə olub-bitən hansısa bir hadisəni yada salırıq. Üçümüz də o vaxta qayıdırıq, bir-birimizi sorğulayırıq. Sən demə, bizi yalnız xəyali uçurumlar ayırıb, əslində, belə bir uçurum yoxmuş. Eyni adammışıq demə. Varlı, ya yoxsul, sağlam, ya xəstə olmağımızdan asılı olmayaraq.
Bir dəfə kəsilmiş ayağımın ağrısını danışdım Həkimxana. Dedim, hər gün o ağrını duyurdum. Hətta gecələr o ağrı məni yatmağa qoymurdu. Sən bunu haradan biləcəkdin ki? Sən sevdiyin qızla ilk görüşə gedəndə mən kəsilmiş ayağımın dərdindəydim. “Bu görkəmlə məni heç kim qəbul etməz”,- fikriylə özümə əzab verirdim. Bu vaxt Həkimxan qəribə bir şey dedi. Demə, onun da öz kompleksləri varmış:
– Sən də heç vaxt bilməmisən ki, mən sənin ünsiyyət qura bilmək bacarığına həsəd aparmışam. Sən hamımızdan seçilirdin, çünki adamlarla daha asan dil tapa bilirdin. Mən isə özümə qapalıydım, duyğularımı ifadə edə bilmirdim.
Gec də olsa bunları öyrənmək gözəl idi.
Əslində, həyat necə də sadəymiş.
Biz isə komplekslərimizlə həyatı ağırlaşdırır, onu özümüzə düşmən edir, daxili dünyamızı viran qoyuruq.
Müalicə prosesi yorucu və əzablı idi. Yüksək temperatura dözüm göstərmək müşkül olurdu. Dəhşətli yorğunluq bədənimə hakim kəsilmişdi. Aramsız üşütmə keçirirdim. Bəzən nəbzim zəifləyir, son həddə gəlib çatdığımı düşünürdüm. Hər dəfə özümə gələndə həkim dostumu başımın üstündə görür, daxilən rahatlıq tapırdım. Çünki insan ağrısını bölüşəndə yüngülləşir. Və nə qədər ki, sənin ağrını paylaşan biri var, demək, ümid var.
Həkimxan
Bir aydır evə getmirəm. Çünki xəstələrlə təmas vaxtı koronavirusa yoluxub-yoluxmadığımı bilmirəm. Mənim kimi evə infeksiya aparmaq qorxusu ilə xüsusi ayrılmış yerlərdə, otellərdə gecələyən həkimlər çoxdur. Evdəkilərlə telefon vasitəsilə görüntülü danışırıq. “Bizim üçün evdə qalın, çünki biz sizin üçün burdayıq”, – deyirik. Koronavirusu digər viruslardan fərqləndirən əsas özəllik onun sürətlə yayılmasıdır. İnsanlar yalnız özlərini təcrid edərək yayılmanın qarşısını ala bilər.
Vəziyyət ağırdır, dünyada epidemiya qurbanlarının sayı gün-gündən artır, Covid-19 əleyhinə vaksin hələ tapılmayıb, ən böyük dövlətlər kiçicik bir virusun əlində aciz qalıblar.
Bütün hallarda pandemiya tarixdə qalacaq – insanlığın həm gücünün, həm də gücsüzlüyünün simvolu kimi… Bu durum mənə həyatdakı missiyamı anlamaqda kömək etdi. Bəlkə də mən bütün həyatım boyu bu anı gözləmişəm. İndi, ölsəm də heyifsilənmərəm.
Hərçənd yaşamaq ümidləri gün-gündən artan Ulduzxanla Allahyar gələcək gözəl günlərin xəyallarını qururlar. Allahyar deyir ki, çoxdandır xəyal qurmağı tərgitmişdim, indi isə dipdiri bir xəyalım var – bu çətin günləri dəf edib gözəl günlər naminə yaşamaq.
Bu bir ayda bir-birimizlə çox ünsiyyət qurduq, duyğularımızı paylaşdıq. Bizi ayıran sərhədlərdən danışdıq. Məni görməzdən gəldiklərini düşündüyüm üçün onlardan uzaqlaşdığımı dedim. Sən demə, onlar da məndən eyni səbəbdən uzaqlaşıblar.
Bəzən adi bir anlaşılmazlıq bütün həyatımızı idarə edir. Halbuki bircə gözəl söz bütün taleyimizi dəyişə bilər. Biz insanlar hər şeyi elə mürəkkəbləşdiririk ki. Eqolarımızı bəsləyərək təklikdə daha xoşbəxt olacağımızı düşünürük. Halbuki tənhalıqda qaldığımız bu günlər bizə öyrətdi ki, insanların bir-birinə doğrudan da çox ehtiyacı var…
Bir vaxtlar təyyarəçi olmaq istəyirdik. Yüksəkliyi sevirdik. Yenə də sevirik. İnsanlıq üçün etdiyin fədakarlıq da səni mənən ucalda bilər.
Ulduzxan
Dünən Həkimxan Allahyarı müayinə edərkən zarafatla dedi ki, çoxdandır “olacağa çarə yoxdur”, – demirsən, deyəsən, axirətə getmək fikrinin daşını atmısan.
Mən də onun zarafatına qoşulub dedim ki, xoşbəxt ulduz altında doğulmuşuq, bizə zaval yoxdur.
Allahyar da ordan qayıtdı ki, ay Ulduzxan, mən sənə ümidliyəm, sən də mənə. Görək başımıza nə gəlir.
Həkimxan başını yellədi: “Mən də elə bildim, siz mənə güvənirsiniz, amma görürəm ki, hələ də öz aləminizdəsiniz. Ay dostlar, nə alın yazısı, nə ulduz, tibbə güvənin, tibbə!”.
Dedim: “Həkimxan qardaşım, bu dediyim, əlbəttə ki, zarafatdır, həyatımız üçün tibbə, siz həkimlərə borclu olduğumuzu bilirik. Vaxtında köməyimizə yetişməsəydiniz, yəqin ki, axirətə çoxdan varmışdım, münəccim dostumuzun da ruhu kosmik fəzalarda uçurdu”.
Gülüşdük. Əslində, buna gülmək də demək olmazdı, maskanın altından gülüşə bənzər boğuq səslər çıxardıq. Amma xoşbəxt idik. Xoşbəxt idik ki, yenə eyni şeylərə gülə, sevinə bilirik…
Allahyar
Koronavirusla mübarizə apardığım bu çətin günlər həyatımda yeni mərhələ oldu. Elə hesab etdim ki, yenidən dünyaya gəldim. Ona görə yox ki, sağalıram. Ona görə ki, özümü, insanları və dünyanı yenidən dərk edirəm.
Bədənim, sanki Əzraillə mübarizədən qalib çıxıb. Ölümə qalib gələ biləcəyimi təsəvvür etməzdim. Məndən olsa, taleyə buraxardım hər şeyi. “Alnıma nə yazılıbsa, o da olacaq”, – deyib təslim olardım. Amma həkimlərimiz məni ölümün pəncəsindən qurtardı. Həkimxan ən ümidsiz vaxtlarımızda da bizi ruhdan düşməyə qoymur, ölüm ayağında olan ən çarəsiz xəstələri də yaşatmaq üçün böyük iradə və fədakarlıq göstərirdi.
Sonrakı iki gündə Həkimxan ortalarda görünmədi. Düşünürdük ki, yəqin, yaxşılaşmışıq, o da durumumuzdan rahatlayıb, indi daha ağır xəstələrin müalicəsi ilə maşğuldur. Bizi müayinə edən həkimdən xəbər alanda “Həkimxanın testi müsbət çıxıb, karantinə alındı”, – dedi.
İndi fikir bizi götürüb… Ulduzxanla pəncərədən Günəşə baxır və onu aramızda gözləyirik.
Həkimxan
Uzandığım çarpayının pəncərəyə yaxın qoyulmasını xahiş etdim. Pəncərədən Günəşə baxıram və düşünürəm ki, göy üzünü görmək xoşbəxtlikdir, – istər yağmurlu olsun, istər günəşli… Doğma insanları görmək xoşbəxtlikdir… Evdə məni gözləyən doğmalarımı yenidən görə bilmək üçün xəstəliklə mübarizə aparıram. Hələ heç nə itirilməyib. Həyata toxuna bilməsəm də, onu görə bilirəm.
Bilmirəm, yönüm ölümə tərəfdir, yoxsa həyata, amma bütün hallarda ümidliyəm. İnsanlığa ümidliyəm. Sevinirəm ki, illərdən bəri ürəyimin toz basmış “rəflərində” yığılıb qalan duyğularımı ifadə etdim, onları Günəşə çıxardım.
Nə olursa-olsun, yenə dostluq, insanlıq var olacaq. Yenə mən olacam, Allahyar olacaq, Ulduzxan olacaq…
Sosial məsafə saxladığımız bu günlərdə bir-birimizə mənən yaxın olduq. Artıq istəsək də uzaqlaşa bilmərik. Əslində, heç birimiz xəyallarımıza xəyanət etmədik. Hər birimizin missiyasında bir ənginlik vardı. İstədiyimiz də bu idi – insanlıq üçün savaşmaq. Mən də savaşdım. Və bütün hallarda biz qazandıq.
Minilliklər ərzində dünyanı təcrübələrimizlə, elmi biliklərimizlə böyütmüşük. Halbuki ən böyük silahı, ən təsirli dərmanı – sevgini əldən vermişik. İnsanın ən böyük silahı sevgiymiş, indi anladıq…
Ulduzxan
Bu gün məni və Allahyarı ilk dəfə Günəşə çıxardılar. Elə bil, dərin yuxudan ayılmışıq. Elə bil, neçə min ili yuxuda keçirmişik. “Ölsəm, bir də min il sonra dirilsəm”, – deyir şair. Elə bil ölüb min il sonra dirilmişik. İndi anlayırıq ki, həyat ona görə gözəldir ki, yaşamaq üçün yeni şans verir. Həkimxan dostumuz deyirdi bunu.
Bu səhər o, dünyasını dəyişdi… Haqqa yürüdü… Bütün mübarizə əzmini, ümidini, gücünü bizlərə xərclədi, özünü qorumağa heç nəyi qalmadı… Mən deyərdim ki, gözəgörünməz düşmənlə mübarizədə qəhrəmancasına şəhid oldu…
Təsəllimiz budur ki, onunla çox şeyləri paylaşmağa, bir-birimizi anlamağa macal tapdıq. İnsanlıq üçün dəyər daşıdığımızı anladıq…
O deyirdi ki, əgər kimsə xəstə yatağından qalxıb Günəşi görəcəksə, demək, insanlığın gözəl günlər görəcəyinə həmişə parlaq bir ümid və sarsılmaz bir inam olacaq…
Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, tanınmış yazıçı Əyyub Qiyasın “Varislər” kitabının I cildi işıq üzü görüb. “Varislər” layihəsi Əyyub Qiyas ilə “Ədəbiyyat qəzeti”nin birgə layihəsidir.
Kitabın birinci cildində müəllifin 2020-2021-ci illərdə görüşüb söhbət etdiyi 50 varislə müsahibəsi yer alıb.
Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Mətbuat xidməti və İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsi.
Bakı şəhərində 100 səhifə, 100 tiraj həcmində Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər Birliklərinin, Dünya Türkmen Edebiyatı ve Yazarlar Birliyinin, İLESAM Edebiyat Eseri Sahib Meslek Birliyinin üzvü, Azərbaycan Respublikası Prezidenti Təqaüd Fəndunun təqaüdçüsü, “Azad qələm” ədəbi-bədii, ictimai-publisistik qəzetinin və “Ali Ziya” ədəbi-bədii, elmi-publisistik jurnalının təsisçisi və baş redaktoru, Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Baş məsləhətçisi, şairə-publisist Nəbicə İlkinin “İki Vətən qızı” adlı yeni kitabı işıq üzü görüb. Kitabda Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin Sumqayıt şəhər təşkilatının Gündəlik Analitik İnformasiya Agentliyi və Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının “Cənubi Qafqaz Xalqları üzrə xüsusi müxbir”i, İraq Türkmən Yazarlar Birliyinin, Dərbənd Ədəbiyyatçılar Birliyinin, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, nəğməkar-şairə Zeynəb Dərbəndli haqqında Azərbaycan və Dərbənd şairlərinin, qələm sahiblərinin yazısı, şeirləri toplanıb.
Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Mətbuat xidməti və İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsi.
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu tərəfindən “Muxtar Auezov həyatı və yaradıcılığı” kitabı çap olunub. Kitab Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun Elmi Şurasının 3 iyul 2020-ci il 3 saylı qərarı ilə yayımlanıb. Türk xalqları ədəbiyyatı şöbəsində hazırlanmış kitab “Sənətkarın elmi pasportu” seriyasında işıq üzü görən on səkkizinci nəşrdir. Monoqrafiya AMEA-nın vitse-prezidenti, Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun direktoru akademik İsa Həbibbəylinin “Böyük vətəndaş yazıçı və görkəmli ictimai xadim” başlıqlı ön sözü ilə çap olunub.
Kitabın elmi redaktoru və “Muxtar Auezov və böyük çöl mədəniyyəti” adlı giriş hissənin müəllifi filologiya elmləri doktoru, professor Məmməd Əliyevdir. Rəyçiləri filologiya elmləri doktorları, professorlar Əsgər Rəsulov və Ramiz Əsgərdir. Məsul redaktoru filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Eşqanə Babayevadır.
Monoqrafiyada qazax ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi Muxtar Auezovun (1897-1961) həyatı və yaradıcılığı elmi cəhətdən dəyərləndirilir. Ədibin ömür yolu, ictimai fəaliyyəti və yaradıcılığının əsas sahələri tədqiqat obyektinə çevrilmişdir.
180 səhifəlik kitab “Elm və təhsil” nəşriyyatında çap olunub. Dörd fəsildən ibarət kitabın Azərbaycan, türk, qazax, rus dillərində ədəbiyyat siyahısı vardır. Birinci fəsli (Muxtar Auezov: Həyatı, ədəbi və ictimai mühiti) Xuraman Hümmətova, ikinci fəsli (Muxtar Auezovun hekayə və povestlərində qazax milli düşüncəsi) Nizami Tağısoy, üçüncü fəsli (Muxtar Auezovun roman yaradıcılığı) Teymur Turan, dördüncü fəsli (Muxtar Auezovun dramaturgiyası) Nizami Tağısoy tərəfindən yazılmışdır.
Bu həyatın əvvəli sevinc, sonu kədərdi… Bu şəhərdə bizdən yaşlılar barmaqla sayılacaq qədərdi… Öz yaşıdlarımız isə ilbəil azalır… Ömür günəşi günbəgün sozalır, istisi günbəgün azalır… Gün altında olanda belə üşüyürəm, elə bil kölgədə gəzirəm. Bu şəhərin adamları elə dəyişib ki, küçəyə çıxanda elə bilirəm ki, qərib bir ölkədə gəzirəm… 16.10.2016
Qarabağ uğrunda Vətən müharibəsində şəhid olmuş qəhrəmanlarımızın əziz xatirəsinə ithaf edirəm.
Sən, xalqımızın fəxri, qürur mənbəyi, əbədi yaşar övladısan. Sən, Günəşin doğmasında, küləyin əsməsində, yarpaqların pıçıltısında, yağışın yağmasında xatırlanacaqsan. Baharın gəlişində, təbiətin oyanışında, qaranquşların qayıtmasında, bənövşənin kol dibindən boy atmasında, çayların şırıltisinda səni duyacaq, eşidəcək, görəcəyik.
