Blog

Hacı Cəfər həkim Quliyevlə bağlı yayılan yanlış, araşdırılmamış söz-söhbətdən anladım ki, deyəsən bu münasibətdə olanlar ali dərəcəli cərrah, özü-öz üzərində cərrahiyyə əməliyyatı aparan (dünyada1-2 belə nümunə var), bu günə qədər minlərlə təmənnasız cərrahi müdaxilələr edən, minlərlə insanı yenidən həyata qaytaran, minlərlə insanın ümid və pənah yeri olan bu dəyərli insan haqqında yetərincə məlumatlı deyillər. Ona görə də bu müdrik insanın siqaretin zərərlərindən bəhs edən “Tüstü də var ocaq söndürür” kitabına yazdığım ön sözü dəyərli oxuculara təqdim edirəm.
Məsləkdaşlarıma da üz tutub deyirəm: hər hansı bir informasiyanı yayarkən, diqqətlə araşdırın, həqiqəti axtarıb tapın, vicdanınızin səsinə qulaq asın, yüngül reytinq dalınca qaçmayın.

Giriş

Bir neçə il bundan əvvəlin söh­bətidir. Azərbaycan ədəbiy­yatının və mədəniyyətinin böyük dostu və cəfakeşi, minlərlə insana yenidən həyata qayıtmağın sevincini bəxş etmiş, tanınmış həkim-cərrah Hacı Cəfər Quliyevlə söhbət əsnasında dedi ki, bacıoğlu, mənim «Tüstü də var ocaq söndürür» kitabımı nə zaman çapa hazırlayırıq? Dedim ki, Hacı, nə zaman uyğun görsəniz, mən hazır. Qeyd edim ki, Hacı Cəfər həkimlə bizim bu qəbildən bir neçə iş birliyimiz olub. Hər biri də çox uğurlu alınıb və oxucular tərəfindən sevilən kitablar­dan olub. Bu sıraya Azər­baycan poezi­yasının sönməz günəşi, ustad şairimiz Məmməd Araza həsr olunmuş «Haq­qın var yaşamağa» və «Bu da belə bir ömürdü»… kitab­larını, görkəmli aka­demik, dünya şöhrətli rentgenoloq-alim Rəhim Rəhimova həsr olunmuş «Ordubad­dan doğan günəş» (I və II nəşrlər) və Sumqayıt səhiyyə­sinin bü­növ­rəsini qoyanlardan biri, Sum­qa­yıtda və onun hüdud­larından kənar­da hamının tanıdığı mərhum həkim-cərrah İzzət Sadıxova həsr olunmuş «Burdan bir loğman köçdü» kitab­larını daxil etmək olar….
Hamının maraq dairəsində olan kitab
Açığını deyim ki, «Tüstü də var ocaq söndürür» kitabının çapa hazırlanmasını mən də səbirsizliklə gözləyirdim. Çünki bu kitab bəşə­riyyət üçün qarşısıalınmaz bəlaya, milyon­larla insana fəlakət gətirən faciəyə çevrilmiş, bütün pis əməl və vərdiş­lərin nüvəsi sayılan siqaretə və bu bəladan qurtuluş yollarının göstəril­məsinə həsr olunmuşdu. Kitabın adını ən uğurlu tapıntılardan biri kimi dəyərləndirirəm: «Tüstü də var ocaq söndürür». Normalda biz tüstünün ardınca ocağın bir az da gur yana­cağının şahidi olmuşuq, ancaq bu tüstü o tüstülərdən deyil. Bu tüstü hər il dünyada mil­yonlarla ocağı sön­dürür, milyon­larla ananı balaya, bacını qardaşa, gəlini ömür-gün yoldaşına həsrət qoyur. Bu elə bir tüstüdür ki, insanı cəmiyyətdən tamamilə təc­rid etmirsə də, ətrafın­dakılar ara­sında arzuolunmaz şəxsə çevirir.
Bir haşiyə
Hacı Cəfər həkim hələ sovet höku­mətinin qılıncının dalının da, qaba­ğının da kəsdiyi bir vaxtda Sum­qa­yıtdakı mövcud ekoloji faciə ilə bağlı müxtəlif nüfuzlu mətbu orqanlarda silsilə məqalələr dərc etdirmiş, Sumqayıtın harayını bütün dünyaya yaymış, zəhərli kimya zavodlarının Sumqayıta o dövrdə SSRİ kimya naziri, milliy­yətcə erməni Kostantov tərəfindən planlı şəkildə bilərəkdən zəhərli kimya zavodları Azərbaycana yö­nəldilmişdi. Bununla da o Azər­bay­can xalqına qarşı kim­yəvi genosid siyasəti yeritmişdi. Buna etiraz əlaməti olaraq o zaman Hacı Cəfər həkim “Gənclik” jurna­lında “Cəhən­nəm” adlı geniş məqalə ilə çıxış etmiş və bu məqalədəki tutarlı faktlar “Azadlıq” radiosunun əməkdaşı Mirzə Xəzər tərəfindən 3 gün dalbadal bütün dünyaya bəyan edilmişdi. Mən deyərdim ki, bu gün Sumqayıtdakı zə­hərli və zərərli sə­naye müəssisələrinin bağlanma­sında, Sumqayıtın nəinki Azər­baycanın, eyni zamanda re­gionun ən gözəl və ekoloji cəhət­dən təmiz şəhərlərindən birinə çevrilməsində, mən deyərdim ki, Hacı Cəfər həkimin həyəcan təbilinin də özünəməxsus rolu və payı olmuşdur.
Yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi, illər yormuş həkim-cərrah Hacı Cəfər Qu­liyev yarım əsrdan artıq bir müd­dətdə şəfalı əlləri və cərrah bıçağı ilə minlərlə insana həyat bəxş etmişdir. Çox ürəkaçan və qürurverici haldır ki, həkim-loğman, şəfalı əlləri ilə bərabər müdrik məsləhətləri, orta və ali mək­təblərdə, müxtəlif idarə və müəssi­sələrdə siqaretin törətdiyi fəsadlarla bağlı təbliğat və təşviqat kampa­niyaları ilə minlərlə insanın bu bəla­dan uzaq durma­sına nail ol­maqla tə­mənnasız onları ölümün cay­nağından çəkib qur­tarmış və saysız-hesabsız ailələrə sevinc bəxş etmişdir.
Mənə həvalə olunmuş missiya
Hacı Cəfər həkim Məşədi Əsəd oğlu Quliyevin “Tüstü də var ocaq sön­dürür” kitabının redaktoru oldu­ğundan və ön söz yazmaq mənə həvalə olunduğundan, kitabı bir neçə dəfə oxumalı oldum. Açığını deyim ki, kitab o qədər diqqətimi çəkmişdi ki, hər oxu­nuşda yeni və maraqlı nələrsə ta­pır­dım özümçün. Kitabı vərə­qlə­yən hər bir oxucu görəcək ki, bu kitab adi publisistik kitab deyildir. Bu kitabı siqaret haqqında indiyə qədər yazıl­mışların məcmusu da adlandırmaq olar. Çünki bu ki­tabda siqaretin yaranma və dünya ölkələrinə yayılma tarixi haqqında müfəssəl məlumat, siqaretin tərkibində olan 4 minə yaxın yaxın zəhərli kimyəvi maddənin tərkibi və törətdiyi fəsadlar haqqında geniş elmi izahat verilir. Həmçinin il ərzində siqaretin yaratdığı bu və ya digər xəstəliklərdən ölənlərin statis­tikası aparılır, tütün və tütün məmu­latlarının dünya ölkə­lərinə və xalq­larına bəxş etdiyi bədbəxtliklərin, fəlakətlərin mən­zərəsi göz önündə canlandırılır və bu müthiş bəladan qur­tulmağın yolları tövsiyə şəklində oxucuların nəzərinə çatdırılır.
Bu məsələdə ömrünün 50 ildən artığını təbabət elminə həsr edən, insanların yenidən həyata qayıt­maları üçün gecəsini gün­düzünə qatan Hacı Cəfər həkim Quliyevin uzun müddətli tarixi və elmi araş­dırmaları köməyinə çatmışdır. Kitabın dili aydın və rəvan­dır. Ona görə də yorucu deyil. Oxucu kitabı bir nəfəsə oxuyub başa çat­dırmaq istəyir. Kitabda çoxlu tutarlı faktlara istinad edildiyindən, həmçinin olmuş hadi­sələrdən ibarət heka­yətlərə yer ayrıl­dığından həmişə ma­raq dairəsində olur. Müəllif siqaret çəkmənin bəşəri bir bəla olduğunu, hər il bu bəladan milyonlarla insanın dünyasını dəyiş­diyini, minlərlə körpə­nin bu bəlanın törətdiyi fəsadlar nəticəsində şikəst dünyaya gəldiyini ön plana çəkir, siqaret çəkənlərin özləri ilə bərabər ailə üzvlərini də, ətrafındakı insanları da bu şeytan əməlinin bəlasına mübtəla etdiklərini vurğulayır.
Kitabda Azərbaycanda tütünçü­lüyün bölgələr üzrə inkişafına xüsusi diqqət çəkilmiş, bu inkişaf kitabda yer almış statistik gös­təricilərdə öz əksini tapmışdır.
1985-1995-ci illər ərzində Bakının və respublikamızın digər iri şəhər­lərinin küçələrini bəzəyən allı-güllü reklamlara xüsusi münasibət bildirən və hələ o illərdə çəkdirdiyi bu reklam lövhələrinin şəkillərini də kitaba daxil edən müəllif, bu reklamların kimlə­rinsə əli ilə xalqımıza qarşı yönə­l­dilmiş planlı bir zəhərləmə siyasəti olması qənaətindədir.
Bu gün dünya ekoloji böhrandan, ekoloji tarazlığın pozul­masının əmələ gətirdiyi fəlakətlərdən danışır. Müəllif qeyd edir ki, siqaretin insan orqaniz­minə vurduğu zərbə digər ekoloji fəsadların törətdiyi bəlalardan heç də geri qalmır. Əgər hər 10-12 sani­yə ərzində bir nəfər siqaretçəkmə nəti­cəsində əmələ gələn hər hansı bir xəs­təlik nəticəsində dünyasını dəyi­şirsə, görün bu bir ay ərzində, bir il ərzində nə qədər insanın həya­tını itirməsi deməkdir.
Münasibət
“Tüstü də var ocaq söndürür” ki­tabına Azərbaycan Milli Elmlər Aka­de­miyasının həqiqi üzvləri mərhum akademiklər Budaq Budaqov və Rəhim Rəhimovun, akademik Böyük­kişi Ağayevin, Azərbaycan Milli Elimlər Akademiyasının müxbir üzvləri profes­sorlar Mustafa Salaho­vun, Yavuz Rüstəmovun və Firudun Məm­mədovun rəy verməsi bu ki­tabın böyük əhəmiyyət kəsb etmə­sindən xəbər verir.
Hacı Cəfər həkim Quliyevin «Tüs­tü də var ocaq söndürür» kitabı vətən, millət sevgi­sindən qaynaq­lanan vətəndaşlıq qayəsi ilə yazılmış bir kitabdır. Yuxarıda da qeyd etdiyim kimi, bu adi bir kitab deyildir. Bu bütün dünya xalqlarını bu bəla ilə mübarizədə əlbir olmağa səsləyən bir həyəcan təbilidir. Müəllif bəşər övladının özünü öz əlləri ilə ölümün cay­nağına atmasını heç cürə anlaya, həzm edə bilmir və bunu Allaha – ulu yaradana asi olmaq kimi dəyər­ləndirir. Çünki müqəddəs kitabımız «Qurani-Kərim»də, həmçinin digər müqəddəs kitablarda özünə bilərək­dən qəsd etmək, özünü bilərəkdən ölümə sürükləmək ən böyük günah­lardan sayılır. Müəllif qeyd edir ki, siqaretə aludəçilik insanları o vəziy­yətə gətirib çıxarır ki, mütəmadi olaraq dünya dövlətlərində siqaretin qiyməti insanların büdcəsinə təsir edəcək qədər artsa da, bu bəlaya meyl nəinki azalmır, hətta bir az da artır. Siqaretə bu dərəcədə meyl­liliyin, nəha­yətdə bəşəriyyətin faci­əsinə gətirib çıxaracağı şəksizdir. Çünki il ərzində milyonlarla insanın siqaretin törətdiyi bu və ya digər xəstə­liklər­dən dünyasını dəyişməsi, bir bu qədər də insanın əlil olması, bir bu qədər də insanın dünyaya şikəst doğulması, nəhayətdə bəşə­riy­yətin cılızlaşmasına və sivili­zasiyanın məhvə məhkum olmasına gətirib çıxaracaqdır.
Müəllif Azərbaycanda siqaret inhisarının xarici şirkətlərin əlində olmasını da respub­likamızda siqaret çəkməyin geniş yayılmasını şərtlən­dirən amillərdən biri hesab edir. O vətəndaşlıq qayəsindən çıxış edərək res­publika rəhbərliyinə, şəhər və rayon başçı­larına, məktəb direk­torlarına, təlim-tərbiyə ocaqlarının rəhbərlərinə, valideynlərə müra­ciət edir. Siqaretə qarşı mü­barizədə onları sağlam gələcəyimiz naminə əlbir olmağa çağırır.
Tanrı bəxşişi
Qeyd etdiyimiz kimi Hacı Cəfər həkim bu kitabı yazarkən ancaq və ancaq millətin sağlamlığını, saba­hımızın qurucuları olan gənclərin sağlam mühitdə və sağlam ruhda böyümələrini, gümrah, problemsiz ailəyə sahib olmalarını fikirləşib. Şan-şöhrət, ad-mənsəb xülyasına düşməyib. Çünki Hacı Cəfər həkim bütün ömrü boyu insanların sağ­lamlığı keşiyində təmannasız dayan­dığından, gecəsini gündüzünə qata­raq ondan şəfa diləyənlərin ümid­verici və bəzən də yalvarıcı baxış­larını doğrultmaqla məşğul oldu­ğundan, heç şöhrət haqda fikirləş­məyə vaxtı da olmayıb. Ancaq Allah-təala hər şeyi görən və biləndir. Ulu tanrı edilən təmənnasız yaxşılıqları əvəzsiz qoymayib. Elə məhz bu sadalananların nəticəsidir ki, bütün məqam­larda şöhrət özü gəlib Hacı Cəfər həkimi tapıb.
Bu loğmanlar loğmanına, bu alilər alisinə Allah-təalanın lütf etdiyi özəllikləri aşağıdakı kimi sistem­ləş­dirsək, ən doğrusunu etmiş olarıq.
Hacı Cəfər həkim Quliyev:
– böyük ürək sahibidir, hamının sevincinə sevinən, kədərinə kədərlənən bir insandır. Ömrü ağrı-acı əhatəsində keçsə də, heç kimə ağrı-acının nəsib olmasını istəməyib;
– vətən, millət, yurd-yuva sevda­lısıdır. Və­tə­nin ən çətin mə­qam­larında, Qarabağ müha­ribəsinin odlu-alovlu günlərində təmənnasız yardımını el-obadan əsirgəməyib. Vətənin dərdlərinə aşıyan, vətənin dərdlərini ürəyində daşıyan bir vətən oğludur.
– müqəddəs Məkkə ziyarətinə gedərək Hacılıq titulu qazanan və bu titulu şərəflə daşıyan bir iman əhlidir.
– Azərbaycanın poeziya günəşi, dünya poeziyasının sönməz ulduzu, ustad Məmməd Arazla yarıməsrlik bir dövr ərzində dostluq və qardaşlıq edən, onun həyatının ən çətin mə­qam­larında həyanı olan, yaşamasına stimul verən bir ürək dostudur (Hacı Cəfər həkim Quliyev bu illər ərzində Məmməd Arazın xəstəliyinin kəskinləşdiyi dönəmlərdə 3 dəfə ustad sənətkara öz qanını köçürmüşdür).
– Azərbaycan ədəbi mühitində özünə­məxsus dəsti-xətti olan, 5 kitabın, yüzlərcə bir-birindən maraqlı elmi və publisistik məqa­lənin, çoxlu sayda müxtəlif səpkili şeirlərin müəllifi, Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər Birliklərinin üzvü olan urvatlı bir qələm adamıdır.
– çoxillik səmərəli fəaliyyətinə və təmənnasız xidmətlərinə gö­rə möhtərəm Prezidentimiz İlham Əliyev tərəfindən “Şöhrət” or­deni ilə təltif edilmişdir, səhiyyə əlaçısı və ali dərəcəli həkim-cər­rahdır. Ən əsası isə minlərlə insanın sevgi və sayğısını qazan­mış, minlərlə insanın qəlbində möhtəşəmlik taxtı-tacını qurmuş, res­pub­likamızın hansı rayoununa, hansı qəsəbəsinə, hansı kən­dinə yolunu salsa, ayağının altında qurbanlar kəsilə bilə­cək bir izzət sahibidir… Bunlar hələ harasıdır ki…
Sadaladığım və sadalamadığım bu qədər məziyyətlərə, bu qədər yüksək keyfiyyətlərə sahib olmaq Allah-təalanın bəxş et­diyi ən böyük mükafat deyilmi?
Nəticə
Hacı Cəfər həkim Quliyevin qəlbi bu gün də gənclik sevdası, ya­şamaq, xalqın sağ­lamlığı keşiyində dayanmaq, yazıb-yarat­maq, köməksizə kömək, dayaqsıza dayaq olmaq eşqi ilə döyü­nür. Bu döyüntü bir sinfoniyaya çevrilərək, dalğa-dalğa bütün məm­ləkəti dolaşır, mən varam, mən həmişə sizinləyəm, bütün mə­qam­larda mən sizin yanınızdayam deyir.
Biz də bu Dədə Qorqud yadigarına, el loğmanına, kimsəzizlər dədəsinə Allah-təaladan möhkəm can sağlığı, uzun ömür, prob­lem­siz ömür-gün ar­zulayır, “Tüstü də var ocaq söndürür” kita­bı­nın düşərli və insanların bu bəşəri bəladan qurtulmasına vəsilə ol­ma­sını arzu edirik.