Lalələr qızaranda, çəmənlər yaşıllaşanda, qızılgüllər açanda, həzin bir nəğmə dinləyəndə, gözəl bir rəsm əsərinə baxanda sən bizimlə bir yerdə olacaqsan. Yox-yox! Sən heç bizdən ayrlmayacaqsan, daim yaşayacaqsan.
Sən, Polad kimi əyilməzliyinlə, Ana Vətən uğrunda canını verməkdən qorxmayan Mübarizliyinlə, düz İlqarınla bizimlə olacaqsan. Böyük Türk dünyasında, o cümlədən Azərbaycanımızda yeni doğulan körpələrə sənin adını vermək əsil şərəf olacaq. Şəhər və qəsəbələrimizin ən yaxşı küçələrinə, parklarına, məktəblərinə, uşaq bağçalarına sənin adın veriləcək. Sinfin əlaçı, ən yaxşı şagirdi, bir zamanlar sənin əyləşdiyin parta arxasında əyləşəcəklər, sənə oxşamağa, hər yerdə, həmişə nümunə olmağa çalışacaqlar.
Sənin şəninə nə qədər şeir qoşulacaq, nəğmə və mahnılar bəstələnəcək, nəsr əsərləri yazılacaq. Sənin igidliyin, şücaətin dastana çevriləcək, aşıqlar onu şövqlə, həvəslə, yanıqlı, kövrək, həzin, həm də gələcəyə inamlı bir səslə oxuyacaqlar.
Sən, Azərbaycanın ərazi bütövlüyü uğrunda ölüm-dirim müharibəsində tarix yazdın, elə qəhrəmanlıqlar, elə hünərlər göstərdin ki, qələm bunu ifadə etməkdə necə də acizdir. Bizə Ali Baş komandanımızın imzasıyla bəxş edilmiş, əbədi Zəfər Gününün qazanılmasında sənin misilsiz rəşadətin, zəhmətin var. “Təki, Vətən yaşasın!” deyərək fəda etdiyin canın bahasına qazanılmış qələbəyə sonsuza qədər yaşayacaq ölməz ruhun şahidlik etdi.
Bax, qəhrəmanım, biz sənə “Şəhidim” deyirik. Sən, kiminsə bioloji olaraq övladı, qardaşı, atası olsan da, bizim hər birimizin ən yaxını, ən əzizi, doğmasısan. Sən bizim qürururmuz, fəximiz, ölməz, əbədi yaşarımsan.
Sənə borcluyuq şəhidim. Fəxr edirik ki, düşmən, onun mifə çevrilmiş ordusu məhv edildi. Azərbaycanın ərazi bütövlüyü təmin olundu. Qanın yerdə qalmadı. Qanın töküldüyü vətən torpağı müqəddəsləşdi. Üçrəngli bayrağımız həmin torpaqlarda əbədi dalğalandı.
Sən, vətənin torpağı, daşı, vətəndaşı oldun. Vətən sənə “OĞUL” dedi. Yaşasın böyük Türk dünyası! Yaşasın Azərbaycan! Şəhidlər ölməzdir!
Təbrizdə bir küçə var – “Yetim küçə”. Bu adı mən vermişdim ona, yanıqlı bir gecə. Yanaşıdır, çəpəkidir Təbrizin küçələri. Gah ayrılır bir-birindən, gah bir-birini kəsir Təbrizin küçələri. Gördüklərimdən yüzdə biri qalmayıb xatirimdə. Ancaq bu gün olmuş kimi qalıb yadımda bir uşaq hıçqırığı da, bir qadın da. Bir səs eşitdim; yana-yana ağlayan uşaq səsi. Səkidə bir qaraltı, bir qadın oturub arxasını dayamışdı divara, qucağında uşaq. Küçədə çapırdı atını Belədən-belə sazaqlı külək – avara. Soyuq, şinelimin içində göynədirdi sinəmi, qollarımı. Ana! Ana! Səsi sancılırdı qulağıma iynə-iynə. Yaxınlaşdım. Bacım qalx! Bacım… Ayaqlarım sancıldı yerə. Donmuş qadını qucaqlayaraq Ana! Ana! – deyə fəryad edirdi uşaq. Xatırladıqca Təbrizin o sazaqlı, o qaranlıq gecələrini; deyirəm: məşəl kimi yandırıb qəlbimi isindirə biləydim dünyanın bütün yetim küçələrini.
Fevral, 1970
QƏMLİ KÜÇƏ
Bu gün də beşi getdi, dünən də. Başıma evlər dolanır yolçuların ürəyi nizamsız döyünəndə. Bir qoca bu gün son mənzilə yola saldı tələbə oğlunu. Bir ana dünən göz yaşıyla islatdı gəlin qızının toy noğulunu. Yəqin xoşbəxt küçələr də var; bayramlı, toylu. Mən olmuşam insanların son mənzil yolu. Mən qəmli küçəyəm, qəmli. Sinəsi yoxuşlu, səkiləri əynəmli. Bir gün ayrıldım gecənin səksəkəli yuxusundan. Baş ucumda yeni binaların əzəlini gördüm. Dirsəkləndim qranitə; anam şəhərin mavi gözlü gözəlini gördüm. Aynasında neçə göyəzən kölgəsi. Qoynunda insan səsi, həyat nəfəsi. Bildim mənim payıma qüssə düşüb, qəm düşüb. Sinəmdə son mənzil səfərləri üst-üstə düşüb. Bəzən bir neçə adamlı olur bu səfər, bəzən gur izdihamlı. Mən bilirəm kim qərib gedir, kim tanışlı, arxalı. Kim soyuq nəfəsli, kim cırılmış yaxalı. Eşidirəm ötürənlərin söhbətini. Kiminin yanıqlı təəssüfünü, kiminin qeybətini. Bəzən, az qalıram yarılam qəzəbimdən. İnsanlar xəbərsizdir daşlarımın əzabından. Qibtə edənlər də olur əzəmətinə son səfərin. Duymuşam ürək ağrısını bir gedənə min nəfərin. Mən qəmli küçəyəm, qəmli. Bilirəm kim gedir üstümdən, soyuq nəfəsli, kim keçir ağır matəmli. Bir arzum var; Son mənzilin yoluna ağlamayan ürəklə gəlməsin insanlar. Sevincə, qeybətə, qərəzli qiymətə başqa yer tapılar.
Bir son bahar da düşdü ömrümün təqvimindən, Nə sənə məhəbbətim, nə həsrətim azaldı. Özüm də heç bilmirəm niyə bir ömür boyu Gözüm uzaq yollarda – sənin yolunda qaldı. Bir qocaman dağ olsan səni vurub yıxardım. Ürəyimdən ən incə teli necə qopardım? Dünyada gözəl də çox, gözəl ürəklər də çox. Şirin-şirin arzular, incə diləklər də çox. Bir sən oldun könlümün yaxın dostu, həmdəmi. Sən olmazsan tutmazdı bəlkə əlim qələmi. Sən olmazsan baharın yazın ətri olmazdı. Sən olmazsan bir dünya sevinc belə çox azdı. Baharın çiçəkləri açıb solmasın sənsiz. Ömrüm sənsiz olmasın, şerim olmasın sənsiz.
Bizi ilk qarşılayan Aprel şəhidləriydi, Bu Cocuq Mərcanlının Ən müqəddəs yeriydi. Ayağına gül qoyduq Şəklinə baş əydik. Ay oğul, təki belə Toyunuza gələydik. Daim gənc qalarsınız Göz aydın, üzü gülər, Daim ayağınızı Öpəcək qızılgüllər. Əsgər gedən oğullar Burdan gedər döyüşə. Sevən yaşıdlarınız Bura gələr görüşə. Gələnlər gedəcəklər Kimi ucalacaqdı, Kimi qocalacaqdı, Kimi zəfər çalacaq! Düşməndən intiqamı Dönə-dönə alacaq! Aprel döyüşçüləri Belə cavan qalacaq. Onlar zamandan güclü, Dövrandan üstündülər. Onlar gecə aydılar. Gündüzlər də gündülər… Eh… Bunlar hamısı sözdü, Şəhidlər ölümsüzdü!
Şuşa Məscidi
Cocuq Mərcanlıya Şuşadan qonaq gəlib. Cocuq Mərcanlının ağ gününə. Geyinib dümağ gəlib. Şuşanın məscidi namaza durub. Əllərini Allah dərgahına qaldırıb. Qarabağa azadlıq diləyir. “Allahım, köməyimiz ol” – deyir. Azanın səsi Haqqın qapısını döyür. Məscid onun üzüdü, İçi insan içidi. Bu Şuşadakı Məscidin özüdü, Əsgərlərimizə gəlmiş elçidi. Gəlin bizi alın! – deyir. Gəlin zəfər çalın! – deyir. Azərbaycanın ən uca Şuşa səhnəsindən, “Qarabağ Şikəstəsi”nin səsindən Ən uca zənguləsindən Yadları salın! Qarabağı alın! – deyir. Məsciddə görüş Ruhu titrədən bir görüşdü. Ordumuz ayağa qalxsa Şimşək kimi çaxsa Ordumuz üçün ən asan iş döyüşdü . Qalanını tarix yazır. Hər azərbaycanlının içində Bir əsgər var Döyüşə hazır!
Bu adamı dindirməyin, hirslidi; Qapısına əzazil it bağlanan ev kimi hirsli. Cırtdana aldanan div kimi hirsli. Bir sarışın gözəlin ipək saçları da yumşaltmaz onu. Hirslidi – dişləri qırılmış daraq kimi hirsli. Məclisin şirin yerində qəfil sönüb qaralmış. çıraq kimi hirsli. Hirsindən gözləri görmür dörd yanı, Ağzı kilidlənib bığının altda. Gecə də, gündüz də qaradır qanı, Ona yaxın düşmür ağcaqanad da. Hirsi ağrı kimi gəzir canında, Hirslidi – yaralı ov kimi hirsli. Uduzulan oyunun son anında Qapı dirəyinə dəyən top kimi hirsli. Küsdürüb özündən bütün dostları, sevmir özünü də, özgəsini də. Bəlkə də, çəkdiyi papirosların xatirinə alır nəfəsini də. Bağlanıb üzünə bütün qapılar… Yox, hələ açıqdı ümid qapısı. Hələ ki, çəkməyə papirosu var, Təki yandırmağa kibrit tapılsın…
1971
ƏLLƏRİMİN YUVASI
Əllərimin yuvasıdı ciblərim; əllərim quş kimi dənləyir hər gün cibimdəki pulları. Cibimdə sən deyən pulum da yoxdu, Əllərim yarıac-yarıtoxdu. Qəpik-quruşla başını aldadır hələ əllərim. Qorxuram bu gedişlə axırda acından ölə əllərim. Atalar deyib ki, “Pul əl çirkidi”. Axı hansı ata deyib bu sözü? Əli dirsəyəcən pula batanmı? Yastığının altına pulları qat-qat düzüb şirin-şirin yatanmı? Kim deyib? Kim?! Mənim tərtəmizdi əllərim, atam. Bircə qəpiksizdi əllərim, atam… Axı bu əllərlə neyləyə billəm? Nə bir saqqız alıb çeynəyə billəm, nə bir gül- bir qıza bağışlamağa. Bu əllər bir şeyə yarıyar ancaq; yaxşı çəpik çalıb alqışlamağa. Mənsiz də, – nə çoxdu çəpik çalanlar… Yatın ciblərimdə, yatın, əllərim. Şirin yuxulara batın, əllərim. Yuxuda görün ki, göydən pul yağır, Yağır şax yüzlüklər göydən dən kimi. Dənləyin o pulları quşlar dənləyən kimi. Doyun o pullardan, doyun, əllərim. Öpüb göz üstünə qoyun, əllərim. Qəflətən səksənib qalxın yuxudan; O pullar nə oldu, nə oldu, atam?! … Şirin yuxulara aldanmaz adam, Gedin, əlinizi yuyun, əllərim…
1972
QARIŞQA ÖMRÜ
Yaşamaq, doğrudan, çox gözəl işdi, Bir az pulun olsun, bir az imkanın. Dörd yanın şıdırğı alış-verişdi; Arzu bazarıdı, ümid dükanı. Dolan bu bazarı, atam balası, Simiclik eləmə qəpik-quruşa. Lənkəran limonu, Şəki halvası… Turşu şirinə qat, şirini turşa. Hələ o şütüyən maşınlara bax, Baxıb için-için bir az yan hələ. Sənə də bir maşın yetirər Allah, Bir az səbrini bas, cavansan hələ. Hələ ki bu metro düşüb baxtına, Axına qarışıb sən də axarsan. Girib “Baksovet”də yerin altına, Montində xortdayıb yerdən çıxarsan. Belə yaşayarsan ömrünü hər gün, Axı kim deyir ki, sən pis gündəsən?.. Qarışqa ömrüdü hələ ki ömrün, Yerin gah altında, gah üstündəsən. Darıxma, qarışqam, az qalıb yaza, səni sevindirər bu gələn bahar. Atlı qarışqasan, bəlkə… haçansa hələ qanadlanıb uçmağın da var. Mən də qarışqayam, qadası, mən də, Bunu yazdım sənə mən öz adımdan. Yəqin bu yerlərdən uçub gedəndə Mənə əl eləmək çıxmaz yadından…
1973
MƏNİ SAYMAYANLAR
Mənim bu dünyada xoşbəxt olmağa görən haqqım varmı? Yəqin ki, yoxdu. Bir gün bu dünyadan qaçıb uzağa, deyərəm: ilahi, dünyan soyuqdu. Deyərəm: ilahi, bu necə işdi, tüpür günəşə də, tüpür aya da. Ya sən bu dünyanı tamam dəyişdir, ya özgə gözlə bax bu dünyaya da. Bir az yağışdan kəs, bir az buluddan, qoy bu köhnə evin damı dammasın. Bir az sevincdən kəs, bir az ümiddən, qarışdır dərdimə, – havalanmasın. Özün ki həmişə göydən baxırsan, Mən axı kiməm ki, səni aldadam. Kefim saz olanda – yaddan çıxırsan, Kefim pis olanda – düşürsən yada. İndi ha söz qoşum aya, ulduza, Ha deyim, bu gecə gözəl gecədi. Bu gecə mən sənə üz tutmuşamsa, Özün bilirsən ki, kefim necədi. Nə çoxdu kefimə soğan doğrayan, Kefimdən xörəkmi bişirəcəklər? Mən axı nə şaham, nə şah oğluyam, Məni hansı taxtdan düşürəcəklər?! Məni saymayanı mən də saymadım, Artdı gündən-günə saymadıqlarım. Sən mənim başıma ağıl qoymadın, Onların başına ağıl qoy barı. Məni saymayanlar axmaqdı, axmaq, Onlar nə bilir ki, axı kiməm mən? Məni saymayanlar bir vaxt sayacaq, Onda görəcəklər; bir yox, minəm mən!..
Taleyin qisməti rast saldı bizi. Yolumuz haradasa qırılacaqsa, İtirəcəyiksə, bir-birimizi, Xatirəm yadında qalmayacaqsa, Bu əllər mənimki olmayacaqsa, Bu tellər mənimki olmayacaqsa, Gəl məni, özünə öyrətmə məni, Hicran qorxusuyla göynətmə məni.
Əlimi saçıma öyrətmə belə, Gözümü gözünə öyrətmə belə, Üzümü üzünə öyrətmə belə,
Mən bir az baharlı budaq kimiyəm, Bir az da sadəlövh uşaq kimiyəm. Bala atasına qovuşan kimi, Leylək yuvasına yovuşan kimi, Arı gül-çiçəyə uyuşan kimi, Eh, mən də adama tez yovuşanam, Sevgi atəşində tez alışanam. Amma ki, sönməyim çox çətin olur, Sevgidən dönməyim çox çətin olur, Öyrətmə özünə, öyrətmə məni.
Bəlkə gözləmirdik bu xoş görüşü, Yaman qəribədir dünyanın işi; Heç vaxt yollarında dayanmadığın, Heç həndəvərində dolanmadığın Gəlib birdən sənə nə şirin olur! Ömrünün içində ömür doğulur. Bu şirinim acı olacaq isə, Bir qismət çiçəyim solacaq isə, Öyrətmə özünə, öyrətmə məni. Könlümdə yerin var, qopmaz yerindən, Bir əkiz ləçəyi, haça budağı Ayırmaq olmursa biri-birindən, Məni də ayırmaq çətindir, axı Öyrətmə özünə, öyrətmə məni.
Yox buna taqətim, yox buna tabım, Əlimi əlindən üzmək əzabım, Sonra bu əzaba dözmək əzabım… Yoxsa da, könlümün sınıqları var- Hicranın köz basmış yanıqları var Mənim dərdlərimin ayaqları var- Harda olsa, gəlib tapacaq məni. Yaxıb yandıracaq bu ocaq səni Gəl məni özünə öyrətmə belə, Əlimi əlinə öyrətmə belə,
Seyid Hüseynin “Ağvalideyn yaxud zavallı Məşədi Zaman” hekayəsi 1911-ci ildə çap olunmuşdur. Yazıçı əsəri inqilabdan əvvəlki yaradıcılıq mərhələsində ərsəyə gətirmişdir. Mövzusunu Azərbaycan məişətindən alan hekayədə yanlış övlad tərbiyəsinin yol açdığı faciə Məşədi Zaman və oğlu Kərimin timsalında əksini tapmışdır. Tərəflərin fərdi xarakteri, həyata, gələcəyə dair duyğu və düşüncələri paralel şəkildə verilmişdir. Övladına zəhmətsiz ağ gün arzulayan ata Məşədi Zaman ilə valideyn üzünə “ağ” olan Kərim qarşılaşdırılmışdır. Hekayə ibrətamiz səciyyəsi ilə ədibin digər hekayələrindən seçilir. Seyid Hüseyn yazıçılığına xas olan dövri aktuallıq, həyatilik və real təsvirçilik burada da gözlənilmişdir.
Övladının xoşbəxt həyata zəhmətsiz nail olacağını düşünən ata qədir-qiymət bilməyən oğul tərəfindən qara qəpiksiz küçəyə atılır. Beləliklə, Zavallı Məşədi Zaman min əziyyətlə qazandığı mal-mülkdən də olur, gələcəyə dair xəyallarından da. Gəmi kirayəsi düzəltməklə özünə bir gün-güzəran edəcəyini düşünür. Ömrünün axır zamanını məmləkəti İranda keçirmək üçün tədarük görməyə başlayır. Əlində bir çörək parası olmayan Məşədi Zaman yol ağzında oturub dilənçilik etməyə məcbur olur. Aclıq, qocalıq onu tamam taqətdən salır, qoca kişi məscid həyətində günlərlə ah-nalə ilə zarıldayır. Gecəni sükut bürüdüyü vaxt Məşədi Zaman əbədi yuxuya dalaraq xəstəliyindən də, uğradığı faciədən də birdəfəlik qurtulur.
Atasını biçarə həyata sövq edən Kərimin fəlakəti, təbii ki, qaçılmaz olur. O, atadanqalma bütün sərmayəni özünün və arvadının əyləncəsinə xərcləyib bitirdikdən sonra yenə pul almaq niyyətilə İrana yollanır. Ancaq Kərim düşdüyü fırtınadan heç cür xilas ola bilmir və o, canını ləpələrin arasında tapşırmalı olur.
Heç bir zəhmət çəkmədən mala, mülkə sahib olan Kərim əlindəki sərmayəyə güvənib bütün ömrü boyunca hər şeyin belə dövran edəcəyini sanır. Artıq “boğaz” bildiyi atası Məşədi Zamanı evdən atmaqla, həm onu, həm də özünü fəlakətə salır və sonda ilahi ədalətdən layiqli cəzasını alır. Hekayə ilk dəfə əski Azərbaycan əlifbasından müasir qrafikaya transfoneliterasiya olunur.
Təhminə Vəliyeva
AĞVALİDEYN YAXUD ZAVALLI MƏŞƏDİ ZAMAN
BİR-İKİ SÖZ
“Adamın heyvaniyyəti yeməklə, ruhaniyyəti oxumaqla qaimdir” kəlamı-həkimanəsinə nəzərə böylə bir əsri-tərəqqidə kəndimizin mütaliəyə və oxumağa nə qədər ehtiyacımız olduğunu nəzərə alaraq işbu kitabçanı nəşrə başlamaqla, minbəd bu qisim hekayələrin entişarına çalışmamızı möhtərəm oxucularımıza vəd edirik. Hərçənd bu nəşriyyatımız dairəi-ədəbiyyatdan bəiddirlərsə də, lakin nəzərimdə məqbul olacağına ümidlər elüyoruz.
Nəşr olunan əsərlərimizin hər biri barədə tənqid edib səhvlərimizi bizə göstərən əşxasə bəyani-təşəkkür edəcəyiz.
OTAQDA
Qış zamanı idi. Hava nəhayət mərtəbədə soyuq idi. Gecədən bir qədər keçmişdi. Məşədi Zaman oğlu Kərim ilə bir balaca otaqda yatmaqdan ötrü uzanmışdılar. Kərim uyquya getmişdi, amma Məşədi Zaman öz gələcək gününü düşünürdü: havanın soyuq günlərində bizə bir pəristar yox. Ata və oğul ikimiz bir otaqda yaşayırız. Kərimin anası Fatiməni də ruzgar əlimizdən aldı, nə etməli? Olacağa çarə yoxdur. Bənim də ömrümün çoğu gedib, azı qalmışdır. Daha qocalmışam, gözlərim görməyir, qulaqlarım eşitməyir, bədənimdə qüvvətdən düşmüşdür. Demək, bənim daha pul qazanmaq və evlənmək vaxtım qurtarmış! Oğlum Kərim də maşallah böyüyüb cavan olmuşdur. Yaxşısı budur ki, onu evləndirərəm. Gəlinim həm bəndən mütəvəccih olar və həm oğlum Kərimə xidmət edər və cəmi ömrümdə böyük zəhmət və məşəqqətlə yığıb cəm etdiyim var-yoxumu da qoyub Kərim üçün bir dükan açaram. O qazanar, həm bəni saxlar, həm özünü. Zəhmətdən xilas olub asudə yaşar…”
Məşədi Zaman bu növ fikirləri edəndən sonra özlüyündə buna qərar verdi ki, öz həmşəhərlisi olan pinəduz Ağabalanın qızını Kərim üçün təzvic edə və bazar başında dəxi onun üçün bir baqqal dükanı tərtib verə. Ta ki dünyanın qəmindən və ruzgarın cəfasından ömrünün axırında da olmuş olsa, bir qədər azad olub rahat yaşaya.
DİVAR DİBİNDƏ
Günorta zamanı idi. Qış, bahar keçib, yay gəlmişdi. Günün istisi yerə düşərək yerin buxarını havaya qalxızıb şəhəri dəmirçi kürəsinə döndərmişdi. Göydə uçan quşlar havanın istisinə tab gətirəməyib yerə tökülürdülər. Adamlar taqətsiz, başlarında (şəmsiyə),kimi (fayton) ilə, kimisi piyada biixtiyaranə evlərinə və mənzillərinə rahat olmaq üçün çəkilir idilər. Araba və fayton atlarının bəzisi kəsrəti-hərarətdən yerə yıqılıb biixtiyar qalıyor idilər. Bir nəfər qoca hammal dalında palan özünü bir divar dibinə verib taqətsiz uzanmışdı. Əlindəki çirkli qırmızı dəstmal ilə alnından gəlib üzündən və gözündən axan tərini siliyordı.
Bu qoca kişi kim imiş?
Bu, həman Məşədi Zaman idi ki, özünün var-yoxunu oğluna sərf edib onunçün dükan açandan sonra öz təzə gəlini onun evdə olmaq zəhmətinə dözməyib onu oğlu Kərimə qovalatdırır Məşədini. Bununla belə ona çörək də verməyirdi ki, qoca kişi başını bir növ dolandıra. Məişət bunu bu vəqtində hammallıq etməyə məcbur etmişdi. Fikrində bir gəmi kirayəsi düzəltmək də varıydı ki, ömrünün axır çağını gedib öz vətəni olan İranda qala. Çünki bunu yığın etmişdi ki, əgər xudanəkərdə, qürbət vilayətdə bu naxoş olsa, oğlu Kərim buna pəristar olmayacaq… Amma günün hərarəti, özünün qocalığı bunun bu fikrinə mane oluyordu. Bu o qədər işləməyirdi ki, həm yeyə, həm mənzil kirayəsi verə və həm də vətəninə getmək üçün gəmi kirayəsi düzəldə. Bununçün axır zamanlarda fəqir Məşədi Zaman mənzildən çıxıb karvansaraların həyətində yatıyordu. Bununla belə, yenə gəmi kirayəsi düzəltməyə müvəffəq olmayırdı. Çünki kəsrəti-zəfdən bu lazımi qədər işləyəməyirdi və günün də hərarəti bir tərəfdən bunun qüvvətini kəsiyordu. Bu qədər ki, özünü divar kölgəsinə çəkib oğlunun naxələfliyini birəbir yadına gətirərək öz gələcəyini fikir edib kəndi halına giryan edirdi.
YOL AĞZINDA
Səhər zamanı idi. Bütün xalq yuxudan ayılıb hər biri öz işinin ardınca gediyor idilər. Alış-verişçilər dükanlarını açıb alış-verişinə məşğul idilər. Kasıblar kəsblərinə, fəhlələr işlərinə tərəf gediyor idilər. Bikar cavanlar da bağlara və dağlara tərəf yönəlmişdilər. Bir küçədə və bir yolun ağzında bir nəfər qoca kişi əyləşib başını aşağı sallamışdı. Bu qoca kişinin bu vəqt yol ağzında əyləşməsi kəndisinin dilənçi olduğunu məlum ediyordu. Amma başını aşağı salıb xəlayiqə baxmaması bunun xəcalət çəkdiyini göstəriyordu.
Dilənçi ki xəcalət çəkməz! Bu onunçün xəcalət çəkirdi ki, dilənçi deyildi və yol ağzında əyləşib gözünü xalqın əlinə dikən deyildi. Bunu bu işə vadar edən varıydı.
Bunu bu işə vadar edən həm aclıq və həm naxoşluq idi ki, daha işləyəməyirdi.
Bu kim imiş?
Bu, həman bizim zavallı Məşədi Zaman idi ki, oğlunu evləndirib xoşbəxt edəndən sonra özü bədbəxt olub dilənçilik ediyordu. Və yayın istisi bunu naxoş edib işləməyinə mane olmuşdu və burada da bu fikirlə əyləşmişdi ki, hər növlə olmuş olsa, bir gəmi kirayəsi düzəldib əziz vətəninə gedə. Hərçənd bir neçə dəfə oğluna müraciət etmişdisə də, oğlu Kərim əvvəllərdə buna cavab edib axırda döyüb yola salmış imiş. Buna görə fəqir Məşədi Zaman yol ağzında dilənçilik ediyordu.
***
MƏSCİD HƏYƏTİNDƏ
Gecə zamanı idi. Ayın qaranlıq günləri idi. Ulduzların cümləsi çıxıb səfhəi-asimanı bir məclisi-nəşatə döndərmişdi. Sabitələr dayanıb səyyarələr silsiləcünbanlıq ediyor idilər. (Cədi) vəsəti-asimanda sədri-məclis olmuşdu, (Zöhrə) rəqsini tamam edib məclisdən getmişdi, (Pərvin) baş-başa çatıb ittifaq yapmışdı.
(Nəbatün-nəş) ixtilaf edib hərəsi bir tərəfə dağılışdı. (Mərix) sərxpuşi-məclisə təzə qədəmi-nəhadə olmuşdu. Bağlarda, ağacların budaqlarında quşlar öz balalarını qanadlarının altına çəkib yatmışdılar. Quzular çöllərdə, analarının yanlarında uyquya getmişdilər. Çobanlar kürklərini başlarının altına qoyub xabi-nazə məşğul idilər. Köpəklər başlarını əllərinin üzərinə qoyub gözlərini yummuşdular. Dəryadakı balıqlari-cümləsi asudə, kimisi suyun üzərində, kimisi altında dayanmışdılar. Çöllərdə dovşanlar səyyadların qorxusunu müvəqqəti olaraq ürəklərindən çıxarıb kolların altında dinc və fərağət olmuşdular. Dənizlərin suyu dayanıb dalğalanmayırdı. Havada ehtizaz yox idi. Ağacların yarpağı yekdigərinə dəyməyirdi. Göydən yavaş-yavaş şəbnəm gəliyordu. Guya bütün dünya bir fəramuşxanaya dönüb cəmi məxluqat ələmi-sükutə dalmışdı. Fəqət tək bir məscidin mədrəsəsindən bir nəfərin zarıntısı gəliyordu.
Əcəba, bu elə bir vəqtdə o zarıllayan kim imiş? Və nə üçün zarıllayor imiş?
Bu, bizim zavallı Məşədi Zaman idi ki, kəsrəti-zəf və pirbunu bu hala gətirmişdi. Bir tərəfdən aclıq, digər tərəfdən qərib olub pəristarsız olmaq və bunlar ilə bərabər mövt ilə pəncələşib özünün məğlubiyyətini müşahidə etməglənin bunu zarılladıyordu. Demək olar, mövcudatın böylə bir ələmi-sükutə dalması bu zavallının halına giryan olmalarını göstəriyordu və ku gün gələn şəbnəmdə əşki-çeşmi mövcudat imiş.
DALĞALAR ARASINDA
Yay qurtarıb, payız çoxdan daxil olmuşdu. Göyün üzünü qara buludlar əhatə etmişdi. Bir tərəfdən bərk külək əsiyordu. Ağacların budaqları yekdigərinə dəyiyordu. Quşlar cərəyani-havaya tab gətirə bilməyib bir-birlərindən pərakəndə olmuşdular. Dənizin suyu dağ kibi dalğalanıb sahili-dəryaya tərəf yekdigərini təqib edərək gediyor idilər. Balıqlar özlərini qayaların dibinə verib daldalanmışdılar.
Dənizin ortasında dağ kibi dalğaların arasında yelkəni cırılmış və divarı sınmış bir gəmiyi görmək olardı ki, içindəki sərnişinlər dərgahi-İlahiyə əl götürübözlərinin bu vərtədən xilas olmalarını istirham ediyordular. Kimi də ki tayfalar gəmiyə dolan suyu kamali-təhallüklə təmizləməyə çalışıyordılar ki, bəlkə özlərini girdabi-bəladan xilas edələr.
Görəsən bu nələrin bu qisim çalışmaları özlərinə bir rahi-nicat veri?