Rafiq ODAY,
Əməkdar jurnalist.

“Gənc Ədiblər Məktəbi”nin müdavimi, AYB və AJB üzvü,
Prezident təqaüdçüsü, Gənclər müfakatçısı

Həyatın maraqlı müqayisələri var. Bir-birindən çox uzaqda olan iki insanın bənzərliyi kimi. Mənə elə gəlir ki, bu an mənim Gəncədə oturub hiss etdiyim təəssüfü Bakıda da Şəlalə Pənah yaşayır. “Mənim kitabxanam”-deyib ürəklə bəhs etdiyim bir məkan yoxdur, amma “mənim kitablarım”-deyə biləcəyim varidatım az deyil. A4 ölçülü kağızların mağazaya boşaldılandan sonra atılan qutularından bəlkə də iyirmi dənəsi ağzınacan dolu kitabla boş bir otaqda. Və elə boyumdan böyük arzum var ki, bir gün divarboyu kitab rəfim olacaq və mən də o kitabları səliqəylə düzəcəyəm, istədiyim zaman hansı lazımdısa, asanca əl atıb götürə biləcəyəm. Boyumdan böyük ona görə deyirəm ki, bu arzuya əlim çatmır. İllərdir yüz kərə “hoppandım”, iki yüz kərə “əl uzatdım”, sayını uzatdığım dəfələrdə ayağımın altına bütün bacarığımı qoyub yuxarı dartındım, amma əlim çatmadı. Bax, bu hissləri eynən Şəlalə Pənahın da öz kitablarına baxıb yaşadığını düşünürəm.
Netbuku qarşıma qoyduqda Mücirrəddin Mübarizoğlunun mənə göndərdiyi “Xatirədir səndən mənə göz yaşı” adlı kitabı haqda yazmaq istəyirdim, amma, Şəlalə Pənahdan bəhs etdim. O qız da gözəl şairdi.. “Masal şehir”i yazan şair.
Mücirəddin isə müasir ədəbi gənclikdə Şəlalədən çox fərqli obrazdı mənim üçün. O, bir təbiət sevdalısıdır. Onun kitabını əlimə alınca dilimdən süzülən bu sayaçı sözləri oldu:

Nənəm, a narış qoyun,
Yunu bir qarış qoyun.
Nənəm səndən küsübdü,
Südü ver, barış, qoyun.