Xeyr, vermədi. Çünki bu nələrin məyanında bir ələm vardı ki, bədbəxtlik əsəri olaraq bu təsadüfə düçar olmuş imiş. O da məscid həyətində tərki-həyat edən bizim Məşədi Zamanın oğlu Kərim idi. Atasının vəfatından sonra özünün naxələfliyindən əlindəki sərmayəyi tələf edib, kəsrəti-fəqr və zərurət bunu İrana səfər etməyə məcbur edir ki, orada olan atasının malını və əmlakını satıb təkrar övrətinə mülhəq ola. Amma yolda atasının naləsi və Allahın bəlası bunu tutub həlakətində ciddü cəhd ediyordu.
***
LƏPƏ DÖYƏNDƏ
Səhər zamanı idi. Gecə yatan gözlər uyqudan ayılmışdılar. Hər kəs öz kəsbinin dalınca gediyordu. Odun qıranlar baltalarını çəkənlərinə alıb meşəyə gediyor idilər. Quşlar yuvalarını tərk edib ruzi dalısınca uçurdular. Bağbanlar bağlardan meyvəcat dərib heyvanata yükləyərək satmaq üçün şəhərlərə və qəryələrə aparıyordular. Uşaqlar dəstə-dəstə kitablarını qoltuqlarına alıb məktəbə tərəf gediyordular. Havanın küləyi dayanıb yavaş-yavaş ehtizazi-havadan əmələ gələn (nəsimi-səba) gəliyordu. Havanın üzündə olan qarabuludlardan əsər qalmayıb, fəqət ətrafi-üfüqdə atılmış pambıq kibi ağ buludlar görmək oluyordu. Dənizin dağ kibi ləpələri dayanıb, ancaq ləpədə gündə yavaş-yavaş suyun tərpənməyini görmək oluyordu. Bu suyun kənarında bir nəfər üryan meyid düşmüşdü ki, baş tərəfi qumun və torpağın üstə qalaçalar düzəldən suyun içində idi. Ləpələrin yekdigərinə çarpışması bu məfruqun bəzmi-əzasının dərisini aparmışdı.
Bu, Məşədi Zamanın oğlu Kərim idi ki, girdabdan xilas olamayıb Allahın bəlası ilə tərki-həyat etmiş idi. Çünki valideyn üzünə ağ olmaq bundan artıq nəticə verməz və böyləcə olmalıdır!
16 mart 2021-ci il tarixində tanınmış tədqiqatçı alim, yazıçı Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun “Cənubi Azərbaycan ədəbiyyatı” şöbəsinin müdiri, filologiya elmləri doktoru, professor, akademik, Azərbaycan Respublikası Prezidenti Təqaüd Fondunun təqaüdçüsü, “Respublika” gündəlik ictimai-siyasi, sosial-iqtisadi qəzetinin və “Füyuzat” jurnalının baş redaktoru cənab Teymur Əhmədov 90 yaşında dünyasını dəyişib.
Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Mətbuat xidməti və İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsi.
Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər Birliklərinin üzvü, Azərbaycan Respublikası Prezidenti Təqaüd Fəndunun təqaüdçüsü, “Azad qələm” ədəbi-bədii, ictimai-publisistik qəzetinin və “Ali Ziya” ədəbi-bədii, elmi-publisistik jurnalının təsisçisi və baş redaktoru
Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər Birliklərinin üzvü, Azərbaycan Respublikası Prezidenti Təqaüd Fəndunun təqaüdçüsü, “Azad qələm” ədəbi-bədii, ictimai-publisistik qəzetinin və “Ali Ziya” ədəbi-bədii, elmi-publisistik jurnalının təsisçisi və baş redaktoru
Şeirimin bahar gözü, Yaşla dolub, kövrəlibdi. Yaz nəfəsli ürəyimdə Qış yenidən dirçəlibdi.
Hər sözümün bənövşəsi, Qara xallı laləsi var. Vətən deyən dillərimin Göyə qalxan naləsi var.
Misra-misra qocalıram, Kəlmə-kəlmə can verirəm. Şeir-şeir ucalıram, Vətən boyda qan verirəm.
Sözlərimin soyqrımı, Dillərimdən asılıbdı. Qələm tutan əllərimi Gör kimlər daşa basıbdı.
“Gənc Ədiblər Məktəbi”nin müdavimi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Gənclər Şurasının və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Baş məsləhətçisi, Prezident təqaüdçüsü, “İlin gənci” müfakatçısı
Ədəbiyyat termin olmazdan öncə də vardı. O, hər insanla birgə doğulurdu. Amma adamlara ad qoyulurdu, o, adsızlığıyla böyüyürdü. Hər yeni gün ayrı donda, ayrı formada həyatımızda boy verirdi.
Bir gün adı “layla”ydı, səhərisi “oxşama”… Əkin tarlalarında “holavar”dı, yaylaqlarda “sayaçı sözləri”… Toyda “mahnı” olurdu, vayda “ağı”ya dönürdü. Hə, ədəbiyyat insan düşüncəsinin həyata nisbətində buqələmundu. İndi də elədi… Artıq adı olsa da, yenə buqələmunluğuna sadiqdir. Axı, həyata adaptasiya olmağa məhkumdur.
İnsanlara heç vaxt qara fondakı ağ nöqtə maraqlı olmayıb çünki. Bunun xüsusilik olduğunun fərqində olublar. Amma bu xüsusiliyi ya lənətləyiblər, ya da ondan qorxublar. Yalnız bəzi adamlar bu ağ nöqtəni anladan sözlər söylədikdən sonra yavaş-yavaş maraqlanmağa başlayıblar ki, “bu ağ nöqtə, görəsən, əslində nədir?” Elə bu sualla da o bəzi adamların arxasına düşüblər, başına toplaşıblar. Həmin adamların bəzisinin söylədikləri xoşlarına gəlib; başına sığal çəkib, adına hörmət ediblər. Bəzisinin söylədiklərisə xoşlarına gəlməyib; onu birliklərindən qovub, çöllərə salıblar, adını “dərviş” qoyublar, ya da daş-qalaq eləyib, insanın zülm eləmək qabiliyyətinin yaşatdığı dəruni ehtirasdan həzz alıblar.
Xoşlarına gələn söylənənlər ağ nöqtəyə “ağ nöqtə” deməyib. Axı, ağ nöqtə olduğunu hamı onsuz da görürdü. Bəzi adamlar ağ nöqtəni “işıqlı gələcəyin müjdəçisi”, “zülmət saçlı gecənin qoynundakı sevgi ulduzu” kimi sözlərlə elə ahəngdarcasına anladırdılar ki… İnsanlar yavaş-yavaş beyinlərinin içində hansısa xoş, ülvi duyğunun tərpəndiyini, oyandığını hiss edirdilər. Bu, onlara xoş gəlirdi… Elə həmin xoşluqla da bəzi adamların söylədiklərinə həvəslə, maraqla qulaq asırdılar.
Beləcə, ədəbiyyat terminoloji ünvanına doğru yol başlayırdı… Və bu yol minilliklər boyunca uzanırdı. İndi də uzanır…
İkinci minilliyi tamamlamışıq, ədəbiyyatı öz adıyla tanıyırıq, sevib-sevməmək də əlimizdədir. Bizimlə birgə doğulan ədəbiyyata valideynlərimizin canının-qanının qarışdığını dərk edirik. Artıq ağ nöqtənin elmi, bədii, fəlsəfi, sosial, ictimai, informativ, primitiv, estetik, etik və sair və ilaxır aspektdən izahını verməyə qadirik. Lakin zülm eləmək qabiliyyətinin yaşatdığı dəruni ehtiras hələ bizim genlərimizdə özünü axtarışdadır. Elə buna görə də qəfildən, üçüncü minilliyin başlanğıcında ədəbiyyatda “zorlama” prosesi “bumm” elədi.
Bu proses ədəbiyyata ad qoyulduğu gündən başlamışdı. Nə vaxt ki, ədəbiyyat elm kimi qəbul edildi, öyrədilməyə, öyrənilməyə başladı, ədəbiyyatın özülünü idrakında, ruhunda yaradan o bəzi adamlar anlamalıydı növbəti döngədə nələr olacağını…
Demək, onlar anlamamışdılar. Yaxud anlamaq istəməmişdilər. Məsuliyyəti öz üzərlərinə götürmək istəməmişdilər. Ədəbiyyatın faciəvi aqibətini növbəti zaman döngəsinə – övladlarına ötürmüşdülər. Təbii, burda “özünüqoruma instinkti”ni müdafiə etmək labüddür. Lakin ədəbiyyatı çərçivələrə salıb, qanun-qaydalara bölüb, terminologiyanın məngənəsində sıxanlar “təbii” sözünü çoxdan quylamışdılar.
Həmin quyunun kənarında da bir ağac vardı, bir də onun köklərini gəmirən iki siçan. Eynilə “Kəlilə və Dimnə”də anladılan kimi. O siçanlar ağacın kökünü gəmirdikcə, arı yuvasından süzülən baldan barmaq-barmaq dadmaq “həyat eşqi” adlanırdı.
“Zorlama prosesi” ağ nöqtə haqqında bütün deyilmişləri inkarla təzahür etdi ilk dəfə. Çünki daha ağ nöqtə haqqında deyilməmiş xoş söz yoxuydu. İndi də başlandı, bəd sözlərin dilə gətirilməyinə. Bu da ədəbiyyatı çirkinləşdirməkdən başqa heç nəyə yaramadı. Beləcə, zövqsüzlük yarandı…
Prosesin ikinci mərhələsi bir addım öndəkini aşağılamaqla davam etdi. Bir vaxtlar ağ nöqtə haqqında ən xoşagəlimli sözləri söyləmiş bəzi adamların nəvələri babalarının adının əvvəlində çirkin sözlər yazmaqdan çəkinmədilər. Bu, onların öz-özlərinə qarşı etdiyi mərhəmətsizlikdi…
Üçüncü mərhələdə ədəbiyyat termininə sığınan kəlmələrin əksəriyyəti insan hisslərinin adını dəyişdirməyə meylləndi. Bir vaxtlar insanların beynində oyanan xoş duyğulardan birinin adı “sevgi” idi… İndi ölüb-öldürməyin, asıb-kəsməyin, sevgidən məhrum olan hər şeyin adına “sevgi” deyilirdi. Bu da sevgisizliyin özüydü…
Atalara sadiqliyin yeganə əlaməti onların hər şeyi “üçdən deməsi”nin lazımi məqamda “qızıl qayda” olmasıdı. Və üçüncü mərhələdə hər şey yenidən ilkə – birinci mərhələyə qayıtdı. Bu dövrilik üçüncü minilliyə başlayan insanın şüurundan yaşamına hopdu…
Bu gün mən də yazıram… O da, o birisi də yazır… Yazılanları gün-gün, an-an müqayisə etdikcə zövqsüzlüyün, mərhəmətsizliyin, sevgisizliyin bir-birinə olan ədasından başqa heç nəyi tapa bilmirik. Ümumiyyətlə, heç axtarmırıq da…
Əgər ağ nöqtə haqqında deyilən bütün “sizlik”lər bu günün insanının xoşuna gəlirsə, demək, yeni ictimai formasiyanın astanasındayıq. Demək, ədəbiyyatdakı ədəbsizliyimizlə zombiləri yaratmağa nail oluruq… Hətta, nail olmuşuq…
“Gənc Ədiblər Məktəbi”nin müdavimi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Gənclər Şurasının və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Baş məsləhətçisi, Prezident təqaüdçüsü, “İlin gənci” müfakatçısı
Kim dedi ki, dözürəm?! hər günüm tək səbirdi… sevdam üzü göylərə hönkürdüyüm təkbirdi… dön… bu ayrılıq deyil… baş qatmaqdı, dərvişim… gülüşüm nazlıq deyil, utanmaqdı hər işim… onda nənəm pıçıldadı: “vay, yazısı qara gəlmiş”,.. ağrılarım puçurladı: -sevdam, qadan yara gəlmiş! ya da dönmə…söylə ordan: -Olmur eşqdən ölmək! Yox! dönmə… axı uzaqlardan sevmək olur, sevilmək yox… Şəfa Vəli (2018)
AMEA Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu tərəfindən “Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi” on cildliyinin üçüncü cildi nəşr edilib. İnstitut Elmi Şurasının 30 sentyabr 2020-ci il tarixli 4 saylı iclas protokolunun qərarı ilə nəşr olunan üçüncü cild “Orta əsrlər Azərbaycan ədəbiyyatı (XIII-XVI əsrlər)” bölməsini əhatə edir. 1092 səhifəlik kitabın baş redaksiya şurasına Ramiz Mehdiyev (sədr), İsa Həbibbəyli (baş redaktor), Teymur Kərimli, Ataəmi Mirzəyev, Fəridə Əzizova daxildir. Kitabın redaksiya şurası isə İsa Həbibbəyli (baş redaktor), Ataəmi Mirzəyev (məsul redaktor), Nüşabə Araslı, Fəridə Əzizova, İmamverdi Həmidov, Zəkulla Bayramlı (məsul redaktorun müavini), Çingiz Sadıqoğlu, Bəsirə Əzizəliyevadan (məsul katib) ibarətdir.
“Elm” nəşriyyatında işıq üzü görmüş kitab AMEA-nın vitse-prezidenti, Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun direktoru, akademik İsa Həbibbəylinin “Orta əsrlər Azərbaycan ədəbiyyatı: anadilli ədəbiyyat epoxası” və Azadə Rüstəmovanın “Orta əsrlər Azərbaycan ədəbiyyatının ümumi mənzərəsi və inkişaf mərhələləri” adlı irihəcmli tədqiqatları ilə başlayır.
Kollektiv elmi-yaradıcılıq məhsulu olan fundamental “Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi” kitabının üçüncü – “Orta əsrlər Azərbaycan ədəbiyyatı (XIII-XVI əsrlər)” cildində anadilli bədii yaradıcılığın ilk nümunələrinin araşdırılması zamanı bu ədəbiyyatın həm ümumtrük qaynaqları, həm də Yaxın və Orta Şərq ədəbiyyatı ənənələri nəzərə alınıb. Orta əsrlər türk dilli və fars dilli Azərbaycan şairlərinin yaradıcılığı hərtərəfli tədqiq edilməklə bərabər, Məhəmməd Füzulinin təkraredilməz sənət incilərinin çağdaş ədəbiyyatşünaslıq elminin nailiyyətləri səviyyəsində interpretasiyasına xüsusi önəm verilib.
Sanballı tədqiqat oçerklərindən ibarət kitabda İsa Həbibbəyli, Ataəmi Mirzəyev, Azadə Rüstəmova, Möhsün Nağısoylu, Nüşabə Araslı, Fəridə Əzizova, Teymur Kərimli, Zəkulla Bayramlı Çingiz Sadıqoğlu, Qədim Qubadov, Firudin Qurbansoy, Vəcihə Feyzullayeva, Səltənət Əliyeva, Rəhim Əliyev, Səadət Şıxıyeva, Əbülfəz Kərimov, Könül Hacıyeva, Tahir Məhərrəmov, Azadə Musabəyli, Zəhra Allahverdiyeva, Gülçin Babayeva, Paşa Kərimov, Məhərrəm Qasımlı kimi alimlərin tədqiqatları yer alıb.
Kitabın birinci fəsli “XIII-XIV əsrlər Azərbaycan ədəbiyyatı”, ikinci fəsli “XV əsr Azərbaycan ədəbiyyatı”, üçüncü fəsli “XVI əsr Azərbaycan ədəbiyyatı”nı əhatə edir. Azərbaycan, türk, rus, ərəb, fars, özbək, türkmən, tatar, ingilis və digər Avropa dillərində 869 sayında ədəbiyyat siyahısını Səadət Şıxıyeva, Səltənət Əliyeva, Fatimə Kərimova və Fidan Hacıyeva sistemləşdirib. Kitabda eyni zamanda ingilis və rus dillərində ətraflı xülasələr yer alıb.