Mücirəddinin şeirlərinin əksəriyyətində mütləq belə bir səmimilik və saflıq vardır ki, adamı özünün yaşadığı zamanlardan çox öncəyə, Bəy İnalın atının nalından çınqı qopduğu çağlara aparır. Orda, sanki, hər şey fərqli görünür. Bəlkə də, heç Bəy İnalın vaxtında da bir qoyuna “narış” demirdilər. Axı, qoyun narıncı rəngdə olmur. Vallah, olmur. Mən dördüncü sinifdə oxuyanadək quzu sırasına da getmişəm, qoyun da otarmışam, keçinin arxasınca meşənin sıx yerindən keçib talaya da çıxmışam. Amma, heç narıncı qoyuna rast gəlməmişəm. Demək ki, ulularımız “narış qoyun” deyərkən o qoyunu əzizləmiş, ona öz mehrlərindən pay ayırdıqlarını, bərəkətini qutsal tutduqlarını belə ifadə etmişlər.
Mücirəddinin şeirlərində bu xalq dilinin saflığı elə gözəl şəkildə verilib ki…Qaradamın atması kimi atılıb, çatması kimi elə çatılıb ki, adam az qalır, elə əlini göylərə aça. Deyə ki, “Ay İlahi, bərəkətinə qurban olum yaratdığının, kəramətinə min şükür!” Mücirəddinin müraciət etdiyi obrazı qoyuna bənzətməsi heç də o demək deyildir ki, bu xalq ədəbiyyatından bənzətmədir. Əsla! Bu, Mücirəddinin xalqın özünün tarixindən, yaşamından, beyninin bir küncündə saxladığı gələnəksəl yaddaşın izlərindən ustalıqla, çöl şairi kimi bəhrələnməsidir:

Dəli qoyun kimi üstümə gəlmə,
Qaşın var demədim gözünün üstdə.

Mücirəddinin kitabında misra-misra getdim mən kənd həyatına. Orda da dinc durmadım, heca-heca yaddaşımı qurdaladım, bulağa getdim, moruq kolunda əllərim cızıldı, gölməçələrdə çömçəquyruq daşlayıb suyun durulmasını gözlədim… Və döngənin başında al-əlvan geyimli bir dəstə qıza rast gəldim. Yolotu yığmaqdan gəlirdilər Xəndəyin başından. Döngənin başında ürkəkcəsinə dayanıb bitməyən söhbətin bir epizodunu sonlandırmaq istəyirdilər. Hərənin baxışları öz ata evinin çəpərini dolanırdı. Doğma qonaq olduqları evdə. Bu qonaq məsələsini də Mücirəddin yadıma saldı:

Qızlar qonaqdılar ata evində.

Bax, bu bir misrasıdı çöl şairinin… Başqa birində isə bu qızlardan birinə yalvarış dolu hikkə göndərir:

Sonuma çıxan qız, yoluma çıxma!

Yaxud:

Yetim qoyma, ələ baxan olmasın,
Küçə-küçə dolandırma bu eşqi.

Gənc şairin saz sevdası da ayrı cürdü. “Haqq aşiqi” deyilən o inam yaşasaydı, əminəm ki, bunu məhz Mücirəddinə aid etmək olardı. Onun ürəyindəki tüm yanğıları, arzuları, təpəri sazla dilə gətirməsi məni bu fikrə gətirdi. Mücirəddin deyir ki:

Al sazını, “Kərəmi” çal, dərd oxu!

***
Bağlayıb özünə “Sarıtel” məni,
Canımdan keçərəm saz havasına.

Sonra sevdiyiylə əhd-peyman bağlayır: “Neçə aşıq toyumuzda çalmalı!”. Bütün bunlardan ötədə onun sazla bağlı nəziri də var:

Qarabağda aşıq bir “Cəngi” çala,
Vallah, ürəyimi, verərəm şabaş.

Mücirəddin Mübarizoğlu, bax, belə şairdi. Sarı-boz çöllərin şairidi, o çöllərin yaraşığı olan tərəkəmə elatının oğludu. Güman ki, o, hərəsinə bir ad qoyub əzizlədiyi quzularını da şeirlə, nəğməylə örüşə ötürür.
Mücirəddinin yaradıcılığında xalqın “öz” anlamı olduğu kimidir-bəzəksiz, saya rəngli, dodağında söyləmələr, baxışında əzizləmələr. Kitabda rast gəldiyim divani, müsəddəs, müxəmməs, dodaqdəyməz kimi şeirlər bu səbəbdən məni təəccübləndirmədi. Mən el dilində yazan çöl şairindən elə bunu da gözləyirdim. Axı, bunu o, özü demişdi ki:

Cismən ölsə, ruhən ölməz,
El dilində yazan şair.

(Gəncə)

İnsan ömür kitabına yazılan hər ili bir cür əzizləyir. Düzdür, bəzən kimsə, hardasa ömründən müəyyən zaman kəsiyini sinif otağındakı lövhəyə yazılmış səhv misal kimi silmək istəyir. Lakin, bu silinməyi arzulanan zamanlar heç vaxt bir il qədər möhtərəm ola bilməz. İllər haqqındakı fəlsəfəyə məni kökləyən dayandığım pillələrdi. Azərbaycan Dövlət Aqrar Universitetinin pillələri. Ömrümün neçə ilini bu pillələrdə addımlayaraq möhtərəmliyə çatdırmışam, onu hesablamaq istəyirəm. Tələbə kimi ürkəkcəsinə çıxdığım pillələri müəllim olaraq şəstlə addımlayacağam deyə düşünmüşdüm bu təhsil ocağına dərs deməyə gələndə. Lakin, olmadı… İllərin qoynunda oxşayaraq böyütdüyü həyəcanlar məni tərk eləmədi. Bu gün də sinif otağının qapısını çəkinə-çəkinə açıb içəri girirəm. Tələbələrin üzündəki mənə tanış ifadələr də illərin o üzündən bəri köhnə və dəfələrlə oxuduğum kitab kimi qarşıma çıxır. Onların hər dərs qabağı, hər imtahan öncəsi yaşadıqları dilsiz-ağızsız titrəyişlər bir müəllim kimi məni də doğma universitetin açıq pəncərələrinə doğru “qovur”. Burda, açıq pəncərədən görünən həyətdəki ağaclarla da doğmalaşmışıq artıq. Bura mənim dünyamdır…
Azərbaycan Dövlət Aqrar Universiteti (ADAU) ötən il Təhsil Nazirliyinin “İctimai təşəbbüslərin dəstəklənməsi” layihəsi çərçivəsində “Azərbaycandan kənarda təhsil almış məzunlar” təşkilatının hazırladığı “Azərbaycanda ali məktəblərin reytinq cədvəli”nə əsasən Gəncə şəhərində yerləşən ali məktəblər arasında birinci və respublikada fəaliyyət göstərən universitetlər arasında yeddinci yerə layiq görüldü. Mənsə, düşüncəmdə və uğurlarımda başqa bir cədvəl yaratdım; həyatı tanımağımda, elmin uşaqkən mənə keçilməz görünən yollarında inamla addımlamağımda, bu gündən sabaha gedən cığırın başındakı naməlumluğu yenib aydın fikirlərlə müəllim ömrü yaşamağa başlamağımda, tələbələrimin hər birindən gördüyüm dostyana ərki, qarşısında gözlərimi dörd açıb bildiyindən bir damcı “oğurlamağa” cəhd etdiyim professor-müəllim kollektivinin bir üzvü olmağımda hansı zamana və məkana minnətdar olduğumun cədvəli. İçimdəki bu şükranlıq duyğusuyla baxışlarım yenə “Azərbaycan Dövlət Aqrar Universiteti” yazılmış lövhədə qərar tutdu. Mənim ömrümün bundan sonrakına ürəklə addımlamağımı qazandığım zamanım və sevimli məkanım elə buradır!
Hər il, müntəzəm olaraq keçirilən dövlət əhəmiyyətli tədbirlərdə, tarixi günlərin, milli bayramların qeyd edildiyi vaxtlarda da hələ tələbə vaxtından aktiv iştirakçı olmuşam. Bu, doğma universitetimin mənə üzüyuxarı addımladığım pillələrinin ərməğan etdiyi özgüvən duyğusudu. İllər sevimli məkana kürəyini söykəyib bu özgüvənimi də böyütməyi bacarıb. Ona görə də bu gün universitetimizdə keçirilən istər elmi konfranslarda, istər tarixi günlərə, istərsə də Azərbaycan tarixinə öz ömrüylə şan qatmış mütəfəkkirlərimizin, şairlərimizin, incəsənət xadimlərimizin yaradıcılığına həsr olunmuş tədbirlərdə tələbələrin aktivliyi məni sevindirir. Bu gün ADAU məcazi mənada “həyatın qoynuna atılmış” tələbənin özünü tapmasında, hərtərəfli inkişafında əsl imkandır. Universitet öz qapılarını taybatay açır, tələbəni qayğıyla qoynuna alır, ona doğru yolu göstərir, üstəlik, onun nəyi bacarıb-bacarmadığını, nəyi istəyib-istəmədiyini də dostcasına anlamağa çalışır. Tələbələrin fərdi bacarıq və istedadlarının üzə çıxarılması üçün təşkil olunan musiqi, şeir saatları, rəsm sərgiləri aqrar sahədə mütəxəssis olmağı hədəfləyən gənclərin asudə vaxtının səmərəli təşkili ilə yanaşı, onların mənəvi rahatlığını da təmin edir. Yeni tikilmiş yataqxanada olan trenajor zalı, tennis otağı tələbələrin dərsdənkənar maraqlarına uyğun olmaqla, onların fiziki sağlamlığına da xidmət edir. Şahmat isə ali tədris müəssisəsinin tələbə və müəllimlərinin əksəriyyəti tərəfindən sevilir, yüksək intellekti formalaşdırır. Hər il keçirilən məzun yarmarkası isə tələbələrin diplom alandan sonra işlə təmin olunmasına hesablanıb. Hətta, universitetdə, quşçuluq, balıqçılıq tədris mərkəzində tələbələrə təhsilini davam etdirə-etdirə işləmək imkanı da yaradılmışdır.
İl ərzində respublikamızın müxtəlif rayon və bölgələrində istehsalat təcrübəsi keçən tələbələrin təkcə nəzəri biliklərlə yox, praktiki işlərlə də tanışlığı onların gələcəkdə yaxşı mütəxəssis olmasının zəminidir. Universitetimizin Beynəlxalq əlaqələr şöbəsi isə tələbələrin xaricdə təhsil alması üçün böyük işlər görür. Eyni zamanda, xarici ölkələrin vətəndaşı olan tələbələrin təhsili üçün də şərait yaradır.
ADAU-ya, həmçinin, 2015-ci ildə “Azərbaycan universitetləri” facebook səhifəsi tərəfindən 2014-2015-ci tədris ili üçün keçirilən “ən yaxşı universitet” sorğusunun qalibi və “ən yaxşı rektor” diplomu təqdim olunub. Bəli, Ən Yaxşı Rektor! Professor İbrahim Cəfərovun tələbələr üçün etdikləri onun “ən yaxşı” statusuna layiq görülməsinin səbəbidir. İmtahan sessiyasından sonra əlaçı tələbələrin istirahətinin, gəzintilərinin təmin olunması da başqa tədris əhəmiyyətli məsələlər kimi birbaşa rektorun nəzarətindədir. “Şəffaf universitet” kimi də şöhrətlənmiş ADAU-da tələbələr imtahan bitən kimi nəticələrlə tanış olmaq imkanına malikdir. Altı korpusun hər birində tələbələr aqrar biliklərə həm nəzəri, həm də praktiki cəhətdən yiyələnməklə imtahanlara yüksək səviyyədə hazırlaşırlar.
Təbii ki, tələbələrin hər birinin tələsik addımlarla yüyürüb qapısını gözüyumulu açdığı bir məkan da kitabxanadır. 600 mindən çox kitabla təmin olunmuş əsaslı kitabxanada dərsliklərdən və elmi kitablardan əlavə tələbələrin asudə vaxtlarında sevərək vərəqləyə biləcəkləri milli və dünya ədəbiyyatı tarixinin inciləri də vardır. Kitabxana, eyni zamanda, birbaşa internetə çıxışı olan kompyuterlərlə də təchiz olunmuşdur. Tələbə, yaxud, müəllim istənilən an kompyuterin qarşısında əyləşərək elmi-texniki inqilablar və yeni kəşflər, nəşr olunan kitablarla gecikmədən tanış ola bilər. Əlbəttə ki, bir müəllim kimi kitabxana mənim üçün də maraqlı məkandır. Bir aqromühəndis kimi bu gün yaşadığım ömrün hər günü üçün ADAU-ya minnətdaram. Və bir müəllim kimi bildiklərimin hamısını tələbələrimə öyrətməyə can atdıqca ömrümə yeni bir anlam qatdığımın fərqindəyəm. Axı, rektorumuz demiş: “Hər birimizin əvəzedicisi olmalıdır”.