13 mart 2021-ci il tarixində Ağcabədi Regional Mədəniyyət İdarəsi, Ağdam rayonu Heydər Əliyev Mərkəzi və Ağdam rayon Mədəniyyət Mərkəzinin təşkilatçılığı ilə şair, ədəbiyyatşünas, filologiya elmləri doktoru, professor, Ədəbiyyat İnstitutunun Mətbuat tarixi və publisistika şöbəsinin müdiri Vüqar Əhmədlə zoom proqramı vasitəsilə onlayn görüş keçirilib. Görüşü giriş sözü ilə Ağdam rayon Mədəniyyət Mərkəzinin direktoru Zaur Həsənov açaraq hörmətli qonağı tədbir iştirakçılarına təqdim edib. Azərbaycan ədəbiyyatında Vüqar Əhməd yaradıcılığının rolu və əhəmiyyəti haqqında danışıb. Sonra sözü Ağdam rayon Zəngişalı kənd Mədəniyyət Evinin direktoru Fikrət Əliyevə verib. Fikrət müəllim Vətən uğrunda canını qurban vermiş şəhidlərimizin ruhunu bir dəqiqəlik sükutla yad etməyi təklif edib. Bundan sonra çıxış edən Fikrət müəllim bildirib ki, “çağdaş Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndələrindən biri olan Vüqar Əhmədlə görüş Ağdam rayonunun mədəniyyət işçiləri üçün gözəl hədiyyə oldu. Vüqar Əhməd elmi, şeiri, musiqini bir arada birləşdirməyi bacaran görkəmli şəxsiyyətdir. Üç istiqamətdə fəaliyyət göstərərək, böyük uğurlar qazanmaq hər adamın işi deyil. Çox xoşdur ki, dəyərli şairimiz, ədəbiyyatşünas Vüqar Əhməd bizim müasirimizdir və bizimlə canlı ünsiyyətdədir. Biz ona daha böyük yaradıcılıq uğurları arzulayırıq.Yeni görüşlər arzusu ilə!” Çıxışdan sonra Fikrət müəllim şair, ədəbiyyatşünas Vüqar Əhmədə sual ünvanlayıb. Xalqımızın yeni qəhrəmanlıq səhifəsinin ədəbiyyatımızda işıqlandırılması ilə bağlı verilən bu suala şair çox dolğun cavab verib.
Tədbirin aparıcısı Zaur Həsənov sözü şair Vəliyəddin Adil Ağdamlıya verib. Adil müəllim görkəmli qonağı salamlayaraq,onun elmi, bədii yaradıcılığının əhəmiyyətindən, dünya miqyasında xalqımızı layiqincə tanıtmasından söz açıb. Şairə ünvanladığı sualını Azərbaycan ədəbiyyatının gələcək inkişafını davam etdirən kadrların hazırlanması ilə bağlayıb. Çıxış üçün söz alan filologiya elmləri üzrə fəlsəfə doktoru, AMEA- nın Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat institutunun aparıcı elmi işçisi Fəridə Hicran bu görüşdən qürur duyduğunu vurğulayıb. Şair İlqar Boranoğlu şair, professor Vüqar Əhmədlə görüşün çox maraqlı olduğunu, ona yaradıcılığında daim uğurlar arzuladığını bildirib. Sualı isə ondan ibarət olub ki, Vüqar Əhməd gənc yazarlara və oxuculara hansı məsləhətləri verərdi? Görüşün iştirakçılarından növbəti söz alan Ağcabədi Regional Mədəniyyət İdarəsinin baş məsləhətçisi Hacı Nizami olub.O da öz növbəsində Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi müasirimiz Vüqar Əhmədə yaradıcılıq uğurları arzulayıb, görüşdən məmnun qaldığını bildirib.
Tədbirdə şair, ədəbiyyatşünas Vüqar Əhməd sualları cavablandırdıqdan sonra şeirlərindən seçmələr təqdim edib və görüş iştirakçilarina özünün zəngin yaradıcılığından, elm sahəsində əldə etdiyi nailiyyətlərindən danışıb.Vətən müharibəsi bitdikdən, Qarabağımız azad olunduqdan sonra məhz Qarabağ bölgəsində mədəniyyət işçiləri ilə belə görüşdən razı qaldığını bildirib. Görüşün sonunda Zaur Həsənov vaxt ayırıb Ağcabədi və Ağdam mədəniyyət işçiləri ilə görüşdüyünə görə şair, ədəbiyyatşünas Vüqar Əhmədə xüsusi təşəkkürünü bildirib.
Vətəndaş! Nə gözəl səslənir bu söz, Yəni – bir Vətənin övladıyıq biz. Anamız eynidir, qardaşıq demək, Mən sənə arxayam, sən mənə kömək.
Vətəndaş! Nə gözəl səslənir bu söz, Yəni – iki canda bir ürəyik biz. Gücsüzük, bir heçik sən də, mən də tək, Vətənə güvənib olduq Vətəndaş. Mənim ürəyimi qanatsın gərək, Sənin dırnağına dəyən çırtma daş.
Vətəndaş! Nə gözəl səslənir bu söz, Yəni – bir iqlimdə böyümüşük biz. Səni də, məni də böyüdən Vətən, Sənə də anadır, mənə də ana. Sən də cavabdehsən, mən də hər zaman Vahid anamızın xoşbaxtlığına.
Vətəndaş! Nə gözəl səslənir bu söz, Yəni – bir qaynaqdan su içmişik biz. O su qəlbimizdə coşdu, qaynadı, Eyni bir ad ilə tanıtdı bizi. Vətənin ünvanı, Vətənin adı Bizə xatırlatdı vəzifəmizi!
Vətəndaş! Nə gözəl səslənir bu söz, Vətən əbədidir, gedəriyik biz. İnsan qüvvətlidir öz vətənində. Bilirik, dünyaya biz niyə gəldik. O, bizi yaradan, biz ona bəndə, Yaradan uğrunda ölməyə gəldik.
(ixtisarla)Başım, beynim tüstülənir, varlığımda kədər, təlaş. Gözlərimdə ildırımdır damla-damla axan qan-yaş. Mən yenidən doğulmasam, daşam, inan, qupquru daş. Taqətim ol, qeyrətim ol, qoy dirçəlim yavaş-yavaş. Sənsən həsrət gözlərimin həm qarası, həm də ağı. Qaytar mənim qüdrətimi, Odər yurdu, Od torpağı!
Mən bilirəm: dərdlərini yumruğunda sıxacaqsan. Sən bu dibsiz cəhənnəmdən çıxacaqsan…Üzü ağsan. Nurlu dağsan… zülmət dağı devirəcək, yıxacaqsan. Boğazından yapışanı boğmalısan, boğacaqsan. Təbrizləri, Ülviləri sən yenidən doğacaqsan. Öz bətnindən doğacaqsan İstiqlalı, Azadlığı. Qüdrətim ol, ey ümidim, ey qəhrəman Od torpağı!
Nə Bağ Ata əfsanədir, nə Nizami, nə də Babək. Gözlərinə Nəiminin, Nəsiminin şəklini çək. Həqiqəti dəfn eləmək istəyənlər gəbərəcək. Bağrı yanmış Qarabağım bir də qalxıb göyərəcək. Göyərəcək çiçək-çiçək, lalə-lalə, ləçək-ləçək. Gözlərimin çeşməsilə suvarıram o növrağı, Növrağımsan, bayrağımsan, Odər yurdu, Od torpağı!
Azərbaycan – qayalarda bitən bir çiçək, Azərbaycan – çiçəklərin içində qaya. Mənim könlüm bu torpağı vəsf eləyərək, Azərbaycan dünyasından baxar dünyaya.
Azərbaycan – mayası nur, qayəsi nur ki… Hər daşından alov dilli ox ola bilər. “Azərbaycan!” – deyiləndə ayağa dur ki, Füzulinin ürəyinə toxuna bilər.
Oğulları Kür gəzdirər biləklərində, Oğulların göz atəşi gözəl əridir. Azərbaycan səhərinin bəbəklərində Qütb ulduzu, dan ulduzu gözəlləridir.
İllər olub – kürrələrdə dəmir olmuşuq, Sərhədlərdə dayanmışıq küləkdən ayıq. Od gölündə, buz çölündə gəmi olmuşuq, Biz Bakının ilk səadət carçılarıyıq.
Min illərlə zülmətlərə yollar açıqdı, Dalğalandı Sabirlərin ümman dünyası, Azərbaycan qatarı da yollara çıxdı Dağılanda Qoca Şərqin duman dünyası.
Azərbaycan – mayası nur, qayəsi nur ki… Hər daşından alov dilli ox ola bilər. “Azərbaycan!” deyiləndə ayağa dur ki, Ana yurdun ürəyinə toxuna bilər.
Gecəni atəş ilə qırmızı dan eylədilər, Xalqımı-millətimi gülləbaran eylədilər.
Tutulub vahimədən nitq bu gün, dil bu səhər, Bəzəyib Abşeronu qanlı qərənfil bu səhər, Bakı fəryad eləyir, gözdən axır sel bu səhər, Gəmilər nalə çəkir, ərşə çıxır zil bu səhər. Gecəni atəş ilə qırmızı dan eylədilər, Xalqımı-millətimi gülləbaran eylədilər.
Öz Qızıl Ordumuzun yurdumuza qəsdinə bax, Üstümə tank yeridən fitnəkarın şəstinə bax, Gözü qanımla xumar düşmənimin məstinə bax, Qara bayraqlarımın cərgəsinə, dəstinə bax, Gecəni atəş ilə qırmızı dan eylədilər, Xalqımı-millətimi gülləbaran eylədilər.
Öldü gənc, öldü uşaq, öldü gəlin-qızlarımız, Ölmədi! Şanlı şəhid oldu necə yüzlərimiz Bu saat Kərbü bəla düzləridir düzlərimiz, Necə qan ağlamasın üzlərimiz-gözlərimiz, Gecəni atəş ilə qırmızı dan eylədilər, Xalqımı-millətimi gülləbaran eylədilər.
Kim görüb böylə mərasim ola milyonlar ilə, Bakı insan axınıyla dola miiyoniar ilə, Salına şanlı şəhidlər yola milyonlar ilə, Analarla bacılar saç yola miiyonlar ilə, Gecəni atəş ilə qırmızı dan eylədilər, Xalqımı-millətimi gülləbaran eylədilər.
Qəbrin üstündə də heç kukla olar çanta ilə, Ağ gəlinlik fatası… qırmızı al lenta ilə. Bəs Kremlin görəsən fərqi nədir Xunta ilə?! Açınız tarixi, həm indi elə, onda elə… Gecəni atəş ilə qırmızı dan eylədilər, Xalqımı-millətimi gülləbaran eylədilər.
Düşdü dildən-dilə bu qətl, bu matemgahımız, Çatdı hər ölkəyə bu şəhri-bəyani ahımız, Gördü aləm ki, aman… cəlladımızmış şahımız, Yoxsa da bir şeyimiz, vardı fəqət allahımız, Gecəni atəş ilə qırmızı dan eylədilər, Xalqımı-millətimi gülləbaran eylədilər.
Hər qızıl güllü məzar – sinəmizin dağı, məzar! Əyilir üstünə göy qübbəsinin tağı, məzar. Hər məzar qanlı beşik – laylayı ağı, məzar! Dayanıb tam alacaq bizdən hələ yağı, məzar! Gecəni atəş ilə qırmızı dan eylədilər, Xalqımı-millətimi gülləbaran eylədilər.
Ey Vətən oğlu, Vətən övladı, sil göz yaşını! Qan haçan yerdə qaiıb, təzələ öz yaddaşını! Çox görüb, Qabil, Azərbaycanım işğal qoşunu, Görməyib ancaq hələ böylə cinayət işini… Yazmışıq təqvimə qan ilə bu yanvar qışını, Gecəni atəş ilə qırmızı dan eylədiiər, Xalqımı-millətimi gülləbaran eylədilər.
Xoş gəlmisiz bu dünyaya, balalarım, Sevinclərim, əzablarım, bəlalarım. Siz gəldiniz, bilirsiniz neylədiniz? Oğul idim, məni ata eylədiniz. Qəşənglərim, kifirlərim, keçəllərim, Fərman verib Anama da nənə adı bəxş eyləyən dəcəllərim. Aşıb-daşdı evimizdə gülüşünüz, Bilirsizmi nələr etdi gəlişiniz? Gəlişiniz qələm çəkdi dincliyimə, Gəlişiniz nöqtə qoydu gəncliyimə. Siz gəldiniz, öz-özümü unutdum mən, Siz gəldiniz, “mən” sözünü unutdum mən. Hara getsəm indi sizi düşünürəm, Hələ xırda, hələ qısa ömrünüzü düşünürəm. Hara getsəm sizin üçün dən yığıram, Nə dən yığsam üçünüzə tən yığıram. Düşünürəm bu Müşfiqin, bu Vüqarın, bu Mirzənin, Bircə kərə demirəm ki, bu da mənim. Anam deyir: -Heç özünə baxmayırsan, oğul, tamam, Vallah, sənə özüm paltar alasıyam. Nə eləsin axı anam, Onlar mənim balamdırsa, Mən də onun balasıyam. Çiçəksiniz, həyatımla bitirmişəm, Bu dünyaya mən üç insan gətirmişəm, Milyonların qabağında cavabdehəm onlar üçün, İstəyirəm şer deyəm onlar üçün. Oxusunlar ağılları kəsən zaman, Öz oğlundan, öz qızından küsən zaman. Salam mənim Mirzələrim, Vüqarlarım, Müşfiqlərim, Evimizin çıraqları – işıqlarım. Siz ölməzlik abidəsi, Əsrlərə gedib çatan ata səsi. Sizin üçün gündüz əsib, gecə əsib, Soyuqları, istiləri dilim ilə yalamışam. Sözlərimin mən boyundan min yol kəsib, Sizin xırda boyunuza calamışam. Arzularım, əməllərim, Mənə oxşar diri sözlü, diri gözlü heykəllərim. Yuxunuzdan duran zaman gecələri İtirirəm sətirləri, hecaları, dil-dil ötən ilhamım da dildən düşür, Qoca nənə, cavan ana əldən düşür. Mirzə, Vüqar qoymur məni ürəyimə qulaq asam, Kiçik Müşfiq istəmir ki, şer yazam, Kim deyim bu dərdimi, Böyük Müşfiq sağ olsaydı bu halıma dözərdimi?! Sizin üçün qənd alaram, bal alaram, Min arzumu, istəyimi qanadaram. Sizi, əziz balalarım, Sətir-sətir böyüdürəm, Misra-misra yaradıram. Sevinclərim, əzablarım, Yüz-yüz susan, yazılmayan şerlərə cavablarım. Vaxt olub ki, dediyimdən dönməmişəm – sizin üçün! Vaxt olub ki, vəzifəli bir alçağın Qabağında dinməmişəm sizin üçün! Bax, bu ata əllərimlə toyunuzu edəcəyəm, Bu dünyaya verib sizi, Sonra sakit, Sonra rahat, bu dünyadan gedəcəyəm. Belə ömür mənə xoşdur. Öz səhvini görməyənlər, Heç nə yaza bilməyənlər Məndən sonra desələr ki, az yazmışdır, Onda çıxın ortalığa, Ömrüm boyu yaratdığım şerlərim – işıqlarım. Onda çıxın ortalığa, Mirzələrim, Vüqarlarım, Müşfiqlərim!
Heydər Baba, ildırımlar şaxanda, Sellər, sular şaqqıldayıb axanda, Qızlar ona səf bağlayıb baxanda, Salam olsun şövkətizə, elizə, Mənim də bir adım gəlsin dilizə.
Heydər Baba, kəkliklərin uçanda, Göl dibindən dovşan qalxıb qaçanda, Bağçaların çiçəklənib açanda, Bizdən də bir mümkün olsa, yad elə, Açılmayan ürəkləri şad elə.
Bayram yeli çardaqları yıxanda, Novruzgülü, qarçiçəyi çıxanda, Ağ buludlar köynəklərin sıxanda, Bizdən də bir yad eləyən sağ olsun, Dərdlərimiz qoy dikəlsin dağ olsun.
Məmmədhüseyn Şəhriyar Heydər Baba, gün dalını dağlasın, Üzün gülsün, bulaqların ağlasın, Uşaqlarun bir dəstə gül bağlasın, Yel gələndə ver gətirsin bu yana, Bəlkə mənim yatmış bəxtim oyana.
Heydər Baba, sənin yüzün ağ olsun, Dörd bir yanın bulaq olsun, bağ olsun, Bizdən sonra sənin başın sağ olsun, Dünya qəzov-qədər, ölüm-itimdir, Dünya boyu oğulsuzdur, yetimdir.
Heydər Baba, yolum səndən kəc oldu, Ömrüm keçdi, gələmmədim, gec oldu, Heç bilmədim gözəllərin necoldu, Bilmez idim döngələr var, dönüm var, Itginlik var, ayrılık var, ölüm var.
Heydər Baba, igid əmək itirməz, Ömür keçər, əfsus bərə bitirməz, Namərd olan ömrü başa yetirməz, Biz də vallah, unutmarıq sizləri, Görəmməsək, halal edin bizləri.
Heydər Baba, Mirəjdər səslənəndə, Kənd içinə səsdən-küydən düşəndə, Aşıq Rüstəm sazın dilləndirəndə, Yadındadır, nə hövləsək qaçardım? Quşlar təkin qanad çalıb uçardım.
Şəngilava yurdu, aşıq alması, Gahdan gedib orda qonaq qalması, Daş atması, alma-heyva salması, Qalıb şirin yuxu kimin yadımda, Əsər qoyub ruhumda, hər zadımda.
Heydər Baba, Quru gölün qazları, Gədiklərin sazaq çalan sazları, Kənd-kövşənin payızları, yazları, Bir sinema pərdəsidir gözümdə, Tək oturub, seyr edərəm özüm də.
Heydər Baba, Qaraçəmən cadası, Çovuşların gələr səsi, sədası, Kərbəlaya gedənlərin qadası, Düşsün bu ac yolsuzların gözünə, Təməddünün uyduq yalan sözünə.
Heydər Baba, şeytan bizi azdırıb, Məhəbbəti ürəklərdən qazdırıb, Qara günün sər-nüviştin yazdırıb, Salıb xalqı bir-birinin canına, Barışığı bələşdirib qanına.
Göz yaşına baxan olsa, qan axmaz, Insan olan xəncər belinə taxmaz, Amma heyif, kor tutduğun buraxmaz, Behiştimiz cəhənnəm olmaqdadır, Zilhiccəmiz məhərrəm olmaqdadır.
Xəzan yeli yarpaqları tökəndə, Bulud dağdan yenib kəndə köçəndə, Şeyxülislam gözəl səsin çəkəndə, Nisgilli söz ürəklərə dəyərdi, Ağaclar da Allaha baş əyərdi.
Daşlı bulaq daş-qumunan dolmasın, Bağçaları saralmasın, solmasın, Ordan keçən atlı susuz olmasın, Deynə bulaq, heyran olsun, axarsan, Üfüqlərə xumar-xumar baxarsan.
Heydər Baba, Sulu yerin düzündə, Bulaq qaynar çay-çəmənin gözünde, Bulaqotu üzər suyun üzündə, Gözəl quşlar ordan gəlib keçərlər, Xəlvətləyib bulaqdan su içərlər.
Biçin üstü sünbül biçən oraqlar, Elə bil ki, zülfü darar daraqlar, Şikarçılar bildirçini soraqlar, Biçinçilər ayranların içərlər, Bihuşlanıb sondan durub biçerler.
Heydər Baba, kəndin günü batanda, Uşaqların şamın yeyib yatanda, Ay buluddan çıxıb qaş-göz atanda, Bizdən də bir sən onlara qissə de, Qissəmizdə çoxlu qəmü-qüssə de.
Qarı nənə gecə nağıl deyəndə, Külek qalxıb qapı-bacanı döyəndə, Qurd keçinin Şəngülüsün yeyəndə, Mən qayıdıb bir də uşaq olaydım, Bir gül açıb ondan sonra solaydım.
Əmməcanın bal-bəlləsin yeyərdim, Sondan durub üst donumu geyərdim, Bağçalarda tiringəni deyərdim, Ay özümü o əzdirən günlərim, Ağac minib, at gəzdirən günlərim.
Həçi xala çayda paltar yuyardı, Məmmədsadıx damlarını suvardı, Heç bilməzdik dağdır, daşdır, divardır Hər yan gəldi, şıllaq atıb aşardıq, Allah, nə xoş, qəmsiz-qəmsiz yaşardıq.
Şeyxəlislam münacatı deyərdi, Məşədrəhim ləbbadəni geyərdi, Məşdəcəli bozbaşları yeyərdi, Biz xoş idik, heyrat olsun, toy olsun, Fərq eləməz, hər nolacaq, qoy olsun.
Melikniyaz vərəndilin salardı, Atın çapıb qıyqacıdan çalardı, Qırğı təkin gədik başın alardı. Dolayıya qızlar açıb pəncərə, Pəncərələrdən nə gözəl mənzərə.
Heydər Baba, kəndin toyun tutanda, Qız gəlinlər həna, piltə satanda, Bəy gəlinə damdan alma atanda, Mənim də o qızlarında gözüm var, Aşıqların sazlarında sözüm var.
Heydər Baba, bulaqların yarpızı, Bostanların gülbəsəri, qarpızı, Çərçilərin ağ nobatı, saqqızı, Indi də var damağımda, dad verər Itgin gedən günlərimdən yad verər.
Bayram idi, gecəquşu oxurdu, Adaxlı qız bəy corabın toxurdu, Hər kəs şalın bir bacadan soxurdu, Ay nə gözəl qaydadı şal sallamaq, Bəy şalına bayramlığın bağlamaq.
Şal istədim mən də evdə ağladım, Bir şal alıb tez belimə bağladım, Qulamgilə qaçdım, şalı salladım, Fatma xala mənə corab bağladı, Xan nənəmi yada salıb ağladı.
Yumurtanı göyçək, güllü boyardıq, Çaqqışdırıb sınanların soyardıq, Oynamaqdan bircə məgər doyardıq, Əli mənə yaşıl aşıq verərdi, İrza mənə novruzgülü dərərdi.
Novruzəli xərməndə vəl sürərdi, Gahdan yenib küləşlərin kürərdi, Dağdan da bir çoban iti hürərdi, Onda gördün, ulaq ayaq saxladı, Dağa baxıb qulaqların şaxladı.
Yaz gecəsi çayda sular şarıldar, Daş qayalar seldə aşıb karıldar, Qaranlıqda qurdun gözü parıldar, Itlər gördün, qurdu seçib ulaşdı, Qurd da gördün, qalxıb gədikdən aşdı.
Qış gecəsi tövlələrin otağı, Kəndlilərin oturağı, yatağı, Buxarıda yanar odun yanağı, Şəbçərəsi, girdəkanı, iydəsi, Kəndi basar gülüb-danışmaq səsi.
Şüca xaloğlunun Bakı sovqatı, Damda quran samavarı, söhbəti, Yadımdadı şəstli qəddi, qaməti, Cünəmməyin toyu döndü yas oldu, vənəqızın bəxt aynası kas oldu.
Heydər Baba, Nənəqızın gözləri, Rəxşəndənin şirin-şirin sözləri, Türki dedim, oxusunlar özləri, Bilsinlər ki, adam gedər, ad qalar, Yaxşı-pisdən ağızda bir dad qalar.
Yaz qabağı gün güneyi döyəndə, Kənd uşağı qar gülləsin sövəndə, Kürəkçilər dağda kürək zivəndə, Mənim ruhum elə bilin ordadır, Kəklik kimi batıb qalıb, qardadır.
Həccəsultan əmmə dişin qısardı, Mollabağır əmoğlu tez mısardı, Təndir yanıb, tüstü evi basardı, Çaydanımız ərsin üstə qaynardı, Qovurğamız sac içində oynardı.
Bostan pozub gətirirdik aşağı, Doldururduq evdə taxta-tabağı, Təndirlərdə bişirərdik qabağı, Özün yeyib, toxumların çırtlardıq, Çox yeməkdən lap az qala çatlardıq.
Vərziğandan armud satan gelende, Uşaqların səsi düşərdi kəndə, Biz də bu yandan eşidib biləndə, Şıllaq atıb bir qışqırıq salardıq, Buğda verib armudlardan alardıq.
Mirzə Tağıynan gecə getdik çaya, Mən baxıram seldə boğulmuş aya, Birdən ışıq düşdü o tay bağçaya, “Eyvay!” dedik, “qurddu!”, qayıtdıq, qaçdıq, Heç bilmədik nə vaxt güllükdən aşdıq.
Heydər Baba, ağaçların ucaldı, Amma hayıf, cavanların qocaldı, Toğluların arıqlayıb acaldı, Kölgə döndü, gün batdı, qaş qarəldi, Qurdun gözü qaranlıqda bərəldi.
Eşitmişəm yanır Allah çırağı, Dayır olub məscidizin bulağı, Rahat olub kəndin evi, uşağı, Mənsurxanın əli-qolu var olsun, Harda qalsa, Allah ona yar olsun.
Heydər Baba, Moll’ Ibrahim var, ya yox? Məktəb açar, oxur uşaqlar, ya yox? Xərmən üstü məktəbi bağlar, ya yox? Məndən axunda yetirərsən salam, Ədəbli bir salam malakəlam.
Həci Sultan əmmə gedib Təbrizə Amma nə Tebriz ki, gələmmir bizə, Balam, durun qoyaq gedək evimizə, Ağa öldü, tufağımız dağıldı, Qoyun olan yad gedibən sağıldı.
Heydər Baba, dünya yalan dünyadı, Süleymandan, Nuhdan qalan dünyadı, Oğul doğan, dərdə salan dünyadı, Hər kimsəyə hər nə verib, alıbdı, Əflatundan bir quru ad qalıbdı.
Heydər Baba, yaru-yoldaş döndülər, Bir-bir məni çöldə qoyub, çöndülər, Çeşmələrim, çıraqlarım söndülər, Yaman yerdə gün döndü, axşam oldu, Dünya bizə xarabei-şam oldu.
Emoğluynan gedən gecə Qıpçağa, Ay ki, çıxdı, atlar gəldi oynağa, Dırmaşırdıq, dağdan aşırdıq dağa, Məşməmixan göy atını oynatdı, Tüfəngini aşırdı, şaqqıldatdı.
Heydər Baba, Qara kolun dərəsi, Xoşginab’ın yolu, bəndi, bərəsi, Orda düşər çil kəkliyin fərəsi, Ordan keçər yurdumuzun özünə, Biz də keçək yurdumuzun sözünə.
Xoşginabı yaman günə kim salıb? Seyidlərdən kim qırılıb, kim qalıb? Amir Qafar dam daşını kim alıb? Bulaq genə gəlib gölü doldurur, Ya quruyub, bağçaları soldurur?
Amir Qafar seyidlərin tacıydı, Şahlar şikar etməsi qıyqacıydı, Mərdə şirin, namərdə çox acıydı, Məzlumların haqqı üstə əsərdi, Zalimləri qılınc təkin kəsərdi.
Məcdüssadat gülərdi bağlar kimi, Guruldardı, buludlu dağlar kimi, Söz ağzında ərirdi yağlar kimi, Alnıaçıq, yaxşı, dərin qanardı, Yaşıl gözler çıraq kimi yanardı.
Mənim atam süfrəli bir kişiydi, El əlindən tutmaq onun işiydi, Gözəllərin axıra qalmışıydı, Ondan sonra dönərgələr dönüblər, Məhəbbətin çırağları sönüblər.
Mirsalehin dəlisovluq etməsi, Mirəzizin şirin şaxsey getməsi, Mirməmmədin quruması, bitməsi, Indi desək, əhvalatdır, nağıldır, Keçdi getdi, itdi batdı, dağıldı.
Mirəbdülün aynada qaş yaxması, Çövçülərindən qaşının axması, Boylanması, dam-divardan baxması, Şah Abbasın dürbini, ya dəş bixeyr, Xoşginabın xoş günü, ya dəş bixeyr.
Sitar’əmmə nəzikləri yapardı, Mirqadir də hərdən birin qapardı, Qapıb yeyib dayça təkin çapardı, Gülməliydi onun nəzik qapması, Əmməmin də ərsiyinin şappası.
Heydər Baba, Amir Heydər neyləyir? Gəlin yenə samavarı göynəyir, Daha qocalıb, alt əngini çeynəyir, Qulaq batıb, gözü girib qaşına, Yazıq əmmə, hava gəlib başına.
Xanım əmmə Mirəbdülün sözünü, Eşidəndə əyər ağzı-gözünü, Məlkamıda verər onun özünü, Davaların şuxluğunan qatarlar, Əti yeyib, başı atıb yatarlar.
Fizzəxanım Xoşginabın gülüydü, Amir Yəhya əmiqızının quluydu, Rüxsarə artist idi, sevgiliydi, Seyid Hüseyn Mirsalehi yamsılar, Əmir Cəfər qeyrətlidir, qan salar.
Səhər tezdən naxırçılar gələrdi, Qoyun-quzu dam-bacadan mələrdi, Əmməcanım körpələrin bələrdi, Təndirlərin qovzanardı tüstüsü, Çörəklərin gözəl iyi, istisi.
Göyərçinlər dəstə qalxıb uçarlar, Gün saçanda qızıl pərdə açarlar, Qızıl pərdə açıb, yığıb qaçallar, Gün ucalıb, artar dağın cəlalı, Təbiətin cavanlanar cəmalı.
Heydər Baba, qarlı dağlar aşanda, Gecə karvan yolun aşıb çaşanda, Mən hardasam, Tehranda, ya Kaşanda, Uzaqlardan gözüm seçər onları, Xəyal gəlib, aşıb keçər onları.
Bir çıxaydım Damqayanın daşına, Bir baxaydım keçmişinə, yaşına, Bir görəydim nələr gəlib başına, Mən də onun qarlarıyla ağlardım, Qış donduran ürəkləri dağlardım.
Heydər Baba, gül-qönçəsi xəndandır Amma hayıf, ürək qəzası qandır, Zindəganlıq, bir qaranlıq zindandır, Bu zindanın dərbəçəsin açan yox, Bu darlıqdan bir qurtulub qaçan yox.
Heydər Baba, göylər bütün dumandı, Günlərimiz bir-birindən yamandı, Bir-birizdən ayrılmayın, amandı, Yaxşılığı əlimizdən alıblar, Yaxşı bizi yaman günə salıblar!
Bir soruşun bu qarqınmış fələkdən, Nə istəyir bu qurduğu kələkdən? Deynə, keçirt ulduzları ələkdən, Qoy tökülsün, bu yer yüzü dağılsın, Bu şeytanlıq qurğusu bir yığılsın.