Azərbaycan Dövlət Aqrar Universitetinin müəllimi

Onun fəaliyyəti haqqında müxtəlif qəzet və jurnallarda bir sıra məqalələr dərc olunub. Hər dəfə bu yazıları oxuyanda düşünmüşəm ki, ömrünü xalqın övladlarının tərbiyəsinə, təhsilinə həsr edən bu ziyalı xanımın böyüklüyünü ifadə etmək üçün təkcə sözlər kifayət etməz. Analarımızı müqəddəs edən onların təmənnasız məhəbbətidir. O məhəbbət ki, bizə həyat bəxş edir, bizi yaşadır.
Sona xanım Məmmədova Sumqayıt şəhər humanitar və təbiət təmayüllü “İstedad” liseyində ibtidai sinif müəllimi işləyir. Sona xanımı tanıyanlar onun özünəməxsus nitq mədəniyyətinə, qüruruna, səmimiyyətinə, vətənpərvərliyinə yaxşı bələddirlər. İbtidai sinif şagirdlərinin öz müəllimlərinə bənzəmək istəyi müəllimin şəxsiyyətindən, məhəbbətindən irəli gəlir. Elə Sona müəllimənin sinfində təhsil alan şagirdlərin dili ilə desək, onların müəllimələri heç kəsə bənzəmir.
Sona müəllimə ilə söhbətim olduqca səmimi alındı. Müsahibə vaxtı valideynlərin gəlişi, onların müəlliməyə dikilən hörmət dolu baxışları, şagirdlərin gözlərindəki sevinc qığılcımları çox söz deyirdi. Sona müəllimə böyük bir fəxrlə onlara baxaraq, “şagirdlərim mənim həyatımın davamıdır. Bilirəm ki, bu gün pöhrələnən körpə fidanlar sabahın alimləri, həkimləri, zabitləri, müəllimləri, sənətkarları olacaqlar. Mənim üçün ən böyük mükafat ilk növbədə onların sağlamlığı, nailiyyətləri, xoşbəxtliyidir. Yaxşı mütəxəssis olmaq üçün ilk növbədə yaxşı insan olmaq gərəkdir. Ona görə də müəllim çalışmalıdır ki, ilk növbədə şəxsiyyət formalaşdırsın” – deyirdi.
Qarşımda məktəbdə keçirilən müxtəlif tədbirlərdən, açıq dərslərdən Sona müəllimənin şagirdlərinin şəkilləri, şagirdlərin müəllimlərinə yazdığı məktublar, inşalar, albomlar, ürək sözləri var. Sona müəlliməyə verilən saysız-hesabsız sertifikatlar, fəxri fərmanlar onun necə işlədiyini əks etdirən faktlardır. Amma danılmaz bir fakt da odur ki, bu gün Türkiyədə, İspaniyada, o cümlədən digər xarici dövlətlərdə, respublikamızın müxtəlif ali təhsil ocaqlarında, xüsusilə ADA-da təhsil alan tələbələrin sırasında bir vaxt Sona xanımın dərs dediyi şagirdlər də az deyil. Onlar hər yerdə ilk müəllimləri Sona Məmmədovanın adını böyük iftixarla çəkirlər. Sona müəllimə bütün buraxılış siniflərini sevgiylə, hörmətlə xatırlayır, xüsusilə liseydəki ilk sinfini uğurlarının təməli hesab edir. Həmin sinif ki, bütün şagirdlər yüksək nəticələr əldə etmiş, ali məktəblərə qəbul olunmuşlar.
Həyatda çox əziyyətlər çəksə də, liderlik, düzgünlük amalı olub Sona müəllimənin. Tanrı ona elə güc, elə bir qüvvət bəxş edib ki, işinin yorğunluğunu unudub, vaxtsız dünyasını dəyişən həyat yoldaşı Oktayın yadigarlarına – oğlu Vüsal Məmmədova, qızı Səadət xanım Əliyevaya yalnız pozitiv enerjisini bəxş edib. Hələ 6-7 yaşlarındaykən ölümün amansızlığını dərk etməyən bu varlıqlar ona yaşamaq eşqi bəxş edib. Onların gülüşləri Sona xanımın ömrünün günəşi, səhərlərinin ümidi olub. Sona xanım üçün istər işdə, istərsə də ailədə ən vacib amil tərbiyə olub. Elə bu tərbiyənin nəticəsidir ki, onun ailəsi hər zaman nümunəvi bir ailə kimi tanınır və sevilir. Övladları ailə sahibləri, məsul işçilər olmalarına baxmayaraq Sona xanım bu gün onları, nəvələri Fəridəni, Hüseyn və Oktayı eyni məhəbbətlə sevib-əzizləyir.
Hər zaman şagirdləri və valideynlər tərəfindən sevilən Sona xanım bu səmimiyyəti şagirdlərinin valideynlərinə borclu olduğunu söyləyir. Onun fikrincə valideynin, şagirdin, müəllimin əməkdaşlığı təhsildə öz effektini daha gözəl büruzə verir. Valideynlər isə övladlarına ana kimi qayğı göstərən, onların bu günü üçün deyil, gələcəkləri üçün narahat olan müəlliməni sözün həqiqi mənasında müqəddəs müəllim, əsl insan kimi sevirlər. Çünki Sona xanım təhsillə yanaşı öz övladlarına olan məhəbbətini şagirdlərinə də bəxş etməyi bacarıb, sinifdə qız uşaqlarına ağıllı, kamallı, ismətli olmaqla yanaşı, öz sözlərini deməyi bacarmaq qabiliyyətini, özlərini müdafiə etmək kimi xüsusiyyətləri, oğlanlara isə qeyrəti, hünəri, məsuliyyəti və vətənpərvərlik hissini aşılayıb.
Sona müəllimənin rəhbəri olduğu sinif artıq tədris ilini müvəffəqiyyətlə başa vurub. Ən dəcəl şagirdi Həmid, ən nazlı şagirdi Züleyxa olan sinfin bütün şagirdləri fəal və çalışqandırlar. Onları yaşıdlarından fərqləndirən daha bir cəhət – cəsarətli və inamlı olmaları diqqətimi cəlb etdi. Bir zamanlar şagirdlər müəllim və polis olmaq istəyini utana-utana bildirirdilər. Bu gün onların dünyagörüşləri, intelektual səviyyələri inkişaf etdiyindən, vətənpərvərlik tərbiyəsi onlara yaxşı aşılandığından şagirdlər hərbçi, bank işçisi, milli qəhrəman olmaq arzusunda olduqlarını böyük inamla söyləyirlər. İşğal olmuş torpaqlarımızın adları çəkiləndə şagirdlərin gözlərindən hiss olunurdu ki, onlar Azərbaycanın hər qarış torpağını ürəkdən sevirlər.
Yazdıqlarım Sona müəllimə haqqında fikirlərimin çox az hissəsidir. Ana borcu ödənməz, o da doğrudur ki, ilk müəllim də ana qədər doğma və əzizdir. Odur ki, nə anaların, nə də müəllimlərin fədakarlığının əvəzi ödənilə bilməz.
Sona xanımın əziz qohumu əməkdar müəllim Mahirə xanım Qasımovanın Sona xanım Məmmədovaya ünvanladığı şeiri sizlərə təqdim edirəm.