Bir uçaydım bu çırpınan yelinən, Bağlaşaydım dağdan aşan selinən, Ağlaşaydım uzaq düşən elinən, Bir görəydim ayrılığı kim saldı? Ölkəmizdə kim qırıldı, kim qaldı?
Mən sənintək dağa saldım nəfəsi, Sən də qaytar, göylərə sal bu səsi, Bayquşun da dar olmasın qəfəsi, Burda bir şir darda qalıb, bağırır, Mürüvvətsiz insanları çağırır.
Heydər Baba, qeyrət qanın qaynarkən, Qaraquşlar səndən qopub qalxarkən, O sıldırım daşlarıynan oynarkən, Qovzan, mənim hümmətimi orda gör, Ordan əyil, qamətimi darda gör.
Heydər Baba, gecə durna keçəndə, Koroğlunun gözü qara seçəndə, Qıratını minib, kəsib-biçəndə, Mən də burdan tez mətləbə çatmaram, Eyvaz gəlib çatmayıncan yatmaram.
Heydər Baba, sənin gönlün şad olsun, Dünya varkən ağzın dolu dad olsun, Səndən keçən tanış olsun, yad olsun, Deynə, mənim şair oğlum Şəhriyar, Bir ömürdür qəm üstünə qəm qalar.
Düyünlü sözlərdən heç gəlməz xoşum, Aydın həqiqətdir mənim fəlsəfəm. Vətənə, millətə, qardaş ellərə Dərin məhəbbətdir mənim fəlsəfəm.
Dumanlı arzular, xam xəyal deyil, Şan-şöhrət uğrunda qalmaqal deyil; Fitnə-əsad deyil, puç amal deyil, Haqdır, ədalətdir mənim fəlsəfəm.
Mən çox bəlalara gərmişəm sinə, Haqqı yazmamışam heç vaxt tərsinə. Ulu babaların yaxşı irsinə Əbədi hörmətdir mənim fəlsəfəm.
Mənasız ədavət nəyimə gərək, Dar gündə mal-dövlət nəyimə gərək, Acizlik, ətalət nəyimə gərək, Hünərdir, cürətdir mənim fəlsəfəm.
Xalqımın şöhrəti tutub cahanı, Odur dilimdəki mahnımın canı. Məslək düşməniylə döyüş zamanı Yalnız rəşadətdir mənim fəlsəfəm.
Gərək son verilsin hər fəlakətə, İnsanam, düşmənəm zülmə, vəhşətə; Azadlıq aşiqi bəşəriyyətə Can-başla xidmətdir mənim fəlsəfəm.
Zəhmətsiz bir ömrün nə mənası var? İnsana zəfərsiz yaraşmaz vüqar. Qardaşa, yoldaşa, dosta etibar, Düşmənə nifrətdir mənim fəlsəfəm!
GECƏNİN ROMANTİKASI Bu yatmış küçələrdə bu gecə mənəm ayıq, Mənəm addımlarımla bu sükuta yaraşıq. Deyil yalnız bu gecə, bir çox gecələr belə, Çıxaraq küçələrə gəzirəm gülə-gülə. Yeriyirəm – xəyalım, ürəyim, beynim atəş, – Sonsuz nəşə duyuram, bu sonsuz gəzhagəzdən Ayaqlar silməsinlər deyə, qurudur günəş – Küçələrə yazdığım şerimi səhər tezdən. Bu gecə təkbaşıma gəzirəm küçələri; Baxıram birləşmədən gözlərimin çəpəri. Yeriyirəm, şerimi ötərək dodaqaltı. İşığam qaranlıqda, deyiləm bir qaraltı. Bu ulduzlu, bu aylı, bu ilhamlı gecədə Yeriyirəm, mənimlə yeriyir bu gecə də… Yurdumun addımından geri qalmır addımım, Ulduzlar rəqs edirlər dövrəsində adımın… Yeriyirəm, əməlim əlimdə fanar kimi, Baxışımla səmanı kəsirəm bir nar kimi. Qəlbim od alsın deyə, uduram ulduzları, Şerimin köhnə dostu, göz vuran ulduzları Mənəm addımlayaraq sürüyən öz kölgəmi, Mənəm gənc ürəyimdə daşıyan, gənc ölkəmi. Bu ulduzlu, bu aylı, bu ilhamlı gecədə Yeriyirəm, mənimlə yeriyir bu gecə də… Evlərin qapısında göz qırpa-qırpa yanan Elektrik lampası deyil, misralarımdır. Ta uzaq pəncərədən qılınc kimi uzana İşığın pərvanəsi mənim öz dildarımdır Bilirəm ki, sevgilim baxaraq yollarıma Nigaran gözləriylə hər an gözləyir məni; O bu saat görməyir ulduzu da, ayı da, Bir xəyal aləmində sanki izləyir məni. Başqa bir pəncərədə mənim şair yoldaşım Bir baxınız, dayamış başını masasına. Deyir ki, söz tap, başım, deyir ki, söz ver başım Ölməz sözlər gərəkdir ölməzlər dünyasına!.. Başqa bir pəncərədə fikrə dalmış mühəndis, Gələcək buruqların nəqş edir cizgisini. Bir daha güldürməkçün bu yurdun güzgüsünü Yerlərin alt qatında arayır qızıl dəniz. Bu ulduzlu, bu aylı, bu ilhamlı gecədə, Yeriyirəm, mənimlə yeriyir bu gecə də. Artıq mən sahildəyəm… bu sahil mənə tanış, Bu sahil mənə yaxın, bu deyil bir aldanış Mən də ilk gəncliyimdə, ilk bahar səmasını Öz sevgilimlə birgə seyr etmişəm bu suda. Udaraq salxım-salxım dənizin havasnı: Durmuşam sevgilimçin bu sahildə pusquda, Bəsdir bu qədər gəzdin, dedim özüm özümə, Gecə görəsən, qulaq asacaqmı sözümə? Gecənin qulağına: “Gündüz gəlir, qaç!”-dedim.
Dünyada ölkələr var, Biri-birindən qəşəng. Doğma yurdum, şən diyar, Çəmənlərin rəngbərəng. Sən hər yerdən gözəlsən, Bir işıqlı əməlsən. Qoy dolanım başına, Torpağına, daşına Qurbandır canım mənim, Azərbaycanım mənim.
Dünyanın çox çayı var, Kim deyər ki, tayı var. Kürümün, Arazımın, Baharımın, yazımın Gülşəni Odlar eli. Babəkin, Koroğlunun Vətəni Odlar eli. Sənin sahillərində Xəyallara dalmışam, Baxıb çinarlarına Çinar tək ucalmışam. Suların can dərmanı. Qonaqcıllar içində Sənin bənzərin hanı? Dinim, imanım mənim, Azərbaycanım mənim.
Dünyanın çox dağı var – Əzəmətli, vüqarlı, Yaxını, uzağı var, Başı daima qarlı. Zirvəsindən bir dəfə Xəbər belə verən yox, O yerlərə qalxmağa Əsla yol göstərən yox. Uca deyil gözümdə Heç biri Şah dağımdan, Öz ana torpağımdan Qəşəng diyar bilmirəm, Bəlkə də, var, bilmirəm. Sənin əzəmətini Dünyada tək sanıram. Vüqarını dağlardan Daha yüksək sanıram. Ölməz ad-sanım mənim, Azərbaycanım mənim.
Doğma yurdum, de, sənin Qucağında nə yoxdur? Xəzinənə çatası Zəngin xəzinə yoxdur. Sənsən bu yer üzünün Ən nadir məmləkəti. Millətimin şöhrəti, Arzum, gümanım mənim, Azərbaycanım mənim.
Dünyanın dənizləri Ümmanları az deyil, O qədər gölləri var, Üz qayıqla ilbəil. Fəqət deyin hansı göl Gözəldir Göy gölüm tək? Hansı dənizdir qəşəng Mənim Xəzərim kimi? Sinəsində od yanıb Deyin hansı şəhərin Mənim şəhərim kimi. Gül açmış qucağında Arzum, hissim, niyyətim. Get işıqlı günlərə, Azad cümhuriyyətim, Bu günündən sabahın Daha da uğurludur. Dünya bunu bilir ki, Gələcəyin nurludur.
Mənə səadət dolu Qızıl bir cam vermisən, Gözəllikdən yazmağa Bitməz ilham vermisən. Vətən eşqini duyan, Sözlərimi oxuyan Bilir nədən gözəlsən. Məndən ötrü nə üçün Hər ölkədən gözəlsən, Şöhrətim, şanım mənim, Azərbaycanım mənim!
Mənim azadlığım dumansız səma, Təzə dənə dolmuş tər sünbüllərdir. Mənim səadətim bu el, bu oba, Bir də şəfəq içən körpə güllərdir.
Mənim arzularım min-min gəncliyin Həyat yollarında addım səsidir. Mənim ümidilərim neçə körpənin Beşik-beşik qalxan qəhqəsidir.
Mənim hünərim də, mənim gücüm də Birlikdir, birliyin öz səsiyəm mən. Bu birlik eşqiylə hey zaman-zaman Bəxtəvər-bəxtəvər ötəsiyəm mən…
Mənim nəğmələrim ana laylası, Ana nəfəsindən almışdır qida. Şeirim müjdə verən qaranquşlar tək Yenə qanadlanıb uçur havada…
Mənim dəyanətim Tomris nənəmin Düşmənə bac verməz vüqarındandır. Mənim məhəbbətim elin, elatın Pozulmaz andından, ilqarındandır.
Bir zərrə varlığam, bir damlayam mən, Bu dərin dənizdə, coşqun sularda. Sənə minnətdaram, Vətən, ay Vətən, Yaşasam da harda, olsam da harda
KİM DEYİR
Kim deyir bitməmiş qalacaq nəğməm, Kim deyir sınacaq könül tarım da. Elə alovludur, odludur sinəm Qalmaz arzularım, qalmaz yarıda.
Kim deyir bu günüm olacaq röya, Sabah unudulub gedəsiyəm mən? Qarışıb nə qədər şirin arzuya Yenə də, yenə də ötəsiyəm mən
Kim deyir… inanma hər deyilənə, Mən böyük dənizin bir damlasıyam. Yazmağı öz xalqım öyrətdi mənə, Mən onun danışan, dinən sazıyam.
Kim deyir bu gün var, sabah yoxuq biz, Hər deyilən sözə inanmayın ha. Həyat bir dalğalı, haraylı dəniz, Dalğalar gah enər, gah qalxar şaha.
Ləpələr bir insan ömrünə bənzər, Ləpələr bitməmiş, ləpələr gələr. Sahil qumlarına səpildikcə zər Suların qoynundan nəğmə yüksələr.
Bu səhər dünyaya ilkin göz açan Gör neçə oğul var, gör neçə qız var. Kim deyir qonaqdır dünyada insan Bizim sabahımız, sabahımız var.
Həyatda daş üstə daş qoyan kəsin Ömrü qara daşa dönərmi deyin. Bu insan nəfəsli torpağın, ərzin, Odu, hərarəti sönərmi deyin.
Kim deyir bitməmiş qalacaq nəğməm, İnanma, inanma hər deyilənə. Beşikdə qımışıb, ağlayan körpə Sanki şirin mahnı oxuyur mənə.
Kim deyir bu günüm olacaq röya, Sabah unudulub gedəsiyəm mən. Qarışıb nə qədər şirin arzuya Yenə də, yenə də ötəsiyəm mən.
KÖNLÜM
Yenə nə dolmusan , nə çağlayırsan, A mənim sevdalı, havalı könlüm? Yenə gizli-gizli nə ağlayırsan, Kimdən öyrənmisən bu halı könlüm?
De, hansı həsrətdən belə darıxdın, Dönüb göz yaşına üzümə axdın Hicrana rats gəldi bu dönük baxtın, Sinəmdə gəzdirdin məlalı, könlüm.
Mənim həmaxşamım, həmsəhərmisən, Xəyal yollarında həmsəfərimsən . Mənim dağılmayan bir şəhərimsən, Ay mənə özümdən vəfalı könlüm.
Demə vida etdi ilk bahar bizə, Ömrün payız fəsli yar olar bizə. Darıxma tapılar havadar bizə, Ay böyük arxalı, obalı könlüm.
Mənim əhdim sənsən, ilqarım sənsən, Varlı sayılsam da, o varım sənsən. Mənim dinim də sən, tanrım da sənsən, Bu Gülgün nəğməmin cəlalı könlüm. SEVGİN VARSA
Bir çiçəkdim, günəşimdin sən mənim, Bir ürəkdim, atəşimdin sən mənim. Yarpaqlarım günəşsizdir, sevgilim. Qəlbim yaman atəşsizdir, sevgilim.
Qanadları kövrək quşam elə bil, Həsrətinçin doğulmuşam elə bil. İtirmişəm dincliyimi, yuxumu. Necə deyim… heç insafın yoxdumu.
Mən nə şah, mən nə sultan, nə yaraşıq, nə ziynət, Nə əfsanə, nə mələk, nə saray, nə səltənət, Nə qədim əsrləri yada salıb ağlayan, Nə ömrünü qəzələ, mərsiyəyə bağlayan, Nə dövrün hakiminə şeir yazıb pul alan, Nə cəlladlar önündə həyat üçün alçalan, Nə peymana, nə saqi, nə sərab şairiyəm, Azadlığın carçısı inqilab şairiyəm.
Mən əyilib hakimin əllərindən öpmədim, Şeirimi çiçək kimi ayaqlara səpmədim. Nə aciz bir bəndəyəm, nə satılmış bir qulam, Nə saray məddahıyam dərgahlardan qovulam. Mən ellərin oğluyam, ellər böyütmüş məni. Şeirim eldən alıbdır bu ilhamı, qüvvəni. Mən nə şam, nə pərvanə, nə rubab şairiyəm, Azadlığın carçısı inqilab şairiyəm.
Mənim könül dəftərim bənzəyir gülüstana, Onda yer verilməmiş qarlı qışa, tufana, Bir bahar ətri vardır hər şeirimdə, sözümdə, Baharın həsrətilə yaşayıram özüm də. Mən əl açıb göylərdən diləmədim azadlıq, Mənim arxalandığım onlardan daha artıq. Ölkələr həsrət çəkən afitab şairiyəm, Azadlığın carçısı inqilab şairiyəm.
Tərifin qəribə hörməti vardır, Tərifin neçə cür sifəti vardır. Vardır başqasını pisləyən tərif, Bir söyüş tərif var, bir ögey tərif, Borc tərif, bəy tərif, həm giley tərif.
Bir az tərifinin vaxtı keçəndə Köhnə rezin kimi boşalır adam, Durub tərif üçün qapılar gəzir, Tərif naqqalını tapıb dincəlir, Köhnə rezin kimi boşalır adam. Acı xəmir kimi turşalır adam. Hansı iclasdasa dəliqanlını Dilucu təriflə cilovlayırlar, Neçə qarınqulu indi hardasa Nəsə tərifləyib pilovlayırlar. Olanı deyəndə ləzzəti olmur, Olanı deyəndə bu tərif olmur, İstəyir ver ona olan dünyanı, Ləzzət vermək üçün gərək deyəsən Onun qalmayanla, olmayanını. Bəzən özləri də utanıb qalır Başsızı başlıca tərifləyənlər. Bir yaxşı adamı pisləmək üçün Bir pisi yaxşıca tərifləyənlər. Tərifin nə yaman hörməti vardır, Tərifin neçə cür sifəti vardır, Ancaq tərif yoxdur, Var düz, var yalan, Tərifdir-yalandır nə varsa qalan.
Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi Sumqayıt şəhər təşkilatının Gündəlik Analitik İnformasiya Agentliyinin və Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının Rəhbərliyi Sizi, Nargis İsmayılovanı ,yeni nəsil Azərbaycan gəncliyinin istedadlı nümayəndəsini,doğum gününüz münasibətilə səmimi qəlbdən təbrik edir, Sizə uzun ömür, möhkəm cansağlığı, xoşbəxtlik, işlərinizdə, ədəbi-bədii yaradıcılığınızda bol-bol uğurlar diləyir! Dodaqlarınızdan gülüş, yanaqlarınızdan təbəssüm əskik olmasın! Sevib, sevdiyiniz insanların əhatə dairəsində olun!
Anarın atası şair Rəsul Rza, anası şairə Nigar Rəfibəylidir. Anar anası tərəfdən Azərbaycanın məşhur ictimai və dövlət xadimi, Azərbaycan Demokratik Respublikasının ilk səhiyyə naziri və Gəncə şəhərinin general-qubernatoru olan Xudadat bəy Rəfibəylinin nəvəsidir. Atası tərəfdən isə Məmmədxanlılar nəslindəndir. Soy adları ulu babası, Çiyni və bir para kəndlərin mülkədarı Məmmədyar oğlu Məmməd xanla bağlıdır. Bayat boyundan, Şahsevən tayfasından olan Məmməd xan XIX əsrin ortalarında rus əsgərləriylə toqquşmadan sonra zindana atılır və orda zəhərlənərək öldürülür. Məmmədxanın nəticəsi, Rəsulun atası İbrahim MəmmədxanlıGöyçayda mirzəlik edər və ticarətlə məşğul olarmış. 1915-ci ildə Bakıda vəfat etmiş və Çəmbərəkənddə dəfn edilmişdir. 1913-cü il iyunun 29-da Gəncədə anadan olmuş Nigar xanım Rəfibəyli məşhur Rəfibəylilər nəslindəndir. Ata tərəfdən babası Ələkbər bəy Rəfibəyli – el ağsaqqalı, maarifçi, Azərbaycanda ilk siyası partiya olan “Difai” partiyasının yaradıcılarındandır. Ələkbər bəyin yeganə oğlu, Nigar xanımın atası Xudadat bəy ilk ali təhsilli cərrahlardandır. Xarkov Tibb Universitetini bitirdikdən sonra 17 il Gəncə xəstəxanasının baş həkimi və həkimlər cəmiyyətinin sədri kimi çalışmışdır. 1918-ci ildə Gəncədə müstəqil Azərbaycan Cümhuriyyəti qurulan zaman Xudadat bəy Rəfibəyli Fətəli xan Xoyskinin hökumətində ilk səhiyyə naziri olmuş, bir il sonra isə Gəncə general-qubernatoru vəzifəsinə təyin edilmişdir. 1920-ci il aprel bolşevik çevrilişindən sonra həbs edilmiş, Gəncə üsyanının təşkilində ittihamlandırılaraq güllələnmişdir.
Anar 1945-ci ildə 10 illik musiqi məktəbinə (indiki Bülbül adına məktəb) daxil olmuş və 1955-ci ildə həmin məktəbi gümüş medalla bitirmişdir. Birinci sinifdən onuncu sinifə qədər Zemfira Səfərovayla bir yerdə oxumuşlar. 1955-ci ildə Anar Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakultəsinə, Zemfira konservatoriyaya daxil olsa da, yolları ayrılmamış, nişanlanmış, evlənmişlər. Toyları 1962-ci il yanvarın 27-də olmuşdur. Anar və Zemfira xanımın iki övladları var. Böyük oğulları Tural ərəbşünas və diplomatdır, Azərbaycanın Misir Ərəb Respublikasındakı səfiridir, qızları Günel isə Bakı Dövlət Universitetinin şərqşünaslıq fakültəsini bitirib.
Anar 1991-ci ilin martında Yazıçıların IX Qurultayında yekdilliklə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin sədri seçilmişdir. 1997-ci il oktyabrın 30-da Yazıçıların X Qurultayında yekdilliklə yenidən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin sədri seçilmişdir.
1991-ci ildə Azərbaycan Respublikası Ali Soveti Milli Şurasının ilk iclasını Anar aparmışdır. Anar 1995-ci və 2000-ci illərdə Azərbaycan Republikası Milli Məclisinin deputatı seçilmişdir. O, Milli Məclisin mədəniyyət komissiyasının sədri olmuşdur. Bu komissiyanın mədəniyyət, tarix və memarlıq abidələrinin qorunması, kinematoqrafiya haqqında və s. tərtib etdiyi qanunları parlament tərəfindən qəbul edilmişdır. 1995-ci ildə Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Komissiyasının üzvü olmuşdur. Anar 2014-cü ildə Türkiyənin Əskişəhər şəhərində keçirilən VI Türk Dünyası Ədəbiyyat Dərgiləri Konqresinin qərarı ilə Türk Dilində Danışan Ölkələrin Yazarlar Birliyinin ilk başqanı seçilib[2].
Azərbaycanda Anar adını daşıyan ilk şəxs yazıçı Anardır. Sonralar valideynlər bu adı öz övladlarına çox vermişlər. Hazırda Anar Azərbaycanda ən çox yayılmış kişi adlarından biridir. Adın açıqlanmasında da bir-birindən fərqli 2 versiya mövcuddur. 1-ci versiyaya görə “Anar” “anmaq” (“xatırlamaq”, “yada salmaq”) feilindən düzəldilmişdir. 2-ci versiyaya görə Anası Nigar Atası Rəsul sözlərinin baş hərflərindən ad yaradılmışdır.
Kinoşünas Ayaz Salayevin iddiasına görə rejissor Nora Efronun çəkdiyi və baş rolda məşhur Hollivud kinoulduzu Tom Henksin oynadığı “Sizə məktub var” (You’ve Got Mail) filminin ssenarisi Anarın “Mən, sən, o və telefon” əsəri əsasında qurulub. Kinoşünasın bu fikrə gəlməsinə adıçəkilən hekayənin Amerikada çap olunması da əsas verib.[6]
Mənbə
Xamis Muradov. Kinofabrikdən başlanan yol. Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına “Azərbaycanfilm” kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim “Azərbaycanfilm”. 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 4.
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 814.
Süleyman Rüstəm 1906-cı il martın 12-dəBakınınNovxanı[1] kəndində anadan olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsinə daxil olmuş, 1929-cu ildə oradan Moskva Dövlət Universitetinin ədəbiyyat və incəsənət fakültəsinə köçürülmüşdür. Zaqafqaziya Mərkəzi İcraiyyə komitəsinə üzv seçilmişdir (1935). Azərbaycan SSRİ birinci çağırış Ali Sovetinə deputat seçilmişdir (1938), bundan sonra ömrünün sonuna qədər bütün çağırışlarda deputat olmuşdur.
Xamis Muradov. Kinofabrikdən başlanan yol. Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına “Azərbaycanfilm” kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim “Azərbaycanfilm”. 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 4.
Cabir Novruz — Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi, Azərbaycanın xalq şairi, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (30.07.1979)[2]
Həyatı
Cabir Novruz 1933-cü il mart ayının 12-də Xızı rayonunun Upa kəndində anadan olmuşdur. O, orta məktəbi bitirdikdən sonra M.Ə.Sabir adına Bakı Pedaqoji Texnikumunda təhsil almış və 1952-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universiteti-nin jurnalistika fakültəsinə daxil olmuşdur. Bir il sonra Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının tövsiyəsi ilə təhsilini davam etdirmək üçün Moskvaya, Maksim Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutuna göndərilmiş və 1957-ci ildə oranı bitirmişdir.[3]
1958-ci ildə “Bakı” axşam qəzetinin ədəbiyyat şöbəsində ədəbi işçi kimi əmək fəaliyyətinə başlayan Cabir Novruz 1967-1970-ci illərdə “Azərbaycan” ədəbi-bədii jurnalının, 1991-1993-cü illərdə isə “Ədəbiyyat və incəsənət” qəzetinin baş redaktoru vəzifələrində çalışmışdır. O, 1970-1997-ci illərdə Azərbaycan Yazıçılar İttifaqıİdarə Heyətinin katibi olmuşdur.
Yaradıcılığı
Cabir Novruzun poeziyası XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatının parlaq səhifələrindən birini təşkil edir. Onun əsərlərində Milli irsimizin zəngin ənənələri müasir ədəbi cərəyanların tələbləri ilə üzvi şəkildə birləşir. Ədəbiyyat aləminə gəldiyi ilk illərdən şair yüksək bəşəri-mənəvi dəyərləri tərənnüm edən şerləri ilə oxucuların dərin məhəbbətini qazanmışdır. Onun qələmindən çıxan lirik poeziya nümunələri və epik lövhəli əsərlər bədii səviyyəsi, mövzu rəngarəngliyi ilə seçilir. Şairin yüksək mənəviyyata səsləyən yaradıcılığı və vətəndaş ruhunun hakim olduğu olduğu poeziyası öz dilinin bədii gözəlliyi və rəvanlığı ilə səciyyələnir. Onun sözlərinə bəstələnmiş çoxsaylı mahnılar musiqisevərlər tərəfindən həmişə böyük rəğbət və sevinclə qarşılanmışdır.
Cabir Novruz yaradıcılığı vətənpərvərlik və mübarizlik ruhunun aşılanmasına mühüm xidmətlər göstərmişdir. Vəğənin taleyi üçün narahatlıq hissinin xas olduğu Cabir Novruz poeziyasının başlıca mövzuları azərbaycançalıq ideyaları ilə sıx bağlı olmuşdur. Şairin poetik təfəkkürü onun lirikasının tarixiliyini qüvvətləndirmiş və bu poeziyanı daha həyati etmişdir.
Şairin əsərləri dünyanın müxtəlif xalqlarının dillərinə tərcümə edilərək nəşr olunmuşdur. Onun bədii tərcümələri sayəsində isə Azərbaycan oxucusu dünya poeziyasının bir sıra qiymətli nümunələri ilə tanış olmaq imkanı qazanmışdır.
Cabir Novruzun ictimai fəaliyyəti də zəngin olmuşdur. O, həyatının bütün mərhələlərində Azərbaycanda gedən ictimai-siyasi proseslərin həmişə fəal iştirakçısı olmuş, xalqımızın həyatında baş verən təleyüklü hadisələrə düzgün qiymət verməsində əsl vətəndaşlıq mövqeyi nümayiş etdirmişdir.
Şairin ədəbi və ictimai fəaliyyəti yüksək qiymətləndirilmişdir. O, “Əməkdar incəsənət xadimi”, xalq şairi fəxri adlarına, dövlət mükafatına, orden və medallara layiq görülmüşdür. Cabir Novruz 1995-ci ildə Azərbaycan Milli Məclisinin deputatı seçilmişdir.
Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi, əməkdar incəsənət xadimi, Azərbaycan Respublikası prezidentinin fərdi təqaüdçüsü, xalq şairi Cabir Mirzəbəy oğlu Novruzov (Cabir Novruz) 2002-ci il dekabrın 12-də ömrünün 70-ci ilində vəfat etmişdir.
Şeirlərinə yazılmış mahnılar Video
Şövkət Ələkbərova – Məhəbbət – musiqi: Oqtay Kazımi Yalçın Rzazadə – Bakının qızları – musiqi: Oqtay Kazımi Yalçın Rzazadə – Mənim duyğularım – musiqi: Oqtay Kazımi Zeynəb Xanlarova – Cavanlığım – musiqi: Oqtay Kazımi Zeynəb Xanlarova – Bulaq suyu, dağ havası – musiqi: Oqtay Kazımi Yalçın Rzazadə – Dünya düzələn deyil – musiqi: İqbal Ağayev Yalçın Rzazadə – Böyüməyə tələsmə – musiqi: İqbal Ağayev Manana Caparidze – Bu nə cür məhəbbətdir – musiqi: Eldar Mansurov Aygün Kazımova – Səsim səsinə öyrəşib – musiqi: Eldar Mansurov Mübariz Tağıyev – Ömür keçir – musiqi: Eldar Mansurov Ruhəngiz Abdullayeva – Məhəbbət ölməyəcək – musiqi: Eldar Mansurov
Audio
Ağadadaş Ağayev – Gəlin gələndə – musiqi: Oqtay Kazımi Mübariz Tağıyev – Sən oldun – musiqi: Eldar Mansurov Brilliant Dadaşova – Gecikmiş məhəbbət – musiqi: Eldar Mansurov İlqar Muradov – Sən oldun – musiqi: Eldar Mansurov Heydər Anatollu – Tənhalıq – musiqi: Eldar Mansurov Abbas Əhməd – Təki sənin səsin gəlsin – musiqi: Eldar Mansurov Səbinə Cabbarzadə – Məhəbbət – musiqi: Eldar Mansurov
Heyifdir, Anasız olmasın uşaq, Başından min boran, qar gəlib keçər. Qurumaz, çəkilməz gözünün yaşı, Gecəsi, gündüzü zar gəlib keçər.
Əmi, dayı qucağına götürməz, Qohum, qonşu ona nəzər yetirməz, Ata da cibində alıb gətirməz, Nə qədər əlindən var gəlib keçər.
Sanarsan yanağı solğun xəzəldir. Nəşəsiz yaşamaq ömür gözəldir. HÜSEYN, hər şeydən Ana gözəldir, Bəs, niyə könlündən yar gəlib keçər?!
*Bu şeir Xalq şairi Hüsyen Arifin 1966-cı ildə Bakı şəhərində, Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı tərəfindən kütləvi tirajla (15000) işıq üzü görən “Yollar və xatirələr” şeirlər və poema kitabından seçilib.
Zimistanla etmə oyun, Qar-borana çəkmə boyun, İki inək, beş də qoyun, Artıq varsa, itir, gülüm.
Haqq sözümə baxsan, əgər Belə zəhmət çəkmə hədər. Bağbanı ol alma becər, Bağ sal, bağça bitir. gülüm.
Qorxma yaza çıxar arıq, ŞƏMŞİR, Haqqa ümidvarıq, Yorularsan, ac qalarıq, Kim bişirər fətir, gülüm?!
*Bu şeir Əməkdar mədəniyyət işçisi, Ustad şair Aşıq Şəmşirin 1980-ci ildə Bakı şəhərində “Yazıçı” nəşriyyatı tərəfindən işıq üzü görən “Şeirlər” kitabından seçilərək götürülüb.
Həsrətimin qatar-qatar kərvanı başdandımı?! Ürəyim yaman döyünür, yoxsa təlaşdandımı?! Uzaq illər yaxın gəlməz haraylasam, yüz dəfə, Xatirələr unudulur yaddaşdan, huşdandımı?!
Daha ömür dağlarıma yavaş-yavaş çən düşür, Lalə, nərgiz uzaqlaşır, bənövşələr gen düşür. Zaman məni tez qocaldır, saçlarıma dən düşür, Bilmirəm qəmdən, qəhərdən, yoxsa ki, yaşdandımı?!
Bir sonanın həsrətindən dərdim dərdə calandı, Könlüm evi şəhərlərdən daha betər talandı, VƏTƏNOĞLU atəşlərə qalam-qalam qalandı, Zalım qızı dönüb baxmır ürəyi daşdandımı?!
*Bu şeir şair Bəhmən Vətənoğlunun 2019-cu ildə Bakı şəhərində işıq üzü görən “ALLAH eşqi ilə” adlı şeirlər və poemalar kitabından seçilərək götürülüb.
Torpağın ətrini fikirləşəndə, 