AY SONA XANIM

(Şeirin müəllifi Əməkdar müəllim Mahirə Qasımovadır)

Qaşların hilaldır, gözlərin qara,
Vurğunam səndəki olan vüqara.
Sınmadın, qürurla durdun ayağa,
Sonalar sonası, ay Sona xanım!

Həm ata olmusan, həm də ki, ana,
Övladlar böyütdün sən yana-yana.
Həyatın dönəcək bil, gülüstana,
Sonalar sonası, ay Sona xanım!

Almasın qəlbini nə qəm, nə kədər,
Çəkdiyin zəhmətin getməsin hədər.
Açılsın üzünə günəşli səhər,
Sonalar sonası, ay Sona xanım!

Səadətlə Vüsal sevgi payındır,
Gözəl nəvələrin bağça-barındır,
Onların varlığı sənin varındır,
Sonalar sonası, ay Sona xanım!

Mahirə qələmi alar əlinə,
Sözlərdən çələnglər taxar telinə.
Qoy yadigar olsun bu şeirim sənə,
Sonalar sonası, ay Sona xanım!

Nisə QƏDIROVA,
AYB və AJB üzvü,
“Möhtəşəm Azərbaycan” qəzetinin redaktoru

-Uşaqlar, ədəbiyyat həyatı obrazlı şəkildə əks etdirən söz sənətidir.
-Müəllim ,biz ədəbiyyat fənnini niyə öyrənirik?
-Əyləş yerinə ,sual vermək vaxtı deyil .İmkan ver dərsi izah edim.
-Müəllim ,elə dərsimizə aid sualdı da.
-”Əyləş” dedim .
Deyəsən,ədəbiyyat dərsidi. Az öncə ədəbiyyatın həyatı obrazlı şəkildə əks etdirən söz sənəti olduğunu deyən müəllim şagirdin həyata dair sualının qarşısında aciz qalır.
Ey hörmətli müəllim ,nəzərinizə çatdırıram ki ,ədəbiyyat sizin kitabdan əzbərləyib söylədiyiniz bir-iki kəlmədən ibarət deyil .Ədəbiyyat həyatın özüdür ,mənəvi paklığımız, düşüncələrimizin inkişafı ,sevinclə kədərin ,zülmətlə işığın, hicranla vüsalın qarşılaşdığı məkan ,insanlığa aparan yol ,Vətən ,ana sevgisini, böyüklərə hörməti ,sevgidə sədaqəti aşılayan fənn, daxilimizdəki səsdir həm də.
Bəli ,təsssüf ki, ədəbiyyat fənnini ,həyatın fənnini hər gün zirvədən uçuruma sürükləyən diplomlu ,lakin sözü tükənən, ədəbiyyatın mahiyyətini dərk etməyən müəllimlərimizin sayı çoxdur. Həyatın fənniylə oynamaq, fikrimcə ,xalqımızın həyatıyla oynamaqdır .
Lütfən saxlayın bu haqsız gedişinizi, vicdanınızın səsini dinləyin və məvacib xatirinə ,yalnız öz şəxsi mənafeyinizi düşünüb aldığınız ,diplomunuzla öyündüyünüz mənasız zamanları acı bir xatirə kimi yaddaşınızda saxlayın və gedin, uzaqlaşın bu işdən, sizin təhsil almağa ,öyrənməyə ehtiyacınız var .Siz öyrədə bilməzsiniz, məhv etməyin bu xalqı ,məhv etməyin bu milləti ,gəncliyimizi məhv etdiyiniz, saxta diplomlarınızla öyündüyünüz zamanlar geridə qalsın. Öyrənmək heç vaxt gec deyil .Oxuyun .Mirzə Ələkbər Sabirin satiralarını ,Mirzə Fətəli Axundzadənin komediyalarını .
Ey hörmətli ,sözü tükənən ədəbiyyat müəllimləri ,ədəbiyyat müəllimi olmaq üçün saxta diplomunuz kifayət etmir .Sizin böyük ürəyiniz ,həyata baxışınız ,ruhunuz olmalıdır ,ruhunuz .
Ədəbiyyatımız, yəni həyatımızı məhv edirsiniz .Oynamayın taleyimizlə.
-Aysel ,sabah səndə (sən də )gedəcəksən universitetə ?
-Hə ,Aytən ,məndə (mən də )gedəcəm .
-Murad, sənin ixtisasın nədir ?
-Bialogiya müəllimi .(biologiya )
-Bəs sənin?
-Məndə( mən də ) fiolagiya (filologiya) fakültəsində oxuyuram.
-Hansı fakültədə??
-Ədəbiyyat, Azərbaycan dili.
-Həəə.
-Emil ,oğlum sən hüquqşünassan Muradgilə müəllimi tapşırıq verib.
-Kontusiyamız (konstitusiyamız )neçə maddədən ibarətdir ?Sən bilərsən, de tapşırığını yazsın.
-Iıııı deyəsən 110 du ,eyy oxe 120 yadımdan çıxıb.
-Müəllimə Üzeyir Hacıbəyov harda anadan olub?
-Otur aşağı müəllimə sual verir buna bir bax.
Musiqi müəllimi ,yoxsa incəsənətdən xəbərsiz insan?
Bəli, nə qədər ki ,bu qədər savadsızlığı təbliğ edən ”savadlılarımız” var biz nə Avropaya inteqrasiya edəcəyik ,nə də batil inanclarımızdan, cəhalətdən ,xürafatdan uzaq olacayıq.
Deyilənlərə görə, müəllimlərin dərs keçmə bacarıqlarının yoxlanılmasından sonra ”əsl müəllimlər ”öz iş fəaliyyətlərini davam etdirə biləcəklər .Yəni, şagirdləri öyrədə bilməyən müəllimlərin özlərini də öyrədən lazım olduğu məsələsi ortaya çıxacaq .Bu lap ayağıyla xəstəxanaya gələn insanı savadsız həkimin ixtiyarına verdikdən sonra o biri dünyaya yola salmağa bənzəyir.
Gəncliyimizi, gələcəyimizi hər test əzbərləyib imtahandan keçən və ya müxtəlif üsul və vasitələrlə saxta diplomlarla müəllim olan insanlara əmanət edək ,artıq şagirdlərin ,insanların düşüncəsində müəllimlik peşəsini adi ,ucuz, bəsit sənət kimi formalaşdıraq və sonra da ”müəllimin nüfuzunu artırdıq ”deyək.
Müəllimin, jurnalistin ,həkimin ,mühəndisin- bütün sənət sahiblərinin nüfuzu düşdü .Bilirsiniz nə zamandan? Hər yetənə” tələbə ”adını verdiyimiz gündən.
Şəxsən tanıdığım bir neçə xanım var ki ,diplomu yaxşı bir oğlanla ailə qurmaq xatirinə alıb .Desinlər ki ,oxumuş qızdır düşüncəsi ,inanın ki ,məhvə sürükləyir cəmiyyətimizi.
Oyanın, artıq ayılın qəflət yuxusundan .”Molla Nəsrəddin ”jurnalının üz qabığında təsvir olunan bir qrup yuxuya getmiş müsəlmanın karikaturası ,Qasım bəy Zakirin ,Mirzə Ələkbər Sabirin satiraları ,təəssüf ki, hələ də aktualdır .
Səs salma yatanlar ayılar ,qoy hələ yatsın.
Yatmışları razı deyiləm kimsə oyatsın.
Tək- tək ayılan varsa da haq dadına çatsın.
Mən salim olum ,cümlə cahan batsa da batsın.
Millət necə tarac olur olsun, nə işim var?
Düşmənlə möhtac olur olsun ,nə işim var?
”Heç vaxt gec deyil ”deyirlər .Amma ,deyəsən ,çox gecikmişik .Heyif ,savadlı və vicdanlı diplomlu şəxslərə- müəllimlərə ,həkimlərə, jurnalistlərə – bir sözlə heyif bu xalqın savadlı insanlarına ki ,savadsızların dərdi ,əslində gələcəyimzlə, taleyimizlə oynamalarının dərdi könüllərini ağrıdır hər gün .Könlün ağrısının təbibi yalnız saflıqla ,sevgiylə ,dürüstüklə bəslənməkdir .Saflığı ,dürüstlüyü, sevgini ,haqqı ,ədaləti isə elmli ,təhsilli ,gerçək diplomlu insanlar öyrədə bilər.
Elmin bitdiyi yerdə zülm başlayır .Çəkilin yolumuzdan diplomlu savadsızlar .Yox ,yox xalqımızın taleyiylə oynayan vicdansızlar !Könlün ağrısı yaman ağır olur !
GÜNEL ƏLİYEVA (Azərbaycan dili və Ədəbiyyatı müəlliməsi)

Sevgi haqqında zaman-zaman tarixin yaddaşında həkk olunmuş, kifayət qədər əfsanələr, nağıllar, poemalar, əsatirlər var. Hər bir xalqın özünəməxsus keyfiyyətləri, mental dəyərləri, adət-ənənəsi, xüsusi ehtiram bəslədiyi hissləri olur. Xalqımızın da xüsusi həssaslıqla yanaşdığı hisslər Allaha sevgi, ehtiram, ailəyə sədaqət, Vətənə sevgi hissləridir.
Ədəbiyyat tariximiz ən qədim zamanlardan bəri öz önəmini qoruyub saxlamış sevgi dastanları ilə, nəinki Azərbaycan, həmçinin dünya Ədəbiyyatının nadir incisi sayılan Leyli-Məcnunu ilə çoxdan öz sözünü demişdir. Bu gün də əfsanəvi sevgi mövcuddur. Buna misal olaraq ötən əsrin 90-cı illərində baş vermiş sevgi tragediyasını göstərmək olar.
Tarixdə qalan ən zərif, ən həssas duyğulardan biri də real Azərbaycan ailəsində yaşanmış sevgi hekayəsidir. O hekayə ki, xalqımızın çətin günlərini, qanlı tariximizi və tayı-bərabəri olmayan duyğuları özündə birləşdirən İlham-Fərizə sevgisindən bəhs edir.
İlham-Fərizə sevgisinin nəticəsi isə Azərbaycan gənclərinə bir milli sevgililər günü bəxş etdi-30 iyun Sevgililər gününü…
Bir neçə ildir ki, ölkəmizdə qeyd olunan bu günün tarixi 1990-cı il 20 yanvar faciəsi zamanı həlak olan İlham və onun yoxluğuna dözə bilməyərək özünə qəsd edən həyat yoldaşı Fərizənin toy günü ilə əlaqədardır.
Bəs İlham və onun həyat yoldaşı Fərizə Kim idi?
İlham Allahverdiyev 1962-ci ildəAğdamda anadan olub. Uşaqlığının bir hissəsini Ağdamda – nənəsinin yanında keçirib. Sonra hərbi xidmətə gedib. Xidmətini başa vurandan sonra Bakıya qayıdan Ilham Gəmi Təmiri Zavodunda işləməyə başlayıb. Hazırda həmin zavod İlham Allahverdiyevin adını daşıyır.
1989-cu ilin 30 iyun tarixində Fərizə və İlham ailə həyatı qurub. 1990-cı il yanvarın 19-da İlham Fərizəni yaşadıqları evdən götürüb, anasıgilin yanına aparır. Fərizənin təhlükəsizliyinə əmin olandan sonra İlham əyninə qara paltar geyinib evdən çıxır. İlham həmin gecə, hazırkı “20 Yanvar” dairəsində vurulub.
Ailə İlhamı həmin günü xəstəxanalardan birində tapır. Əvvəlcə Xırdalandakı qəbiristanlıqda dəfn ediblər. Amma sonradan oradan çıxarıb Şəhidlər xiyabanına aparıblar.
Fərizə bütün bu yaşananlara tab gətirə bilməyib. Birinci dəfə özünü yandırmaq istəyib, ətrafındakı insanlar bu cəhdinin qarşısını alıblar. Amma qərarında qəti olan Fərizə gecə hər kəsi yuxuya verəndən sonra bir qab sirkəni içir. Və məktub yazmaq istəyir. Amma göz yaşı içində bir-iki cümlə yazandan sonra ardını gətirməyə taqəti olmur. Bətnindəki körpəni də özü ilə məzara aparır…
Bu, sevginin, sədaqətin, cəsarətin göstəricisi sayılır və bütün sevgililərə əbədi örnək ola biləcək İlham və Fərizənin toy günü- 30 iyun tarixi Azərbaycan sevgililər günü kimi keçirilir.
Hər bir cəmiyyətin sevgi üzərində qurulduğu nəzərə alınarsa, orada iki insanın bu hisslərini təntənəli şəkildə qeyd edə bilməsi üçün müəyyən bir tarixi günün olması çox vacibdir. Nə yazıq ki, milli sevgililər günümüz nakam sevgi hekayəsindən yadigar qaldı. Əsas odur ki, bu sevgi sıradan bir sevgi olmadı, yarımçıq taleyi ilə bütöv bir tarixə çevrildi.

Elnarə Günəş,
Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalının xüsusi müxbiri

“Biz akademiya bitirməmişik”, – sərkərdə Vasili İvanoviç Çapayev eyniadlı əfsanəvi filmdə belə deyirdi. Bəli,o, özü haqqında bu sözləri söyləyə biləcək yeganə adam deyildir. Tarixin səhifələrinə istinad etsək görərik ki, böyük şəxsiyyətlərin, tanınmışların, sözün həqiqi mənasında seçilənlərin, fərqli insanların çoxu nəinki ali təhsil, heç lazımi ibtidai təhsil də almayıblar. Lakin anadangəlmə istedad və təbiətlərindəki zəhmətkeşlik onları şöhrətin zirvəsinə qaldırıb.

Yaxşı xatirimdədir. Balaca olanda oxumağı bəhanə edib iş görməkdən imtina edəndə savadsız valideyinlərim əsəbləşər, nədənsə həmişə mənə M.QORKİNİN MƏTBƏXDƏ “ QAB YUDUĞUNU” deyərdilər…

Sonralar oxuduğum mənbələrdən, keçdiyim həyat dərslərindən aydın oldu ki, sən demə fitri istedad, vergili olmaq, başqalarından fərqli olmaq, nəyəsə başqalarından tez nail olmaq ( hər mənada) ULU YARADANIN möcüsəsidir və bu ONUN seçilmişlərə olan böyük bir ilahi məhəbbətinin, ilahi sevgisinin təzahürüdür.

Bu bizdə yoxdursa, bunun günahını qarşı tərəfdə, O ali məhəbbətdən yararlananlarda axtarmaq lazım deyil…

Gəlin sizinlə birgə çox pis təhsil almış ( hətta heç təhsil almamış) insanların necə böyük şöhrət sahibi olduqlarını birgə araşdıraq.

Orta məktəbi bitirə bilməyən məşhurlar…

Qrover Klivlend – ( ABŞ prezidenti)
Cozef Konrad – (ingilis yazıçısı)
Corc İstmen – (Amerika ixtiraçısı) “İstmen Kodak Komponi”nin sahibi, ilk fotoaparatı ixtira edib.
Pol Qoqen – (Fransız rəssamı)
Ernst Heminquey – (Amerika yazıçısı)
Rudyard Kiplinq – (İngilis yazıçısı və şairi)
Avraam Linkoln – (ABŞ prezidenti)
Con Rokfeller – (“Standart Oyl Komponi”nin sahibi)
Bernard Şou – (İngilis yazıçısı)
Harri S.Truman – (ABŞ prezidenti)
Corc Vaşinqton – (ABŞ prezidenti)
İbtidai məktəbi bitirə bilməyən məşhurlar…
Corc Qerşvin – (Amerika bəstəkarı)
Adolf Hitler – (Nasizmin 1 nömrəli lideri)
Cek London – (Amerika yazıçısı)
Stiv Makkuin – (Amerika kino aktyoru)
Frank Senatra – (Amerika muğənnisi və kino aktyoru)
İosip Broz Tito – (Yuqoslaviya F.R. prezidenti)
Rayt qardaşları: Orvill və Uilber Rayt – (Amerika ixtiraçıları, ilk təyyarəni ixtira etdiblər)
Heç məktəbə gedə bilməyən məşhurlar…
Çarli Çaplin – (İngilis rejissoru və kino aktyoru)
Çarlz Dikkens – (İngilis yazıçısı)
Tomas Edison – (Amerika ixtiraçısı, ilk elektrik lampasını ixtira edib)
Maksim Qorki – (Rus yazıçısı)
Henri M.Stenli – (İngilis səyyahı)
Mark Tven – (Amerika yazıçısı)…
və yüzlərlə belə faktlar sadalamaq olar….

Nursultan Nazarbayev də Dneprodjerzinsk texniki peşə məktəbində oxumuş, “Kazmetalurqstroy” trestində fəhlə işləmişdir.

İvan Alekseyeviç Bunin – rus yazıçısı və şairi, 1933-cü ildə ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı İvan Alekseyeviç Bunin 11 yaşınadək evdə tərbiyə alıb, sonra isə cəmi 4 il gimnaziyada oxuyub.

Böyük prezident, Amerikanın milli qəhrəmanı, qulların xilaskarı Avraam Linkoln kasıb fermer ailəsində dünyaya gəlib. Bu səbəbdən də cəmi bircə il məktəbə gedib və yalnız oxumağı öyrənib. Birləşmiş Ştatların bəxtindən Linkoln böyük oxucu idi. Kitablara olan məhəbbət sayəsində əldə etdiyi bilikləri siyasi karyerasında tamamilə həyata keçirməsi onu ən görkəmli siyasi simalardan birinə çevirib.

Vinsent Van Qoq – dünya şöhrətli postimpressionist rəssam Vinsent Van Qoq Niderlandın cənubundakı balaca bir kənddə kənd pastorunun (protestant keşişi – tərc.) ailəsində dünyaya gəlib. Uşaqlıqdan qeyri-adi, qapalı və kədərli xasiyyəti ilə seçilən rəssam 7 yaşında kənd məktəbinə getsə də, bir ildən sonra oranı tərk edir.

Bir neçə ay evdə təhsil aldıqdan sonra balaca Vinsenti evdən 20 km-lik məsafədə yerləşən internat məktəbə göndərirlər. Bu gediş – sürgün uşağı dərindən yaralayır və rəssamın qəlbində ömürlük iz buraxır. Van Qoq bu məktəbdə xarici dilləri öyrənməyə başlayır – bu işdə xüsusi qabiliyyəti var idi – və ilk rəssamlıq dərsləri alır. 12 yaşında gözlənilmədən təhsilini yarımçıq qoyur, evə qayıdır və bir daha heç vaxt məktəbə getmir.

Fyodor İvanoviç Şalyapin – rus opera müğənnisi, Respublikanın (1918) ilk xalq artisti, kəndli oğlu Fyodor İvanoviç Şalyapin Kazanda anadan olub. Fedya hələ lap uşaqkən əvvəl çəkməçinin, sonra isə xarratın yanında sənət öyrənir.

Nəhayət, valideynləri onu məktəbə düzəldə bilirlər. Fyodor burada 4 il oxuyub ibtidai təhsil alır. O, çox xeyirxah insan olan müəllimi, böyük musiqi həvəskarı N.V.Başmakova da burada rast gəlir. İncəsənətə marağı da bu yaşlarında yaranır. Atası onunçün bazardan iki manata skripka alır və o, musiqi haqqındakı ən bəsit məlumatları mənimsəməklə bərabər öz-özünə çalmağı öyrənir.

İosif Brodski – XX əsr Amerika (rus) yazıçısı, 1987-ci ilin Nobel mükafatı laureatı İosif Brodski 1940-cı ildə Leninqradda dünyaya gəlib. Onun uşaqlığı hərbi mühasirə illərində keçib. Böyük şair səkkiz il məktəbə getsə də, yeddillik təhsili olub, çünki sinifdə qalaraq 7-ci sinfi iki dəfə oxuyub. Təhsil heç vaxt İosifin ürəyinə yatmırdı, odur ki, səkkizinci sinifdə məktəbdən ayrılır və “Arsenal” zavodunda frezerçi (frezer dəzgahında işləyən fəhlə – tərc.) kimi işləməyə başlayır.

Mixail Aleksandroviç Şoloxov – təhsilsiz dahilər siyahısındakı üçüncü Nobel mükafatı laureat idi. Yazıçı bu mükafata 1965-ci ildə kazakların həyatından bəhs edən görkəmli eposları “Sakit Don” və “Oyanmış torpaq” əsərlərinnə görə layiq görülüb. Miхail Aleksandroviç Şoloхov Rusiyanın cənubunda, Rostov vilayətindəki Veşenskaya stanitsasının Krijilino adlı kazak хutorunda, kiçik sahibkar ailəsində doğulub. Ali təhsil ala bilməyən yazıçı yük daşıyan, fəhlə, daşyonan işləyib.

Yazıçıya dünya şöhrəti qazandıran “Sakit Don” əsəri Birinci Dünya və Vətəndaş müharibələri illərində Don kazaklarının faciəvi həyatından bəhs edir. Bu əsəri çox vaxt XX əsrin “Hərb və sülh”ü adlandırırlar.

Rus yazarları arasında öz dərin intellektiylə tanınan Anton Çexov isə uşaq ikən dərslərə çox da maraq göstərmirmiş. Bioqrafları bu günahı yazarın atasının ayağına yazırlar. Onun işlətdiyi dükandakı rəflərdə ərzaq məhsullarıyla (çay, konfet, sabun, duzlu balıq) yanaşı, kerosin, dərmanlar, civə, azot turşusu, strixnin və bu kimi mallar qarmaqarışıq halda düzülərdi.

Dükanda spirtli içkilər də satıldığından atası balaca Antonu dərsə getmək əvəzinə, əl-ayaq işlərində çalışdırırmış, oğurluq olmasın deyə, ona alıcılara göz qoymağı tapşırırmış. Hər cür iylə dolu dükanda, yeyib-içən, söyüşən, hətta dalaşan əyyaş müştərilərin əhatəsində gənc gimnazistin oturub, dərslərə hazırlaşması, diqqətini nəyə isə cəmləməsi son dərəcə ağlasığmaz idi. Həm də dükanın içi adətən soyuq olduğundan Antonun barmaqlarının ucları donurdu.

Sübh saat beşdə dükanı açan uşaq yarıyuxulu halda oturub, atasının işə çıxmasını gözləyirdi. Atası isə kefinə görə işə başlayırdı. Dükandakı cansıxıcı növbəsini başa vuran Anton, aydın məsələdir ki, dərs oxumağa deyil, tay-tuşlarıyla oynamağa yollanırdı. Mövsümdən asılı olaraq, o, ya çayda çimirdi, ya da xizək sürürdü.

Bütün bu səbəblər üzündən onun gimnaziyada qabaqcıl şagird kimi ad çıxarması imkansız idi. Hətta o, iki dəfə sinifdə də qalmışdı: üçüncü sinifdə coğrafiyadan və riyaziyyatdan, beşinci sinifdə isə yunan dilindən qeyri-kafi qiymətlər aldığı üçün yuxarı sinfə keçməmişdi. Maraqlı cəhət burasıdır ki, gələcəyin dahi yazıçısı heç ana dilindən də orta qiymət, yənı «4» almağa həmişə nail olmurdu, dəftərlərində daha çox «üç»lərə rast gəlinirdi.
Kübar ailənin övladı olan Uinston Çorçil uşaq yaşlarından təhsilə, dəftər-kitaba nifrət bəsləyirdi. Öz memuarlarında o, bu barədə belə yazır: «Dayəmlə ilk qiraət kitabımı oxuyub bitirmədən mən bu əziyyətdən qurtulmaq üçün evdən qaçmağı uyğun bildim».

Bəli, əziz oxucum bunları yazmağa nədən qərar verdiyimi soruşmaq istəsəniz böyük təəssüf hissi ilə qeyd edə bilərəm ki, buna səbəb bu gün dövri mətbuatda, saytlarda maddi maraq naminə hər hansı bir Azərbaycanlı ziyalısının şərəf və ləyaqətini aşılayan yazıların verilməsidir. Nədən bizlər beləyik?

Yuxarıda qeyd etdiklərimə əlavə olaraqhamımızın yaxşı tanıdığı milyonçu Hacı Zeynalabdin Tağıyevi yadınıza salmaq istəyirəm. O, on yaşından bənnanın yanına usta köməkçisi, 12 yaşından daş yonan, 15 yaşından isə bənnalıq etməyə başlamışdı…

Bu gün reytinqi olmayan saytlar əlində iki ali təhsil ocağının diplomu olan DGK-nin əməkdaşı Nazim Məmmədov haqqında səviyyəsiz yazılar dərc edirlər. Onun diplomunun özəl olması önə çıxarılır. Halbuki əsl, tanınmış, keyfiyyətli insan olmaq üçün heç də diplomun olması əsas şərt deyil. Bir insan ki, millətinin dərdinə yanıb ziyalısına, milli-mənəvi dəyərlərinə qiymət verirsə, bu yöndə əlindən gələn köməyi edirsə ondan artıq nəsə gözləməyə haqqımız yoxdur.

Əldə etdiyim məlumata görə N. Məmmədov qədim Ordubad diyarına, eləcə də Vətən məhəbbətinin gənclərə aşılanmasında böyük rolu olan neçə kitabın, dərginin ərsəyə gəlməsində yardımçı olub. Bu gün onun gözəl şeirlərinə yazılmış yüzdən artıq mahnıları vardır. Şairin sevimli xalq şairimiz N. Həsənzadənin dəyər verib, qiymətləndirdiyi – “ Baharı görmədim, qışım tez düşdü” kitabına yazdığı ön sözə diqqətyetirmək kifayətdir ki, onun necə bir insan olması haqqında məlumata malik olasan.

“Xainlər olubdur, var, olacaqdı
Onlar xəyanətdə xar olacaqdı.
Yaxşıya bir Allah yar olacaqdı,
Oğul, səbrin olsun, bir az asta ol!
(N. Məmmədov)…

… Bu cür nəsihətnamələr klassik ədəbiyyatımızda, dastanlarımızda, aşıq şeirimizdə həmişə geniş yer tutmuş, onlardakı fəlsəfi ümumiləşdirmlər və müasirlik ruhu bu gün belə öz bədii dəyərini saxladığına görə bizi heyran qoyur.”.. N.Həsənzadə kiçik bir hissəni diqqətə çatdırmaqla N.Məmmədovun ünvanına daş atanlara şairin öz şeiri ilə cavab verir. Bu gün şairin sevə-sevə oxunan – “Ordubadım”, “Apar məni”, “Gözəlləşən Bakı”, “Mən necə bağban olaram?” və s. mahnılarını nəinki musiqisevərlər, eləcə də onun arxasınca danışanlar da sevə-sevə dinləyirlər…
Gəlin, əzizlərim bir-birimizə silah tuşlamayaq. Onsuz da bu fani dünyada hər tərəfdən üstümüzə silahlar tuşlanıb. Rəhmətlik C. Novruzun dili dilə desək” İnsanlara sağlığında qiymət verək!”

Bir arzum var, ay adamlar, qoyun deyim,
Sağlığında qiymət verin insanlara,
Yaxşılara sağlığında yaxşı deyin,
Sağlığında yaman deyin yamanlara.
Yalnız, yalnız sağ olanda,
Hər kəs əsl qiymətini bilər onda,
Bu sözlərim düz olmasa töhmət edin.
Sizdən rica eləyirəm milyon kərə,
Şairlərə sağlığında hörmət edin,
Sağlığında heykəl qoyun ölməzlərə…
Gələcəyə çox da ümid bağlamayın,
Sözünüzü sonralara saxlamayın.
Zəhləm gedir sonralardan,
Vaxtsız dinən zurnalardan,
Boşboğazdan, avaradan,
Toydan sonra nağaradan.
Sağlığında sevindirin təmizləri,
Siz həyatda bu amalla addımlayın.
Sağlığında ifşa edin xəbisləri,
Satqınlara sağlığında satqın deyin,
Tülkü deyin tülkülərə, aslan deyin aslanlara.
Sağlığında qiymət verin insanlara…
Hər kəs bilsin öz yerini necə sağdır,
Bu, pislərin həyatını qısaltmaqdır,
Yaxşıların həyatını uzatmaqdır…
Bu nədəndir ölən kimi,
qəlbimizdə Adamlara sevgi, hörmət aşıb-daşır.
Ölən kimi yaxşılar da yaxşılaşır,
Yamanlar da yaxşılaşır…
Çirkinlər də təmiz olur ölən kimi…
Yadlar belə əziz olur ölən kimi…
Xatirələr söyləyirik, nekroloqlar qollayırıq,
Hamısını ucdantutma yaxşı deyib o dünyaya yollayırıq.
Bu gecikmiş xeyir-dua kimə gərək?
Bundan məzar böyüyəcək, ya ölənmi diriləcək?
Xoşum gəlmir bu köhnəlmiş adətlərdən, xoşum gəlmir…
Bu sərdaba sevgilərdən, hörmətlərdən xoşum gəlmir.
İstəmirəm vaxt-vədəsiz şöhrəti mən,
Bir an ömrü milyon qızıl ölüm gələ, dəyişmərəm…
Diri üçün iynə boyda hörməti mən
Ölü üçün min heykələ dəyişmərəm…
Düz deməsəm, onda məni bağışlayın,
Üz tutaram uşaqlara, qocalara, cavanlara,
Sağlığında qiymət verin insanlara,
Yaxşılara sağ olanda yaxşı deyin,
Sağlığında yaman deyin yamanlara…

Nazilə Rafiq,

Azərbaycanda Milli ordunun yaranmasının bir əsrə yaxın bir tarixi var. 1918-ci il iyunun 19-da Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti mövcud gərgin vəziyyəti nəzərə alaraq ölkədə hərbi vəziyyət elan etdi. İyunun 26-da isə diviziya statusuna malik hərbi korpusun yaradılması ilə bağlı qərar qəbul olundu, bununla da Azərbaycanda Milli ordunun təməli qoyuldu. Təəssüflər olsun ki, Azərbaycan bolşeviklər tərəfindən işğal olunduqdan sonra müstəqilliyimizin digər atributları kimi milli ordu hissələri də ləğv edildi. Ancaq Sovet dönəmindəki bütün maneələr Azərbaycan xalqının döyüş ruhunu sarsıda bilmədi. 1939-1945-ci illərdə İkinci dünya müharibəsinin gedişi və nəticələri bu həqiqəti bir daha təs-diqlədi. Xalqımız öz zəngin hərb tarixi ənənələrinə sadiq qalaraq bu müharibədə də əsl şücaət, əzmkarlıq nümunəsi göstərdi və Azərbaycan diviziyaları Qafqazdan Berlinədək şanlı döyüş yolu keçdi. Bu müharibədə Azərbaycandan təxminən 130 hərbçi Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına, 30 döyüşçü isə «Şöhrət» ordeninin hər üç dərəcəsinə layiq görüldü.
Bu gün Azərbaycanda ordu quruculuğundan danı¬şarkən Heydər Əliyevin 1993-cü ildə yenidən hakimiyyətə qayıdışından sonrakı mərhələyə xüsusi diqqət çəkilməlidir. Bu o dövr idi ki, cəbhədə vəziyyət çox gərgin idi. Torpaqlarımız bir-bir erməni işğalçıları tərəfindən zəbt olunurdu. Torpaqların müdafiəsi pərakəndə fəaliyyət göstərən könüllü dəstələrin və müəyyən adamların xüsusi maraqlarına xidmət edən nizamsız silahlı qruplaşmaların ümidinə qalmışdı. Vahid idarəetmə sistemi yox idi. Yalnız Heydər Əliyevin möhkəm iradəsi sayəsində 1994-cü il mayın 12-də atəşkəsə nail olduqdan sonra ordu quruculuğu ilə bağlı genişmiqyaslı islahatlara başlanıldı. Qısa müddət ərzində hərbi hissələrin, ayrı-ayrı qoşun növlərinin formalaşdırılması tam başa çatdırıldı. Dövlətçiliyi və hərbi andı hər şeydən yüksək tutan, hərbçi olmağı özünə şərəf sayan, savadlı və təcrübəli zabitlər hərbi hissələrin rəhbərliyinə cəlb olundu. Zabit və əsgər heyətinin mənəvi və psixoloji hazırlığına, döyüş ruhunun yüksəldilməsinə, hərbi vətənpərvərlik işinin gücləndirilməsinə diqqət artırıldı. Silahlı qüvvələrin döyüş hazırlığının səviyyəsi tək hərbi texnika ilə deyil, bu texnikanı idarə edə biləcək savadlı zabit korpusundan asılı olmasının əhəmiyyəti nəzərə alınaraq beynəlxalq standartlara cavab verən hərbi təhsil sisteminin formalaşdırılmasına diqqət artırıldı.

Təqdirəlayiq haldır ki, möhtərəm Prezidentimiz, Ali Baş Komandanımız İlham Əliyevin rəhbərliyi altında ordu quruculuğu sahəsindəki işlər uğurla davam etdirilir. Hərbi xərclər, orduya ayrılmış vəsait son 10 il ərzində bir necə dəfə artırılıb. Ordu üçün yetərincə müasir hərbi texnika, silah-sursat alınıb. Hərbi hissələr üçün yeni binalar – əsgəri-məişət-yaşayış kompleksləri, müxtəlif təyinatlı obyektlər tikilib, bu hissələrin silah-sursatla təminatı qat-qat yaxşılaşdırılıb. Son dövrlərdə Azərbaycanda Hərbi Sənaye Kompleksi, Müdafiə Sənayesi Nazirliyi yaradılmışdır ki, bu nazirliyin nəzdində onlarla zavod fəaliyyət göstərir və yüzlərlə adda hərbi təyinatlı məhsul istehsal edilir. Yeni hərbi istehsal sahələrinin yaradılması xarici silah bazar¬larından asılılığımızı azaldır.
Artıq Azərbaycan əsgərinə və zabitinə ictimai münasibət də köklü surətdə dəyişilmişdir. Bu gün orduya xidmətə çağrılan hər bir gənc bu xidməti özünün şərəf işi, namus, qeyrət məsələsi, kişilik borcu və vətəndaşlıq qayəsi sayır, bütün məqamlarda düşmən qarşısında mərdliklə, dəyanətlə duruş gətirə, həmçinin ağır və sarsıdıcı zərbələr vurmaqla geri oturtmağa məcbur edə bilir. Bu ilin aprel ayının əvvəllərində Ermənistan ordusunun təxribat xarakterli hücumları zamanı düşmənə göstərilən müqavimət, verilən qəti və kəskin cavablar Azərbaycanın güclü və qüdrətli orduya malik olmasını sözdə deyil, əməldə sübut etdi. Düşmən tərəfin bu namərdliyinə verilən layiqli cavab Azərbaycan Ordusunun yüksək əhval-ruhiyyədə və qələbə əzmində, həmçinin xalqla hakimiyyətin, xalqla ordunun bir yerdə olduğunu, eyni amal uğrunda əl-ələ verərək sıx birləşdiyini, ən əsası isə milli ruhun oyaq olmasının bariz nümunəsini ortaya qoymuş oldu. Deputat həmkarlarımla Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələri günü ərəfəsində cəbhə bölgəsindəki “N” saylı hərbi hissələrin birinə səfər edərkən həm komandirlər, həm də əsgərlərlə görüşümüz zamanı, onlarla apardığımız səmimi söhbətlər əsnasında bunun bir daha şahidi olduq. Məişət binalarındakı təmizlik, səliqə-səhman, əsgərlərimiz üçün yaradılmış yüksək şərait, nizam-intizam, ciddi reqlament dövlətimizin ordumuza göstərdiyi diqqət və qayğının yüksək səviyyədə olmasından xəbər verirdi. Zabit və əsgərlərimizin vətən və torpaq sevgisi, yüksək döyüş əzmi, qələbə əhval-ruhiyyəsi, Vətənə xidməti şərəf, qürur və qeyrət işi bilmələri isə bütün bu sadalananların fövqündə dayanırdı. Bu da bir daha onu göstərir ki, Azərbaycan öz torpaqlarını istənilən vaxt hərbi yolla işğalçılardan azad etmək üçün həm hərbi potensiala, həm də güclü iradəyə sahibdir. Ancaq xalqın mənafeyini əks etdirərək daim sülh, həmrəylik və əmin-amanlıq tərəfdarı olan möhtərəm Prezidentimiz İlham Əliyev çalışır ki, münaqişə beynəlxalq hüquq normaları çərçivəsində, ədalətli, Azərbaycanın ərazi bütövlüyü qorunmaqla və danışıqlar yolu ilə həll olunsun ki, qan tökülməsin.
Son hadisələrə bir çox ölkələrin verdiyi reaksiyadan da aydın oldu ki, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli ilə bağlı prosesdə Azərbaycanın haqlı mövqeyinə dünya ictimaiyyətinin münasibəti dəyişib. Artıq kimin haqlı, kimin isə təcavüzkar olduğu bütün çılpaqlığı ilə görünür. Amma Ermənistan həmişə olduğu kimi, yenə də atəşkəs rejiminin tələblərinə riayət etmir, Azərbaycanın münaqişənin ölkəmizin ərazi bütövlüyü çərçivəsində dinc və ədalətli yolla həll edilməsi cəhdlərinə davamlı olaraq təxribatlarla cavab verir. Bu işğalçılıq və təcavüzkar siyasət, istər-istəməz münaqişənin uzanmasına və daha da gərginləşməsinə səbəb olur. Bu isə münaqişənin daha aktiv fazaya keçməsi üçün şərait yarada və regionda daha ağır nəticələrə səbəb olar. Bunun məsuliyyəti isə, təbii ki, Ermənistan rəhbərliyinin üzərinə düşür. Bu gün Ermənistanın bir çıxış yolu var: Azərbaycan ərazilərinin qeyri-qanuni işğalını dayandırmaq, qoşunlarını bütün işğal olunmuş ərazilərdən çıxarmaq, BMT TŞ-in müvafiq qətnamələrinin tələblərinə və beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə uyğun olaraq münaqişənin nizamlanması prosesində konstruktivlik nümayiş etdirmək.
Sonda onu demək istəyirəm ki, bizim işi haqq işidir. Azərbaycan kiminsə torpağına göz dikməyib və belə bir niyyəti də yoxdur. Eyni zamanda Azərbaycan heç vaxt imkan verməz ki, onun ərazi bütövlüyü pozulsun, torpaqları düşmən tapdağı altında qalsın. Biz öz gücümüzə, öz ordumuzun qüdrətinə arxayınıq. Azərbaycan xalqı öz ordusunu sevir, Ali Baş Komandanına güvənir. Xalqla ordunun vəhdəti, ordu ilə Ali Baş Komandanın birliyi, həmrəyliyi, xalqın bu vəhdəti, bu birliyi müdafiə etməsi onu deməyə əsas verir ki, biz öz ərazi bütövlüyümüzü mütləq və mütləq bərpa edəcəyik.

Muxtar Babayev,
«Azərikimya» İstehsalat Birliyinin
Müşahidə Şurasının sədri,
Milli Məclisin deputatı